Movie +ઘોસ્ટિંગ: ભૂતિયું કનેક્શન+

Movie worth watching   he fought British

ઘોસ્ટિંગ: ભૂતિયું કનેક્શન દુનિયામાં જે કાંઈ બને છે એની મોટી અસર ભાષા ઉપર પડે છે. સમાચાર છે કે ઓક્સફોર્ડ ડિક્સનરીએ તાજેતરમાં જ નવાં શબ્દો શામેલ કર્યા. એક શબ્દ શામેલ થયો: એન્ટિ-વેક્સર (Anti-Vaxxer) અને કારણ હતું કોવિડ અને એ માટે લેવું પડતું વેક્સિન. ઘણાં ય એવાં લોક છે, જે હજી ય વેક્સિનનો વિરોધ કરે છે. એન્ટિ-વેક્સર શબ્દ તો જૂનો છે. સને ૧૮૧૨ માં એડવર્ડ જેનરે શીતળાની રસી શોધી ત્યારે એનો વિરોધ કરનારા એન્ટિ-વેક્સર કહેવાયા હતા. ૨૦૯ વર્ષો લાગ્યા આ શબ્દને ડિક્સનરીમાં શામેલ થવામાં. એટલે એમ કે આમ કોઈ પણ શબ્દ ડિક્સનરીમાં સીધો ઘૂસણખોરી કરી શકતો નથી. સમય લાગે છે. એક બીજો શબ્દ પણ શામેલ થયો: ડિઝાસ્ટર કેપિટાલિઝમ (Disaster Capitalism). મહાઆપત્તિ આવે, લોકો મરે પણ કેટલાંક એવાં ય મૂડીવાદીઓ હોય, જે એનો લાભ લઈને કમાઈ લેય. કોવિડ આવ્યો અને આપણે આર્થિક રીતે પાયમાલ થયા પણ એવા કેટલાં ધનિકો છે, જે કમાઈ ગયા. આપણી આપત્તિને તેઓએ અવસરમાં બદલી નાંખી! અને આમજનની ગરીબાઈ તો વાત જ શી કરવી? ગરીબ બહેનો દીકરીઓને માસિક રજસ્રાવ સમયગાળા દરમ્યાન સેનેટરી પેડ પણ મળે નહીં એને શું કહેવાય? શબ્દ શામેલ થયો: પીરિયડ પોવર્ટી (Period Poverty). આજે જો કે આપણે એવાં શબ્દની વાત કરવી છે જે આજકાલ આપણને અનુભવાય છે. એવું બને છે કે કોઈ દોસ્ત કે સહેલી અચાનક દેખાતો કે દેખાતી બંધ થઈ જાય. કોઈ સંદેશા વ્યવહાર પણ સદંતર બંધ. જાણે તદ્દન ખોવાઈ ગયો કે ગઈ. ઓક્સફોર્ડ ડિક્સનરીમાં અધિકૃત રીતે તાજો શામેલ થયેલો આજનો આપણો શબ્દ છે: ઘોસ્ટિંગ (Ghosting). हम ने ही लौटने का इरादा नहीं किया उस ने भी भूल जाने का वा’दा नहीं किया -परवीन शाकिर ઘોસ્ટ એટલે ભૂત. એવી વ્યક્તિ, જે વ્યક્તિગત સંબંધ આમ અચાનક કાપી નાંખે, કોઈ કારણ નહીં આપે અને કોઈ પણ ખુલાસા વિના સોશિયલ મીડિયા સહિત દરેક કમ્યુનિકેશનમાંથી બાકાત થઈ જાય. ચોખવટ પણ નહીં અને ચોવટ પણ નહીં. માણસ જેવો માણસ પળમાં ભૂત થઈ જાય અને એનો સંબંધ થઈ જાય ભૂતકાળ, એને કહેવાય ઘોસ્ટિંગ. ના, પ્રેમમાં હોય અને પછી બ્રેક-અપ થાય, માત્ર એની જ વાત અહીં નથી. આ તો કોઈ પણ સંબંધમાં થાય. કોઈ જણ વર્ષોથી તમારી દુકાનેથી જ ખરીદી કરતો હોય અને અચાનક બંધ થઈ જાય એવું ય બને. કોઈ કર્મચારી કશું ય કહ્યા વગર જતો રહે. અને આ બધાનું આવું કરવા પાછળનું કોઈ કારણ પણ ન સમજાય. કોઈ કારણ હોય જ નહીં, એવું ય હોય. કોઈ બોલાચાલી થઈ હોય, ઝઘડો થયો હોય એવું ય ન હોય. બસ હસતાં રમતા સાવ અચાનક…. માયા મૂકીને કોઈ જતું રહે. તમને લાગે કે મારો વાંક શો? મારો ગુનો શું? સાહિર સાહેબનું ગીત યાદ છે? વો અફસાના જિસે અંજામ તક લાના ન હો મુમકિન, ઉસે એક ખૂબસૂરત મોડ દેકર છોડના અચ્છા! અફસાના એટલે વાર્તા કે વૃતાંત. અંતે સારાવાનાં થાય. પણ એવું શક્ય ન હોય તો એને એક સુંદર વળાંક આપીને છોડી દેવું, એવું સાહિર સાહેબ કહી ગયા છે. આપણું ‘ઘોસ્ટિંગ’ એટલે એક ખૂબસૂરત વળાંક આપવા રોકાયા વિના અચાનક છોડી જવું તે. હા, સાહિર સાહેબવાળી વાત માટે પણ એક શબ્દ છે: કેસ્પરિંગ (Caspering). કેસ્પર પણ ભૂત છે પણ એ ફ્રેન્ડલી ભૂત છે. અહીં એ પેલો જણ ભૂત બનતા પહેલાં એક ખૂબસૂરત મોડ આપવા માટે કામચલાઉ રોકાઈ જાય છે. પણ પછી છોડી તો જાય જ છે. એ માણસ ભૂત તો બની જ જાય છે. ઘોસ્ટિંગ શબ્દ ‘મેશેબલ’ નામની ગ્લોબલ મલ્ટી-પ્લેટફોર્મ મીડિયાની જર્નાલિસ્ટ રાચેલ થોમ્સને સર્જ્યો, જ્યારે હિન્જ-મેચ નામનાં ડેટિંગ એપ ઉપર એને મળેલો એક ભાયડો અચાનક જ ગાયબ થઈ ગયો અને તમામ એપ પરથી એને બ્લોક કરી દીધી. આમ તો આ શબ્દ કોલિન્સ ડિક્સનરીમાં ૨૦૧૫ માં શામેલ થઈ ગયો હતો પણ ઓક્સફોર્ડ ડિક્સનરીએ હજી હમણાં શામેલ કર્યો એ અર્થમાં કે આ માત્ર પ્રેમ સંબંધની વાત નથી, આવું દરેક સંબંધમાં બને છે. આજકાલ સંબંધો ઓનલાઈન જ હોય છે. કોવિડ ઓછો થયો તો ય સદેહે મળવાનું ચલણ હજી ઓછું છે. હવે એવી ટેવ રહી નથી. એક વ્યક્તિ અનેક વ્યક્તિઓને ઓનલાઈન ફટ દઈને મળી શકે છે ત્યારે સંબંધને આમ સટ દઈને કટ કરી નાંખવો ઉર્ફે ઘોસ્ટિંગ પણ હવે આસાન છે. જે અચાનક ચાલ્યો જાય એ કહેવાય ‘ઘોસ્ટર’ અને જે રહી જાય એ ‘ઘોસ્ટી’. ઘોસ્ટિંગ શા માટે? અચાનક જતાં રહેવું એટલે ન કોઈ નાટક, ન કોઈ હોહા. જાહેર ચર્ચાનો જાણે વિષય જ નથી. કોઈ કારણદર્શક નોટિસ નહીં. કોઈ પૂર્વાપર સંબંધ આપીને સમજાવવાની વાત નહીં. સંબંધ તો હતો નહતો થઈ ગયો. ઘોસ્ટિંગમાં કડાકૂટ નથી, માથાકૂટ નથી, રડારોળ પણ નથી. આ તો સારું છે, નહીં?! ઘોસ્ટિંગનાં ય ત્રણ પ્રકાર છે. લાઇટ-વેઇટ, મીડિયમ-વેઇટ અને હેવી-વેઇટ ઘોસ્ટિંગ. પહેલાં પ્રકારમાં ટેક્સ્ટ મેસેજની આપ-લે હોય અને એ જણ કે જણી અચાનક ગાયબ થઈ જાય. ઠીક છે. કશું ગંભીર નથી. બીજા પ્રકારમાં એકાદ બે વાર રૂબરૂ મળ્યા ય હોઈએ, ઓનલાઈન તો નિયમિત આદાનપ્રદાન થતું જ હોય અને વ્યક્તિ અચાનક ગાયબ થઈ જાય જેમ કે ગધેડાનાં માથેથી શીંગડા. પણ ત્રીજા પ્રકારનાં સંબંધમાં ઘણું જ અંગત હોય, રંગત હોય અને આગળ આગળ જવાની શક્યતા ભરપૂર હોય પણ હસતાં, રમતા સાવ અચાનક.. હવે કોઈ ભૂત થઈ જાય તો આપણે શું કરવું? મન શાંત રાખવું. ના, આવું કશું હતું જ નહીં, આવું તો થયું જ નથી, એવો ખોટો સધિયારો આપણે આપણાં મનને આપવો નહીં. ઘોસ્ટરની ખોટી મનામણી તો કરવી જ નહીં. હા, એક છેલ્લો મેસેજ મોકલી શકાય. કહી શકાય કે ધીસ ઈઝ માય આખરી ખત, યૂ સી! મારે પોતાને દુ:ખી થવાની તો જાણે છૂટ પણ મારો જ વાંક હતો એવું વિચારવું નહીં. આમ પણ ખોટો માણસ ભૂત થઈ જાય તો સમૂળગાનું સારું. ભગવાનનો પાડ માનવો કે હાઈશ! એ ગયો. અને હા, આપણી તંદુરસ્તી અને મંદુરસ્તી જાળવવી. બીજાને મળતા રહેવું. સદેહે મળો તો સારું. એક નહીં તો બીજો કે બીજી. માણસોનો ક્યાં તોટો છે?
શબ્દ શેષ: “તમે ખોટા માણસને આટલો ચાહતા હો તો વિચારો કે સાચા માણસને તો તમે કેટલો બધો પ્રેમ કરશો?” –અજ્ઞાત”.

2 ટિપ્પણીઓ

by | જાન્યુઆરી 12, 2022 · 2:37 એ એમ (am)

અચરજ એવું આ હરીશ દાસાણી

અચરજ એવું આ
આવ્યું અચાનક અમથું
કડડડડડડડડડડડભૂસ
સપનું સામટું.
જોનારો બોલે નહીં.
બોલે જુએ નહીં.
આ પણ એકલું.
પગથી તે માથા સુધી
અગ્નિ આ પ્રગટયો પાવક
પળમાં પ્રપંચ
થઈ ગયો રાખ.
ખાખી હસે છે ખડખડ
કૈલાસે બેઠો બેઠો.
હિમગિરિ ઓગાળી આજ.

