ન્યુ ઈયર પાર્ટી

ન્યુ ઈયર પાર્ટી ‘હાય દીવા કેવી છે તૈયારી?’કોલેજ કેમ્પસના એન્યુઅલ પરીક્ષાના માહોલમાં દાખલ થતાં તેજસે પૂછ્યું. ‘ઓહ હું ક્યારની તને શોધતી હતી,આ પ્રશ્નનો જવાબ નથી મળતો, પ્લીઝ જલદી સમજાવી દે ને.’ પેપર શરૂ થવાની દસેક મિનિટસ પહેલા દીવાએ કહ્યું. ‘અરે! એક નહીં આવડે તો છોડી દેવાનો, એમાં પણ ઉદારતા હોવી જોઈએ મારી જેમ.’ તિમિર પાછળથી બોલ્યો. તિમિરને જવાબ આપ્યા વિના ઉતાવળથી તેજસ દીવાનો પ્રશ્ન સોલ્વ કરવા લાગ્યો. ‘ઓહોહો સાવ બોચિયા છો બંને, મને તો આવડે નહીં, એવા ગુંચવણભર્યા પ્રશ્નોનું પત્તું જ કાપી નાખું.’ ફરી તિમિર રોફથી બોલ્યો.’જો તિમિર, જે ગાંઠ ઉકેલી શકાતી હોય એ કદી કાપવી નહીં’ તેજસ તિમિરના ખભા પર હાથ મુકતા બોલ્યો.’ચાલ દિવા, વીસ યુ ઓલ ધ બેસ્ટ.’ ‘થેન્ક્સ, સેઈમ ટુ યુ કહી દીવા ગઈ. ‘હાય હાય હાય, મસ્ત છોકરી જોડે મસ્તી કરવાને બદલે એના મગજ જોડે મગજમારી કરે છે!’ ‘એવું ના બોલ દીવાનું સપનું છે, ખૂબ ભણવાનું, ઊંચી ઉડાન ભરવાનું,પાયલોટ બનવાનું. મને ખાતરી છે એ બનશે જ,ખૂબ મહેનતુ છે, આપણે થોડી મદદ કરીએ તો શું…’ ‘દીવાનું દીવાસ્વપ્ન પુરું કરવાને બદલે દીવાનું સ્વપ્ન જોવું શું ખોટું?’ તેજસની વાત કાપતા આંખ મીંચકારી તિમિર બોલ્યો. ‘તોબા તારી આ વાતોથી, ચાલ બેલ પડી ગયો,ઓલ ધ બેસ્ટ.’ ‘ઓ તને જ યાર! મને તો પેપર સિવાયનું જ બધું બેસ્ટ લાગે છે.’ બંને પોતપોતાના એક્ઝામ રૂમમાં ગયા. તેજસ થડ ઈયરનો સ્ટુડન્ટ અને દીવા ફર્સ્ટ ઈયરની,બંને સ્કોલર, બાળપણમાં બંને પાડોશી હતા ત્યારથી મિત્રતા. તિમિર આમ તો હતો તેજસના ક્લાસમાં પણ નાપાસ થતાં થતાં, હવે દીવાના ક્લાસમાં. ધનવાન બાપનો બેટો શોખ ખાતર કોલેજ આંટો મારે ને કોલેજની પરીઓને જોવા જ પરીક્ષા પણ આપવા આવે. આમ પરીક્ષાના પેપરો લખાતાં ગયાં. આખરી પેપર લગભગ લખાઈ ચૂક્યું હતું ત્યારે જ કોલેજ પર તેજસના ઘરેથી નાનાભાઈનો ફોન આવ્યો,’પપ્પાને હાર્ટ એટેક આવ્યો છે, અમે હોસ્પિટલ જઈએ છીએ, તું જલદી આવી જજે.’ તેજસના પગ આંખ મીચીને તીવ્ર ગતિએ દોડવા માંડ્યા. કોઈ કંઈ કહે,પૂછે, રોકે,ત્યાં તો સામે પૂરપાટ ઝડપે આવતી કારમાંથી ચરરર… બ્રેક નો અવાજ આવ્યો એ જ ઘડીએ તેજસ બંનેને ગુમાવી ચૂક્યો હતો. પોતાના પગ અને પપ્પાને… પરીક્ષાનું રિઝલ્ટ ખૂબ જ સારું આવવા છતાં પણ તેજસને કોઈ ઉત્સાહ નહોતો.