ઉપનિષદોનું પ્રદાન

 
A – UPNISHADO-NU PRADAAN – LOK BHARTI – BHAVNAGAR  – ઉપનિષદોનું પ્રદાન – લોક ભારતી – ભાવનગર –  પ્રવચનની શરૂઆત કરું એના પહેલા થોડો સંકોચ થાય છે, એની વાત કરી દઉં. ઉપનિષદ અત્યંત સ્થૂળ ભૂમિકાનો કોઈ લૌકિક વિષય નથી. ઉપનિષદ ક્લાસિકલ ગ્રંથો છે. એમાં અગાધ ઊંડાણ છે અને એ ઊંડાણનો ત્યાગ એજ મેળવી શકે, જેણે ડૂબકી મારતા આવડી હોય. મારામાં એવી શક્તિ કે ક્ષમતા નથી એનું મને ભાન છે, છતાં આ ય ઉપર ચર્ચા કરવાની હામ ભીડી રહ્યો છું, ત્યારે મને થોડો સંકોચ થાય છે, એટલે હું આપ સૌને મને સહાયતા કરો એ માટે પ્રાથમિક વિનંતી કરું છું. હિંદુ પ્રજાની પાસે મુખ્યત: ત્રણ ગ્રંથો છે. વેદો, ઉપનિષદો અને પુરાણો. ગીતા એ સ્વતંત્ર ગ્રંથ નથી, એટલા માટે અહીં સ્થાન નથી આપ્યું. આ ત્રણ ગ્રંથોએ હિંદુ પ્રજાને ત્રણ પ્રદાનો કરેલાં છે. આ ત્રણ માર્ગોમાં હિંદુ પ્રજા વહેંચાયેલી છે. વૈદિક પીરીયડમાં એટલે કે વેદોમાં મુખ્યત: દેવ વાદ છે. યમ, વરુણ, ઇન્દ્ર, કુબેર વિગેરે ઘણા દેવો છે અને એ દેવોને રીઝવવાના સાધનો છે. આપણે બધાએ વેદોના નામ તો સાંભળ્યા હોય છે, પણ એનું અધ્યયન નથી કર્યું હોતું. સિધ્ધપુરમાં ૨૫૦૦ બ્રાહ્મણોના ઘરો છે. સભામાં સ્વામીજીએ વેદોની બાબતમાં પૂછ્યું તો કોઈને કશો ખબર ન હતી. @5.20min. આખા વિશ્વમાં એક હિંદુ પ્રજાજ એવી છે કે જે પોતાના મૂળ ગ્રંથોનું અધ્યયન તો નથી કરતી, દર્શન પણ નથી કરતી. એક રીતે સારું પણ છે. એટલા માટે સારું છે કે અનુભૂતિ કરતાં કલ્પના બહુ રસાળ હોય છે. તમે મથુરા, અયોધ્યા નથી જોયું એજ સારું છે, પણ જાવ તો ખબર પડે કે તમારું પાકીટ પાંચ મિનીટમાં ઉડી જાય. એના ઘણાં ઉત્તરવર્તી કાળમાં હિંદુ પ્રજાને પુરાણો મળ્યા અને પુરાણોમાં અવતારવાદ છે. દેવો કાંતો વિલીન થયા છે કે દેવો અવતારના રૂપમાં બદલાયા છે, કાંતો દેવો અવતારમાં અનુશ્યુત થઇ ગયા છે. પણ પુરાણોમાં આવો એટલે તમને આખો અવતારવાદ શરુ થાય છે અને પ્રજાના લક્ષ્યની અંદર પણ સતત શ્રાપ અને આશીર્વાદની કથાઓ મુકવામાં આવે છે. ફલાણા રાજાને સંતાન ન હતું, ફલાણા ઋષિએ આશીર્વાદ આપ્યો, એના ઘરે પારણું બંધાયું. દુર્વાસાએ શ્રાપ આપ્યો, પરસુરામે શ્રાપ આપ્યો અને ફલાણાનું ફલાણું થઇ ગયું. શ્રાપ અને આશીર્વાદની કથાઓ જો પુરાણોમાંથી બાદ કરવામાં આવે તો પુરાણો શૂન્ય થઇ જાય, એનું અસ્તિત્વજ ના રહે. આ શ્રાપ-આશીર્વાદની કથાઓએ પ્રજાના જીવનના ઘડતરમાં પુરુષાર્થ કરતાં કલ્પનાને પ્રચુર રીતે ઠાંસી-ઠાંસીને ભરી દીધી. એટલા માટે તમે જોજો અહિયાં, પુરુષાર્થ કરીને પ્રાપ્ત કરવું એના કરતાં કોઈ મહાત્મા મળી જાય, માથા ઉપર હાથ મુકે અને બેડો પર થઇ જાય. દીકરી પરણાવવી હોય, પરીક્ષામાં પાસ થવું હોય, દુકાન ચલાવવી હોય કે મોક્ષ જોઈતો હોય કે શક્તિપાત કરાવવો હોય તો એ કોઈ મહારાજ કરી શકે. એટલે આમ શક્તિ વિનાની પ્રજાને શક્તિપાત કરનારાઓના ટોળાં પાછળ પડયા છે. તમે કોઈ દિવસ યુંરોપીઅનોના જોડે તુલના કરી? એમના શરીરો, મસ્તિશ્કો, શસ્ત્રો, વાહનો, ભવ્ય માર્ગો જેવા તમારી પાસે છે? એમની પ્રામાણિકતા જેવી તમારી પાસે પ્રામાણિકતા છે? એટલે હું કહું છું કે આ શક્તિ વિનાની પ્રજા છે. અત્યારે મારા ઓળખીતા બે શક્તિપાત કરનારા બીમાર પડયા છે અને એને સાચવવા ત્રણ-ચાર ડોકટરો ઉભાને ઉભા રહે છે, પણ પ્રજાને શક્તિપાત ગમે છે. શક્તિનો ઉદય નહિ પણ શક્તિપાત. એમને કોણ સમજાવે કે શક્તિ આપેલી આવતી નથી. શક્તિ તો ઉગાડેલી ઉગતી હોય છે અને ઉગાડેલી શક્તિનો જલ્દી ઉચ્છેદ નથી કરી શકાતો હોતો. ગાંધીજી પાસે એની ઉગાડેલી શક્તિ હતી. @10.00min. એટલે ઝાડ જેટલું ઉપર હતું, એથી વધારે જમીનમાં હતું. એવા ઝાડો આંધીઓ, તોફાનો અને વાવાઝોડાના વેગને સહન કરી શકે. ગાંધીજી જયારે કરાંચી સંમેલનમાં ગયેલા ત્યારે, બરાબર એજ સમયે ભગતસિંહને ફાંસી આપવાની હતી. આખો દેશ ભગતસિંહના પક્ષમાં, ગાંધીજીને લોકોએ અંગ્રેજોને ફાંસી ન આપવા માટે ભલામણ કરવાનું કહ્યું. ત્યારે ગાંધીજીએ કહેલું કે ફાંસી ન આપતા હોય તો મને આનંદ છે, પણ જેણે હિંસા કરી એના પક્ષમાં હું અપીલ નહીં કરું. લોકો એવા છંછેડાઈ ગયા કે જયારે ગાંધીજીનો ડાબો, કરાંચીના સ્ટેશને પહોંચ્યો તો એટલો પથ્થરમારો કર્યો કે ગાંધીજી બહાર ન નીકળી શકેલા. ડબામાં બેસી રહ્યા અને રેંટીયો કાંતતા હતા.  स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव । स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥(गीता २-५४). માણસના ખમીરને માપવાની જગ્યા છે, પરાજયના દિવસો, ફેંકાઈ જવાના દિવસો, હારી જવાના દિવસો અને એ ટાઈમમાં એનું ખમીર મપાતું હોય છે. જેને કદી પરાજય ના આવે, એને કદી ચડતી હોયજ નહીં. કારણકે જીવનનો માર્ગજ છે, ચડવું અને ઉતરવું. મને ઘણીવાર ઈચ્છા થાય કે આપણા દેશમાં જે આવા શક્તિપાત કરનારા લોકો છે, એમની પાસે શક્તિપાત કરાવીને ઓલમ્પિકમાં મોકલવા અને હારીને પાછા આવે તો ખેલાડીઓને નહિ પણ શક્તિપાત કરનારને દંડ દેવો. પુરાણોમાં સતત શ્રાપ અને આશીર્વાદની કથાઓ સંભળાવી, એમાં બિલકુલ પુરુષાર્થ નહિ, પણ કોઈના શ્રાપથી બરબાદ થાવ અને કોઈના આશીર્વાદથી ચમકો. તમારો પુરુષાર્થ ક્યાં? તમારું આયોજન ક્યાં? તમારી બુધ્ધિ ક્યાં? તમારી પોતાની શક્તિ ક્યાં? પ્રજાનું પતન એમણે એમ નથી થતું હોતું. પ્રજાનું પતન તો સાહિત્યના દ્વારા થતું હોય છે. એકધારું સાહિત્ય પ્રજાના મગજમાં સતત ઠાંસી-ઠાંસીને ભર્યા કરો એટલે @15.00min.પ્રજા આપોઆપ નિર્માલ્ય થઇ જશે. ત્યારે વચ્ચે ઉપનિષદ છે. ઉપનિષદમાં તમને દેવોની વધારે પડતી ઉપાસના જોવા નહિ મળે, એમાં અવતારોની વાતો નહિ આવે.  ચમકશો નહિ, મારી દ્રષ્ટિએવેદો, ઉપનિષદો શાસ્ત્ર ગેંથો નથી. શાસ્ત્ર પછી થયા. તુલસીદાસે અને વાલ્મીકીએ રામાયણ રચ્યું ત્યારે એ શાસ્ત્ર ન હતું પણ મહાકાવ્ય હતું. પણ પછી એને લોકો શાસ્ત્ર બનાવતા હોય છે. અને જયારે કોઈ ગ્રંથ શાસ્ત્રનું રૂપ ધારણ કરે , પછી એ પ્રજાનું ઘડતર કરવાની ક્ષમતાને એકાંગી બનાવી દેતું હોય છે. જ્યાં સુધી એ શાસ્ત્ર નથી હોતું ત્યાં સુધી એ જેટલું માર્ગ દર્શન કરી શકતું હોય છે એટલું શાસ્ત્ર બન્યા પછી માર્ગ દર્શન કરવાની જગ્યાએ, વાદ-વિવાદનું કેન્દ્ર બની જતું હોય છે. પક્ષા-પક્ષીનું એ કેન્દ્ર બની જતું હોય છે. પછી એમાંથી પ્રેરણા મેળવવા કરતાં, એમાંથી પક્ષ મેળવવાની પ્રવૃત્તિ થતી હોય છે. પક્ષ મેળવીને તમે વિજય મેળવી શકો પણ પ્રેરણા ન મેળવી શકો. એટલે મારી દ્રષ્ટિએ ઉપનિષદો પછીથી એ શાસ્ત્રો થયા અને અત્યારે એ શાસ્ત્ર છે. પણ જયારે રચાયાં હશે ત્યારે એ સહજ વાણી હતી. નરસિંહની કવિતા, કબીરના દોહાઓ, મીરાંબાઈના પદો જયારે રચાયાં ત્યારે કેમ રચાયાં, એ પ્રશ્નજ નથી. એતો શ્વાસ-ઉચ્છવાસ છે. કવિ કવિતા બનાવતો નથી એ સહજ રીતે ઉદભવે છે. જયારે કોઈને રાજી કરવા કે પૈસો મેળવવા કરેલી કવિતાઓ મારી જતી હોય છે. કોઈ કોઈ કવિતાઓજ કાગળ ઉપર ઉતરી શકતી હોય છે. એનું મુલ્ય તો પાછળથી થતું હોય છે. એમ ઉપનિષદો એક નિશ્ચિત પ્રજાને સામે રાખીને, નિશ્ચિત પ્રકારનું લક્ષ્ય કરીને, નિશ્ચિત ઘરેડમાં ઢાળવા માટે રચાયેલા ગ્રંથો નથી પણ એ સ્વયં સ્ફૂર છે. જેણે આપણે ઋષિ કહીએ, મુની કહીએ, જ્ઞાની કહીએ, સંત કહીએ, પ્રજ્ઞાવાળા પ્રાજ્ઞ કહીએ એવા પુરુષોના અંદરથી નીકળેલી એ વાણી છે અને એ વાણી મારી સમજણ પ્રમાણે એકજ વ્યક્તિની