“કર”માંથી કરવું છૂટયું.
ચરણનો ચારો ખૂટયો.
અંગુલિથી વીંટી સરકી.
નાસિકા ન લેતી શ્વાસ.
ચર ને અચર સઘળાં
ચારા વિચારના આ
અટકી ઊભા છે.
કોને કહીશું કાનમાં?
સમજણની ગાંઠ છૂટી.
શતદલકમલ ખીલ્યાં શૂન્યમાં.
ખરેખર ખૂંખાર ખોંખારો ખાધો.
આળસ મરડી ઊભો થયો.
લાવ તલવાર
ને લાવ પથ્થર.
લાવ મિસાઈલ
ને લાવ તારો દેશ.
દેશ પરદેશ
પડદા પાછળ હું.
હું ને આપ્યો હોંકારો.
અને કર્યો છે પડકારો.
હું ના ટુકડા ટુકડા કરશું.
બટકું બટકું સહુને દેશું

૧ અ ચ ર જ  અંતિમ દર્શન એ કોઈ રોજિંદી વાત નથી, આ દર્શન કરવામાં આવે તો જ આંખો જે કામ માટે સર્જાઈ છે, એનું પ્રયોજન સિદ્ધ થશે, તો જ આંખોનો જન્મારો સફળ થયો ગણાશે. આ દુનિયા જેના વડે હસતી અને મંગળ વર્તાતી હતી, એ સૌંદર્ય હવે નિષ્પ્રાણ થયું છે. પણ હજી ઘડી-પળ આંખોને એનું આકંઠ પાન કરી મોક્ષસુખ પામવાની તક છે. વળી, આંખોએ આ તક જતી કરવાની નથી -પછી

પગથી તે માથા સુધી
અગ્નિ આ પ્રગટયો પાવક
પળમાં પ્રપંચ
થઈ ગયો રાખ.

….

૨  ચર ને અચર સઘળાં

ચારા વિચારના આ
અટકી ઊભા છે.

મરણને પરણના વાઘાં પહેરાવીને  કરુણતાની એવી ધાર કાઢી છે,

જે  ભાવકોની આંખ ભીની કર્યા વિના રહેતી નથી.

…..

૩ હું ના ટુકડા ટુકડા કરશું.

 ‘હું’ /(‘I’) અને ‘મારું’/ ‘my’?શું છે?

દાદાશ્રી કહે છે કે, “તમે ‘I’માં લીન થવા માંગો છો કે ‘My’માં? બે તળાવ છે I’ અને ‘My’ના. જે લોકો “I’ના તળાવમાં ડૂબેલા હોય છે તેઓ  ક્યારેય મરતાં નથી, જ્યારે જે લોકો ‘My’ના તળાવ માં ડૂબેલા હોય છે તેઓ ક્યારેય જીવતા નથી.” તો એ લોકે એ કહ્યું કે “ અમારે તો એવું જોઈએ છે, કે અમારે ફરી ક્યારેય મરવું ના પડે.” તો મે સમજાવ્યું કે,” ‘I’ માં કોઈ ચિંતા નથી, ‘My’ માટે ચિંતા ના કરો. ‘I’ અવિનાશી છે, ‘My’વિનાશી છે.” તેથી, ‘I’અને ‘My’ ને સેપેરેટ (જુદા) કરો! 

Leave a comment

Filed under Uncategorized

૬૬મી વૅડીંગ એનીવર્સરી


અંતિમ પડાવે યાદ આવે

ભલે ઝગડીએ,  ક્રોધ કરીએ, એકબીજા પર તુટી પડીએ,

એકબીજા પર દાદાગીરી કરવા, છેલ્લે તો આપણે  બે જ હોઈશું.

જે કહેવું હોય એ કહી લે, જે કરવું હોય એ કરી લે,

એકબીજાનાં ચોકઠાં શોધવા છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

હું રીસાઈશ તો તું મનાવજે, તું રીસાઈશ તો હું મનાવીશ,

એકબીજાને લાડ લડાવવા, છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

આંખો જયારે ઝાંખી થશે, યાદશક્તી પણ પાંખી થશે,

ત્યારે, એકબીજાને એકબીજામાં શોધવા, છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

ઘુંટણ જ્યારે દુઃખશે, કેડ પણ વળવાનું મુકશે,

ત્યારે એકબીજાના પગના નખ કાપવા, છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

 ‘મારા રીપોર્ટસ્ તદ્દન નોર્મલ છે, આઈ એમ ઓલરાઈટ’,

એમ કહીને, એકબીજાને છેતરવા, છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું.

સાથ જ્યારે છુટી જશે, વીદાયની ઘડી  આવી જશે,

ત્યારે, એકબીજાને માફ કરવા, છેલ્લે તો આપણે બે જ હોઈશું. અજ્ઞાત

અંતીમ વરસો અંગે ચિંતન

‘આ અંતીમ વરસો જો સજાગ થઈ જઈએ, તો ઘણાં સંતોષ સાથે આ જગતમાંથી વિદાય લઈ શકીએ.’  અમને આ પધ્ધતિ અપનાવવાનું તર્ક શુધ્ધ લાગે છે—
કાલ જારણમ્ સ્નેહ સાધનમ્
કટુક વર્જનમ્ ગુણ નિવેદનમ અપનાવી રોજ રાત્રે સુતી વખતે વિચારવું કે હું મૃત્યુ શય્યા પર સુતો હુ અને પોતાની શ્રધ્ધા હોય તે મનમા જાપ કરતા સુઈ જવું .સવારે ઉઠતા સર્વશક્તિમાનનો પાડ માનવો કે આજે લાખો લોકો એ છેલ્લો શ્વાસ લીધો છે અને હૂં જીવીત છું તો હવેથી હું મારા જીવનમા સગુણાત્મક પરીવર્તન લાવીશ.

-મૃત્યુ અંગે સંતવાણી…

મૃત્યુ પામેલો મનુષ્ય મુક્તાત્મા હશે તો તમારા સુખદુ:ખની કશી અસર તેના પર નહીં થાય. પરંતુ મુક્તાત્મા ન હોય, કેવળ પ્રેમનો, મૈત્રીનો સંબંધ હોય અને તેના ગયા પછી તમે રોતા રહો તો એને તકલીફ થશે. એની પ્રગતિ આડે અડચણ આવશે. તેને પાછળ ખેંચવા જેવું થશે. આપણે રડીએ છીએ તે આપણા સ્વાર્થ ખાતર. અત્યાર લગી તેનો પ્રેમ મળતો હતો તે હવે નહીં મળે એ સ્વાર્થ માટે આપણે રડીએ છીએ. વાસ્તવમાં પ્રાણને આરામની જરૂર હોય છે, એ માટે મૃત્યુ હોય છે, માટે શોક ન કરવો.

સ્વજનના મૃત્યુથી શોક થવો એ સ્વાભાવિક છે. પરંતુ તેમાંથી છૂટવાની એક યુક્તિ છે. જ્યાં સુધી પિતાજી જીવતા હોય ત્યાં સુધી પિતાને પરમેશ્વર સમજીને તેમની સેવા કરવી. પિતાજી મરી જાય ત્યારે પરમેશ્વરને જ પિતા સમજવા. તો શોક ઓછો થશે. એનું રૂપાંતર થશે. આ રૂપાંતરની પ્રક્રિયા એ અત્યંત મહત્વની આધ્યાત્મિક પ્રક્રિયા છે. એનાથી મનુષ્ય શોકમુક્ત થાય છે.

 પહેલાં તો આપણે એ સમજવું જોઈએ કે મૃત્યુ એટલે શું ? જેવી રીતે આપણે આખો દિવસ કામ કરીને થાકી જઈએ છીએ તો તે થાક મટાડવા રાત્રે સૂઈ જઈએ છીએ. બીજે દિવસે પાછા તાજા થઈને ઊઠીએ છીએ. તો ઊંઘ એ મૃત્યુનું નાનકડું રૂપ છે. હવે રાત્રે ઊંઘમાં બધાં અવયવોને પૂરો આરામ મળી જાય તેવી યોજના હોત તો મૃત્યુની જરૂર જ ન રહેત. સ્વપ્ન ન આવે તો મનને પણ વિશ્રામ મળી જાય છે. પણ રાત્રે ઊંઘમાં પણ પ્રાણનું કામ સતત ચાલે છે. એ બિચારો સતત કામ કર્યા કરે છે એટલે એનો થાક તો મૃત્યુથી જ ઊતરી શકે છે. એટલે મૃત્યુનો અર્થ છે – પ્રાણને આરામ પહોંચાડનારી નિદ્રા. મૃત્યુનું આ સ્વરૂપ આપણા ધ્યાનમાં આવી જાય તો મૃત્યુનું દુ:ખ કે ડર ન રહે, બલ્કે કોઈનું મૃત્યુ થાય તો આપણને આનંદ થાય.  હું એમ માનું છું કે મરણની ક્ષણ પ્રારબ્ધથી નક્કી થયેલી જ હોય છે. સાધારણતયા સંયમ, પ્રાણાયામ વગેરે આયુર્વર્ધક બતાવ્યાં છે, પણ બહુધા વ્યક્તિનું આયુષ્ય તો એના પ્રારબ્ધથી જ નક્કી થાય છે. દેહ કર્મવેગથી ટકે છે. અસંખ્ય પૂર્વ કર્મોમાંથી એક વિશિષ્ટ અંશ ઉપભોગવા દેહરૂપે જન્મ લીધો. એ જ છે ‘પ્રારબ્ધ કર્મ’ એ ભોગવી લીધા પછી દેહ પડી જાય છે. સંયમથી માણસનું દીર્ઘાયુ થાય છે, તેવું નથી. સમાજનું સરેરાશ આયુષ્ય સંયમથી વધે. મૃત્યુની ક્ષણને ટાળી નથી શકાતી, પણ એના પ્રકારને બદલી શકાય છે, તેવું મને લાગે છે. વાસના ના વિચારોને ઓછામાં ઓછા કૃતિમાં, આચરણમાં ન લાવવા જોઈએ. ક્રિયાની તક નહીં મળવાથી એ આપોઆપ શમી જશે. પછી વિવેકથી એનું ખંડન કરવું જોઈએ. પ્રાણાયામ પણ એક ઉપાય છે. કુંભક કરવાથી પણ વિચારોમાં સ્થિરતા આવે છે, એટલે જેવું મન ચંચળ થાય, તેવું જ કુંભક શરૂ કરી દેવું જોઈએ. ભજન ગાવાં કે સંગીત સાંભળવું તે પણ એક ઉપાય છે. નામસ્મરણ પણ, મનોમન નહીં પણ મોટેથી શરૂ કરી શકાય.
 રોજ રાતે બધું કામ પતાવી પથારી કરીને સૂતાં પહેલાં દશ-પંદર મિનિટ ઈશ્વરની પ્રાર્થના ધ્યાનપૂર્વક, ભક્તિપૂર્વક એકચિત્ત થઈને કરવી અને પછી તરત જ સૂઈ જવું. રાતે ઓછું ખાવું, સવારે શૌચ સાફ આવવો જોઈએ, સાત્વિક આહાર લેવો, સદવાચન કરવું, ફરવા જવું, નિયમિત જીવન જીવવું. આ દોષનું કારણ શોધવું કઠિન છે. સાધક જ્યારે અમુક અવસ્થાએ પહોંચે છે ત્યારે જ તે આ દોષને દૂર કરી શકે છે. તેથી આપણે હમેશાં જોતા રહેવું કે ઉપર કહ્યા મુજબ જીવન વિતાવીએ છીએ કે નહીં. આમ ધીમે ધીમે દોષનું કારણ મુશ્કેલીથી પણ જડશે.
 પ્રાર્થના માટે હું હંમેશા ત્રણ દાખલા આપું છું. સ્નાન, ભોજન અને ઊંઘ. આ ત્રણેયની જે ખૂબી છે, તે પ્રાર્થનામાં છે. ઊંઘવાથી માણસને ઉત્સાહ અને આરામ મળે છે. પ્રાર્થનાથી મનને આરામ તથા આધ્યાત્મિક ઉત્સાહ મળે છે. ભોજનથી શરીરને પોષણ મળે છે, પ્રાર્થનાથી મનને પોષણ મળે છે. નહાવાથી શરીર સાફ થાય છે, પ્રાર્થનાથી મન ચોખ્ખું થાય છે. આ રીતે ત્રણથી શરીરને જે ફાયદો થાય છે, તે પ્રાર્થનાથી મનને થાય છે. આત્મામાં સંકલ્પશક્તિ પડેલી છે. આત્માની વ્યાખ્યા છે સંકલ્પનું અધિષ્ઠાન. આપણને જ્યાંથી સ્ફૂર્તિ મળે છે તે જ છે આત્મા. ઘણી વખત સોબતને કારણે આત્માની શુદ્ધ શક્તિ પ્રગટ નથી થતી, શુભ સંકલ્પને બદલે વિકલ્પ થાય છે. એટલે આત્માની શુદ્ધ શક્તિ પ્રગટાવવા માટે પ્રાર્થના કરીએ છીએ. પ્રાર્થના વ્યક્તિગત પણ થઈ શકે, સામૂહિક પણ થઈ શકે.
જે પરમેશ્વર ઉપર પ્રેમ ધરશે તે કુદરતી રીતે જ શરીરનાં સુખભોગ તરફ અણગમો દેખાડશે. અને જે સંસારનાં સુખમાં નહીં રાચે તેનું મન કુદરતી રીતે જ પરમાર્થ ને પ્રભુનાં ભજન-ભક્તિ તરફ વળશે. એમ પૂછો કે બેમાંથી સહેલું શું ? જેને ઈશ્વર ઉપર આસ્થા છે, ઘરકુટુંબના સંસ્કારથી કે બીજા કશાથી ઈશ્વર ઉપર જેને પ્રીતિ છે એને દેહસુખના વિષયોનો ત્યાગ સહેલો થઈ પડે છે. ટૂંકમાં, બીજમાંથી ફળ અને ફળના પેટમાં પાછું બીજ રહેલું છે તેમ ઈશ્વરપ્રેમથી વૈરાગ અને વૈરાગથી ઈશ્વરપ્રેમ એમ બેઉ મળીને એક છે.