તેજસના ચહેરા પર ખુશી લાવવાના પ્રયાસમાં દીવા તેજસની વધુ ને વધુ નજીક થતી ગઈ. દુઃખની અંધારી ઘટા વચ્ચે જીવતા તેજસને દીવાનો ઉજાસ ગમતો. એ ઉજાસ પણ ધીરે ધીરે વધુ ઝળહળ થતો ગયો.જેમ જેમ એ દીવાને ચાહવા લાગ્યો તેમ તેમ એ એનાથી દૂર થવા ઇચ્છતો. ‘દીવા, તું મારી સાથે તારો કેટલો સમય બરબાદ કરે છે! હવામાં ઉડવાનું તારું સ્વપ્ન…’ એક દિવસ તેજસે પૂછી જ લીધું. બધાનાં સ્વપ્નો ક્યાં સાચાં પડતાં હોય છે? જો ને તારા પગ! જમીન પર પણ નથી મૂકી શકાતા, ને હું હવામાં ઉડું? ચાલ, આપણે મળીને ટ્યુશન ક્લાસ શરૂ કરીએ. તેજસનો હાથ પકડી દીવા બોલી. તેજસે કંઈ જવાબ નહીં આપ્યો. દીવા મૂક સંમતિ સમજી ખુશ થતી ઘરે ગઈ. તે દિવસે સાંજે તિમિર મળવા આવ્યો.વ્હીલચેર ઘુમાવતા તેજસેકહ્યું, ‘દોસ્ત,તું કંઈક રસ્તો બતાવ, જેથી દીવાને મારા તરફ નફરત થાય. મારા જેવા અપંગ સાથે એ એની આખી જીંદગી ગુજારે એ વાત હું સહી શકતો નથી.’ ‘અરે પણ એને વાંધો નહીં હોય તો, તારે શું? જલસા કર જલસા!’ ‘ના, ના, તિમિર, મજાક નહીં કર, કોઈની જિંદગી બગાડવાનો મને હક નથી. એની પાસે તો આપણે એનો ધ્યેય,એનું સપનું પૂરું કરાવવાનું છે.’ ‘સારું, મને ખબર છે, એ માનવાની નથી, છતાં એને સમજાવાની ટ્રાય કરીશ. પણ તારે સપોર્ટ કરવો પડશે, એ મળવા આવે તો તું પણ બિલકુલ રિસ્પોન્સ આપીશ નહીં, અઘરું છે, છતાં કરવું પડશે.’ ચારેક દિવસ તો દીવા આવી નહીં. ને પછી આવી ત્યારે પણ સવાલો, સવાલોનાં ટોળા લઈને આવી તેજસે મન મક્કમ રાખી ખાસ જવાબો નહીં આપ્યા. અપમાનિત થઈને પાછી ફરી. ‘તેજસને એની ફિઝિયોથેરાપીસ્ટ સાથે ચક્કર છે,’ એવી તિમિરની વાત એને સાચી લાગવા માંડી. પછીના બે-ત્રણ અનુભવો પરથી માન્યતા દ્રઢ બની. દીવા આવતી બંધ થઈ ગઈ. તેજસ અંદરથી કોરાઈ જતો અને ઈચ્છતો કે એ આવે. પણ શું થાય?એકાદ મહિનો પછી સાંજના ટાઇમે ડૉરબેલ વાગ્યો. તેજસને થયું, નક્કી તિમિર જ. નાનાભાઈ એ બારણું ખોલ્યું દીવા આવી હતી. મોરપિચ્છ સાડીમાં બેહદ ખૂબસુરત લાગતી હતી. પરંતુ ચહેરો ઊતરેલો હતો. પાછળ એના મમ્મીપપ્પા પણ હતા. દીવાના મમ્મી બોલ્યાં, ‘આવતા સોમવારે પહેલી જાન્યુઆરીએ તિમિર સાથે દીવાના એંગેજમેન્ટ છે, આપ બધાં જરૂરથી આવજો.’ હજુ તો તેજસ કંઈ બોલે એ પહેલા તો તેઓ પગથિયાં ઉતરી ગયાં. તેજસ દીવાની સાડી પહેરેલી પીઠને તાકી રહ્યો, વિચારવા લાગ્યો,’તિમિરે ન જાણે દીવાને શું સમજાવ્યું?.. ને દીવા, તારે તો ફક્ત મારાથી દૂર જવાનું હતું,તારા ધ્યેયને આંબવા!’પણ હવે શું થાય? દીવા તિમિરનીની સાથે ફરવાં લાગી. બાગમાં, થિયેટરમાં, પાર્ટીઓમાં, મિત્રો સાથે.મોંઘાદાટ કપડા,દાગીના, પર્સ,પરફ્યુમ્સ વિગેરેની ગિફ્ટસ આપીને તિમિરે પ્રેમનો અહેસાસ કરાવતો. પળભર દીવાને પણ થયું, ‘તેજસ સાથે કદાચ આટલી ખુશ ન પણ હોત!’ વળી તિમિરે દીવા સાથે મંદિર,કથા, પૂજા, આરતીમાં પણ હાજરી નોંધાવી સંસ્કારિતાનું પ્રદર્શન કર્યું. દીવાના મમ્મીપપ્પા પણ ખુશ થતા,’ભલે ધનિક બાપનો બેટો, પણ કેવા સંસ્કાર! વળી ન તો અભિમાનનો એકે છાંટો!’ એઓ તિમિર સાથે વધુ ફરવાની છૂટ આપતા. આજે તો ૩૧મી ડિસેમ્બર, ન્યુ ઇયર પાર્ટી તો કેમ ચૂકાય! ખૂબ જ કિંમતી ઇવનિંગ ગાઉન પહેરીને એ ડાન્સ પાર્ટીમાં ગઈ. ડ્રિંક્સ,ડીનર બાદ દીવા પણ નશામાં ઝૂમવા લાગી અને વિવિધ ખભાઓ પર ઝૂકવા લાગી. ડાન્સમાં તિમિરના મિત્રો પણ જોડાતા ગયા. એક.. બે.. ત્રણ..અને પછી નશામાં દીવાને ઉંચકીને હોટેલના રૂમમાં લઈ ગયા અને પછી ન થવાનું થયું. સવાર પડતાં જ અધમૂઈ હાલતમાં દીવાને ઘરે મૂકી ગયા. દીવાને પૂરેપૂરું ભાન આવે અને એ કંઈ સમજે જાણે એ પહેલા તો ઘરવાળા, મહોલ્લાવાળા, સગાવહાલા જાણી ચૂક્યા હતા. સમજી ગયા હતા અને પછી તો સલાહ,સૂચન,શિખામણ, અફસોસ વ્યક્ત કરતા લોકોના દેખાડા. પછી તો પત્રકારો, મહિલા સંમેલન, સામાજિક મંડળો, પોલીસ, જુબાની, કોર્ટ,કચેરી,સામે છેડે પૈસા, લાગવગ, ઓળખાણ, પહોંચનો દુરુપયોગ,આરોપ… દીવા થાકી ગઈ હતી,એક દિવસના બળાત્કાર પછી પણ જાણે દિવસો સુધી અન્ય બળાત્કારો થતા રહ્યા માનસિક રીતે. કહેવાય નહીં ને સહેવાય નહીં જેવી હાલતમાં મમ્મી-પપ્પા પણ એને કોસતા. હવે રડવું પણ આવતું નહોતું. રાત રાતભર પીડાતી રહી વિચારતી રહી, ‘હવે આનો કોઈ ઉપાય નથી!!’ અને એક દિવસ સૂરજ ઊગે એ પહેલા,તિમિરની આપેલી સઘળી ચીજવસ્તુઓ સમેટી ઘરેથી ભાગી ગઈ. ખૂબ તપાસ કર્યા બાદ પણ દીવાનો પત્તો ન મળ્યો તે ન જ મળ્યો. સૌએ આશા છોડી દીધી પણ કોણ જાણે કેમ તેજસે આશાનો તંતુ પકડી રાખ્યો હતો. ‘કદાચ દીવા આમ, કદાચ તેમ, કદાચ અહીં, કદાચ ત્યાં..’ ના પણ દીવા ક્યાંય નહોતી. તિમિર ખરેખર દીવાનું અંધારું કરી ગયો હતો. તિમિરને કામ સોંપવા બદલ એને પારાવાર રંજ થયો એ પોતાને દોષી માનતો. એણે તિમિર સાથે દોસ્તી તોડી, અલબત્ત આ ઘટનાના દિવસથી જ તૂટી ચૂકી હતી. તેજસે લગ્ન ન કર્યા. ‘દીવાનું તેજ’ નામના ટ્યુશન ક્લાસ ચાલુ કર્યા.સવારે પાંચથી રાત્રે અગિયાર સુધી એમાં રચ્યોપચ્યો રહેતો.એ સિવાય ફક્ત એક જ પ્રવૃત્તિ બધા ન્યુઝ પેપર નો ખૂણેખૂણો વાંચી કાઢતો, કદાચ કોઈ દિવસ દીવાની ભાળ મળે. આ બાજુ દીવા તો ઘરેથી કફન બાંધીને જ નીકળી હતી. મનોમન મક્કમ નિર્ધાર સાથે નીકળી હતી મરવું જ છે,હા, એક દિવસ જરૂરથી મરવાનું છે, પણ એ દિવસની રાહ જોઇશ, એ પહેલાં કંઈક કરી જઈશ. મારું મન કે શરીર ભલે કલંકિત થયું પણ એ જરૂર કોઈ ને કામ લાગશે. શું કામ એમનેમ મરું? મારા લોહી,આંખ, કિડની, હાડકાં, હૃદય શરીરનાં એક એક કોષનો ઉપયોગ કરીશ બીજાને માટે. મમ્મી કહેતી હતી, ‘બેટા, આપણું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું છે,કોઈને મોઢું બતાવાય એમ પણ નથી.’ ‘ના, હું બતાવીશ, અરે ગર્વથી બતાવીશ. તેજસ કે તિમિર! હમણાં કોઈ ના જ વિચાર નથી કરવા.’ સાથે લાવેલા ડાયમંડનાં ઘરેણાં, સરસ કપડાં પહેરી લાંબી લાંબી મુસાફરી કરવા માંડી. બસ, રીક્ષા, કાર કે ઇવન ટ્રકમાં લિફ્ટ, ટ્રેઇન..જાણે રાહ જોતી હોય કે ક્યારેય કોઈ એની છેડતી કરે,ને એ જવાબ આપે.હવે એને કોઈ ડર, શરમ કે ગીલ્ટ નહોતાં. લોકો એની તરફ જોતા રહેતા પણ હજુ કોઈએ એને છેડવાની હિંમત કરી નહોતી. ટ્રેનમાં એની નજર એક યુવતી તરફ ગઈ બે-ત્રણ છેલબટાઉ યુવકો એની છેડતી કરી રહ્યા હતા. એણે યુવતીને બોલાવી પાસે બેસાડી,જાણ્યું કે ઘરેથી થયેલા માબાપ સાથેના ઝઘડામાં એ ઘર છોડીને ભાગી હતી. રસ્તામાં આ છોકરાઓ એનો પીછો કરી હેરાન કરતા હતા. દિવાએ છોકરાઓને ધમકાવ્યા અને યુવતીને તે પોતાની સાથે લઈ ગઈ, હોટેલમાં રાખી કેટલીય વાતો કરી, વહાલથી