નથી કે એકજ સ્થળની કે એકજ સમયની નથી. છાંદોગ્ય અને બૃહદારણ્યક જે ઉપનિષદોમાં સૌથી જુના છે અને પ્રાચીન છે, ત્યારથી જો શરૂઆત કરીએ તો ઉપનિષદનો કાળ લગભગ ૨૫૦૦ વર્ષનો પીરીયડ છે. બુદ્ધના પહેલેથી ઉપનિષદો શરુ થાય છે અને અકબરના દરબાર સુધી એ રચાતા જાય છે. @20.00min. તમને કોઈને ખ્યાલ હોય કે ન હોય, એક ઉપનિષદનું નામ છે अल्लो उपनिषद, અલ્લાહ ઉપનિષદ. એક पाटिदार उपनिषद પણ છે. આ એલ લાંબો વ્યાપ છે. એટલે એનો કાળ, એક નિશ્ચિત કાળમાં રચાયેલા ગ્રંથો નથી કે એકજ વ્યક્તિના રચાયેલા ગ્રંથો નથી. સૌથી વધારેમાં વધારે મુશીબત તો એ આવે છે કે, માનો કે इशावाष्य उपनिषद કોણે રચ્યું છે? ખબરજ નથી. પછી અમે કંઈ બંધ-બેસતું ગોઠવી દઈએ એ વાત જુદી છે. એવી ઘણી કૃતિઓ આજે પણ મળે છે, પણ એનો કરતાં કોણ છે? એની ખબરજ નથી હોતી. ઉપનિષદ કોઈ એક નિશ્ચિત જગ્યાએ કે એકજ જગ્યાએ રચાયેલા ગ્રંથો નથી. એ કાશ્મીરમાંએ રચાયા હોય કે અફઘાનિસ્તાનમાં એ રચાયા હોય કે પંજાબમાં કે ઠેઠ સૌરાષ્ટ્રમાંએ રચાયા હોય. ખાસ કરીને એક સૌથી મુજવણની વસ્તુ ઐતિહાસિક દ્રષ્ટીએ કે તમારી પાસે વારંવાર એના એજ ઋષિઓના પાત્રો આવે છે. મેં ૧૬૭ ઋષિઓ નોંધ્યા છે. આ ઋષિઓને તમે ધ્યાનમાં રાખીને શિવ પુરણ વાંચો, પદ્મ પુરણ વાંચો, ભાગવત પુરાણ વાંચો કે સત્યનારાયણની કથા વાંચો, ફરી ફરીને બધા એજ ઋષિઓ ફર્યા કરે છે. વિશ્વામિત્ર દરેક જગ્યાએ હોય, દુર્વાસા વિના કામ ચાલે નહીં. વશિષ્ઠ હોય, યાજ્ઞવલ્ક્ય હોય, દત્તાત્રય હોય, આ બધાં પત્રો બધે ફર્યા કરે છે. રામાયણ અને મહાભાત વચ્ચે ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ લાખો વર્ષોનું અંતર છે પણ ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિએ નથી. એક દ્વાપરની ઘટના છે અને એક ત્રેતાની ઘટના છે અને આ બે યુગોના વચ્ચે લાખો વર્ષો વીતી જાય છે. એટલે પરશુરામ રામાયણમાં છે અને મહાભારતમાંએ છે. વિશ્વામિત્ર પણ આ બંને ગ્રંથોમાં છે. દુર્વાસા પણ એ બંનેમાં છે. ધાર્મિક રીતે સમાધાન કરવું સહેલું છે કે ઋષિઓ તો બધા અમર હતા અને હજારો-લાખો વર્ષ જીવતા હતા. પણ કોઈ વૈજ્ઞાનિક, કોઈ સંશોધનકાર કે કોઈ જિજ્ઞાસુ માણસનું આમાં સમાધાન ના થઇ શકે.એટલે સુધી કે જયારે જયારે ચારે ભાઈઓને ચાર દિશાઓનો દિગ્વિજય કરવા માટે મોકલ્યા, તો દક્ષિણ દિશામાં જે ભાઈ ગયો એ વિભીષણ સાથે યુધ્ધ કરીને આવ્યો. હવે તમે કલ્પના કરો કે રામાયણનો વિભીષણ જીવ્યો કેટલું? હનુમાન રામાયણમાં છે અને મહાભારતમાંએ છે. આ બધું હું તમને એટલા માટે કહું છું કે ગ્રંથોની સામે ધાર્મિક દ્રષ્ટિનો વિકાસ અલગ વસ્તુ છે અને ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિનો વિકાસ અલગ વસ્તુ છે. ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિમાં તત્વ છે અને ધાર્મિક દ્રષ્ટિમાં કલ્પના છે. એટલે ઉપનિષદ છે એ કોઈ એક કાળમાં, એક જગ્યાએ અને એક વ્યક્તિના દ્વારા લખાયેલો ગ્રંથ નથી અને એ એક રીતે સારું પણ છે કે એક વ્યક્તિ કરતાં અનેક વ્યક્તિ લખ્યું હોય તો એમાં વિવિધતા આવે. સંગીતકારોના સંગીત સાંભળો અને  @25.00min. લાંબા ટાઈમ સાંભળ્યા પછી તમે કહી શકશો કે આ સંગીત કોનું છે. પણ જ્યાં ઘણા લેખકો, ચિંતકો, વિચારકો, જે વાત પીરસતા હોય છે, એમાં વિવિધતા  હોય છે. એટલે ઉપનિષદમાં વિવિધતા છે. વિચારોનું સામંજસ્ય, વિચારોનું મિશ્રણ, વિચારોની સહિષ્ણુતા જોવી હોય તો ઉપનિષદો વાંચજો. ઉત્તરવર્તી કાળમાં આ ઉપનિષદો માંથી, એકજ વાત સિદ્ધ કરવાનું વિચાર્યું છે. માનો કે શંકરાચાર્ય છે, રામાનુજાચાર્ય, માધવાચાર્ય, નીમ્બકાચાર્ય, વલ્લભાચાર્ય છે, એ ઉત્તરવર્તી આચાર્યોએ નિશ્ચિત રીતે કહ્યું કે ઉપનિષદોમાં આજ છે. એટલે એમણે ઉપનિષદો સાથે બળજબરી કરી છે. એના એજ વાક્યોને આગળ મુકીને કહેવાનું કે ઉપનિષદમાં અદ્વૈતજ છે. ત્યારે આ દ્વૈતના द्वा, सपर्णा, संयुजा, सखाया, समानम्, वृक्षम्, परिशस्वजाते આવા જે દ્વૈતના મંત્રો છે, એ શું? તો કહે, એ અજ્ઞાનીઓ માટે છે. નીચી ભૂમિકાવાળા માટે છે. દા.ત. ईशावास्य નો મંત્ર છે,  कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतँ समाः. एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ।।2 બહુ પ્રસિધ્ધ મંત્ર છે. કર્મ કરતા કરતા તું સો વર્ષ જીવવાની ઈચ્છા રાખ. પેલું  ईशावास्य  મેં જે ઉપર કહ્યું, એ પ્રમાણે જો તું જીવીશ તો તને કર્મ લેપાયમાન નહિ થાય. ભગવદ ગીતમાં અનાસક્તિ યોગનું આ મૂળ છે. કર્મ કરતા કરતા તું ૧૦૦ વર્ષ જીવજે અને એ કાર્ય કરતા કરતા તારું મૃત્યુ થજોતરફડિયાં મારતા-મારતા નહિ, પણ કામ કરતા-કરતા, આ ઉપનિષદોનો આદર્શ છે. પણ શંકરાચાર્યે ઉપરની ભૂમિકામાં લખ્યું છે,  एषांप्तुज्ञानेनिष्ठा नास्ति જે લોકોની અદ્વૈતમાં નિષ્ઠા નથી થઇ શકતી  तेषांअज्ञानिनांकृते अयंमन्त्र: એવા જે અજ્ઞાની લોકો  છે એમના માટે આ કર્મનો મંત્ર છે. એટલે કે મને ગમે એ જ્ઞાની અને મને ના ગમે એ અજ્ઞાની. એટલે આઠમી શતાબ્દિના ઉત્તરકાળમાં તમે જોશો તો, ઉપદેશનો આ એકજ સંદેશો છે, એટલે એવો દુરાગ્રહ શરુ થયો કે એમાંથી સંપ્રદાયો જુદા પડયા. દ્વૈત, અદ્વૈત, વિશિષ્ટા અદ્વૈત, શુદ્ધાદ્વૈત, ફલાણા, ફલાણા….પણ ઉપનિષદ રચનારને પોતાને ખ્યાલ નથી કે મારું ઉપનિષદ દ્વૈતનું છે કે અદ્વૈતનું છે કે શુદ્ધાદ્વૈતનું છે, વિગેરે. એ તો એક સ્ફૂર્તિમાં જે વાણી નીકળી એ વાણીને વહાવી અને વહાવતા રહ્યા. એટલે મારી તમને ખાસ ભલામણ છે કે કદી પણ વિચારોની અંદર દ્રઢતા પૂર્વક, દુરાગ્રહ પૂર્વક, એકતા લાવવાનો પ્રયત્ન ના કરશો. @30.03min. વિચારોને પુષ્પનો ગુચ્છો બનાવો. અને જ્યાં વિચારોની એકતા લાવવાનો પ્રયત્ન થયો ત્યાં જુલમ અને ઝનુન આવ્યા વિના રહેતાજ નથી. ખ્રિસ્તીઓએ આ કામ કર્યું કે, જે બાઈબલ છે, એનાથી જરાયે વિરુદ્ધ કોઈ વિચાર ચાલી ન શકે. એમાં બ્રુનોને બાળવામાં આવ્યો અને ગેલીલિયોને સજા થઇ. એમના ઉપર જુલ્મો થયા, કારણકે વિચારો જુદા પડે છે. એવુંજ ઈસ્લામે કર્યું. એનું પરિણામ પણ ત્યારે અને અત્યારે જોઈ શકો છો. એવુંજ સામ્યવાદીઓએ કર્યું કે માર્ક્સના વિચારોથી જુદા ન પડી શકાય. જો એનાથી તમે જરાયે જુદા પાડો તો અમે સહન ન કરી શકીએ. સહન ન કરનારો વર્ગ જયારે શક્તિશાળી બની જતો હોય છે ત્યારે એમાંથી ધાર્મિક જુલ્મો, રાજનૈતિક જુલ્મો અને અત્યાચારો થતા હોય છે. એટલે ઉપનિષદો પાસેથી જો પ્રદાન એટલે કે પ્રેરણા ગ્રહણ કરવી હોય તો એ પ્રેરણા છે, કે એમાં ઘણાં વિચારો છે, ઘણી પ્રકારના વિચારો છે. એ બધા એક સાથે રહી શક્યા છે, માત્ર જરૂરત છે એને ગોઠવવાની. ઉપનિષદના જુદા જુદા પ્રકાર છે. રાજા કારણો વિના પ્રજાને આદેશ કરે છે કે પ્રજાએ સાંજે, ઘર બહાર નહિ નીકળવું. કેમ નહિ નીકળવાનું? એ પુછાય નહીં. આદેશ એટલે આદેશ.