જ્ઞાનયોગ, કર્મયોગ, ધ્યાનયોગ અને ભક્તિયોગ એ બધાયમાં ભક્તિયોગ અઘરો નથી એવું માનવામાં આવે છે. પરંતુ ભક્તિ પણ સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થઈ જાય તેવી વસ્તુ નથી. હિંદુસ્તાનમાં ભક્તિ વધુ પ્રમાણમાં છે એવું જે કહેવામાં આવે છે તે ‘ભક્તિ’ નથી, તે ‘શ્રદ્ધા’ છે. ભક્તિ અને શ્રદ્ધામાં ફેર છે. મંદિરની મૂર્તિ માટે જે આસ્થા છે તે શ્રદ્ધા છે. શ્રદ્ધા ભક્તિનો માર્ગ જરૂર છે. પરંતુ શ્રદ્ધા હોવી એ કાંઈ બહુ મોટી વસ્તુ નથી. પરંતુ તે ન હોવી તે મોટી વસ્તુ છે. જેવી રીતે તમને અક્ષરજ્ઞાન મળ્યું તો તે કાંઈ મોટી વસ્તુ નથી. તે તો નાનું જ્ઞાન છે. એ ના હોય તો આગળ જ્ઞાન મેળવવું જ અસંભવિત છે. તેવી જ રીતે શ્રદ્ધા હોવી એ કોઈ મોટી વસ્તુ નથી, પણ શ્રદ્ધા ન હોય તો ભક્તિ પેદા જ ન થઈ શકે. ભક્તિ એટલે અહંકાર-મમતા-મુક્તિ. ઘમંડ એ નાની વસ્તુ છે. તે ન હોવાથી અહંમુક્ત નથી થવાતું, અહંમુક્તિ જુદી બાબત છે. શાંતિ માટેનું એકમાત્ર સાધન ગીતાએ વારંવાર બતાડ્યું છે તે જ છે. એ છે ‘ત્યાગાત શાન્તિ:’ જ્યાં ફળત્યાગ છે, ત્યાં જ શાંતિ છે. ભલે આપણે ભારે મોટી તપસ્યા કરીએ, સેવા કરીએ. પરંતુ જ્યાં સુધી એ કર્મથી આપણને વેગળા તારવી ન લઈએ ત્યાં સુધી શાંતિ નહીં મળે. ફળત્યાગ કરવાથી જ શાંતિ પ્રાપ્ત થાય. એટલે તો ગીતાએ કહ્યું કે ‘ધ્યાનથી પણ ફળત્યાગ શ્રેષ્ઠ છે.

૮મી ડીસેંબર ૫૭

ગયા વર્ષે ગભીર માંદગીમાંથી ઉગર્યા !

હાલ કુશળ- આ ૬૬મા વર્ષ પ્રવેશે આપના શુભાશીસ/શુભેચ્છાઓની અપેક્ષા

10 ટિપ્પણીઓ

Filed under Uncategorized

રેહાના…/સુરેશ જાની

અઢાર વર્ષની રેહાના મુઝફ્ફરનગરની શાક માર્કિટમાં ખરીદી કરવા આવી હતી. હજુ તો કોઈ પણ શાક સામે નજર કરે તે પહેલાં, તેની નજર થોડેક જ દૂર, તેના તરફ આવી રહેલી ચાર સ્ત્રીઓ તરફ ગઈ. આમ તો બધી ગરીબ વર્ગની દેખાતી હતી, પણ તેમના ચહેરા પર અજીબો ગરીબ ઉત્સાહ છવાયેલો હતો. તે સ્ત્રીઓ રેહાનાની નજીક આવી અને તેમની વાતોમાંથી થોડાક શબ્દો તે પકડી શકી. તેમાંથી તેને એટલી સમજ પડી કેમ તેઓ સ્ત્રીઓને થતા અન્યાય અને શોષણ સામે જાગૃત થવા જેવી કાંઈક વાતચીત કરી રહી હતી.
જેણે અન્યાય, શોષણ, મારપીટ અને તબાહી સિવાય કશું જ જોયું ન હતું, અને આટલી યુવાન વયે પાંચ દિકરીઓની મા બની ગઈ હતી, તેવી રેહાનાને આ વાતોમાં રસ પડ્યો. શાક ખરીદવાનું બાજુએ મુકીને રેહાના તે સ્ત્રીઓની નજીક ગઈ. હવે તો તેને એમની વાતો બરાબર સંભળાવા લાગી. ‘ઘરમાં થતા જોર જૂલમ હવે સહન નહીં જ કરીએ.’ તેવો નિર્ધાર એમની વાતોમાંથી વ્યક્ત થતો હતો.
રેહાનાથી બોલ્યા વિના ન રહેવાયું,” હું તમારી સાથે આવી શકું?”
આટલો સવાલ પુછવાની હિમ્મત અને આ ‘દિશા’માં ચાલવાની શરૂઆતે રેહાના અને તેના જેવી હજારો અસહાય સ્ત્રીઓની જિંદગી બદલી નાંખી.માંડ તેર વર્ષની હતી, ત્યારે રેહાના ચોધાર આંસુએ રડતી રડતી ઘેર આવી હતી. પાડોશીના યુવાન દીકરાએ તેને ફોસલાવીને બોલાવી હતી, અને તેની ઉપર કારમો બળાત્કાર કર્યો હતો. ઘરમાં એની માએ તો તેને બાથમાં ઘાલી સહાનુભૂતિ બતાવી. પણ તેના અબ્બા અને કાકાનો વર્તાવ તેની કાચી ઉમરમાં ન સમજી શકાય તેવો કઠોર હતો. તેને એટલી ખબર પડી કે, તે ઊંડા અંધાર્યા અંધકારમાં ધકેલાઈ ગઈ છે, અને હવે તેના માટે જીવનમાં કોઈ જ આશા બાકી રહી નથી.
થોડાક જ દિવસ અને તેના નિકાહ એક પચાસ વર્ષના, કદરૂપા અને કઠોર માણસ સાથે થઈ ગયા. અબ્બાની વસ્તીથી તે બહુ દૂર ફંગોળાઈ ગઈ. તેને તો નિશાળમાં ભણવા પાછું જવું હતું, સહેલીઓ સાથે ગપસપ કરવી હતી, સંતાકૂકડી રમવી હતી. હવે એ બધી સુભગ આશાઓ કચડાઈ ગઈ. રેહાના પણ કચડાતી જ રહી. લગ્ન તો કહેવાનાં જ હતાં. દરરોજ રાતે તે ખાવિંદના બળાત્કારનો ભોગ બનતી રહી. પોતાની કોઈ જ મરજી વિના એ પાંચ બાળકીઓની મા પણ બની ગઈ. દિલ ખોલીને રડવા માટે તેને એકાંત સિવાય કોઈ જ આશરો ન હતો. તેને આપઘાત કરવાના વિચારો સતત આવતા. પણ એ ‘પાપ’ કહેવાય એટલી એને ખબર હતી, એટલે તે આ નરકની વેદના સહન કરતી રહી. હા! શાક લેવાના બદલે તે ચાર સ્ત્રીઓની સાથે જવાની ‘દિશા’એ રેહાનાની જીવનની દિશા બદલી નાંખી. સહરાનપુરમાં મુખ્ય મથક ધરાવતી ‘દિશા’ નામની એક સમાજસેવાની સ્થાનિક મિટિંગમાં હાજરી આપવા એ સ્ત્રીઓ જઈ રહી હતી. રેહાનાએ ત્યાં ભેગી થયેલી સ્ત્રીઓ અને બે ઉજળિયાત વર્ગની દેખાતી અને સભાનું સંચાલન કરતી મહિલાઓ સાથે બે કલાક ગાળ્યા. તેને લાગ્યું કે, તેના જીવનમાં નવી રોશની ‘આવું’ ‘આવું’ કરી રહી છે. છેલ્લે એક ઉજળિયાત મહિલાએ એને ‘દિશા’ માં જોડાવા આમંત્રણ આપ્યું. ઘરનાં માણસો સિવાય કદી એકલી બહાર ગઈ ન હતી, તેવી રેહાનાને ડર લાગ્યો. ‘કાંઈક નવા કાળાં કુંડાળામાં તો નહીં ફસાઈ જવાય ને?’ પણ તેણે તે મહિલાને અઠવાડિયા પછી, એ જગ્યાએ ભરાનારી મિટિંગમાં હાજર રહેવા ખાતરી આપી.
અઠવાડિયા પછી રેહાના ‘દિશા’ની સ્વયંસેવિકા બની ગઈ. આવી બે ત્રણ મિટિંગો બાદ તેના પતિને રેહાના શાક લઈને મોડી ઘેર આવે છે, તેવી બાતમી મળી. મારઝૂડનો સિલસિલો ચાલુ થઈ ગયો. પણ તેની રેહાનાને ક્યાં નવાઈ હતી? હવે તો તેને મળેલી જીવનની આ નવી દિશામાં આગળ ને આગળ વધવા કૃતનિશ્ચય હતી. તેણે પતિને હિમ્મત પૂર્વક સંભળાવી દીધું કે, “ખાવાનું ખાવું હોય, અને રાતે રંગત માણવી હોય તો, આ હરકત તેણે ચલાવી લેવી પડશે.”
આમ બોલવાની તેનામાં હિમ્મત આવી ગઈ હતી, એટલું જ નહીં, અત્યાચારો અને મારઝૂડનો મુકાબલો કેવી રીતે કરવો, તેની તાલીમ પણ તેને ‘દિશા’એ આપી હતી. જીવનમાં ઊગેલી નવી સવારમાંથી કોઈ તેને નિબીડ રાત્રિના અંધકારમાં હડસેલી ન શકે, તેટલી તાકાત તેના પ્રાણમાં હવે સંચરવા લાગી હતી. પછી તો તે બુરખો પહેરીને ‘દિશા’ની સહરાનપુર ખાતેની મિટિંગોમાં પણ હાજરી આપવા લાગી. પોતાના જેવી અન્ય દુખિયારી સ્ત્રીઓના જીવનમાં આશાના કિરણનો સંચાર શી રીતે કરી શકાય? – તેની ભાંજગડ હવે તેના દિમાગમાં પાંગરવા માંડી.
– ‘દિશા’ના માર્ગદર્શન હેઠળ રેહાના જાતે જ આવી સંસ્થા ચલાવવા કાબેલ બની ગઈ. મુઝફ્ફરનગરમાં દબાતી, કચડાતી, મુસ્લિમ સ્ત્રીઓ માટે તેણે ‘અસ્તિત્વ’ ની સ્થાપના કરી. ઘણી બદનસીબ સ્ત્રીઓ તેની સાથે જોડાઈ. હવે રેહાનાને કોઈ તાકાત રોકી શકે તેમ ન હતું . રેહાના હવે પિંજરમાં તરફડતી કબુતરી રહી ન હતી. મુક્ત ગગનમાં વિહાર કરતી ગરૂડ પંખીણીમાં તેના હોવાપણાનું અભ્યુત્થાન થયું હતું.
પોસ્ટરો બનાવવા, દમન સામે અવાજ ઊઠાવતી મહિલા-કૂચો યોજવી, શાળાઓમાં બાળકીઓને તેમના હક્કોની જાણકારી આપવી, વિ. વિવિધ પ્રવૃત્તિઓથી ‘અસ્તિત્વ’ ધમધમવા લાગી. રેહાનાને ઘર અને સમાજ તરફથી બહિષ્કારનો સામનો કરવો પડ્યો છે, એટલું જ નહીં પણ ટોળાંઓનો મુકાબલો,પોલિસના લાઠીમારનો પણ કર્યો છે. જૂઠા આક્ષેપોના આધારે જેલવાસ પણ કર્યો છે.
પણ જાગી ઊઠેલા તેના પ્રાણને
હવે કોઈ ગુંગળાવી શકે તેમ નથી.
નવ જ વર્ષની રેખા પર પાંચ નરાધમોએ બળાત્કાર કર્યો હતો. રેહાના એમને જેલ ભેગા કરીને જ જંપી. તેના આ આક્રોશને સમાજમાંથી અદભૂત પ્રતિભાવ પણ મળ્યો. રેખા સાથે લગ્ન કરવા એક આદર્શવાદી યુવાન પણ તૈયાર થયો. રેહાનાના આ વિજયે તેનું રૂપાંતર એક અનોખી મહિલા પ્રતિભામાં કરી દીધું. આવી હજારો બાળકીઓના જીવનમાં રેહાના અને અસ્તિત્વે બગાવતનો બુંગિયો ફૂંક્યો છે. રેહાનાને ગર્વ છે કે, તેના પિતા અને પતિને પોતાની ભુલ સમજાઈ છે, અને તેમનો સહકાર પણ હવે રેહાનાની અસ્કયામત બન્યાં છે.
અસ્તિત્વ માત્ર સ્ત્રીઓ માટે જ કામ કરે છે, તેમ નથી. કોમી હુલ્લડો વખતે પણ અસ્તિત્વે શાંતિ સ્થાપવાના પ્રયત્નોમાં સહયોગ આપ્યો છે. ૨૦૧૩માં મુઝફ્ફરનગરના શામલી વિસ્તારમાં થયેલા કોમી રમખાણોમાં અસ્તિત્વે પાયાનું કામ નીડર રીતે કર્યું હતું, અને અપૂર્વ સામાજિક ચાહના અને માન મેળવ્યાં હતાં .
ભ્રષ્ટાચાર અને રાજકારણીય દખલોથી ખદબદતી, ઉત્તર પ્રદેશની બદનામ સ્થાનિક સરકારી સંસ્થાઓ ભલે તેના કામને ન બીરદાવે, સમાજ તરફથી અને બીજી ઘણી બિન સરકારી સંસ્થાઓનાં સહકાર અને મદદ અસ્તિત્વને મળતાં રહ્યાં છે. શરૂઆતમાં જાટ વિસ્તારમાં તેણે ઓફિસ રાખી હતી. પણ મુસ્લિમ મહિલા હોવા માટે તેને તે ખાલી કરવી પડી હતી. મુસ્લિમ વિસ્તારમાં તે બુરખો પહેરતી ન હોવાના કારણે તેનો વિરોધ થયો હતો. પણ ધીમે ધીમે તેના કામને મળતી સફળતા અને સામાજિક સ્વીકારના કારણે હવે તેની ઓફિસ ધમધોકાર ચાલતી થઈ ગઈ છે. તેની ઓફિસમાં રાણી, ઉસ્માન અને ગૌરવ તેને મદદ કરે છે. જાતજાનાં આધુનિક સાધનો પણ તેઓ વાપરે છે.
વર્ષોની સાધના, તપસ્યા અને આમરણ જંગના પ્રતાપે બાઈજિંગ – ચીનમાં યોજાયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા સશક્તીકરણ અધિવેશનમાં રેહાનાએ વિશેષ અતિથિનું પદ શોભાવ્યું હતું – એ સમાચાર સાથે વીરમીએ.