જમાડી. અને માણસને મળેલી અણમોલ જિંદગી વિશે અને મા-બાપ સાથે ક્યારેય ન ઝગડવા વિશે મોટીબહેનની માફક સલાહ સૂચન આપ્યા અને બીજે દિવસે પોતે જ એના ઘરે મૂકવા આવશે એવું જણાવી હાથ ફેરવીને સુવડાવી. સવારે વહેલી ઉઠી, જોયું તો યુવતી હતી નહીં. બાથરૂમમાં જોયું, દરવાજો ખોલી બહાર જોવા ગઈ ત્યાં પગમાં કશુંક લાગ્યું ચિઠ્ઠી પડી હતી, ખોલીને વાંચવા માંડી, ‘દીદી, સોરી. તમે મને નાની બહેનની જેમ ખૂબ વહાલથી રાખી પણ હું એને લાયક નથી. હું પેલા યુવકોના ગેંગની જ છું. તમારી પાસેથી ઘરેણા, પૈસા ચોરવા આવી હતી. એક વખત થઈ ગયું કે, નહીં લઈ જાઉં પણ એમનેમ જાઉં તો મારા સાથીદારો મને મારી નાખશે. એટલે તમારા ઘરેણા,પર્સ ચોરી જાઉં છું.માફ કરજો’ દીવા ચોંકી ગઇ,રૂમની બહાર નીકળી, થયું કે દોડીને વોચમેનને પૂછી આવું, પણ આ શું છે? ડૂચો વાળેલું ટીસ્યુ પેપર ઊંચક્યું. ઉતાવળે એના પર કંઈક લખાયું હોય એમ લાગ્યું,’ દીદી મારું મન નહીં જ માન્યું. બહાર ગઈ પણ તમારો જ ચહેરો દેખાતો હતો. તમારું વહાલ વરસતું હતું.ના, નહીં જ લઈ જઈ શકું આ તમારી અમાનત. બહાર ગાર્ડનમાં બોગનવેલની પાછળ મૂકું છું,આશા છે કે તમને મળી જાય. શક્ય હોય તો તમારી નાની બહેનને માફ કરી દેજો. મારું જે થવાનું હશે તે થશે.’ દીવા દોડી…ઘરેણાંને નહીં,યુવતીને પકડવા, બહાર જોયું તો સૂરજ ઊગે એ પહેલા એક સૂરજ ઊગી ગયો હતો. હવે એ નીકળી પડી આંખ સામે એક ધ્યેય સાથે. પેલી યુવતીને બચાવવી,પેલા યુવકો પાસેથી છોડાવવી. આમને આમ સાત વર્ષ વીતી ગયા. દીવાના મમ્મીપપ્પાએ ડુસકામાં ને તેજસે પ્રતીક્ષામાં વિતાવ્યા. તિમિરે સાત વર્ષ શું કર્યું એ ખબર નથી પણ તેજસ હજુ પણ રોજ સવારે ન્યૂઝપેપરના ખૂણેખૂણાની કિનાર પકડી રાખતો. આજનું ન્યૂઝપેપર પણ એણે વાંચ્યું નિરાશ થયો નિરાશ જ થાયને એણે ખૂણેખૂણો જ વાંચ્યો હતો. પરંતુ ઘડી કરીને મુકવા ગયો ત્યાં નજર પડી ન્યુ ઇયરના પહેલી જાન્યુઆરીના ન્યૂઝ પેપરની હેડલાઈનમાં જ દીવાનું નામ હતું. પહેલા તો માની જ ન શક્યો,પરંતુ સાથે ફોટો હતો, ‘દીવા ચતુર્વેદી’ લેડી આઇ.પી.એસ. ઓફિસરની શહેરમાં ટ્રાન્સફર.