આજ્ઞા એટલે આજ્ઞા. શાસ્ત્ર જયારે સત પ્રતિશક આજ્ઞાકારી બનતું હોય છે, ત્યારે પ્રજાના બૌદ્ધિક વિકાસને, પ્રજાના જીવનના વિકાસને સ્થગિત થઇ જવાનું હોય છે. પ્રજા સ્થગિત થઇ જતી હોય છે. પત્ની છે, એ પતિને હુકમ કે આદેશ નથી કરતી પણ પતિને એની ઈચ્છા પૂરી કરવાનો ઉમળકો જાગે એવી માત્ર ભૂમિકા તૈયાર કરે છે. પત્ની કહેતી નથી કે મારા માટે કંઈ લઇ આવજો પણ પેલો હોંસે હોંસે પત્ની માટે ગમતી વસ્તુ લઇ આવે છે. એ કાંતા સંમિત છે. ઉપનિષદોનો મોટો ભાગ મિત્ર સંમિત છે. મિત્ર સંમિત એટલે મિત્રને માત્ર સલાહ આપવાની, પ્રેરણા આપવાની. પત્નીની માફક કોઈ ભૂમિકા નહિ કરવાની કે રાજાની માફક આજ્ઞા નહિ કરવાની. પણ જયારે વાત કરવાની યોગ્ય તક મળે ત્યારે. તમારી વાતની કિંમત તકને આધીન છે. @35.04min. તમારી વાત લાખ રૂપિયાની છે, પણ તક કોડીની છે, તો વાત તમારી કોડીની થઇ જશે. પણ લાખ રૂપિયાની વાત હોય અને જયારે લાખ રૂપિયાની તક આવે ત્યારે વાત કરો તો તમારી વાત લાખ રૂપિયાની થઇ જશે. એટલે અમે એમ માનીએ છીએ કે એક શાસ્ત્રજ્ઞ હોય, એક દેશજ્ઞ કોય અને એક કાલજ્ઞ હોય અને એક યુગજ્ઞ હોય. જો શાસ્ત્રજ્ઞ કાળ, યુગ, દેશને ના સમજતો હોય અને ભલે એને ચારે વેદ અને ષડશાસ્ત્રો એને મોઢે હોય તો પણ એ વેદિયો છે. એટલે ઉપનિષદ છે એ તો મિત્ર જેવા છે કે મિત્ર તક જોઇને તમને વાત કરે છે. એક માણસ બીડી પીવે છે. એનો મિત્ર ઈચ્છે છે કે આ બીડી છોડે તો સારી વાત છે. પણ વગર તકે વાત કરશો તો તમારી વાત કોડીની થઇ જશે. પણ ધીરજ રાખતા-રાખતા એક સમય એવો આવે છે, ત્યારે એક ક્ષણ ઉભી થાય છે, બરાબર એ ટાઈમે પેલા લોખંડ ઉપર ઘણ મારો, જે આકાર આપવો હશે તે અપાઈ જશે. એટલે ઉપનિષદ છે, એ મિત્ર સંમિત ગ્રંથો છે. એ તમને પ્રેરણા આપે છે, સલાહ આપે છે. આજ્ઞા આપનાર કરતાં એની ભૂમિકા બહુ ઊંચી હોય છે. એક તો એનો દુરાગ્રહ નથી હોતો. મેં તમને કહ્યું, તમને ઠીક લાગે એમ કરજો. હું તમારી નિંદા નહિ કરું કે સબંધ નહિ તોડું. આનું નામ નિષ્પૃહતા છે. ઉપનિષદની ખાસિયત છે, એમાં દુરાગ્રહ નથી. ઉપનિષદો એ ચિંતન ગ્રંથો છે. માત્ર આચાર ગ્રંથો નથી. આચાર ગ્રંથો રચવા કઠીન નથી પણ આચરવું કઠીન છે. પણ ચિંતન મસ્તિષ્કનું ઘડતર કરે છે. બધા માણસો ચિંતક ના થઇ શકે એટલે આપણે ત્યાં ચિંતક શબ્દ માટે ખાસ શબ્દ ઋષિ વપરાયો છે. પણ આપણે એનો અર્થ ભૌતિક રીતેજ સમજ્યા કે જે વલ્કલ પહેરે, જટાઓ બાંધે, હાથમાં તુમડું હોય વિગેરે પણ અહી ઋષ ધાતુ ગતિ અર્થમાં છે. ऋषति – गच्छति જે સતત ગતિ કરે. ગતિના ત્રણ અર્થ કર્યા છે, જ્ઞાન, ગમન અને પ્રાપ્તિ. ઉપનિષદમાં પણ षद ધાતુ છે. उप-नि-षद – અહીંથી વ્યાકરણની દ્રષ્ટિએ ઋષિનો અર્થ સમજી લેવો. જે પ્રજાને ગતિશીલ રાખે એનું નામ ઋષિ. એટલે પ્રજા સ્થગિત થઇ જડતામાં ના આવી જાય. પ્રજા અટકી ના જાય. જીવનનો અર્થજ ગતિ છે એટલે ઋષિનો અર્થ પણ ગતિશીલતા છે. પણ આ જે ચિંતન છે, એ ચિંતનના બે રૂપ છે. પહેલું વ્યક્તિનું ચિંતન અને બીજું સમૂહનું ચિંતન. @40.02min. વ્યક્તિનું ચિંતન એય દુર્લભ છે અને સમૂહનું ચિંતન એથી પણ દુર્લભ છે. ઉપનિષદમાં તમને આ બેય ચિંતન જોવા મળશે. વ્યક્તિના ચિંતનમાં મોટે ભાગે દુરાગ્રહ આવી જતો હોય છે. ત્યારે સમૂહ ચિંતનમાં એ દુરાગ્રહતાનું પરિમાર્જન થતું હોય છે. શર્ત એટલીજ છે કે સમૂહમાં ચિંતકો હોવા જોઈએ. અનુયાયી એ ચિંતક નથી, એ તો પાછળ-પાછળ ચાલનારા છે. કોઇપણ પ્રબળમાં પ્રબળ ચિંતનનો સૌથી મોટામાં મોટો દુશ્મન, એનો વિરોધી નથી. વિરોધના કારણે ચિંતાન મરતું નથી. સૌથી મોટામાં મોટો એનો આંધળો અનુયાયી વર્ગ છે. આંધળો અનુયાયી વર્ગ એના ચિંતનમાં તાજગી નહિ આવવા દે, એમાં નવીનતા નહિ આવવા દે, એટલે જે સ્ફૂર્તિ આવવી જોઈએ એ સ્ફૂર્તિ નહિ આવે અને જડની જેમ વળગી રહે. એટલે ઉપનિષદમાં જે ચિંતન છે, એ ઘણી વાર વ્યક્તિનું ચિંતન છે તો કેટલીક વાર સમૂહનું ચિંતન છે. અને વિશેષતા એ છે કે કોઈ જગ્યાએ દુરાગ્રહ નથી કે હઠાગ્રહ નથી. ચિંતનના ત્રણ રૂપ છે, વ્યક્તિ બધ્ધ ચિંતન, ગ્રંથ બધ્ધ ચિંતન અને મુક્ત ચિંતન. વ્યક્તિ બધ્ધ ચિંતન એટલે તમે કોઈ વ્યક્તિ સાથે બંધાઈને ચિંતન કરો. એમાં તાજગી ન હોય. એમાં સંપ્રદાય હોય, એમાં પક્ષ હોય, એમાં વાદ હોય વિગેરે. બીજું ગ્રંથ બધ્ધ ચિંતન છે. પૂર્વનો કોઈ ગ્રંથ સાક્ષાત ઈશ્વરે લખેલો છે, વેદ પરમેશ્વરે રચ્યા છે. તો પછી બાઈબલ, કુરાન કોણે રચ્યા છે? મારે એક સંમેલનમાં જવાનું થયેલું, હું કશું જાણું નહિ, પણ મને અધ્યક્ષ બનાવ્યો. પછી એક ભાઈએ બહુ ઝનુન પૂર્વક માઈકમાં પ્રવચન કર્યું કે ભગવાન ચરક, ભગવાન સુશ્રુતે ૩૩૩ દવાઓ બતાવી છે. ચોત્રીસમી કોઈ દવાજ નથી, બાકીનું બધું તોડી-ફોડીને ફેંકી દો. દુનિયાનો એવો કોઈ રોગ નથી જે આ ૩૩૩ દવાઓમાં ન આવી જતો હોય અને એવું કોઈ વૈદક જ્ઞાન નથી, જે ભગવાન સુશ્રુતે બાકી રાખ્યું હોય. પછી મારો વારો આવ્યો. મેં કહ્યું સુશ્રુતને અને ચરકને હું માનું છું, પણ ભલા થાઓ, કોઈ માણસને ભગવાન ન બનાવો. કોઈ માણસને તમે ભગવાન બનાવો તો એની તમે ભૂલ ના કાઢી શકો. તો તમે ઉમેરો નહિ કરી શકો. એટલે તમે ભગવાનના વારસાનો નાશ કરી નાંખો. હું ઈચ્છું કે મારા પછી જો મારો શિષ્ય હોય તો એ મારી ભૂલો કાઢે અને ભૂલો કાઢે તો મારા આત્માને શાંતિ મળે, કે મેં એક ચેતના પાછળ મૂકી છે. પણ ભૂલ કાઢનારા ના હોય અને અમારા ગુરુ પૂર્ણ હતા એવું કહે અને મારી પૂર્ણતાને સિદ્ધ કરવા માટે આખી જિંદગી એના મસ્તિષ્કનો ઉપયોગ કાર્ય કરે ત્યારે હું નિ:શાસા નાંખ્યા કરું કે મેં એક કુપાત્રને શિષ્ય બનાવ્યો. @45.09min. ભારતનું પતન કેમ થયું? ખાસ કરીને બૌદ્ધિક, વૈજ્ઞાનિક ક્ષેત્રમાં કેમ એ ઉણો ઉતાર્યો? કારણકે આપણે પ્રત્યેક મહા પુરુષને ભગવાન બનાવી દીધા. એનું પરિણામ એ આવે કે પછી તમે એની ભૂલો નથી કાઢી શકતા. ભગવાનની ભૂલ ના કઢાય અને ભગવાનમાં ઉમેરો પણ ના કરાય. એક ઓળખીતા મુની હતા, આજે તો દેવ થઇ ગયા છે. એણે વૈજ્ઞાનિકોના સામે એટલી જબરજસ્તીથી વાતો કરેલી કે આ પૃથ્વી તો રકાબી જેવી છે, એ ગોળ દડા જેવી બિલકુલ નથી. એના વચ્ચોવચ સુમેરુ પર્વત છે અને સૂર્ય ચારે તરફ ફરે છે, પૃથ્વી નથી ફરતી. મેં એક વાર પૂછ્યું કે તમે આ બધું શા માટે કહો છો? એમણે કહ્યું, ધર્મગ્રંથોમાં કદી ખોટું લખેલું ના હોય. એ લખનારા તો પૂર્ણ જ્ઞાની હતા, સર્વજ્ઞ હતા. વૈજ્ઞાનિકો તો કાચી બુધ્ધિ વાળા અને પાંચ-દશ વર્ષે બધું બદલ્યા કરે છે. આપણે તો મૂળ વાતોને પકડી રાખવાનું. ઉપનિષદમાં આ વૃત્તિ નથી. ઉપનિષદનો ઋષિ કોઈ પૂર્ણતાનો દાવો નથી કરતો. એની પાસે કોઈ જઈ પ્રાર્થના કરે કે અમને બ્રહ્મ વિદ્યા ભણાવો તો એ ઋષિ બ્રહ્મ વિદ્યા જાણતો ન હશે તો કહેશે કે મને બ્રહ્મ વિદ્યા નથી આવડતી અને જો તારે બ્રહ્મ વિદ્યા ભણવી હોય તો ફલાણા ઋષિ પાસે જા, એ ઋષિ બ્રહ્મ વિદ્યા જાણે છે. ઉપનિષદોનું કોઈ મોટામાં મોટું પ્રદાન હોય તો સાક્ષરો માટે, વિદ્વાનો માટે સતત અલ્પતાની સભાનતા અને અલ્પતાનો સ્વીકાર. એક બહુ મોટા ઋષિ પાસે એક રાજા જાય છે અને કહે છે કે મને બ્રહ્મ વિદ્યા ભણાવો. રાજાએ કહ્યું, મને બ્રહ્મ વિદ્યા નથી આવડતી, પણ તારે જો બ્રહ્મ વિદ્યા શીખવી હોય તો તારા રાજ્યમાં રૈક્વ નામનો એક ખેડૂત છે, ખેતી કરે છે, એની પાસે જા. રાજા ત્યાં પહોંચે છે, પણ એવા સમયે પહોંચ્યો કે ત્યારે એ ખેડૂત થાકેલો હતો અને ખેતરના એક શેઢા ઉપર બેઠેલો, એને ધાધર થયેલી એટલે એ લવુર-લવુર કરતો હતો. રાજાને એને જોઈનેજ અશ્રદ્ધા થઇ ગઈ કે આ બ્રહ્મ જ્ઞાની? આ બ્રહ્મ વેત્તા? બ્રહ્મ વેત્તા તો કેવા વાઘંબર ઉપર બેઠેલા હોય, અડધી આંખો બંધ હોય, કે કોણ માણસ કામનો આવ્યો કે વગર કામનો આવ્યો? રાજાને થયું કે આ બ્રહ્મવેત્તા હોય? આ વાતને યાદ રાખજો, દુનિયા પ્રદર્શનના દર્શન કરવા જાય છે અને પ્રદર્શન અને દર્શન બેય કદી સાથે રહી શકતા નથી. પ્રદર્શન ઉપરની આંખેથી દેખાય છે, દર્શન અંદરની આંખે દેખાય છે. એટલે આપણે દર્શન નહિ પણ પ્રદર્શનજ જોનારા છીએ.  
 