  • રેહાના વાતે ગુંજેતુમ હસીન રાત કી બાત કરતી હો હમ ગમ કી રાત સે બાઝ નહી આતે,તુમ મદહોશ ચાંદની કો દેખતે હો, હમ ગરીબોં કે ઘર વો નહી આતી અને મા પન્નાલાલ..ભૂલ્યાં ભુલાશે મહિયર માળખાંભૂલી જશું મોસાળે વાટ,ઋણ ભૂલીશું ધરતી માતનાં,ભૂલી જશું પોતાની જાત,(વળી) ભૂલી જવાશે કો અભાગિયાં,ભૂલી જવાશે પ્રીતની રીત,(પણ) નહિ રે ભૂલાય એક આટલું,કોક દન કરી’તી પ્રીત’ કાનજીનો પ્રેમ અને તેની મજબુરીઓ, જ્યારે કાનજી માટે બધું ત્યજીને દોડી આવતી જીવી. બે માણસ કદી એકબીજામાં એટલા ઓતપ્રોત કેવી રીતે થઇ શકે કે પોતાના આજુબાજુના તમામ વાતવરણને ભૂલી જાય. પોતના દુ:ખ અને પડતી તકલીફને ન ગણકારે. અત્યારની પેઢીને કદાચ આ નવલકથાનો સાર સમજવામાં જરૂર તકલીફ પડે, પણ જે લોકો આઝાદી વખતના આપણા સમાજની કુપમંડુક બુદ્ધીને ઓળખતા કે જાણતા હશે, તે કાનજી અને જીવીના પ્રેમ અને પરિસ્થિતિને જરૂર મહેસુસ કરી શકશે.ગામડાના માનવી અને તેમની સામાન્ય બુદ્ધિ, પણ તેમની અદભુત સહનશક્તિ, દરિયા જેવું તેમનું દિલ, તેમનો કપટરહિત પ્રેમ  મારી આંખ ભીની થતા હું ના રોકી શકી.  ત્યારે રેહાનાની વાર્તા- પ્રેરણાદાયી અંતે કરુણા અનુભવાઇ. કરુણરસ મહત્ત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. ભવભૂતિ તો એવું કહે છે કે દુનિયામાં એક જ રસ પ્રધાન છે. અને એ કરુણ રસ છે. જાણીતી વાત -હૈ સબસે મઘુર ગીત વો, જો દર્દ કે સૂરમેં ગાયે જાતે હૈ! કરૂણ ઘટના પણ ઇચ્છાપૂર્તિ થી વિગલીત થઇ સંતોષનો આનંદ 

Leave a comment

Filed under Uncategorized

એકલો મસ્ત હતો/હરીશ દાસાણી

હતો એકલો મસ્ત હતો
પોતે જાતે બંધાયો.
ક્રમ તોડી અક્રમ એ થયો.
પોતે જાતે બંધાયો.
શૂન્ય હતો તે એક થયો
એક હતો તે હજાર થયો.
હજાર આંખોથી જોતો
હજાર કાને સાંભળતો.
પુરુષ નથી હું
પુરુષ નથી હું
રટતો રટતો રામ થયો.
પ્રકૃતિએ પ્રવૃત્ત થયો.
અક્ષય અક્ષર ક્ષર બન્યો.
ક કાનો  થઈ કામ કરે
કૈલાસેથી ઉતરીને
પછી ઉમાને સાદ કરે.
હરખે હરખે હરિ થયો.
લગન કરીને મગન થયો
કુમાર સંભવ એમ થયો
સેના જોડી પતિ થયો
શું ખાઉં ને શું જોઉં?
વિચાર કરતાં વિશ્વ થયો
અંદર બહાર બધું ગમતું
રવિરમતથી કિરણ થયો
સાત સૂરોનો સ્વામી એ
સાગર ઊંડો શાન્ત થયો.
બીજ હતો તે વૃક્ષ થયો
ક્ષણે ક્ષણે એ રમી રહ્યો
અનામ પોતે નામ ધરી
નિરાકાર સાકાર થયો.

હરીશ દાસાણી.મુંબઈ

મસ્ત અભિવ્યક્તી
હતો એકલો મસ્ત હતો
પોતે જાતે બંધાયો.
ક્રમ તોડી અક્રમ એ થયો.
                પરંપરાગત માર્ગમાં આંતરિક નબળાઈઓને દૂર કરી અને અહંકારને ઓગાળવા માટે સ્વ નિયંત્રણનો અભ્યાસ કરવો પડે છે પછી પરમ આત્મા પ્રાપ્ત થાય -અક્રમમાં આ કરવાની જરૂર નથી.  
પોતે જાતે બંધાયો.
શૂન્ય હતો તે એક થયો
એક હતો તે હજાર થયો.
હજાર આંખોથી જોતો
હજાર કાને સાંભળતો.
પુરુષ નથી હું
પુરુષ નથી હું
રટતો રટતો રામ થયો.
પ્રકૃતિએ પ્રવૃત્ત થયો.
અક્ષય અક્ષર ક્ષર બન્યો.
ક કાનો  થઈ કામ કરે
કૈલાસેથી ઉતરીને
પછી ઉમાને સાદ કરે.
હરખે હરખે હરિ થયો.
લગન કરીને મગન થયો
કુમાર સંભવ એમ થયો
સેના જોડી પતિ થયો
શું ખાઉં ને શું જોઉં?
વિચાર કરતાં વિશ્વ થયો
અંદર બહાર બધું ગમતું
રવિરમતથી કિરણ થયો
.                વાદ્યવાદકને અન્ય વાદ્યવાદકે સાથ આપવો વાતમા પણ સમતોલન જરુરી.શરુઆતમા નાની ભૂલ માટે બસૂરુ કહી અપમાન કરવાથી ઘણા ખોટા અનુવાદનના ધખારે ચઢે છે.સાજ જ એવું હોય કે પંચમ છેડો મધ્યમ બોલે ખરજ બને ગંધાર તો સાજ જ બદલવું પડે ! ત્યારે…સાત સૂરોનો સ્વામી એસાગર ઊંડો શાન્ત થયો            આ જ જીવનમાં તમામ પ્રકારના દુઃખોથી મુક્તિનો અનુભવ થાય આત્માના આનંદનો અનુભવ થાય છે .બીજ હતો તે વૃક્ષ થયોક્ષણે ક્ષણે એ રમી રહ્યો

ત્યારબાદ, કશું જ ત્યાગ કરવાનું રહેતું નથી. ‘હું ખરેખર કોણ છું?’ તેની સાચી સમજણ અને દ્રઢ પ્રતીતિ બેસવાથી દરેક સંજોગોમાં વ્યકિત સમભાવ રાખી શકે છે.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