જેમણે જુદા જુદા શહેરોમાં અનિચ્છાએ મોકલાયેલી 226 જેટલી યુવતીઓ ને એકલે હાથે બચાવીને, બધી જ યુવતીઓને પોતે સ્થાપેલી સંસ્થા ‘નારી શક્તિ’માં આશરો આપ્યો છે.આ જ નારીશક્તિની કેટલીય યુવતીઓ જુદા જુદા શહેરોમાં ઉચ્ચ હોદ્દા પર કાર્યરત છે. તેજસે દીવાના ઘરે ફોન ડાયલ કર્યો પણ એંગેજ આવતો હતો. એણે મનોમન દીવાને અભિનંદન આપ્યા. દૂરથી પણ તેજસ દીવાનું તેજ અનુભવતો હતો.યામિની વ્યાસ

68You, Gaurang Vyas, Gargi Desai and 65 others67 CommentsLikeCommentShare

Leave a comment

Filed under Uncategorized

 જા, જા હોડી,

 

May be an image of 1 person and standing

You’re on my mind today on the 10th anniversary of loved sis’s passing.

જા, જા હોડી, પપ્પાને લઈ આવ. પૂર આવ્યું ત્યારે મિલોની અને સલોનીના ઘરે સગાંસંબંધી તથા પડોશીઓ રહેવાં આવ્યાં હતાં. સોસાયટીમાં ઊંચુ ઘર એમનું હતું.ત્રણ વર્ષની મિલોની અને પાંચ વર્ષની સલોની ચબરાક બહુ ને આખો દિવસ બોલ બોલ કર્યા કરે એટલે બધાનો સમય પસાર થઈ જતો. બંને બહેનો પૂરનું વધતું જતું પાણી કુતૂહલપૂર્વક નિહાળતી અને અનેક પ્રશ્નો પૂછતી. રહેવા આવેલા બાજુવાળા દાદાદાદીએ ‘ઉપવાસ છે’ કહીને આખો દિવસ કંઈ જ ખાધું નહીં. એનું કારણ પણ તેઓ જ જાણી લાવ્યાં હતાં એટલે બંને બહેનોએ તેમના ફ્રિજમાં રાખેલાં ઈંડાં છાનામાના એક એક કરીને બાલ્કનીમાંથી પૂરના પાણીમાં પધરાવી દીધેલાં. પછી મિલોનીએ દાદીને પૂછ્યું હતું, ‘હવે અમાલે ઘલે ખાશોને?’ પાડોશી દાદીએ આંખમાં પાણી સાથે એને ઊંચકી લીધી હતી. આવાં કંઈ કેટલાંયે તોફાનમસ્તી અને વાતોને કારણે બંને બહેનો સહુની લાડલી બની ગઈ હતી. બધા સભ્યો વધતું પાણી જોઈને ચિંતા વ્યક્ત કરતા, જલદી ઊતરી જાય એવી પ્રાર્થના કરતા પણ બંને બહેનો આ પાણી ઘણા દિવસ રહે એવું ઈચ્છતી હતી. એનું એકમાત્ર કારણ હતું, પપ્પા. બધાના પપ્પા ઘરે હોય. મોબાઈલ, કમ્પ્યૂટર, ટીવી કે બિઝનેસમાં હંમેશાં ખૂંપેલા રહેતા પપ્પા એકદમ ફ્રી. બધાના પપ્પા ટેરેસ પર રમાડે, વાતો કરે, વાર્તા કહે, પાના રમે, અંતાક્ષરી રમે, ફક્ત પોતાના પપ્પા નહોતા. તેઓ હતા હોસ્પિટલમાં. હા, એ વખતે સમીર હોસ્પિટલમાં હતો. લગભગ વીસેક દિવસ પહેલાં ઓફિસના કામથી પરત આવતા નડેલા ગંભીર અકસ્માતમાં