Leave a comment

Filed under અધ્યાત્મ

શાસ્ત્ર પરિચય

 
A – VEDO-NEE PRERANAA – NJ, USA – વેદોની પ્રેરણા, વેદ મંદિર, અમેરિકા – નાવના બે અંગો બહુ મહત્વના છે. સુકાન અને સુકાની. નાવ ગમે એટલી સારી હોય પણ સુકાન કે સુકાની બંને ન હોય કે બેમાંથી એક પણ ન હોય તો તમે લક્ષ્ય પર પહોંચી ન શકો. એમ જીવન એક નાવ છે અને આપણે બધા કોઈને કોઈ કિનારા ઉપર જવા નીકળ્યા છીએ. પણ દિશા નક્કી કરી આપતું સુકાન ન હોય તો તમે ખોટી દિશામાં પહોંચી જાવ. સુકાનનો અર્થ થાય છે શાસ્ત્ર. સુકાનીનો અર્થ થાય છે, એ શાસ્ત્રને જાણનારો, સારી રીતે સમજનારો, શાસ્ત્રનો પારંગત અને ઉંચી ભૂમિકાવાળો એવો એક વ્યક્તિ જે ગમે તેવી પરિસ્થિતિમાં સુકાનને સાચી દિશા તરફ વાળે. હિંદુ પ્રજાનું એક બહુ મોટું ગુર્ભાગ્ય છે કે એને, એના પોતાના શાસ્ત્રો વિષે નિશ્ચિતતા નથી. મુસલમાન અને ખ્રિસ્તી લોકોને એના શાસ્રની ખબર છે. જ્યાં તમે તમારા શાસ્રો વિષે સ્પષ્ટ ન હોવ તો એના લક્ષ્યો વિષે અસ્પષ્ટતા આવીજ જશે. જિંદગીનો સૌથી મોટામાં મોટો દુશ્મન અસ્પષ્ટતા છે. @5.07min. સ્પષ્ટતા એક બહુ મોટો મિત્ર છે.જો તમે સ્પષ્ટ હોવ તો તમારે એ રસ્તે ચાલવાનું છે. જે વ્યક્તિ અસ્પષ્ટ હોય તે ગુરુઓ અને ભગવાન બદલતો રહે છે. કોઈ પૂછે કે તમારા શાસ્રોનું નામ શું છે? તો આંખ મીંચીને કહી દેવાનું કે “વેદો” અમારું શાસ્ત્ર છે. પણ વેદો લોકો સુધી પહોંચી નથી શક્યા, એને લોકો સુધી પહોંચતા અટકાવવામાં આવ્યા છે. આજે વેદો ન પહોંચ્યા એનું પરિણામ હિંદુ પ્રજા ભોગવી રહી છે. એક નિયમ છે, કોઈ પણ પ્રકારનું વેક્યુમ દુઃખદાયી છે. હૃદય અને મસ્તિષ્કમાં પછી જે કાંઈ હાથમાં આવે તે એમાં ભરી દઈએ છીએ, જેવી રીતે પેટનું વેક્યુમ હોય અને જે મળે તે ખાઈ લઈએ છીએ. બીજું એક તિજોરીનું વેક્યુમ છે, માણસ એને કોઇપણ હિસાબે ભરવાનો પ્રયત્ન કરશે. અમેરિકા એવો દેશ છે, જ્યાં કામની સાથે અપ્રતિષ્ઠા જોડાયેલી નથી. જયારે ભારતમાં કામની સાથે પ્રતિષ્ઠા જોડાયેલી છે. @10.02min. રાજસ્થાનના લોકો ગુજરાતમાં, દિવસના ચાર-પાંચ કલાક કામ કરીને ૧૦૦ જેટલા રૂપિયા કમાય લે છે. અહીં ગામના છોકરા મહેતાજીનું કામ કરીને મહીને ૨૫૦-૩૫૦ રૂપિયા કમાય છે. છોકરાઓને પૂછ્યું કે આવું ટાઈલ જડવાનું કામ કરે તો રોજના ૧૦૦ રૂપિયા મળે, તો પટેલના છોકરાએ જવાબ આપ્યો કે પછી કન્યા કોઈ નહિ આપે. એટલે આપણા અહીં કામની સાથે પ્રતિષ્ઠા-અપ્રતિષ્ઠા જોડાયેલી છે. આપણા સમાજ રચનાના પાયામાંજ દંભ બેઠેલો છે, ખોટી મોટાઈ બેઠેલી છે. જયારે આ દેશમાં આવું નથી. વાળંદનું કામ કરે તો પણ ડીગ્રેડ ના થાય.પ્રજા મરતી હોય છે, એના સુકાનની ખોટી દિશાથી. આપણા મૂળ ધર્મ શાસ્ત્રનું નામ છે, વેદો પણ તે પ્રજા સુધી પહોંચ્યા નહીં. એક સમય એવો આવ્યો કે જેના(બ્રાહ્મણોના) હાથમાં સત્તા હતી, તાકાત હતી એમણે વેદો પર હક્ક કરી લીધો. મંદિરમાં ભગવાનની પૂજાનો અમારા સિવાય બીજા કોઈને અધિકાર નથી. એક એવો સમય આવ્યો “स्त्री शूद्रो नाधियताम्” સ્ત્રીઓને ભણાવશો નહિ, શૂદ્રોને ભણાવશો નહિ, કેમ? શૂદ્રો અને સ્ત્રીઓ ભણશે તો માથે ચઢી જશે. એમને તો કચડીને-દબાવીનેજ રાખો. આ આખી દુનિયાનો નિયમ છે કે જયારે પણ કોઈ પ્રજા સુપર પ્રજા બનતી હોય છે ત્યારે એ લાચાર પ્રજાના ભોગે બનતી હોય છે. ઉપરનો વર્ગ આ દબાયેલી પ્રજાના વર્ગ દ્વારા પોતાની આજીવિકા, પોતાની પ્રતિષ્ઠા અને પોતાનો જયજયકાર કરાવતો હોય છે. સિદ્ધપુરમાં ઔદિચ્ય બ્રાહ્મણોના ૨૫૦૦ ઘરો છે ત્યાં ગંગાવાડીમાં સ્વામીજીનું પ્રવચન થયેલું એ વિષે સાંભળો. સ્વામીજીએ શરત રાખેલી કે પહેલો આવે એ પહેલો બેસે અને છેલ્લે આવે એ છેલ્લો બેસે પછી એ બ્રાહ્મણ હોય કે હરિજન હોય. બ્રાહ્મણોએ શરત મંજુર રાખેલી. @15.11min.બ્રાહ્મણોએ કહ્યું ઇતિહાસમાં પહેલીવાર હરિજન અમારી વાડીમાં પગ મુકશે. રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે એક બહુ સરસ વાત ગીતાંજલિમાં લખી છે કે તમે જેને લાત મારશો, એ તમને સામી લાત મારશે. તમે જેને કુવામાં ધકેલશો એ તમારા પગ પકડીને તમને કુવામાં લઇ જશે. તમે જેને ઉંચે ચઢાવશો એ તમને હાથ પકડીને ઉંચે લઇ જશે. આપણે લોકોને કુવામાં ધકેલવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ જો ઉંચે લઇ જવાનો પ્રયત્ન કર્યો હોત તો આજે આપણે ઘણાં  ઊંચા હોત. બ્રાહ્મણોની સભામાં પૂછ્યું તો એક પણ બ્રાહ્મણના ઘરમાં વેદ નથી. બ્રાહ્મણની આ દશા હોય તો બીજા લોકોની શું દશા હોય. જો પહેલેથીજ છૂટ મૂકી હોત તો ભારતમાં જે અનામતના પ્રશ્નો ઉભા થયા છે, તે ન થયા હોત. તમને કદી જીજ્ઞાસા થાય છે કે આ વેદોની અંદર શું છે? શું સંદેશ છે? સામાન્ય પ્રજાના ઉપર બીજા ગ્રંથો ફરી વળ્યા, એ મહાન છે, એનો કોઈ વિરોધ નથી. રામાયણ અને મહાભારત એ મહાકાવ્યો છે. પછી ભાગવત અને બીજા પુરાણો આવ્યા પણ એ બધાના કારણે તમારો મૂળ ગ્રંથ તો ક્યારનોય ઢંકાય ગયો. જો તમારે એની સામાન્ય વાતો જાણવી હોય તો હું તમને ચાર ઉપવેદોની થોડી વાતો કરીશ. ચાર વેદ છે તે ઋગવેદ, અજુર્વેદ,સામવેદ અને અથર્વવેદ. એના ચાર ઉપવેદ છે તે અનુક્રમે ધનુર્વેદ, અજુર્વેદ, ગાંધર્વવેદ અને અર્થવેદ. આ જે ચાર ઉપવેદ છે એ જીવનની ચાર મોટી સમસ્યાઓને ઉકેલવા માટે છે. તમારે પાસે બધું હોય, પણ તમારી રક્ષા ન થતી હોય તો? પાકિસ્તાનમાંથી નિરાશ્રિતો હિન્દુસ્તાન પોતાના રક્ષણ માટે આવ્યા. તો તમારું રક્ષણ થશે તો કેવી રીતે થશે? ધનુર્વેદના આચાર્ય વિશ્વામિત્ર ઋષિ છે. ધનુર્વેદ એ સમયનો વેદ છે, જયારે સારામાં સારા શસ્ત્રો તરીકે ધનુષ-બાણ પ્રચલિત હતા. વિશ્વામિત્રે લખ્યું છે, જો તમારે તમારા દુશ્મનો સાથે લડાઈ કર્યા વિના તમારી પોતાની સુરક્ષા રાખવી હોય તો તમારા દુશ્મનો કરતાં બમણું લશ્કર રાખો અને ચઢીયાતા હથિયાર અને સેનાપતિઓ તૈયાર કરો. @20.02min. તમારે કદી લડાઈ કરવી પડે. અમેરિકા સાથે કોઈ લડતું નથી, એનું કારણ એ છે કે અમેરિકા પાસે સારામાં સારા શસ્ત્રો અને લશ્કર છે. દુર્બળતા એક બહુ મોટો દોષ છે. એટલે ધનુર્વેદના આચાર્ય વિશ્વામિત્રે કહ્યું કે પહેલું કામ છે, પ્રજાને રક્ષણ આપવાનું અને એને માટે ત્રણ કામ કરવાના. પહેલું કામ છે, તમે કેટલા સેનાપતિઓ પેદા કર્યા? કેટલા સૈનિકો પેદા કર્યા? તમે સિકંદર, નેપોલિયન કેટલા પેદા કર્યા? તમે વાસ્કો-ડી-ગામા, કોલંબસ કેમ પેદા ન કર્યા? આપણે કેમ કશું કરી ન શક્યા? કારણકે તમે ધનુર્વેદનો ત્યાગ કર્યો, એટલે ઇતિહાસે તમારો ત્યાગ કર્યો. પ્રત્યેક ઈતિહાસ શાસ્ત્રના માધ્યમથી નીકળતો હોય છે. આખી દુનિયામાં સુપર પાવર અમેરિકા છે, કારણકે ત્યાં ધનુર્વેદની રોજ આરતી ઉતારાય છે. મિસાઇલ્સ, રોકેટ વિગેરે ધનુર્વેદનું પરિણામ છે. @25.15min. મને ઘણીવાર લોકો આવીને કહે કે મહારાજ, માળા હોય તો આપો. સ્વામીજી કહે, માળા તો નહિ પણ દંડો જોઈતો હોય તો આપું. આ શીખ પ્રજા કેમ મહાન બની? એ તો બધા વાણીયા છે, પણ એમને એક સુકાની ગુરુ ગોવિંદસિંહ મળ્યા અને આખી પ્રજાને બદલી નાંખી. એનું એક વ્યક્તિત્વ છે કે એના ઉપર કોઈ હાથ નથી નાંખી શકતું. હિંદુ પ્રજા હિંસાવાદી નથી અને અહિંસાવાદી પણ નથી. જો તમે એમ કહો કે તમે અહિંસાવાદી છે, તો તમે વેદોને સમજી નથી શક્યા, ગીતાને સમજી નથી શક્યા. આખી ગીતાની ઉત્થાનિકા છે, “યુધ્ધ” શા માટે? શ્રી કૃષ્ણે બહુ પ્રયત્નો કર્યા, દુર્યોધને એકજ વાત કરી કે “सुच्च्ग्रेनैवहास्मि विनायुद्धेन केशव” હે કેશવ, તમે તો પાંચ ગામ માંગો છો પણ એક સોયની અણી જેટલી ભૂમિ પણ યુધ્ધ વિના હું નહિ આપું. તમારા બધા ઉપાયો નિષ્ફળ જાય તો બે રસ્તા છે, એક છે શરણાગતિ અને બીજો રસ્તો છે, અન્યાયનો પ્રતિકાર. યુધ્ધથી ભાગનારને યુધ્ધ વળગતું હોય છે. હડકાયું કુતરુંને જોઇને તમે દોડવા જશો તો એ કુતરું તમારી પાછળ પડી જશે. પણ તમે ઉભા રહ્યા અને સામે થયા તો એ પોતે ભાગવાનું. આપણે પ્રજાને ભાગતી કરી, આજે પણ આપણે ભાગી રહ્યા છીએ. અમદાવાદમાં અને બીજે મહોલ્લાના મહોલ્લા ખાલી થઇ રહ્યા છે. એક-બે વિધર્મીઓ આવે અને ઘર રાખે એટલે એની સાથે આખો મહોલ્લો અડધી કિંમતે ખાલી. કારણકે તમે વેદ ભગવાનનો સંદેશો જીવનમાં ઉતાર્યો નથી, એનું આ પરિણામ છે. શસ્ત્ર તમારી પાસે હોય અને મસ્તિષ્કનું બેલેન્સ હોય તો તમારે એનો ઉપયોગ કરવોજ ન પડે. લોકો આપોઆપ ડાહ્યા થઇ જાય. @30.02min. પણ લોકોને એમ થાય કે એની પાસે કશું નથી એટલે બધાને પાનો ચઢે. આપણે વાસ્તવવાદી છીએ. સરદાર પટેલ વાસ્તવવાદી છે એટલે એમણે બધા પ્રશ્નો ઉકેલ્યા. કાશ્મીરનો પ્રશ્ન ધ્રુજતા હાથમાં રહી ગયો તે રહી ગયો. વેદોની અંદર સુકતો છે અને એ સુકતોની અંદર ઋષિ સવારના પહોરમાં પૂર્વ દિશામાં બેસી, સૂર્યનારાયણને લક્ષ્ય કરીને પ્રાર્થના કરે છે કે મારા સેનાપતિઓ મહાન હોય, મારા સૈનિકો, ઘોડાઓ, ધનુષ્યબાણ ધારણ કરનારાઓ મહાન, તેજસ્વી હોય. બહેન જયારે વડીલને પગે લાગવા આવે છે ત્યારે વડીલ આશીર્વાદ આપે છે કે “वीर प्रसुभव” તું વીર પુત્રને પેદા કરનારી માતા બન. સ્વામીજીનો કાશ્મીરમાં મહારાણીને ત્યાં જમવા જવાનો અનુભવ સાંભળો. સ્વામીજી કહે કે મને સંકોચ થાય કે મહારાણીએ નીચે પડીને નમસ્કાર કર્યા. ખાનદાનીનું માપ પૈસાથી નથી અંકાતું પણ ખાનદાનીનું માપ વિવેક, વિનય અને નમ્રતાથી મપાય છે. રાણીએ કહ્યું, મારી એકજ ઈચ્છા છે કે મારો કરણ ભક્ત પ્રહલ્લાદ જેવો બને, ધ્રુવ જેવો બને એવો આશીર્વાદ આપો. @35.16min. કેટલી ઊંચી ભાવના છે? આપણી પ્રાચીન પધ્ધતિ છે કે બહેનોને આપણે પહેલેથીજ આશીર્વાદ આપીએ છીએ કે “वीर प्रसुभव” વીર પુરુષ એટલે ફક્ત શસ્ત્રોની વીરતા નહિ પણ બધા પ્રકારની વીરતા એટલેકે સમાજનો સુધારો અને બીજાં કામો કરવા ડગલેને પગલે વીરતા જોઈએ. મારે આટલીજ તમને વાત કરવાની છે કે પ્રજાને જો વેદનો સંદેશો પહોંચાડવો હોય તો એનો પહેલો સંદેશ છે, તમે પહેલા સુરક્ષિત બનો અને બીજાને સુરક્ષા આપો. તમે સુરક્ષિત ન હશો તો તમારી દ્રૌપદીની લોકો સાડી ખેંચશે અને તમે ટગર ટગર જોયા કરશો. દુર્બળતા એક મોટું પાપ છે. ઉપદેશો બે જાતના હોય છે. ધરતી ઉપરના અને આકાશના. ઉપદેશો આકાશના હશે તો પ્રજા તરંગી થઇ જશે. સરદાર પટેલ ધરતી ઉપરનો માણસ હતો એટલે એણે પ્રશ્નો ઉકેલ્યા. વિવેકાનંદ, રામકૃષ્ણ પાસે ગયા અને કહ્યું મને વેદાંતની વાત સમજાવો. રામકૃષ્ણે કહ્યું, વેદાંતના ત્રણ રૂપ છે. કોઈ ભૂખ્યા માણસને રોટલો આપ. પેટ એક વાસ્તવિકતા છે. જો તમે વાસ્તવિકતાની ઉપેક્ષા કરશો કે આત્મા ખાતો નથી, આત્મા પીતો નથી તો તમારું વેદાંત શુષ્ક, લુખ્ખું થઇ જશે. બીજું વેદાંત છે, કોઈ રોગી માણસને દવા આપ, હોસ્પિટલો ઉભી કર. ખ્રિસ્તીઓએ ગામડે-ગામડે આવી સેવાની વ્યવસ્થા કરી. ત્રીજું વેદાંત છે, અજ્ઞાનીને જ્ઞાન આપ. અજ્ઞાન એ માણસનો બહુ મોટો દુશ્મન છે. “न हि ज्ञानेन सदशं पावित्रमिः …..कालेनात्मनि विन्दन्ति”…..(गीता 4-38). અર્જુન જ્ઞાનથી વધારે કોઈ પવિત્ર નથી. ગાંઠોને ખોલી આપે એનું નામ જ્ઞાન. તમારી પાંચ ગાંઠો જો ઉકલે તો આ મંદિર ધન્ય થઇ ગયું. @40.00min. પણ હું તમને બે કલાકમાં ગાંઠો પાડીને ઉભો થાઉં તો આ વ્યાસ પીઠ પર બેસીને હું અજ્ઞાનનો પ્રચાર કરનાર બનું. ગાંઠો, વહેમ, શંકા, કુશંકાના દ્વારા પડે છે. એક શેઠની ગાડીનું પૈંડું કાદવમાં ફસાઈ ગયું. દૂર પાંચ-છ માણસો બેઠેલા એમણે ગાડી બહાર કાઢી આપી. આ લોકો કાદવમાં ફસાયેલી ગાડી કાઢી આપવાનુંજ કામ કરે છે, કાદવ એમણેજ ઉભો કર્યો છે. ધર્મગુરુ પણ જયારે આ કામ કરવા લાગે ત્યારે ગાંઠો પાડનારો બને અને એટલે પ્રજા કદી સુખી ન થઇ શકે. વેદ ભગવાન ગાંઠો ઉકેલે છે. “भिध्यते ह्रदयग्रन्थिस् छिद्यन्ते सर्वसंशया:, क्षियन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन्दृष्टे परावरे” (उपनिषद). હૃદયની અંદર મનની પડેલી ગાંઠ ખુલી ગઈ, બધી શંકાઓ નિર્મૂળ થઇ ગઈ. પ્રવચનનો અર્થ થાય છે, જ્યાં તમે બેઠા પછી તમારી શંકાઓ, ગાંઠો નિર્મૂળ થાય. પણ જો ઉપરથી ગાંઠો પડી, વહેમો વધ્યા, અંધશ્રદ્ધા વધી તો તમે દુઃખી-દુખી થઇ જશો. @45.00min. એટલે વેદ નારાયણ બહુ સ્પષ્ટ છે. એ કહે છે, તમે જીવન સારી રીતે જીવો. રામ, લક્ષ્મણ અને રૂપ રૂપનો અંબર એવા સીતા ભયંકર જંગલોની અંદર 14 વર્ષ સુધી ફર્યા, જ્યાં અસુરો રહેતા હતા, પણ કોઈની તાકાત નહિ કે સીતાના સામે આંખ ઉપાડી શકે. રાવણે સીતાનું હરણ કર્યું તે એને ગેર સમજને થઇ ત્યારે થયું. મૃગને માટે સીતાજી રડ્યાં, એટલે રામને ઝૂકવું પડ્યું, તો તમારી તો દશાજ શું? જયારે રામ અને લક્ષ્મણ ન હતા ત્યારે સીતાનું હરણ થયું. દ્રૌપદીના ચીર ખેંચાયા તે પાંડવોના રૂબરૂ ખેંચાયા. એનું કારણ કે ધર્મરાજે જીંદગીમાં બહુ મોટી ભૂલ કરી કે જુગાર રમવા બેસી ગયા. રામ હિંસાવાદી નથી એમ અહિંસાવાદી પણ નથી. કદી કોઈ નિર્દોષ પર શસ્ત્ર નથી ઉપાડ્યું પણ કોઈ અસુર હશે તો તરત શસ્ત્ર ઉપાડશે. આ વેદનો પહેલો સંદેશ છે. પણ માનો કે તમારે આખી પ્રજાને શસ્ત્રધારી, બહાદુર બનાવવી છે તો તરતજ બીજો પ્રશ્ન થાય કે શસ્ત્રને પકડનારા બાવડાં છે, તમારી પાસે? એટલે બીજો વેદ આવ્યો અજુર્વેદ અને એનો ઉપવેદ છે, આયુર્વેદ. ગુજરાતની પ્રજા પંજાબથી આવેલી છે. પંજાબના જાટ લોકો ગુજરાતમાં પટેલો બન્યા છે. પણ પંજાબના લોકો જેટલા ગુજરાતીઓ કદાવર નથી, કેમ? તે સાંભળો. 