સ્વેઅર વર્ડ્સ: #&@^$%!*પરેશ વ્યાસ

સ્વેઅર વર્ડ્સ: #&@^$%!*

Square word સ્વેઅર વર્ડ્સ: #&@^$%!* હાથના હલ્લેસાથી જીવતર હંકારે ને આંખ્યુંમાં દરિયાને પાળે;ખારવાની ફૂગ્ગીનો કેફ બધો ઉતારે એક જ તે તસતસતી ગાળે;ખારવણ ઘૂઘવાતું સપનું ને ખારવાની નજરું પર બાઝેલી છારી છારી.ખારવણ ખારી ખારી.-વિમલ અગ્રાવતફૂગ્ગી એટલે દારૂની કોથળી. કાવ્યનાયિકાનાં મુખે બોલાતી ગાળ અહીં યોગ્ય અને જાયજ છે. ગાળ બોલવી અહીં ઇષ્ટતમ છે. કોઈ વિકલ્પ છે જ નહીં. ખારવો એમ કોઈ અન્ય વાતે સમજે એમ જ નથી. સ્વેઅર વર્ડ્સ (Swear Words) એટલે અપશબ્દો, ગાળનાં શબ્દો, ભૂંડા શબ્દો, શાપ આપવો તે. તાજા સમાચાર છે કે ઈંગ્લેન્ડની કીલ યુનિવર્સિટીનાં લેક્ચરર અને સાયકોલોજિસ્ટ રીચાર્ડ સ્ટીફન સ્વેઅર વર્ડ્સ ઉર્ફે અપશબ્દોનાં મનોવિજ્ઞાન ઉપર સંશોધન કરી રહ્યા છે. (કેવા કેવા વિષયો પર સંશોધન થાય છે?!!) તેઓ માને છે કે અપશબ્દોનાં ફાયદા અનેક છે. જ્યારે કડકડતી ઠંડીમાં ઠંડા પાણીથી નાહવાનું ટાણું આવે ત્યારે જોરથી જોરથી ગાળો બોલવી. આપણી સહનશક્તિ વધી જાય. લો બોલો! નિષ્ફળતા કે હતાશા હોય તો ય ગાળો બોલવી. સઘળું આસાન થઈ જશે. ગાળો બોલવાથી નિકટતા વધે છે. આપણે સામાજિક પ્રાણી છીએ. આપણા ટોળાં, આપણો સમૂહ, આપણો સમાજ, આપણી ક્લબ, આપણી ટીમ વગેરે તો હોવાના જ. અરે! કોઈ વોટ્સ એપ ગૃપ તો હોય જ ને?! હવે એમાં, ખાસ કરીને સંજોગ પ્રતિકૂળ હોય ત્યારે, કોઈ બહારનો જણ આદું ખાઈને આપણી પાછળ પડી ગયો હોય ત્યારે એને ગાળ દેવાથી આપણાં ગૃપમાં ઐક્યભાવ જાગે છે. સ્વેઅર વર્ડ્સ ખરેખર આપસમાં વિશ્વાસ ભાવ જગાડે છે. આપણે કોઈ સુધરેલા લોકોનાં સાનિધ્યમાં વાણી વિલાસ કરીએ છીએ ત્યારે સામાન્ય રીતે આપણે આપણી કેટકેટલી આંતરિક બરછટ લાગણીઓને દબાવી દેવી પડે છે. ગાળને ગળણીથી ગાળીને શુદ્ધ વાણી વદવી પડે છે. શુદ્ધ વાણી સત્ય હોય- એ જરૂરી નથી. પણ માની લો કે મને કોઈ ફિલ્ટર નથી. તો જે વાત છે એ સીધી દિલમાંથી આવે છે. ગાળ એમ દિલમાંથી આવે છે. દિલની વાત છે એટલે બધાને લાગે કે હું સાચો છું. હું ભરોસાપાત્ર છું. સ્વેઅર વર્ડ્સમાં દર્દશામક ગુણ પણ ભારોભાર છે. ગુજ્જુભાઇ નાટ્ય શૃંખલામાં સિદ્ધાર્થ રાંદેરિયા ‘એની માને’ સ્વેઅર વર્ડ વારંવાર વાપરે છે. આપણે હસીએ છીએ. પણ એ સિદ્ધ થયેલી વાત છે કે સિદ્ધાર્થભાઈ ‘એની માને……’- એવા બે શબ્દો બાદ એક ત્રીજા (અપ)શબ્દનું ઉમેરણ કરીને સ્પષ્ટ બોલતા હોત તો એની અસર ‘એની માને’ કરતા પણ વધારે થાત અને પ્રેક્ષકો વધારે ખડખડાટ હસતાં હોત. કારણ કે સ્વેઅર વર્ડ્સ જેટલાં સ્પષ્ટ, જેટલાં મજબૂત એટલી એની અસર જોરદાર. ઓહો! પણ હા, ગાળ શસ્ત્ર હું વારંવાર ઇસ્તેમાલ કરું તો એની ધાર બુઠ્ઠી થઈ જાય, અસર ઘટી જાય. ટૂંકમાં આખી આ ગાળસંહિતાનું તાત્પર્ય એ છે કે સ્વેઅર વર્ડ્સ માત્ર ફીલ ગૂડ જ કરાવે છે, એવું નથી. એ ખરેખર ગૂડ છે. હા, ગુસ્સો આવે ત્યારે ગાળ ન બોલવી. પણ બાકી સંજોગોમાં ગાળનો પણ એક આગવો મહિમા છે. ગાળો દેવી મગર પ્યાર સે! ગાળમાં ગજબ સેન્સ ઓફ હ્યુમર છે. એક સારો સ્વેઅર વર્ડ આખા વાક્યની સાંદ્રતા વધારે છે. પણ એ જવા દો. આપણે તો ‘સ્વેઅર વર્ડ્સ’ શબ્દોને સમજવા છે. બારમી સદીથી ‘સ્વેઅર’ શબ્દ ચલણમાં છે જેનું મૂળ પ્રોટો-જર્મન છે. ‘બોલવું’ એવો ય અર્થ થાય છે. ઇંગ્લિશ શબ્દ આન્સર (answer) આપણે જાણીએ છીએ. આન્સરનાં છેલ્લાં ચાર અક્ષરોનું મૂળ પણ આ જ સ્વેઅર છે. સ્વેઅર શબ્દ ક્યાંથી આવ્યો- એ સ્પષ્ટ નથી. પણ એ ચોક્કસ છે કે એ સોગંદ લેવા માટે વપરાય છે. સોગંદ માટે કોઈ પવિત્ર વ્યક્તિ જેમ કે ભગવાન અથવા મનગમતી વ્યક્તિનાં નામ લેવાતા હોય છે. એમ કે હું જે કહીશ તે કરીશ. સાચું કહીશ, સાચું કરીશ વગેરે. સ્વેઅર એટલે શપથ. વર્ડ્સ એટલે શબ્દો. જેમ કે સુપ્રીમ કોર્ટનાં ચીફ જસ્ટિસ તરીકે ન્યાયમૂર્તિ ચંદ્રચૂડસાહેબની સ્વેઅરિંગ-ઇન-સેરેમની (શપથ સમારોહ) ગત અઠવાડિયે જ સંપન્ન થઈ. ગુજરાતમાં ય ચૂંટણી પતશે એટલે નવનિયુક્ત મુખ્યમંત્રી અને એમનાં મંત્રીમંડળનું સ્વેઅરિંગ-ઇન થશે. સ્વેઅરિંગ એટલે સોગંદ લેવા. ‘સ્વેઅર ફોર’ એટલે કોઇની સત્યતાની ગેરંટી આપવી. જેમ કે આઈ સ્વેઅર ફોર રેવડી! (ઓહો!) ‘સ્વેઅર ઑફ’ એટલે છોડી દેવું. જેમ કે એક નેતાએ જૂઠું બોલવાનું છોડી દીધું (ન હોય!). લીડર સ્વેઅર ઑફ ટેલિંગ લાઇઝ. ‘સ્વેઅર બાય’ એટલે વિશ્વાસ મૂકવો જેમ કે આજે પણ મને રાજકીય પક્ષપલટૂ પર વિશ્વાસ છે. આઈ સ્વેઅર બાય ધ પોલિટિકલ ટર્નકોટ્સ (જા જા!). સ્વેઅર વર્ડ્સ ઉર્ફે સોગંદનાં શબ્દો પંદરમી સદીથી અપશબ્દ માટે વપરાવા લાગ્યા. કદાચ એમાં પણ પવિત્ર ગણાતી વ્યક્તિની સાક્ષીની વાત હશે, એમાંય મંત્ર કે જાદુની વાત હશે. આમ પણ શ્રદ્ધાની વાત આવે ત્યારે નાયક કે ખલનાયકમાં ઝાઝો ફેર હોતો નથી. ભક્તો બંનેનાં હોય. ભક્તોની આસ્થા જે તે-ની પ્રેરણામૂર્તિમાં અખૂટ હોય. ભક્ત માત્ર લોટસ બ્રાન્ડ હોય એ જરૂરી નથી. હાથ પકડીને ચાલતા હોય એવા ભક્ત પણ હોય. ઝાડૂ લઈને સફાઈની ખેવના રાખતા હોય એ પણ ભક્ત જ કહેવાય. આઈ સ્વેઅર! બોલતા તો બોલી નાંખે પણ લખવામાં સ્વેઅર વર્ડ્સ લખાતા નથી. સત્તરમી સદીથી લેખકો સ્વેઅર વર્ડની એક કે બે અક્ષરો વચ્ચેની જગ્યા ખાલી રાખતા હતા. વાંચકો સમજી જાય. પણ સને ૧૯૦૨માં એક કોમિક સ્ટ્રીપ્સ (કાર્ટૂન)માં બે તોફાની બાળકોનાં પાત્રો હતા, જે એનાં અંકલનાં નાકે દમ લાવી દેતા હતા. અંકલ ગાળો બોલવા ટેવાયેલા હતા પણ બાળકોનાં કોમિક્સમાં ગાળ કે ગાળસૂચક ખાલી જગ્યાવાળો શબ્દ પણ લખવો હિતાવહ ન લાગ્યો એટલે લેખકે પછી સ્વેઅર વર્ડની જગ્યાએ ગમે તે રેન્ડમ સીમ્બોલ લખ્યા. આ લેખનું શીર્ષક પણ એટલે અમે એવું જ રાખ્યું છે. ટૂંકમાં સ્વેઅર વર્ડ્સની પોતાની આગવી ઓળખ છે. અમેરિકન કાર્ટૂન સ્ટ્રીપ કેલ્વિન એન્ડ હોબ્સ અનુસાર જિંદગીની નિરાશા સહેવી અઘરી થઈ જાય જો આપણે કોઈ ગાળ ન જાણતા હોઈએ. વાત સાચી છે. સ્વેઅર વર્ડ અમને ફેઅર એન્ડ સ્કવેઅર (પ્રામાણિક અને નિખાલસ) લાગે છે. શું કિયો છો? શબ્દ શેષ:“દરેક ઘરમાં એક ઓરડો એવો હોવો જોઈએ જ્યાં સ્વેઅર વર્ડ્સ બોલી શકાય. આવી લાગણીને દબાવી રાખવી ડેન્જરસ છે.” –માર્ક ટ્વેઇન

Leave a comment

Filed under Uncategorized

સી.એલ.સેલિબ્રેશન/યામિની વ્યાસ

Leave a comment

by | ડિસેમ્બર 5, 2022 · 2:42 એ એમ (am)

પર્માક્રાઇસિસ:Paresh Vyas

પર્માક્રાઇસિસ: એક સાંધે તો તેરસો તૂટે..

रंज से ख़ूगर हुआ इंसाँ तो मिट जाता है रंज मुश्किलें मुझ पर पड़ीं इतनी कि आसाँ हो गईं -मिर्ज़ा ग़ालिब

૨૦૨૨ વર્ષ પતવાને હજી 28 દિવસ બાકી છે અને ત્યાં તો વર્ષનો સરતાજ શબ્દ જાહેર પણ થઈ ગયો. બ્રિટિશ ડિક્સનરી કોલિન્સને લાગ્યું કે વર્ષ આખું દેશમાં બસ ક્રાઇસિસ જ ક્રાઇસિસ રહી. લોકોને ક્યાંય સખ ન રહ્યું. કોવિડ કાળનાં ખપ્પરમાં ઘણાં હોમાયા. સાથે ભયંકર આર્થિક કટોકટી કે જેમાં ફુગાવો ફાલ્યો ફૂલ્યો. આમ બ્રિટિશરનાં બે છેડા ભેગા ન થાય તેવી સ્થિતિ અને એમાં માથે યુદ્ધ જેનાથી આમ સાવ સીધું નહીં પણ આડકતરું ઘણું ઘણું નુકસાન. અને ઉપરાંત ગત ઉનાળાનો રેકોર્ડબ્રેક હીટ વેવ. આવી ગરમી તો બાપજન્મારામાં દીઠી નથી. કેવી મુશ્કેલી. કહે છે કે ખરાબ સમય પછી સારો સમય પણ આવે, સ્થિતિ સુધરે પણ…. અહીં એક પછી એક વિકટ સ્થિતિ આવતી જ જાય અને વિકેટ પડતી જ જાય અને.. લાગે કે ક્રાઇસિસ તો જાણે કાયમી છે. અરે! ગ્રેટ બ્રિટન જેવાં ગ્રેટ દેશનાં પ્રધાનમંત્રીએ પણ ૪૫ દિવસમાં ક્રાઇસિસ મેનેજમેન્ટમાં નિષ્ફળ જવાથી રાજીનામું ધરી દેવું પડે. જોઈએ હવે ભારતીય મૂળનાં ઋષિ શું કાંદો કાઢે છે? (કાંદો કાઢવો એટલે સહેલાઈથી કામ પાર પાડવું, ફળ પ્રાપ્ત કરવું). અને એટલે કોલિન્સ ડિક્સનરીનો વોટી (WOTY) ઉર્ફે વર્ડ ઓફ ધ યર બન્યો: પર્માક્રાઇસિસ (Permacrisis).

ના, આ શબ્દ ગુજરાતી લેક્સિકનમાં નથી. પણ આપણે એને સમજવાની કોશિશ કરીએ. અહીં બે શબ્દોનું જોડાણ છે. એક છે પર્મેનન્ટ (Permanent) અને બીજો શબ્દ છે ક્રાઇસિસ (Crisis). ગુજરાતી લેક્સિકન અનુસાર ‘પર્મેનન્ટ’ એટલે ટકાઉ, કાયમી, શાશ્વત, સ્થાયી, સનાતન. અને ‘ક્રાઇસિસ’ એટલે સંક્રમણકાળ, ભારે સંકટનો સમય, કટોકટી કે ઊથલપાથલ, જીવન ઇ.માં અણીનો સમય કે નિર્ણાયાત્મક ઘડી, આર્થિક ઉત્પાત, સાર્વત્રિક મંદી વગેરે. જાણે આપણે તો ક્રાઇસિસથી ટેવાઇ ગયા. અંતહીન ઉથલપાથલ. મિર્ઝા ગાલિબનાં મતે સંકટથી જો ખૂગર થઈ જઈએ, ટેવાઇ જઈએ તો પછી સઘળું આસાન થઈ જાય. પણ આપણે તો જાણીએ કે કવિતામાં આવી વાત સારી લાગે. આપણી પર આવી પડે ત્યારે ટેવાઈએ એ પહેલાં તૂટી પડીએ. એક સાંધે તો તેર તૂટે ત્યાં સુધી જાણે વાંધો નથી પણ અહીં તો તેર, ‘ને પછી છવ્વીસ, ‘ને પછી બાવન અને..કોઈ અંત આવે જ નહીં. છપ્પનની છાતી ય સંકોચાઈને સરોડું થઈ જાય એ પર્માક્રાઇસિસ.

ક્રાઇસિસ મૂળ તો મેડિકલ મૂળનો શબ્દ છે. ગ્રીક ફિજિશ્યન હિપ્પોક્રેટે આ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો. હા, આ એ જ ડૉક્ટર છે જેઓનાં નામે આજે પણ મેડિકલનું ભણીને, ડૉક્ટર બનીને લોકોની સારવાર નીતિમત્તાથી કરવાનાં શપથ દરેક ડૉક્ટર લે છે. ગ્રીક શબ્દ ક્રાઇસિસ (Krisis) એટલે દર્દીની સારવારનાં એવા સમય કે સંજોગ કે જે ટર્નિંગ પોઈન્ટ બની ગયા હોય. એમ કે દર્દી જીવન મરણ વચ્ચે ઝોલાં ખાઈ રહ્યો હોય. કાંઈ પણ થઈ શકે. બચી ય જાય કે એનું રામનામ સત્ય ય થઈ જાય- આ સ્થિતિ તે ક્રાઇસિસ. પણ આવી સ્થિતિ નોન-મેડિકલ વિષયમાં પણ આવી શકે. પૈસા કે પ્રેમ, નોકરી કે ધંધો, રાજકારણ કે વહીવટ, ધર્મ કે સંપ્રદાય બધે જ. નીતિમત્તાની પણ એક ક્રાઇસિસ હોય છે. અને પ્રજા.. અરે ભાઈ.. આપણી તો હયાતી જ ઝૂલતાં પૂલ જેવી છે. તૂટી પડીએ ત્યારે જે થાય તે ક્રાઇસિસ. ક્રાઇસિસ અનેક હોય છે. પર્મેનન્ટ શબ્દ મૂળ લેટિન શબ્દ પર્મેનન્ટમ એટલે જે છેલ્લે પણ રહી ગયું તે. અંત નથી, કાયમી આપણી કને જ છે તે. ‘પર’ એટલે આગળ કે આરંભથી અંત સુધી અને ‘મેનર’ એટલે રહેવું તે. પર્માક્રાઇસિસ એટલે શાશ્વત સંકટ, ટકાઉ કટોકટી, મુસલસલ ઊથલપાથલ..

કોઈ પણ ડિક્સનરી જ્યારે વર્ડ ઓફ ધ યર જાહેર કરે તે પહેલાં આખું વર્ષ સોશિયલ મીડિયા સહિત સમગ્ર મીડિયામાં વારંવાર વપરાતા શબ્દોનો વિગતવાર અભ્યાસ કરે છે. દેખીતી રીતે ક્રાઇસિસ શબ્દ કાયમ ચર્ચામાં રહ્યો. નિરાંતનો શ્વાસ ય ન લેવા દીધો. કોલિન્સનાં રીસર્ચર હેલન ન્યૂઝટીડ કહે છે ક્રાઇસિસ શબ્દ આખું વર્ષ પડઘાતો રહ્યો દરેક વાતચીતમાં, સંદેશા વ્યવહારમાં. અને એટલે એ બન્યો સરતાજ શબ્દ આખા વર્ષનો. અસ્થિરતા અને અસુરક્ષાનો અનંત કાળ. પ્રકાશનું કોઈ કિરણ ક્યાંય દેખાય છે ખરું?

બ્રિટિશર્સ માટે નવું હશે, આપણે માટે ઊથલપાથલ નવી નથી. ક્યાંક કશુંક તો ચાલ્યા જ કરે છે. આપણે હોંશિયાર છીએ. મુખ્ય કટોકટીની ચર્ચા કોઈ કરતું જ નથી. રાજકારણીઓ અતીતનો કાદવ ઊછાળીને તાંડવ કરતા ફરે છે. ગાલિબનાં શબ્દોનાં આપણે હેવાયા થઈ ગયા છીએ. મુશ્કેલીઓ પડે છે. માણસો મરે છે. ક્યારેક આખેઆખા તો ક્યારેક કટકે કટકે. રોજ થોડું થોડું મરવું પડે એને પર્માક્રાઇસિસ કહેવાય? આપણે તો ક્રાઇસિસની વ્યાખ્યા જ બદલી નાંખીએ છીએ. આફત ક્યારેય કુદરતી હોતી નથી. પણ આપણને ‘એક્ટ ઓફ ગોડ’નું રૂપકડું કારણ સદીઓથી સદી ગયું છે. પ્રભુને ગમ્યું તે ખરું! આપણી યાદદાસ્ત પણ ટૂંકી છે. આપણને ભૂલી જવાની અસાધ્ય બીમારી છે. સમાજનાં ડાહ્યા લોકો પોઝિટીવીટીની વાતોમાં આપણને લપેટે છે. આપણે તેઓની વાતમાં વટલાઈ જઈએ છીએ. આપણે બોલી શકવાની ક્ષમતા ગુમાવી બેઠાં છીએ. કાયદો કમળતંતુ જેવો મૌન છે. સ્થિતિ સુધરતા શું વરસોનાં વરસ લાગે? અમોને એક કાર્ટૂન નજરે ચઢ્યું. એક ભાઈ બીજાને કહેતો હતો કે બસ આ પર્માક્રાઇસિસ પતે એની રાહ જોવું છું. પણ આ ક્રાઇસિસ પર્મા છે, કાયમી છે, એ ક્યાંથી પતે?!!! કહે છે કે ક્રાઇસિસ એક તક છે કાયાકલ્પની, આગળ જવાની પણ.. એક ક્રાઇસિસ જાય ‘ને બીજી આવતી જ રહે તો કોઈ પણ નવનિર્માણની તક ક્યાંથી આવે? કોઈએ કહ્યું છે કે ક્રાઇસિસ ત્યારે કહેવાય જ્યારે તમે એવું ન કહી શકો કે ‘ચાલો, બધું ભૂલી જઈએ’. અમે માનીએ છીએ કે પર્માક્રાઇસિસ ત્યારે કહેવાય જ્યારે તમે કહી શકો કે ચાલો બધું ભૂલી જઈએ. કારણ કે કોઈ છૂટકા જ નહીં હૈ. અને એ સાંત્વન કે આ શ્વાસ જેવાં શ્વાસ અત્યારે ચાલે છે એ ઘણું છે. આપણે સરખામણીથી રાજી થઈ જઈએ છીએ. પર્માક્રાઇસિસથી બ્રિટિશ લોકો પણ પરેશાન છે. પર્માક્રાઇસિસ વિશ્વવ્યાપી હોય એટલે આપણે ભારતવાસીઓ આપણી ક્રાઇસિસને, આપણી ભૂલને ભૂલી જઈએ છીએ. કાગડાં બધે જ કાળાં છે એ શોકગ્રસ્ત મનનો સધિયારો છે. પર્માક્રાઇસિસથી આપણે હેવાયા થઈ ગયા છીએ. હવે બધું આસાન છે. અને આપણે કામચલાઉ જીવી જવાનું છે. સાલી, ગજબની ગોથું ખવરાવતી ફિલસૂફી છે આ. હેં ને?

શબ્દશેષ:

અજ્ઞાનની ક્રાઇસિસ પર્માક્રાઇસિસ છે.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

શ્રી હરીશભાઇની-‘સાત તાળી પાડો

સાત તાળી પાડો
ને તમે રમવા લાગો.
એક તાળીથી પકડો આકાશ
મનજીભાઇ.
તાળી પાડીને તમે રમવા લાગો.
નથી આકાશે સૂર્ય ચન્દ્ર
કોઈ નથી.
નથી નક્ષત્ર નમણું
નિહારિકા નથી.
એક તાળીમાં પકડો આકાર
મનજીભાઇ.
તાળી પાડીને તમે રમવા આવો.

બીજી તાળીએ ચંચળ
પવનને પકડો.
પ્રાણ પાથરી પોતાનો
જકડી લેજો.
તમે તાળીએ સૂંઘો સુગંધ
મનજીભાઇ.
તાળીએ તાળીએ રમવા લાગો.

ત્રીજી તાળીમાં તેજનો
ખોબો ભરો.
ઓગળી પીગળી અંદરનો
ઓરડો ભરો.
આધિ વ્યાધિ ઉપાધિનો
ધૂમાડો ઉડાડો.
તમે તાળીએ આભમાં ઊંચે ઉડો.

ચોથી તાળીમાં ડુંગરથી
નીચે આવો.
શિવજટામાંથી નીકળીને
સીધા આવો.
સહુ યુગોને ધોઇ ધોઇને
ઉજળાં કરો.
તમે તાળીથી સાગરમાં
ડૂબકી ભરો.