Leave a comment

Filed under અધ્યાત્મ, Uncategorized

ઈશ્વરનું ધામ

 
B –AMDAVAD – તમારો આત્મા અને પરલોક એ બધું બરાબર છે, અમે ક્યાં ણા પાડીએ છીએ. પણ આ બધા ભૂખે મરે છે, દુખી થાય છે, દેશ ગુલામ છે, ચારે તરફ જે ભયંકરતા છે, તમે એના માટે તો કંઈ કરો, એક શબ્દ નહિ લખવાનો. આપણે ત્યાં ઋષિ યુગ સુધી અધ્યાત્મ, સમાજ, રાષ્ટ્ર બધું મિશ્રિત છે. તમે જનકને જોશો તો જનક રાજ ભોગવે છે, યુદ્ધ કરે છે અને અધ્યાત્મની પરકાષ્ટા પણ ભોગવે છે. એજ પ્રમાણે રામ અને કૃષ્ણ યુદ્ધ કરે છે, વનમાં જાય છે છતાં અધ્યાત્મની પરકાષ્ટાએ છે. પછી એવો ટાઇમ આવ્યો કે અધ્યાત્મ ખસતું ખસતું આત્મા અને પરલોક સુધી આવીને ત્યાં અટકી ગયું. એટલે આ જે બ્રહ્મસુત્ર છે એ અધ્યાત્મનો ગ્રંથ છે, એમાં તર્કો છે, યુક્તિઓ છે અને માણસ જો રાગ દ્વેષથી મુક્ત થઈને, રાગ દ્વેષથી મુક્ત હોય એવા માણસ પાસે એનું અધ્યયન કરે તો આજના સમયમાં પણ એમાંથી ઘણું જ્ઞાન મળી શકે છે. અધ્યાત્મને સક્રિય બનાવો. જે કૃષ્ણ કહે છે તું કર્મ કર, એજ કૃષ્ણ પૂરા અધ્યાત્મની વ્યાખ્યા કરે છે, ત્યારે આપણે પણ એ વ્યાખ્યા પ્રમાણે ચાલીએ. મૂળમાં એક તત્વ છે એવી ધારણા કરી, બધામાં એકતાનો અનુભવ કરી, એક ભાવથી રહેવું એજ વધારે ઉત્તમ છે. જય ભિખ્ખુ સાહિત્ય સંસ્થા અને એની પરંપરામાં કુમારપાળ ભાઈ દર વર્ષે આવી બે-ચાર સભાઓનું આયોજન કરે છે. મારો એવો અનુભવ છે કે મહાપુરુષ હોવા માત્રથી નામ નથી રહેતું. નામ રાખનારા હોય તો નામ રહે છે. ભાઈ શ્રી કુમારપાળ ભાઈ પિતૃ શ્રાદ્ધ કરી રહ્યા છે અને આ જે વિષય રાખ્યો છે, તે મને પૂછીને ન હોતો રાખ્યો એટલે જે કંઈ બે શબ્દો કહ્યા એમાં કંઈક પણ મારા તરફથી કોઈને દુઃખ થયું હોય, કલેશ થયો તો મને ક્ષમા કરશો, આભાર, ધન્યવાદ, હરિઓમ તત્સત. @4.26min. અમરેલી પાસે બાબાપુરમાં શ્રી ગુણવંતભાઈ પુરોહોતનું બહુમાન નિમિત્તે પ્રવચન. મનુષ્યોનું જો વર્ગીકરણ કરવામાં આવે તો મારી દ્રષ્ટીએ એના પાંચ વર્ગ પાડી શકાય. જે સૌથી પહેલો વર્ગ  પ્રશ્નો ઊભા કરનારો વર્ગ છે. એને તમે ગમે ત્યાં મુકો, એ જ્યાં જશે, જ્યાં રહેશે ત્યાં સતત પ્રશ્નો ઉભા કરશે. પ્રશ્નો હોયજ નહિ અને વગર જોતા પ્રશ્નો ઉભા કર્યા કરે એવો એક આ વર્ગ છે અને આ વર્ગથી આખી દુનિયા ત્રાસી ગઈ છે, કોઈ એવું ગામ નથી કે કોઈ એવી સંસ્થા નથી કે જ્યાં આ પ્રકારના માણસો એકાદ-બે ન રહેતા હોય અને જ્યાં નહિ રહેતા હોય ત્યાં જીવન ધન્ય ધન્ય થઇ જતું હશે. મંથરા અને શકુની બંનેનું કામ પ્રશ્નો ઉભા કરવાનું છે. સારામાં સારો વહીવટ એજ કરી શકે જે પ્રશ્નોને, ચગાવનારાઓને રોકી શકે, અટકાવી શકે. એનાથી એક બીજો વર્ગ છે, જેનું કામ છે, પ્રશ્નોને અડવુંજ નહીં. પ્રશ્નોની ઉપેક્ષા કરવી. પ્રશ્નોને નહિ અડનારો જે વર્ગ છે, એ આ દેશમાં સાધુ સંત થઈને પૂજાય છે. મહારાજ તો ભોંયરામાં રહે છે, સંસારની એમને કંઈજ પડી નથી. કોઈ જીવે તો એ વાહવાહ અને મરે તોએ વાહવાહ, દેશ આઝાદ થાય તોએ ભલે અને ગુલામ થાય તોએ ભલે. પ્રશ્નોને ન અડીને બહુ સરળતાથી આ દેશમાં મહાપુરુષ-ભગવાન થઇ જવાય છે@10.00min.સ્વામીજીની ચીનની મુસાફરીમાં એક સજ્જન ન કેમેરો લાવ્યા, ન દૂરબીન લાવ્યા હતા એની વાત સાંભળો. ભારતમાં રીઅલ મહાપુરુષો અને ડમી મહાપુરુષો એ બેયનું જો કોષ્ટક કરવામાં આવે, તો એક હજાર ડમી મહાપુરુષોએ કદાચ એકાદ રીઅલ મહાપુરુષ પેદા થયો છે. આપણે ૯૯૯ ડમી મહાપુરુષોને પૂજીએ છીએ, જેમને કશુજ કર્યું નથી. ગાંધીજી અને શ્રી મદ રાજચંદ્રનું દ્રષ્ટાંત સાંભળો. શ્રી મદ રાજચંદ્રનું જો ચિત્ર તમે જોયું હોય તો હાડકે-હાડકું દેખાય. એ એમ કહેતા કે આ પૂર્વની વેદની હું ભોગવી રહ્યો છું. ગાંધીજી એમાં સંમત ન થતા. પૂર્વના કર્મોના કારણે આ દેશમાં અનેક અનર્થો થયા છે અને થઇ રહ્યા છે એની તમે કલ્પના ન કરી શકો. હિટલરે ૬૦ લાખ યહુદીઓને માર્યા તે પૂર્વના કર્મોને લીધે? બીજા દ્રષ્ટાંતો સાંભળો. શ્રવણના શ્રાપને લીધે દશરથ મૃત્યુ પામ્યા, પણ તમે કદી વિચાર કર્યો કે આ જે પુત્ર વિયોગે દશરથ મૃત્યુ પામ્યા, એ દુઃખ માત્ર દશરથ સુધીજ રહ્યું? કૌશલ્યને એનાથી વધારે દુઃખ છે, અયોધ્યાની પ્રજાને પણ એનાથી વધારે દુઃખ છે. એનું પરિણામ સીતાને ભોગવવું પડે છે, લક્ષ્મણને, ભરતને અને આખા પરિવારને ભોગવવું પડે છે, કેવી રીતે કર્મની વ્યવસ્થા કરશો? જો એ પુત્ર વિયોગનો શ્રાપ માત્ર દશરથ સુધીજ અટક્યો હોત તો, તો બરાબર છે. તમે કોઈ કર્મની કોઈ સચોટ વ્યવસ્થા નહિ કરી શકો. @14.55min. એક ઓળખીતા શેઠની વાત સાંભળો જે ૬૨ વર્ષે ૧૪ વર્ષની કન્યાને પરણેલા. સ્વામીજીની સલાહ લઈને પછી સ્વમીજીનેજ હાથો બનાવે એવી આ વાત છે. બીજા એક કરોડપતિ વેપારીની વાત સાંભળો જે પોતાની પત્ની દેવ થઇ ગયા પછી પોતાનાજ ઘરમાં અનાથ થઇ ગયા છે.પૂર્વમાં અને પશ્ચિમમાં આ ફર્ક છે કે પેલાં છોકરાં માં-બાપના માટે પ્રયત્ન કરે કે મારી મમ્મી એકલી બિચારી કેવી રીતે રહેશે? મારા પપ્પા એકલા કેવી રીતે રહેશે? અને અહિયાં છોકરાને એમ થાય કે જો નવો વારસદાર થયો તો અડધું એ લઇ જશે. હું એકજ વાત કરવા માંગુ છું કે ભલા થાજો, ડગલે અને પગલે પૂર્વના કર્મોને ન લાવશો. @20.11min. વૃંદાવનમાં એક ઈજા પામેલી ગાય ને સ્વામીજીએ માટી પલાળીને પટ્ટો બાંધ્યો, જેથી કાગડા માંસ ચૂંથી ન શકે. એક બ્રહ્મચારી મદદ કરવાના બદલે કહેવા લાગ્યો, जाने दो, ये सब अपने अपने कर्मोंका भोग, भोग रहे हैं. पूर्व जनमका भोग, भोग रहे हैं. સ્વામીજીના ગળે આ વાત ઉતરી નહીં. ૧૦-૧૫ દિવસ થયા હશેને એજ બ્રહ્મચારી માંદા પડયા. તાવ ચઢ્યો, સાંજનો ટાઇમ અને એમના રૂમમાં સુતા સુતા બુમ પડે, दैयारे दैया मर गया, दैयारे दैया मर गया. સ્વામીજી એના ઉંબરે ગયા તો બોલવા લાગ્યો, देख क्या रहे हो, मेरा जी जा रहा है, पानी पिला दो, पानी पिला दो, पानी पिला दो.સ્વામીજી ત્યાં ઉંબરા ઉપર ઉભો ઉભો શાંતિથી કહું છું, महाराज, पूर्वके कर्म आये हैं अच्छी तरहसे इसे भोगलो. मजाक मत करो, पानी पिला दो, पानी पिला दो. જયારે તાવ ચઢે છે, ત્યારે એને પાણી પીવું છે અને બીજા માંદા થાય ત્યારે પૂર્વના કર્મની વાત કરે છે. કદી આવા ચક્કરમાં ના પડશો. ગાંધીજી એકે એક પ્રશ્નને અડ્યા હું ઘણી બાબતમાં ગાંધીજી સાથે સંમત નથી પણ હું એમ માનું છું કે ગાંધીજી એકે એક પ્રશ્નને ટચ કરે છે, બિરલાએ એક જગ્યાએ લખ્યું છે કે, હું જયારે ગાંધીજીને મળવા ગયો ત્યારે ગાંધીજી પેપરમાંથી રજાઈઓ બનાવતા હતા. કે શિયાળામાં લોકોને ટાઢ ના વાય. બિરલા કહે આ તમારું કામ નથી અને રજાઈ તો રૂની બને. ગાંધીજી કહે રૂના તો પૈસા થાય અને વગર પૈસાની રૂ કરતાં ગરમ સારી બને છે. શ્રી મદ રાજચંદ્રજીએ આઝાદીની લડતમાં કેટલી ગોળીઓ ખાધી? કેટલી લાઠીઓ ખાધી? કેટલા દિવસ જેલ ગયા? એકેય પ્રશ્નને અડ્યા નહિ. માત્ર રાજચંદ્રનીજ વાત નથી, રમણ મહર્ષિ, ઉત્તરવર્તી કાળમાં શ્રી અરવિંદ આવા તો કેટલાયે લોકો છે જે ભગવાન તરીકે પૂજાય છે. અધ્યાત્મ અને પ્રશ્નોને અલગ કરી દીધા. અધ્યાત્મનો અર્થ છે, સંસારથી ભાગો.અને સંસારથી ભાગવાનો અર્થ છે, પ્રશ્નોથી ભાગો. @25.07min. બુદ્ધ ભાગ્યા, ભગવાન થઇ ગયા પણ કોઈએ યશોધરાનો પક્ષ ન લીધો. એક બીજા ઘણા મોટા મહાપુરુષ લગ્નની ચોરીમાંથી ભાગ્યા પણ પેલી બ્રહામણીનું શું થયું? એના પુનર્લગ્ન તો થવાના નથી. જ્યાં સુધી તમે રીઅલ મહાપુરુષને નહિ સમજો, તમારા પ્રશ્નો નહિ ઉકેલાય. ચાણક્ય રીઅલ મહાપુરુષ છે. ચાણક્યની મુત્સદ્દીગીરીથી ચંદ્રગુપ્તે વિશાળ સામ્રાજ્ય બનાવ્યું.તમે કોઈ પણ ધર્મને માનતા હોવ પણ ભર્તુહરિ અને ચાણક્યને જરૂર વાંચજો. એના પછી દૂર દૂર સુધી જોઈએ તો એક શિવાજી મહારાજ, પછી ગાંધીજી અને સરદાર પટેલ ધરતી ઉપરના મહાપુરુષો દેખાય છે. ઇન્દોરથી ચાર-પાંચ સજ્જનો આવ્યા, તેની વાત સાંભળો. રસ્તામાં એક રૂપાળી બહેનને ગુંડાઓ ઉપાડી ગયા અને એ બનાવ જાતે જોનારા વિષે સાંભળો. એ લોકોએ કશું કર્યું નહિ અને કશુંજ બન્યું નથી એવું નક્કી કરીને ઘર ભેગા થઇ ગયા. તમે જાણો છો કે આ વૃત્તિના કારણે દેશમાં એક બહુ નમાલો વર્ગ પેદા થઇ રહ્યો છે. ગાંધીજીના સમયમાં એક બળવાન શક્તિશાળી વર્ગ ઉભો થયો હતો, અંગ્રેજોના ઘોડા સામે આપણી બહેનો ઉભી થઇ જતી કે ચલાવ તારા ઘોડા. એક ત્રીજો વર્ગ જે પોતાનાજ પ્રશ્નો ઉકેલે છે, બીજાના પ્રશ્નોને અડવાનુજ નહિ તે ઉદાહરણથી સાંભળો. @30.01min. એક સજ્જનની વાત સાંભળો. આ સજ્જન જમણવારમાં પહેલીજ લાઈનમાં બેસી જાય છે, કેમ? તે સાંભળો. આ માણસ પોતાનોજ પ્રશ્ન ઉકેલે છે. એક ચોથો વર્ગ હોય છે એ પોતાના તો ખરા પણ બીજાનાયે પ્રશ્નો ઉકેલે છે. એવા ઘણા માણસો છે. સ્કુલમાં જે ભણાવે છે એ પોતાના પ્રશ્નો તો ઉકેલે છે પણ સાથે સાથે બીજાના એટલેકે વિદ્યાર્થીઓના પ્રશ્નોને પણ ઉકેલે છે, દેશના પ્રશ્નોને પણ ઉકેલે છે. એક છેલ્લો અને પાંચમો વર્ગ છે જે લોકોનાજ પ્રશ્નો ઉકેલે છે, પોતાનું જે થવાનું હોય તે થાય. મહાત્મા ગાંધીજી આ કક્ષામાં હતા. એમણે ના પોતાનો વિચાર કર્યો, ના પોતાના છોકરાનો વિચાર કર્યો કે ના આવનારા પોતાના સંતાનોનો વિચાર કર્યો પણ માત્ર લોકોના પ્રશ્નોનોજ વિચાર કર્યો. સાચા અર્થમાં એને સંત કહેવાય. કે જે માત્ર લોકોના પ્રશ્નો ઉકેલવા માટેજ જીવતો હોય, એજ કામમાં રચ્યો-પચ્યો રહેતો હોય. ભગવાન સૌનું ભલું કરે, મંગળ કરે, કલ્યાણ કરે, આભાર, ધન્યવાદ, હરિઓમ તત્સત.@34.26min. બ્રહ્મકુમારી અને ઈશ્વરનું ધામ વિષે સાંભળો. @40.45min. મહાપુરુષ કોને કહેવાય? @42.31min. ભજન – પૃથ્વી પાખાંડે ખાધી – શ્રી નારાયણ સ્વામી.
 