પાંચમી તાળીએ પ્રણામ
મા ને કરો.
માટી માથે ચડાવો
ને વિશ્વમાં ફરો.
બીજ થઈને દટાવ
ડાળીઓ ફેલાવો.
તમે તાળી દઇ માતાને
ખોળે સરો 

છઠ્ઠી તાળીમાં હાથપગ
માથું ધરજો.
શિર સાટે નટવર વરજો
ઉરમાં ઠરજો.
ઇન્દ્રિયોથી જ ઇન્દ્રને ઓળખજો.
તમે તાળીએ ખેતર
આ ખૂંદી વળજો.

સાતમી તાળી પોતાને
કાયમ દેજો.
ઊંઘજો જાગજો
અને રમતા રહેજો.
એક મતવાલા માધવને
આજે મળજો.
તમે સર્જન વિસર્જન
પણ કરતાં રહેજો.

સાત તાળી પાડો
ને તમે રમવા લાગો

કવિશ્રી હરીશભાઇની- ‘સાત તાળી પાડો’ સુંદર રચના જેમા પૃથ્વી,જળ,તેજ,વાયુ,આકાશ નામે તાળી દ્વારા પંચભૂત ,પાંચ કર્મઈન્દ્રિયો, પંચપ્રાણ અને પાંચ જ્ઞાનઈન્દ્રિયો દ્વારા અંશ અને અંશીને આરાધના દ્વારા પ્રસન્ન કરી …

એક મતવાલા માધવને
આજે મળજો.
તમે સર્જન વિસર્જન
પણ કરતાં રહેજો.

વિજ્ઞાનિકો એ પ્રયોગો કરી જણાવ્યુમ છે કે  તાળી વગાડવાથી હૃદયરોગ, ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ટેન્શન, અસ્થમા, શરદી, આર્થરાઇટિસ, માથાનો દુખાવો, ઈનસોમનિયા, વાળ ખરવા, દ્રષ્ટિ ઓછી થવી, એટલે કે નબળી દ્રષ્ટિ જેવી સમસ્યાઓમાં રાહત મળે છે. જો તમે પણ આ સમસ્યાઓથી પરેશાન છો, તો તાળી વગાડવાને આજથી જ તમારી આદતનો ભાગ બનાવી લો.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

પોકર ફેઇસ/ Paresh Vyas


*પોકર ફેઇસ: અભિવ્યક્તિ શૂન્ય ચહેરો*

કોઈ ચ્હેરો સાવ ઢીલો, કોઈ તોરીલો હતો, ભીંત જેવો એક તો બીજો વળી ખીલો હતો. – હર્ષદ ચંદારાણા

માણસનો ચહેરો ય ન વાંચી શકું એટલો અભણ તો હું નથી. મોઢું પડી જાય કે

મોઢું ચઢી જાય, હું વાંચી શકું છું. ચહેરો લખ લખ થતો હોય એનો આંતરભાવ

હું કળી શકું છું. કોઈનું ખોટું ખોટું હસવું ય મને ભલીભાંતિ સમજાય છે. કૈફી

આઝમી લખી ગયા હતા કે તુમ ઇતના જો મુસ્કુરા રહે હો, ક્યા ગમ હૈ

જિસકો છીપા રહે હો. ચહેરો હસતો હોય તો પણ દર્દની રેખા દેખાઈ આવે.

રાજીપો અને નારાજગી બંને છતી થઈ જતાં ખાસ વાર લાગતી નથી. અને

સામેવાળાનો ગુસ્સો સાચો છે કે અમથો અમથો?- એ ય ખબર પડતાં વાર

લાગતી નથી. અને પ્રેમ.. પ્રેમ ચહેરો તો શું આખા ય આયખામાંથી પ્રગટ થતો

રહે છે. ઈશ્ક ઔર મુશ્ક છૂપાયે નહીં છૂપતે. પ્રેમ અને કસ્તૂરીની સુગંધ પરખાઈ

જાય. હૈયે હોય એ હોંઠે આવે પણ હોંઠનો અહીં એક્સક્લુઝિવ કૉપીરાઇટ નથી.

હૈયાની વાતનાં ઘોડાપૂર આખા ચહેરા પર ફરી વળતાં હોય છે. હોંઠ બોલે તો

જ સમજાય, એવું નથી. અને માણસનો ચહેરો ય ન વાંચી શકું એટલો અભણ

તો હું નથી.

પણ કોઈ ચહેરા એવા ય હોય છે જે વાંચી શકાતા નથી, કળી શકાતા નથી,

સમજાતા નથી. ટોટલી બ્લેન્ક. અભિવ્યક્તિશૂન્ય ચહેરા. સમાચાર છે કે માધુરી

દીક્ષિત અભિનિત ‘મજા મા’ મૂવીનું સ્પેશ્યલ સ્ક્રીનિંગ હતું. ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ

સાથે જોડાયેલાં ઘણાં લોકો ફિલ્મ જોવા આવ્યા. અંદર દાખલ થતી વખતે

ફોટોગ્રાફર્સ એનાં ફોટા લેતા હતા. ઇબ્ન-એ- શાહરુખ ઉર્ફે આર્યન ખાન

આવ્યો ત્યારે ફોટોગ્રાફર્સ બોલ્યા: ‘ભાઈ ભાઈ ભાઈ વેઇટ’ પણ એ રોકાયો

નહીં. ફોટોગ્રાફર્સને કોઈ પોઝ આપ્યો નહીં. બસ સિગ્નેચર પોકર ફેઇસ સોતો

કેમેરા તરફ જોતો રહ્યો. ન હયસો, ન રોયો, મારો રોયો! ‘સિગ્નેચર’ શબ્દ તો

આપણે જાણીએ છીએ. સિગ્નેચર એટલે વ્યક્તિની ઓળખાણ. હસ્તાક્ષર. કોઈ

કાયમ હસતું રહેતું હોય કે કોઈ હંમેશા ટેન્સનમાં જ હોય તો એ એનાં સિગ્નેચર

હાવભાવ કહેવાય, એની ઓળખાણ. પણ કોઈ પોતાના ચહેરા ઉપર કોઈ ભાવ

જ ન લાવે, ચહેરો સાવ ખાલીખમ્મ. ઇંગ્લિશમાં એને સિગ્નેચર પોકર ફેઇસ

(Poker Face) કહેવાય. આર્યનનો કોઈ પણ ફોટો તમે જોજો. જૂજ અપવાદ

સિવાય તમામ ફોટામાં એનો ચહેરો તમે વાંચી જ ન શકો. એ તમને કશું જ ન

કહે. પણ આવા રિક્ત ચહેરાને પોકર ફેઇસ કેમ કહે છે?

પોકર એટલે ધાતુનો હાથાવાળો સળિયો જે આગને સંકોરવા કે વધારે

સળગાવવા વપરાય છે. અહીં જો કે એ અર્થ પ્રસ્તુત નથી. અહીં પોકરનો અર્થ

છે ગંજીફાની રમત. પોકર શબ્દ અમેરિકન છે, જેનું મૂળ સ્પષ્ટ નથી પણ એવી

જ પત્તાથી રમવાની જુગારની રમત માટે જર્મન શબ્દ છે ‘પોચ્સપાઇલ’, જે

‘પોચન’ પરથી આવ્યો છે. જેનો અર્થ થાય છે ડીંગ મારવી, શેખી કરવી,

દમદાટી દેવી કે પોકળ ધમકી દેવી. પોકર એવો ગંજીફાનો જુગાર છે, જેમાં

ફાંકો મારવો અગત્યનો છે. પોકર બે કે બેથી વધારે માણસો રમી શકે છે.

આપણી ‘તીન પત્તી’ એ પોકરનું જ એશિયન વર્ઝન છે. સામાવાળા પાસે કેવા

પત્તા છે અને સરખાણીમાં તમારી પાસે શું છે?-એની ઉપર બોલી બોલાય.

શરૂઆતમાં બ્લાઇન્ડ રમાય પછી પત્તા જોઈને રમાય. જેની પાસે વધારે વેલ્યૂ

ધરાવતા પાનાં હોય તે જીતે. પોકરમાં સારો ખેલાડી એ કે જે સારું પાનું આવે

કે નબળું પણ ચહેરા પર કોઈ હાવભાવ લાવે જ નહીં. ચહેરો વાંચીને કોઈ

ધારણા ન બાંધી શકે કે એક્કો આવ્યો હશે કે દૂરી. આ પોકર ફેસ. અગમ્ય, ગૂઢ,

રહસ્યમય, અસ્પષ્ટ, ગહન, અગાધ ચહેરો.

પોકર ફેઇસ શબ્દ શકુનિનાં ભાણિયાંઓ માટે જ છે, એવું નથી. રીઅલ

લાઈફમાં ઘણાં એવા હોય છે જે ખુદની લાગણીઓ ચહેરા પર આવવા દેતા

નથી. એ બધા પોકર ફેઇસવાળા લોકો છે. સારા ય હોય અને ખરાબ પણ હોય

પણ એટલું નક્કી કે સામાવાળાને કશી ય ખબર ન પડે આ વ્યક્તિનાં મનમાં શું

છે. ચહેરો આમ તો ખૂલી કિતાબ છે, શરૂઆત ગમે ત્યાંથી કરો પણ મારો

ચહેરો વાંચો તો મને ચોક્કસ ઓળખી શકશો.પણ પોકર ફેઇસ બંધ તિજોરી

છે. તમને અંદાજ પણ ન આવે કે મારા મનમાં શું છે? પોકર ફેઇસ એ

માણસનાં સારા કે નરસાપણાંનો માપદંડ નથી. બસ એટલું જ છે કે પોકર

ચહેરા ઉપર કશું ય વાંચી શકાતું નથી.

પોકર ફેઇસ હોવો એ વરદાન પણ છે અને શ્રાપ પણ. હું મારી લાગણીઓને

છૂપાવી શકું, જો છૂપાવવા ચાહું તો. બધા એવું કરી શકતા નથી. પણ એ પણ

છે કે જો હું મનની વાત કહેવા ઈચ્છું તો સામેવાળા માને નહીં કારણ કે મારો

ચહેરો તો કાંઈ બોલતો જ નથી. મારા શબ્દો પછી લોકોને બોદા લાગે. હું

ચિંતામાં હોઉં કે ગુસ્સામાં પણ હું લોકોને કહી ન શકું. હા, હું જૂઠું બોલું અને

છટકી શકું એ ખરું પણ… હું જ્યારે પોકર ફેઇસ રાખીને કોઈનાં વખાણ કરું

તો સામેવાળો વિચાર કરે કે આ સાવ ખોટેખોટાં વખાણ છે. મારો ફેઇસ પોકર

ફેઇસ હોય તો લોકો આસાનીથી એવું માની લેશે હું આત્મવિશ્વાસથી ભરપૂર

છું, આત્મનિર્ભર છું, સ્થિતિ મારા પૂર્ણ નિયંત્રણમાં છે; જ્યારે સ્થિતિ એનાથી

સાવ ઊલટી ય હોય. જે લોકો મને ઓળખતા નથી એને લાગે કે હું અતડો છું.

હું મારી લાગણી વ્યક્ત ન કરી શકું તો એ ય સારી વાત નથી. ચહેરો પોકર હોય

તો લોકોને લાગે કે આ જણ ભારે ભેદી છે, એનો ભરોસો ન કરાય, છેતરી જાય.

પોકર ફેઇસ અંગેનું એક સંશોધન કહે છે કે પુરુષ અને સ્ત્રીનાં પોકરપણાંમાં

ભેદ છે. પુરુષ જો પોકર ફેઇસ હોય તો સ્ત્રી કન્ફ્યુઝ થઈ જાય છે. પુરુષનો

પોકર ફેઇસ સ્ત્રીને મુદ્દલ ગમતો નથી. એનાથી ઊલટું સ્ત્રીનો પોકર ફેઇસ એક

રસિક કોયડો છે, જેને ઉકેલવા પુરુષ મથામણ કરતો ફરે છે. મથામણ પુરુષને

ગમતી વાત છે, જ્યારે એ કોઈ સ્ત્રી વિષે હોય ત્યારે..

શબ્દ શેષ:

“પુરુષનો ચહેરો એની આત્મકથા છે; સ્ત્રીનો ચહેરો કાલ્પનિક કથા.” –ઓસ્કાર

વાઇલ્ડ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

અગ્નિ-અહંકારને… રાખવો?

મા. આનંદરાવજી
સાધુવાદએક શ્લોક અને કબીરના એક દોહામાં કેટલું અદભુત સામ્ય’ સહજ સરળ ભાષામા સમજાવ્યું છે. जिनके मुख से निकली ‘मैं–तैं’ बुरी बलाय 
कहे कबीर सो ब्रह्म है सके कौन भरमाय ગુઢ વાત સરળ દોહામા સમજાવી’ઈદમ ન મમ’ એટલે એ મારું નથી, મારું કંઈ નથી, આ ભારતીય ફિલસૂફી છે.આ દુનિયામાં જે કંઈ છે તેમાં આપણું કંઈ નથી .’मैं ‘-અહંકાર અંગે બીજો દુહો मैं मैं बड़ी बलाय है, सकै तो निकसी भागि।कब लग राखौं हे सखी, रूई लपेटी आगि। અહંકાર બહુ ખરાબ વસ્તુ છે. જો શક્ય હોય તો, તેનાથી દૂર ભાગી જાઓ.દોસ્ત, આ અગ્નિ-અહંકારને ક્યાં સુધી કપાસમાં વીંટાળીને રાખવો? તેમા અહંકારને લીધે ગમે ત્યારે ભયંકર નુકશાન થાય તે સટિક દ્રુષ્ટાત દ્વારા સમજાવે છે.વેદોને સમજાવવા પુરાણોની રચના થઇ તેને પણ સંતોએ પોતાની તળપદી ભાષામા સમજાવી.ગીતાના ગુઢ જ્ઞાનને તળપદી ભાષામા અહંકાર -મમ અંગે આ રીતે સમજાવ્યું છેધરતયડો કે’ છે :’ધરમછેતરમાં ને કરુછેતરમાંઇ ઘડીકમાં બાઝી મરે,હંજયડા ! ઘડીકમાં બાઝી મરે,(એવાં) મારા છૈયાંઉ ને ભાયુંના સોકરાંઉ,ભેળાં થઇને સું કરે –હંજયડા ! ભેળાં થઇને સું કરે ?’
અરજણીયો કે’ છે :નાનાએ મારવા ને મોટાએ મારવા,ને મારવાનો ના મળે આરો,કરહણિયા ! મારવાનો ના મળે આરો,એવું તે રાજ કેદીક ના રે કઇર્યું તો,ચિયો ગીગો રહી ગીયો કુંવારો ?કરહણિયા ! હું તો નથી લડવાનો…
કરહણિયો કે’ છે :અજરામર છે અલ્યા મનખાનો આત્યમો,ને માર્યો ના કો’થી મરાય ;અરજણિયા ! માર્યો ના કો’થી મરાય ;એવું હમજીને અલ્યા દીધે તું રાખ્યને,તારા બાપનું સું જાય ?અરજણિયા ! મેલ્યને મૂરખાવેડા…
મલક હંધોય તારી કરવાનો ઠેકડીને હું તો કહી કહીને થાક્યોઆ ખતરીના કુળમાં ચ્યાંથી તું આવો ?ઊંધા તે પાનિયાનો પાક્યોઅરજણિયા ! મેલ્યને મૂરખાવેડા…અલ્યા જુધમાં જીતેશ તો રાજ કરેશ નેમરેશ તો જા’શ ઓલ્યા હરગે,અરજણિયા મરેશ તો જાશ ઓલ્યા હરગે,અલ્યા તારો તે દિ’ જો ઘેર હોય તોઆવો તે લાગ શીદ ચૂકે ?અરજણિયા ! મેલ્યને મૂરખાવેડા…
મોટા મોટા માઇત્મા ને મોટા પુરસજીણે વાસનામાં મેલ્યો પૂળોઅરજણિયા વાસનામાં મેલ્યો પૂળોઅલ્યા એવા ઇ જગત હાટું કરમું ઢઇડેપસે તું તે કઇ વાડીનો મૂળો ?અરજણિયા ! મેલ્યને મૂરખાવેડા…
કરમની વાત હંઘી આપડા હાથમાંને ફળની નઇં એકે કણી,અરજણિયા ફળની નઇં એકે કણી.ઇમ ના હોય તો હંધાય થઇ બેહેઓલ્યા દલ્લી તે શહેરના ધણીઅરજણિયા ! મેલ્યને મૂરખાવેડા…ને ઊંધું ઘાલીને જા કરમ ઢહઇડ્યેફળની તું કર્ય મા ફકર્યઅરજણિયા ફળની તું કર્ય મા ફકર્યફળનો દેનારો ઓલ્યો બેઠો પરભૂડિયોઇ નથ્થ તારા બાપનો નોકરઅરજણિયા ! મેલ્યને મૂરખાવેડા…
અરજણિયો કે છે :ભરમ ભાંગ્યો ને સંસ્યો ટળ્યા છે.ને ગન્યાંન લાદયું મને હાચું ;કરહણિયા ! ગન્યાંન લાદયું મને હાચું.તું મારો મદારી ને હું તારો માંકડોતું નચાવે ત્યમ હું નાચુંકરહણિયા ! હું તો હવે લડવાનો…
હંજયડો કે’ છે :જોગી કરહણિયો ને ભડ અરજણિયોઇ બેઉ જ્યાં થાયે ભેળાધરતયડા ! ઇ બેઉ જ્યાં થાયે ભેળાંમારું દલડું તો ઇમ શાખ્ય પૂરે સેતિયાં દા’ડી ઊડે ઘીકેળાંધરતયડા ! દા’ડી ઊડે ઘીકેળાં… ! હું- અહંકાર-મમ-‘I’ની વાતે ડૉ. હેગડે યાદ આવે.લેખ જરાક લાંબો છે પણ ચિતમા મઢી રાખવા જેવો છે.The combination of the new and old should be the future of human illness management. In addition to the known three energies in sciences we might have to make use of the occult energies which our ancestors have harnessed to heal mankindThe human body is a colony of 50 trillion happy individual human cells, each of which existed as single organisms for millions of years during evolution to have come together lately for economic reasons. When all of them are in sync, one is healthy and vice versa. In addition, the human body consists of trillions of germs living in symbiosis with man having been incorporated into his genome—together called human metagenome having about 25,000 human genes and 2-3 trillion germ genes.  Every human cell has its own mind in its cell wall, called memBrain. The cell is capable of all functions that the whole human body is capable of. However, evolutionary economics did teach the cells that it is easier to delegate powers to groups of them with a specific task, instead of each of them doing all the jobs all the time. That is the birth of morphologically different cells in different parts of the body called organs, but they all function the same way for doing their assigned tasks. They have different shapes but work identically. Each one of us is a part of this macrocosm and, is, interconnected. Therefore, our cells also vibrate in consonance with cells of other organisms and even plants. In short, everything in this universe is related. One of the important hitherto unknown risk factors for illness is hurting others. Scientifically, hurting others is like hurting one’s own body parts; a kind of social autoimmune disease!  When we realize this oneness—otherwise called aduality in quantum physics—the egoistic ‘I’ concept changes to the altruistic ‘We’ concept. The relevance of modern physics to medicine can be gauged from the following.  “Quantum theory is such a wonderful example of a situation that one can understand something in complete clarity and at the same time realizes that one can only talk about it in terms of images and metaphors.”—Werner Heisenberg in Der Teil und das Ganze- (Physics and Beyond). JC Bose, an Indian physicist, had hinted at the possibility of human, animal and plant consciousness. Russian medical scientist, Professor Alexander G Gurvich in 1923 recorded the presence of “mitogenic rays” from human cells. By 1930s this information reached Europe and researchers both Europe and the USA have been looking for such rays. It was in the year 1974, German bio-physicist, Fritz-Albert Popp had proved their existence, their origin from the DNA and, later their coherence (laser-like nature), and had developed biophoton theory to explain their possible “biological role and the ways in which they may control biochemical processes, growth, differentiation.”   Popp’s biophoton theory leads to so many new insights into the life processes and may provide key to the major elements of a future theory of whole person healing based on such an approach. The importance of the discovery has been confirmed by eminent scientists such as Herbert Froehlich and Nobel laureate Ilya Prigogine.  The International Institute of Biophysics, a network of research laboratories in more than 10 countries and based in Germany, is coordinating research in this field. “The holographic biophoton field of the brain and the nervous system, and maybe even that of the whole organism, may also be basis of memory and other phenomena of consciousness, as postulated by neurophysiologist Karl Pribram and others. The consciousness-like coherence properties of the biophoton field are closely related to its base in the properties of the physical vacuum and indicate its possible role as an interface to the non-physical realms of mind, psyche and consciousness,” writes Marco Bischof in his book Bio-Photons-the light of our cells.   Recent work of physicists like William Tiller, Hans Peter Duerr, Joie Jones and material scientists like Rustum Roy we have been able to unravel the mystery of human physiology to a large extent. Indian Ayurveda’s holistic model comes very close to an ideal model. In view of the advances in quantum mechanics, we might have to fine-tune that model slightly to be perfect. Work is going on in that direction. The human body is a bundle of jumping lepto-quarks. (Subtlest energy particles at the subatomic level where matter and energy have no difference) Although we all look solid and distinct, there is nothing solid about us. Because there is no difference between energy and matter, the delusion of solidity has been mistaken for reality.  When Popp applied an ointment on the hand, the photon lights changed even in distant brain or leg! Body cells do communicate with one another and try and help each other. The photon light could even make the photon lights from others to vibrate in communion with our showing thereby that we are all interlinked through the universal consciousness. Health was defined by Popp as that state where our body cells are in sync with each other. Illness is a state where the cells are out of sync. In fact, each one of our body cells loves another cell not only in our own body but even in others’ bodies. But for the immune system provided by nature, we would all have become a large syncitium. Imagine a situation where on the one hand our body cells love another person’s body cells and our mind hates that person, there will be a conflict with the ‘me-you’ concept which might result in autoimmunity! Recent epidemiological studies have shown that anger, jealousy, hostility and frustration with depression are very potent risk factors for killer diseases.  Post modern medicine; the futureIf the body is the mind and the body cells are only energy vibrations—the future medical care, which I call as post-modern medicine or meta-medicine, has to be holistic and energy based. Disease being energy based its healing must also be based on energy. We have been working in this field for fifteen years with significant success. Health, then, loses its present reductionist connotation of absence of physical organ based diagnosis. On the contrary diseases are but altered energy pattern of the human body which needs resetting the altered energy pattern using energy from outside. There is now recognition for a new word “Whole Person Healing” or WPH as the future. This was introduced by late professor Rustum Roy and was accepted by the IOM (Institute of Medicine) in 2010. Consequently health gets a new definition. It is enthusiasm to work and enthusiasm to be compassionate.  With these newer insights the time honored organ based disease screening, setting the aberrations right with hi-tech quick fixes and reductionist chemical molecules become redundant. Mankind has been experimenting with this kind of medicine for eons in our ancient cultures all over the world. Although observational longitudinal research has given credence to them, we need to authenticate them using the hard scientific yardsticks which work we have been doing in our World Academy of Authentic Healing Sciences for well over a decade. We need to do more before this becomes common practice. Still we would need emergency trauma care and surgical corrections to be retained from the present modern medical systems with innovations to fit the new paradigm. We can not throw the bath tub and the baby together just because the bath water is dirty. This combination of the new and old should be the future of human illness management. In addition to the known three energies in sciences we might have to make use of the occult energies which our ancestors have harnessed to heal mankind like Yoga, meditation, Ayurveda, Chinese Chi, praanic healing and many such. Each one of them needs to be re-authenticated using today’s modern scientific methods before being incorporated into the post-modern medicine. 

Fall Leaves

Leave a comment

Filed under Uncategorized