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Candy-Colored Infrared Photos

Leave a comment

Filed under Uncategorized

બ્રહ્મસુત્રનું તત્વજ્ઞાન

 
A – BRAHM-SUTRA-NU TATVA-GNAAN – AMDAVAD, બ્રહ્મસુત્રનું તત્વજ્ઞાન – અમદાવાદ – જયભિખ્ખુ પ્રવચન પ્રસંગે – તમને કદી પણ એવો વિચાર આવે કે હિંદુ પ્રજા જનુની કેમ થતી નથી? માણસ જન્મજાત ઝનૂની નથી હોતો અને માણસ જન્મજાત આસ્તિક પણ નથી હોતો અને નાસ્તિક પણ નથી હોતો, માણસ તો માણસજ હોય છે, પણ એને બનાવવામાં આવે છે. જો આ વાત તમને સમજાય કે પ્રજા કેમ ઝનૂની નથી તો એનું મુખ્ય કારણ છે એના પોતાના શાસ્ત્રો. શાસ્ત્રો. શાસ્ત્રો છે, એક પ્રકારથી જન્માક્ષર છે, જનમ કુંડલી બરાબર છે. પોતાની પૂરી પ્રજા માટે એક ડીઝાઈન બનાવતા હોય છે. અને એ ડીઝાઇનમાં હિંદુ, જૈન અને બૌદ્ધ આ ત્રણે ધર્મોના જે શાસ્ત્રો છે, એમાંની કેટલીક ખાસિયતો છે, વિશેષતાઓ છે. એની એક વિશેષતા એ છે કે શ્રદ્ધાની સાથે બુદ્ધિને પણ એટલુંજ મહત્વ આપવાની તૈયારી છે. नहि श्रुती सहस्त्रमपी घटमपटैतुम इशते. બહુ મોટો ટીકાકાર વાચસ્પતિ મિશ્રનું આ વાક્યછે. એનો અર્થ છે કે એક હજાર વેદ આવે, એ ઘટ છે એ ઘટને પટ નહિ બનાવી શકે. એટલે હિંદુ, બૌદ્ધ અને જૈન આ ત્રણે પરંપરાઓના શાસ્ત્રોની વિશેષતાને સમજવા જેવી છે. કોઈ માણસ છે એને બિલકુલ તરતાં નથી આવડતું અને બહુ બીકણ છે, છતાં એને નદીમાં ન્હાવું છે. તો એ નદીના એકદમ કિનારે બેસી અને પોતાના ઉપર છબછબીયા કરશે. એક બીજો માણસ છે, એને તરતાં તો નથી આવડતું એ બીકણ નથી પણ થોડી હિંમત છે તો એ થોડો આગળ જશે અને કેદ જેટલા પાણીમાં જઈ, એ સ્નાન કરશે. એક ત્રીજા માણસમાં હિંમત પણ છે અને થોડું તરતાંએ આવડે છે, એ વધુમાં વધુ આગળ જશે, તરશે અને નીચેનો તાગ લાવવાનો પ્રયત્ન કરશે. શાસ્ત્રોની પણ આજ સ્થિતિ છે કે આપણે ત્યાં એક છબછબિયાં કરનારા શાસ્ત્રો છે,થોડાક ઊંડાણના શાસ્ત્રો છે અને એક અત્યંત ગહેરાઈના શાસ્ત્રો છે, જેનો તાગ બધા લોકો લાવી શકતા નથી. @5.06min. દુર્ભાગ્ય એ છે કે જે આ છબછબિયાં કરનારા શાસ્ત્રો છે એનુંજ લોકોએ પ્રચલન કર્યું, પેલા ઊંડાણના શાસ્ત્રો સુધી લોકોને પહોંચવાજ ન દીધા. ઉત્તરવર્તિ કાળમાં આખા ધર્મને આજીવિકાનું માધ્યમ બનાવી દેવામાં આવ્યું અને આજીવિકા છે એ આ છબછબિયાંમાંથી બહું મળતી હતી, એટલે જો પ્રજા ગહન ચિંતન કરતી થઇ જાય તો આખી આજીવિકા તૂટી પડતી હતી.ઉપનિષદની કથામાં એક પૈસોયે ન મળે અને ભાગવતની કથા કરો તો રોજ એક ભગવાનનો જન્મ થાય, એ ભગવાન પરણે, એને બાળકો થાય એમ બધું સાત દિવસ ચાલ્યા કરે અને જો બધું કરતાં આવડે તો પૈસાનો ઢગલો થઇ જાય. ઉપનિષદમાં એકજ નિરાકાર અજન્મા બ્રહ્મ, પરમેશ્વરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો એટલે એના તરફ લોકોએ ઉપેક્ષા કરી. અને આ માત્ર છબછબિયાંવાળા જે છે, એને એટલું મહત્વ આપ્યું કે જાને સંપૂર્ણ આમાં આવી ગયું. એમ આપણે ત્યાં પણ ત્રણ કક્ષાના શાસ્ત્રો છે. એકદમ છબછબિયાં કરનારા શાસ્ત્રો છે, એ બધા પુરાણો છે. એમાં માઇથોલોજી છે અને લોકોને એ ગમે છે, એ વિષે સાંભળો. આ પુરાણોને તમે માયથોલોજી સમજો, સ્વીકારો તો કશો વાંધો નહિ, પણ તમે એને સત્ય કરીને સમજો તો બહું મોટી ઉપાધી, ઝગડા થાય છે. પુરાણોની કુંભકર્ણ અને વાંદરાઓની માયથોલોજી સાંભળો. આખી દુનિયાના પ્રાચીન શાસ્ત્રોમાં એટલે પુરણ શાસ્ત્રોમાં આવી માયથોલોજી છે. ગ્રીકોમાં છે, જૈનોમાં, બૌદ્ધોમાં છે, બધેજ છે. પણ એને તમે માયથોલોજી સમજીને સ્વીકાર કરો તો કશો વાંધો નથી પણ તમે એને સત્ય કરીને સમજો છો, ત્યારે બહુ મોટી ઉપાધી થાય છે. ત્યારે ઝગડા ઉભા થાય છે. કુંભકર્ણ અને વાંદરાનું ઉદાહરણ સાંભળો. જો તમે એમાં તાર્કીકતા લગાવો તો રસભંગ થઇ જાય. આ તાર્કિકતાનું ક્ષેત્ર નથી. निरन्कुषा: कवय: કવિઓ નિરંકુશ હોય છે, એ બધ્ધુંય કરી શકે છે. તમે મીથને મીથ માનો એમાં કોઈ વાંધો નથી પણ તમે એને સત્ય માની લો છો તો તમે પરમ સત્ય સુધી પહોંચી નથી શકતા, અને છબછબિયાંના ક્ષેત્રમાંજ રહી જાવ છો. એટલે આપણે ત્યાં પુરાણો પછી થોડા મધ્યમવર્તી શાસ્ત્રો આવ્યા અને એનાથી પણ વધારે ઊંડાણ વાળા શાસ્ત્રો છે, તે સુત્ર ગ્રંથો છે. મૂળ રૂપમાં આખું બ્રહ્મસુત્ર ૭ થી ૮ પાનામાં આવી જાય છે અને સુત્ર તો ચાર પાનાંમાજ આવી જાય છે. અને યોગ સુત્ર તો એથીએ નાનું છે. @10.31min. એક સમય હતો, એ સમયે ઈ.સ. બુદ્ધનાથી પણ પૂર્વ કાળમાં અને બુદ્ધથી ઉત્તર કાળમાં આ સુત્ર ગ્રંથો રચાયા હતા, ત્યારે હસ્ત લિખિત પ્રથા શરુ થયેલી ત્યારે મહત્વના સિદ્ધાંતોને, મહત્વની ચર્ચાને યાદ રાખવા માટે ગુરુ આખો દિવસ સમજાવે, એ સિદ્ધાંતને ટૂંકો, નાનો કરી કરીને એક નાનું સુત્ર બનાવી દેવાનું. હોમીયોપેથીની ગોળીજ સમજી લો. આપણે ત્યાં એક બીજી માન્યતા પણ છે,अर्धमात्रा लागवेणा वैयाकरणा: पुत्रवधु उत्सवं मन्यन्ते.- વ્યાકરણ શાસ્ત્રનો જે ખરો જ્ઞાની હોય એ તો એક અર્ધી માત્રા પણ જો ઓછી થતી હોય, તો એને જાણે દીકરો જન્મ્યો હોય એટલો આનંદ થાય કે વાહ આટલી અર્ધી માત્ર કાઢી નાખું. એક વ્યાસ શૈલી છે અને બીજી એક સુત્ર શૈલી છે. વ્યાસ શૈલીમાં ફુલાવી ફુલાવીને મોટું મોટું કરીને વાત કહેવાની અને જે સુત્ર શૈલી છે એમાં જે મોટું મોટું છે એને નાનું નાનું કરીને કહેવાનું. વ્યાસ શૈલી સામાન્ય પ્રજા માટે છે જયારે સુત્ર શૈલી વિદ્વાનો માટે, જ્ઞાનીઓ માટે છે. એક સમય હતો જયારે સુત્રોનો પીરીયડ ચાલતો હતો. સુત્રોનો પીરીયડ પૂરો થયા પછી ભાષ્યનો પીરીયડ આવ્યો. અને ભાશ્યનો પીરીયડ પૂરો થયા પછી ટીકાઓનો પીરીયડ આવ્યો. આ ત્રણ કક્ષાઓ છે. જયારે સુત્રોનો પીરીયડ પૂરો થયો એટલે શંકરાચાર્ય, રામાનુજ, વલ્લભાચાર્ય, માધવાચાર્ય, નિમ્બાર્ક વિગેરે જે આચાર્યો થયા એમણે સુત્રો ઉપર ભાષ્યો લખવા માંડ્યા. અને ભાષ્યોનો પીરીયડ પૂરો થયો, એટલે એના ઉપર જાતજાતની ટીકાઓ લખવા માંડી. એટલે એક-એક ભાષ્ય ઉપર કેટલા-કેટલા પંડિતોએ ટીકા લખી. આ જે શાસ્ત્રો રચનારાના છે, ત્રણ ભેદો છે, તે ઋષીઓ, આચાર્યો અને પંડિતો છે. આ ત્રણેને કડી એક ના સમજી લેતા. ઋષિઓ રાગ દ્વેષથી મુક્ત હોય અને સિધ્ધાંત પ્રેમી હોય પણ સિદ્ધાંતનો ઝનૂની ન હોય. ગાંધીજી ધર્મપ્રેમી છે, ઝનૂની નથી એટલે કુરાનની આયાતો, નમો હરિ હંતાણમ, બુદ્ધં શરણમ ગચ્છામિ બોલી શકે છે. ધર્મને એલરજી હોયજ નહી. ઋષીઓ લખે છે ત્યારે રાગ દ્વેષથી પર લખે છે. @15.00min. તમે આખી ગીતા વાંચી જાવ, કોઈ જગ્યાએ દુર્યોધનને ગાળ આપવામાં નથી આવી. એવીજ રીતે તમે બુદ્ધનું ધમ્મપદ વાંચી જજો. બુદ્ધ સુધારક છે. ગાંધીજી પણ સુધારક છે. અંગ્રેજો માટે એક પણ વાક્ય ઘસાતું બોલ્યા નથી. ઋષિ જયારે લખે છે, ત્યારે બેલેન્સ પૂર્વક લખે છે એટલે એમની વાણી આપોઆપ અમર થઇ જાય છે. પંડિતની વાણી રાગ-દ્વેષાત્મક હોય છે. રાગનું લાકડું, દ્વેષના લાકડા વગર ઊભું રહી શકેજ નહિ, એટલે તમે નાસ્તિક સાથે બેસજો પણ કદી ચુસ્ત ધાર્મિક હોય એના પાસે ના બેસશો.ચુસ્તતાનો અર્થજ છે, અસહિષ્ણુતા. એટલે કેદીઓ ઉપર જે જુલમ થયા છે, એથી વધારે જુલમ ધાર્મિક ક્ષેત્ર્ન થયા છે. જૈનોનો સપ્ત્ભંગી ન્યાય એટલે સ્યાદ-વાદ વિષે સાંભળો. સ્યાદવાદની અસર નીચે વાણીયો કદી મગનું નામ પાડે નહિ. ઋષિ શું કહે છે કે “यध्य्द्विभूतिमतस्त्वं……मम तेजोङ्ग्शसंभवं”…..(गीता 10-41). અર્જુન જ્યાં તને કોઈ જગ્યાએ તેજસ્વીતા દેખાય છે, એ મારુંજ રૂપ છે, એટલે હિન્દુઓ બધાને પગે લાગે છે. “एकम् सत विप्रा बहुधा वदन्ति” પરમ તત્વ પરમાત્મા એકજ છે, પણ વિદ્વાનો એને અનેક રૂપથી કહે છે, તે ઉદાહરણથી સમજો. @20.09min. તમે જરા વિચાર કરો કે એકજ કપડું હોત અને એનું બહુધા રૂપ ના હોત, તો આ ડ્રેસોની વેરાઈટીજ જોવા ના મળત. એજ વસ્તુ નરસિંહ મહેતાએ કહી કે “ઘાટ ઘડીઆ પછી નામ રૂપ જુજવાં, અંતે તો હેમનું હેમ હોયે” આના કારણે હિંદુ પ્રજા જનુની નથી બનતી, એટલે “हस्तिना ताडयमानोपि न गच्छेद जैन मन्दिरम” એ એક રીએક્શન છે તે વિષે અને જૈનોનું“तत्वर्थाभिगम” સુત્ર વિષે સાંભળો. સ્વામીજી એક જૈન આચાર્ય પાસે ભણવા ગયા. એમની સાથે ધર્મ સંબંધે ઘણી વાતો થઇ. પંડિતોનું કામ છે સૌને અલગ કરવાનું અને ઋષિ મુનીઓનું કામ છે અલગ થયેલાને ભેગા કરવાનું. એક વાર વાત-વાતમાં એમણે નિર્દોષ ભાવે મને કહી દીધું કે કૃષ્ણ તો સાતમી નારકીમાં ગયા છે. તો કોણ જોવા ગયું હતું? કોઈના હૃદયને આઘાત પહોંચાડવો એ પણ એક પ્રકારની હિંસાજ છે. એમને ભૂલ સમજાઇ એટલે તરતજ કાનની બુટ્ટી પકડી કે મને આ કદી વિચારજ ના આવ્યો. એક જૈન શિબિરમાં જઇ આવેલા છોકરાએ કહ્યું કે મને સાત દિવસ સુધી એકજ વસ્તુ સમજાવી કે કૃષ્ણ ભગવાન નથી. આ પંડિતો છે, રાગ-દ્વેષથી ભરેલા છે. બ્રહ્મસુત્રનું અધ્યયન કરો, તમારી પ્રિષ્ટભૂમિ હોય તો ઓછામાં ઓછું એક વર્ષ લાગે. એનું પહેલું સુત્ર છે“अथातो ब्रह्म जिज्ञासा” જેને બ્રહ્મ જીજ્ઞાસા હોય એને માટે આ ગ્રંથની શરૂઆત કરવામાં આવે છે. @24.57min. ૨૫૦૦-૨૭૦૦ વર્ષ પહેલાં મનુષ્યોના એટલે સમાજનો જે ક્રીમ વર્ગ છે એની પાસે વિચારવાના ત્રણ મુદ્દાઓ હતા, પહેલી જીજ્ઞાસા કે આ જગત શું છે? કોણે રચ્યું છે? ક્યારે રચ્યું છે? કેમ રચ્યું છે? ક્યાં સુધી ચાલશે? કેવી રીતે ચાલશે? વિગેરે. એટલે આ ભૌતિક જગત છે, એ ભૌતિક જગતની જીજ્ઞાસા છે, એ પહેલી જીજ્ઞાસા. બીજી જીજ્ઞાસા હતી, હું કોણ છું? શું છું? આ શરીર એજ હું છું કે આ શરીરથી અલગ કોઈ હું છું? અને છું તો મારું શું સ્વરૂપ છે? હું આવું છું, જાઉં છું, શું કરું છું, શું નથી કરતો? આ બીજી જીજ્ઞાસા હતી. ત્રીજી જીજ્ઞાસા પરમેશ્વર વિષે હતી. આ જે જગત અને આ જે જીવોનું આખું ટોળું છે, એ બેયના ઉપર કોઈ સુપર પાવર છે? કોઈ પરમ શક્તિ છે? અને છે તો કેવી છે? આ ત્રણેને હકારાત્મક અને નકારાત્મક બંને રીતે વિચારવામાં આવ્યું છે. બ્રહ્મ્સુત્યની આ ખાસિયત છે, કે વિરોધ પક્ષને પણ પ્રોત્સાહિત કરે છે. બ્રહ્મસુત્રના ચાર અધ્યાય છે. પ્રત્યેક અધ્યાયમાં ચાર-ચાર પાદ છે, એમાં સૌથી વધુમાં વધુ મહત્વનો દ્વિતિય અધ્યાયનો દ્વિતિય પાદ એટલે તર્ક પાદ છે. એમાં તાર્કોજ તર્કો છે, શાસ્ત્રો વચ્ચે નહિ લાવવાના. કોઈને પણ લાગે કે આટલા વર્ષો પહેલા આટલો ઊંડો વિચાર કરવામાં આવ્યો હતો? જગતની કોઈ સ્થિતિજ નથી, જગત જેવી કોઈ વસ્તુજ નથી. એવું વિજ્ઞાનવાદી બૌદ્ધ કહે છે. ना भाव उपलब्धे પેલો ઋષિ કહે છે આ જગતનો અભાવ નથી એની ઉપલબ્ધી છે. આ ઊંડાણને હવે જાતે સાંભળવું જરૂરી છે. બૌદ્ધોની ચાર ધારોમાંથી એક ધારા વિજ્ઞાનવાદી કહે છે કે વિજ્ઞાન સિવાય બીજી કોઈ વસ્તુનું અસ્તિત્વ નથી. આ જગત તો માત્ર તમારી કલ્પના છે, એમાંથી શંકરનું અદ્વૈત નીકળ્યું એમ લોકો માને છે પણ વાતો તો બંનેની સરખીજ છે. આ જે જગતના અસ્તિત્વને નહિ માનનારું દર્શન છે એ સ્વપ્નને વધુ મહત્વ આપે છે. આલોક્ભોગ્ય વિષય નથી. પેલો કહે છે, न अभाव उपलब्धे, એની ઉપલબ્ધી છે, એનો અભાવ નથી. અને એના ઉપર પછી ભાષ્યો લખાય છે. આ જે જગતના અસ્તિત્વને નહિ માનનારું જે દર્શન છે, એ સ્વપ્નને બહુ મહત્વ આપે છે. તરતજ એના ઉપર સુત્ર લખે છે, वैधरम्याच न स्वप्ना दिवत – આટલુંજ સુત્ર છે, એની વ્યાખ્યા કરો તો આખું પુસ્તક લખાય. સ્વપ્નના પદાર્થો છે અને જગ્રતના પદાર્થો છે, એમાં બહુ મોટું વૈધર્મ્ય છે. સ્વપ્નમાં કાંઈ વિલીન નથી થતું. જાગ્રત અવસ્થામાં વસ્તુ ત્યાંની ત્યાંજ રહે છે. ઉદાહરણ સાંભળો. એવીજ રીતે લગભગ એ સમયના બધા પ્રસિદ્ધ દર્શનો હતા એને તર્કના દ્વારા મુલવવામાં આવ્યા છે. પણ એનો આત્મા શું છે? એણે લખ્યું अथातो ब्रह्म जिज्ञासा. અને તરતજ કહ્યું બ્રહ્મ શું છે? એણે કહ્યું, जन्माद्यस्य्त: એટલે यत्: जन्मादि ततब्रह्म. @30.00min. જેનાથી આ સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને પ્રલય થતો હોય એનું નામ પરમાત્મા. એના માટે એક પ્રસિદ્ધ શ્રુતિ છે તે यतोवा इमानि भूतानि जायन्ते ये न जातानि जीवन्ति यत्परयत्यभिषत्ति तद्विजिज्ञासस्व तदब्रह्म આ ઈશ્વરની વ્યાખ્યા છે એને ટૂંકા અર્થમાં કહ્યું છે तज्जला જન્મ, સ્થિતિ અને લય આ ત્રણ પ્રક્રિયા જેના દ્વારા થતી હોય એનું નામ બ્રહ્મ. ઘણા લોકો એમ કહે છે કે એવું માની લો ને કે આ સૃષ્ટિ અનાદિ કાળથી ચાલી આવે છે અને અનંત કાળ સુધી રહેવાની છે. એ ઉત્પન્નએ નથી થઇ નથી અને એનો કદી નાશ પણ થવાનો નથી. બર્ટન રસેલે આજ પ્રશ્ન મુક્યો. એણે કહ્યું જો આ સૃષ્ટિનો ઉત્પન્ન કરનારો ભગવાન હોય તો પછી ભગવાનનો ઉત્પન્ન કરનારો કોઈ હોવો જોઈએને? જો ભગવાનનો ઉત્પન્ન કરનારો તમે માનો તો પછી એમાં અનવસ્થા દોષ આવે. પછી એનો ઉત્પન્ન કરનારો કોણ અને પછી એને…. એક પુરાણી બ્રાહ્મણ અને એક વ્હોરાભાઈ ટ્રેનમાં જતા હતા તેની વાત સાંભળો. આ અનવસ્થાની ચર્ચા ઉપનિષદમાં ગાર્ગીના પ્રશ્નો દ્વારા આવી છે તે સાંભળો. ટૂંકમાં બ્રહ્મ પોતે પોતાના આધારે છે.  @35.02min. એટલે વિષ્ણુસહસ્ત્ર નામમાં લખ્યું છે કે એ સર્વાધાર છે અને સ્વાધાર પણ છે. એટલે આપણે ત્યાં એક માન્યતા છે કે આ સ્વયંભુ શિવજી છે. પેલા જયપુરના ઘડેલા શિવજી નથી. અને જે સ્વયંભુ છે એનો કર્તા કોઈ ના હોય. એટલે  અહીં પેલા દાર્શનિક “બર્ટન રસલ” સાથે પ્રત્યક્ષનો વિરોધ આવે છે તે સાંભળો. ખંડ પ્રલય અને મહા પ્રલય – ચૌદ ખંડ પ્રલય અને એક મહા પ્રલય. એ ચૌદ જે ખંડ પ્રલય છે એને ચૌદ મન્વંતર કહેવામાં આવ્યા છે. આ સાતમો મન્વંતર ચાલે છે. પ્રત્યેક મન્વંતરના વર્ષો જો તમે નક્કી કરો તો ગણાવ્યા પ્રમાણે લગભગ બે અબજ વર્ષ ઉપર થાય સાત મન્વંતર સુધી અને આજે પણ ઘણા વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ સૃષ્ટિને બે અબજ વર્ષો થયાં છે. ચાર અબજ એનું પૂરું આયુષ્ય છે, પછી મહા પ્રલય થાય છે. ખંડ પ્રલય કેમ થાય છે, તે સાંભળો. આ પ્રલય પૌરાણિક પદ્ધતિમાં માછલીના શિંગડા ઉપર મનુએ નાવ બાંધી, એક એક બીજ લઇ નવી સૃષ્ટિ કરી એને મત્સ્યાવતાર કહેવામાં આવ્યો છે. ભાગવતનો પહેલો શ્લોક બ્રહ્મસુત્રના બીજા શ્લોક પરથી રચાયો છે, जन्माद्यस यतोन वयादितरत: सत्यम् परं धिमहि આ પહેલું સુત્ર મૂકી દીધું. એ જે પરમ સત્ય છે એનું અમે ધ્યાન કરવાના છીએ. પણ પ્રશ્ન એ થાય છે કે તમે તો એક વાંસળીવાળું, ગોપીઓના ચીર હરનારું, માખણ ખાનારું બ્રહ્મ લઇ આવ્યા અને એ બ્રહ્મ તો બ્રહ્મસુત્રમાં કોઈ જગ્યાએ નથી આવતું. એટલા માટેજ એ બિલકુલ નિરંજન, નિરાકાર બ્રહ્મ હતું એને વાઘા પહેરાવી, જામા પહેરાવી એ નિરાકાર બ્રહ્મને સાકાર બનાવી દીધું છે, આ પૌરાણિક કક્ષા છે, એનો વિરોધ નથી કે આ ખોટું નથી પણ મૂળ તત્વ એ પેલામાં છે એને ભૂલી જવું એ મોટો દોષ થઇ ગયો કહેવાય. ફરી મારી વાત મારે કહેવી ન જોઈએ કે જ્યારે હું કાશીમાં રહેતો અને બ્રહ્મસુત્રનું અધ્યયન કરતો, શાંકર ભાષ્ય મને મોઢે થઇ ગયેલું, મેં ત્રીસવાર ભણાવ્યું છે. @40.07min. બ્રહ્મસુત્રના પહેલાના ચાર સુત્રો અત્યંત મહત્વના છે, એના ઉપર બધા આચાર્યોએ લાંબા લાંબા ભાષ્યો લખ્યા છે. રામાનુજે ઘણું લાંબુ ભાષ્ય રચ્યું છે. એમાં રામાનુજે શંકરાચાર્યનું જોરદાર ખંડન કર્યું છે કે કોઇપણ વાંચનારને એમજ લાગે કે ઓહોહો શંકરાચાર્યના સિધ્ધાંત તો કંઈજ નથી. બીજા વૈષ્ણવાચાર્યો બધા શંકરાચાર્યના વિરોધમાં આવ્યા. બ્રહ્મસુત્રમાં ઠેઠ સુધી પરમાત્મા, જીવાત્મા અને સૃષ્ટિનો વિચાર કરવામાં આવ્યો. હવે अनावृत्ति: शब्दादनावृति:शब्दाद (अध्यय ४, पाद ४ – २२). આ એનું છેલ્લું સુત્ર છે. જે આ પ્રકારે સાધના કરે, ઉપાસના કરે, પછી એની આવૃત્તિ ના થાય, એનો ફરીથી જનમ ના થાય. એનો મોક્ષ થાય, એનું કલ્યાણ થાય. ત્રણે હિંદુ, બૌદ્ધ અને જૈનો, આ બધ્ધાના સુત્રો છે, અથવા શાસ્ત્રો છે અથવા ધાર્મિક, આધ્યાત્મિક ક્ષેત્ર છે એનું એક માત્ર પરમ લક્ષ્ય મોક્ષ છે અને એના કારણે મારી દ્રષ્ટિએ થોડો ફાયદો થયો અને ઘણું નુકશાન એ થયું કે આખા બ્રહ્મસુત્રમાં ક્યાંય રાષ્ટ્રની, સમાજની, ગરીબીની વાત નથી. વિધવાનો, ત્યકતાનો કે અસ્પૃશ્યતાનો પ્રશ્નજ નથી એટલે ભારતનું અધ્યાત્મ સમાજના પ્રવાહથી દૂર ખસી ગયું. કદી તમને વિચાર આવ્યો કે આ બધાં પ્રશ્નોને ટચ ન કરવાથી શું પરિણામ આવ્યું? એ સમાજના પ્રવાહથી દૂર ખસી ગયો. કોરું બની ગયું. ઇસ્લામ અને ક્રિશ્ચિઆનિટી દૂર ન ખસ્યા પણ સમાજની સાથેજ ચાલ્યા. સુઈગામથી બસમાં આવતી વખતે એક ફાધર સાથેની ધર્મ ચર્ચા સાંભળો. ક્રિશ્ચિઅનો પુનર્જન્મને માનતા નથી. હિંદુઓ પુનર્જન્મ તથા સત્કર્મો અને દુષ્કર્મોને માને છે. જેવા કર્મો એવી ગતિ થાય. તુકારામે કહ્યું છે, મારાં કર્મોજજો પરિણામ આપતા હોય તો મારે તારા ભજનની શી જરૂર છે? અને હું ખોટાં કર્મો કરીને પણ તારું ભજન કરું તો એના પરિણામ ન આવે તો મારે સારાં કર્મો કરવાની જરૂર શું છે? અને પછી પોતેજ જવાબ આપ્યો છે કે તું ખરાબમાં ખરાબ કર્મ કરે અને મારી પ્રાર્થના કરે તો હું તારો ઉદ્ધાર નહિ કરું. अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतंकर्म शुभाशुभं, ना भुक्तं क्षियतेकर्म कल्पकोटि शतैरपि. તો પછી હું તમારી ઉપાસના કેમ કરું?@45.01min. એણે પોતેજ જવાબ આપ્યો, પ્રભુ, કર્મ મારે કરવા છે, પણ જે માર્ગ ઉપર હું ચાલુ છું એ ઢાળવાળો અને લપસણો છે. એટલે હું ઉપાસના તમારી એટલા માટે કરું છું કે મારા પગ જયારે આઘા-પાછા થતા હોય ત્યારે તમે મારું બાવડું પકડી રાખજો બાકી ચાલવાનું તો  મારેજ છે. એ હું જાણું છું. આ કર્મવાદ છે. ફાધર સાથેની ચર્ચા અહીંથી શરુ કે ઈસાઈ ધર્મ એવું મને કે જે બાળક જન્મતાની સાથેજ મારી જાય એ પણ સ્વર્ગમાંજ જશે. કારણકે એ તો શુધ્ધ, નિર્દોષ છે. તો સ્વામીજી કહે કે માનો કે એક દયાળુ માણસ એવો નીકળે કે આ બધાં મોટાં થશે અને પાપ કરશે, અનર્થો કરશે તો એનો અત્યારેજ નાશ કરી નાંખો. તો ફાધર કહે એ માણસ તો નર્કમાં જાય ને? સ્વામીજી કહે તો વિચાર કરો કે જે માણસે આવા નિર્દોષ લાખો બાળકોને સ્વર્ગમાં મોકલે તો એ માણસ નર્કમાં જાય ખરો?  ફાધર કહે તમે હિંદુઓ અમારું માથું ખાઈ જાવ છો. આખા બ્રહ્મસુત્રમાં આ ચર્ચા કરવામાં આવી કે આ કર્મ શું છે? જીવાત્માએ શું કરવું જોઈએ, શું ન કરવું જોઈએ, એ બધી વાત ખરી, પણ મુશ્કેલી ક્યાં થઇ? હિંદુઇઝમનું અધ્યાત્મ સમાજના પ્રવાહથી દૂર ખસી જાય છે, એટલે લોકો હિમાલયમાં જાય છે, એકાંતમાં જાય છે, ગુફામાં જાય છે. હવે થોડે થોડે સાધુઓ સમાજમાં આવીને કામ કરવા લાગ્યા છે અને આ ક્રિશ્ચિયન ફાધરો અનાજ, દવા, કપડાં લઈને ઝૂંપડે ઝૂંપડે ફરે છે કે જેમને આપણે માણસ તરીકે સ્વીકાર્યાજ નથી. એમનો પ્રચાર થાય છે. આપણો આ એક મોટો દોષ છે કે જેમ જેમ તમારી અધ્યાત્મની કક્ષા ઊંચી થતી જાય છે એમ એમ તમે સમાજના, રાષ્ટ્રના અને બીજા પ્રશ્નોથી દૂર ખસી જાવ એટલે તમારા ચિંતનની અંદર પરલોક, આત્મા એ તો બધું આવે પણ સમાજ અને રાષ્ટ્રના પ્રશ્નો ન આવે. શ્રી મદ રાજચંદ્ર અને ગાંધીજીનું ઉદાહરણ સાંભળો. આ બંને સમકાલીન છે. એકજ કાળમાં હોવા છતાં ગાંધીજીએ ગોળીઓ ખાધી, લાઠીઓ ખાધી, જેલમાં ગયા. સંડાસ સાફ કર્યાં, વિધવાના, ત્યકતાના, હરિજનોના, બેકારીના એમ એકેએક પ્રશ્નોને અડયા પણ રાજચંદ્ર ના અડયા. એનું પરિણામ એ આવ્યું કે આખું અધ્યાત્મ એ કોરું અધ્યાત્મ થઇ ગયું.
 

Leave a comment

Filed under અધ્યાત્મ

ભક્તકવિ નરસિંહ મહેતાની દોહિત્રી પુત્રીઓ “તાના અને રીરી” ના ભાઈ ભીમમેહતા

ભક્તકવિ નરસિંહ મહેતાની દોહિત્રી પુત્રીઓ “તાના અને રીરી” ના ભાઈ ભીમમેહતા…

👆🏼 ભક્તકવિ નરસિંહ મહેતાની દોહિત્રી પુત્રીઓ “તાના અને રીરી” ના ભાઈ ભીમમેહતા ની વંશવેલીમાં હજુયે દરેક પેઢીએ ફોઈબા તાનારીરીની યાદ અપાવતું એકાદ ફૂલ ખીલ્યા વગર રહેતું નથી !!! રાસબિહારી દેસાઈ, દીના ગાંધર્વ,અવિનાશ અને ગૌરાંગ વ્યાસ જેવાઓ પછી હાલ મુંબઇનમાં તે અમર સંગીત વેલમાં એક નાનકડું “પ્રભાતનુપુષ્પ” ખીલી રહ્યું છે !!! તેનું નામ છે અમર મહેતા. પુત્રના લક્ષણ પારણામાંથી.તેના નાગરિકઠે સાંભળો રાગ દરબારી.

raag darbari – YouTube

 

 

May 4, 2012 – Uploaded by simplyvipin

raga darbari played on sarod by ustad amjad ali khan.

Missing: ભીમમેહતા
  • VIDEO-2018-12-09-12-33-42.mp4

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ચગી ગયા રે…/યામિની વ્યાસ…મકર સંક્રાંતીની શુભેચ્છાઓ

સંક્રાંતિનું વાહન મહિષ અને ઉપવાહન ઊંટ છે. તેથી પશુઓને આ વર્ષ તકલીફ દાયક રહે તેવું લાગેછે. અને આ વર્ષ દરમિયના વરસાદ પણ મધ્યમ રહે તેવું આ પરિચય દર્શાવે છે.

આજનાં દિવસ માટે શું છે વિશેષ
આ દિવસે શિવપૂજા તમારા માટે ઉત્તમ સાબિત થશે. આ ઉપરાંત ગરીબોને તલનું દાન કરવું અને વસ્ત્રનું દાન કરવું. આ દાન આપને વર્ષ દરમિયાન વિશેષ ફળ આપશે.

ચગી ગયા રે અમે તો આજે પહેલાં તે ચોઘડિયે
કોઈ કિન્ના તો બાંધો અમારી ત્રીજી રે આંગળીયે

સોળ વરસથી ઉડી ઉડીને અડી ગયાં જ્યાં સત્તર
થયું એમ કે આભે પહોંચી છાંટી દઈએ અત્તર
આભે શોધતાં રહી જાશો ને ધરતી પરથી જડીયે
ચગી ગયા રે…

પતંગ જોઈને પાંખ ફૂટી છે એમ તમે ના માનો
‘કાયપો’ જેવી બૂમ પાડીને પેચ લડાવો શાનો?
અંધારે તુક્કલની મધ્યે નિજ તેજે ઝળહળીયે
ચગી ગયા રે…

એમ હાથમાં ના આવે આ કાચ પાએલી દોર
રાહ જોશો તો શબરીનું ય થઈ જાશું રે બોર
રામ બનીને આવો તો પગ પાસે જઈ પડીયે
ચગી ગયા રે…

યામિની વ્યાસ

સંવત 2074નાં વર્ષમાં સૂર્યની મકર સંક્રાંતિ 14 જાન્યુઆરીએ બપોરે 1.47 વાગ્યાથી થાય છે અને તે સાંજ સૂર્યાસ્ત સુધી રહેશે.

મકર અને કર્ક સંક્રાંતિનું વિશેષ મહત્વ
સાશ્ત્રો મુજબ, સુર્યની બારમાંથી બે સંક્રાંતી મકર અને કર્કનું વિશેષ મહત્વ હોય છે. સૂર્યની મકર સંક્રાંતિ ઉતરાયણ અને કર્ક સંક્રાંતિ દક્ષિણાયન તરીકે ઓળખાય છે. દર છ મહિને આવતીબે સંક્રાંતિનું વિશેષ મહત્વ છે.

Makar Sankranti Special | Collection of Hit Bollywood Songs – YouTube

Jan 10, 2014 – Uploaded by Saregama GenY

Sankranti or Sankranthi marks the transition of the Sun into Makara rashi (Capricorn) on its celestial path …

Leave a comment

Filed under ઘટના, Uncategorized