ઘવાયેલા સમીર પર આઠ આઠ જેટલા નાનાંમોટાં ઓપરેશન થઈ ચૂક્યાં હતાં. જીવલેણ પરિસ્થિતિ આશ્ચર્યજનક રીતે સુધારા પર હતી. ડૉક્ટરો પણ એને મિરેકલ જ માનતા. બસ થોડા દિવસમાં જ રજા મળવાની હતી, એવામાં જ પૂર ફરી વળ્યું. આખો વખત ખડે પગે પતિની સારવારમાં રહેલી પત્ની મિતાલી એ વખતે ઘરે આવી હતી પણ પાણીમાં પાછી જઈ ન શકી. જોકે, ત્યારે સમીરના મોટાભાઈ અને પપ્પા હોસ્પિટલમાં હતા એટલે ફિકર નહોતી. કેટલા વખત સુધી મોબાઈલથી વાતો ચાલુ રહી.એમની ટ્રીટમેન્ટ કરતા ડોકટર પાણીને કારણે ઘરે જઈ શક્યા નહોતા એટલે સતત હાજર હતા, એ સારું હતું. અને સમીરની હાલત સુધારા પર હતી એટલે ચિંતા ઓછી હતી પણ પછી તો ફોન પણ બંધ.કોઈ પણ રીતે સંપર્ક નહોતો.આવી પરિસ્થિતિમાં મિતાલીને ઘરે રોકાયેલા સહુ ક્ષોભ અનુભવતા. અને સમીર જલદી સાજો સારો થઈ ઘરે આવે એવી હૈયા ધરપત આપતાં. મિતાલી કહેતી,”આપ સહુનો તો મને સધિયારો છે ને આપ અહીં છો તો દીકરીઓના મનને પણ સાચવી લો છો.નહીં તો હું એકલી શું કરતે?” રડતી મિતાલીને દાદીએ ગળે વળગાડી. બંને નાનકડી દીકરીઓએ તો બાવીસ દિવસથી પપ્પાને જોયા પણ નહોતા. તેઓ ઈચ્છતી કે પાણી હોય ને પપ્પા ઘરે આવી જાય તો કેવી મજા! મમ્મીને પૂછતી તો મમ્મી કહેતી, “પાણી ઊતરે તો પપ્પા ઘરે આવેને?” પણ પાણી નહીં હોય તો તો પપ્પા ફરી બિઝિ થઈ જાય. આખો વખત અમારી સાથે થોડા રહે? બંને દિવસ મિલોની ને સલોની બાલ્કનીમાં તાકીને પપ્પાની રાહ જોતી અને કાગળની નાનીનાની હોડીઓ બનાવીને પૂરના પાણીમાં તરતી મૂકતી. “જા, જા હોડી, પપ્પાને લઈ આવ.” કદાચ ત્રીજે દિવસે ખરેખર ભગવાને તેમની પ્રાર્થના સાંભળી. હોસ્પિટલના ગળાડૂબ પાણીમાંથી હોડી ખરેખર પપ્પાને ઘરે લઈ આવી. ફ્લેટમાં નીચે પણ છાતી સમાણું પાણી હતું તોય સમીરને આવકારવા બધા જ નીચે ગયા. નાનકડી મિલોની અને સલોનીને કોણ લઈ જાય? સલોની બાલ્કનીમાંથી તાળીઓ પાડી કૂદીને બૂમો પાડવા માંડી, “પપ્પા… તમને અમાલી હોડી મલી દઈને…જલ્દી આવો,હજુ બોવ બધું પાની છે..બોવ મજા આવશે.” સમીરને ઉપર લાવી દેવાયો હતો. “પપ્પા જુઓને, કેટલું બધું પાની! હજુ વધાલે આવે તો મજા પલે, હેંને પપ્પા? ને ખરેખર વધારે પાણી ધસી આવ્યું, બધાની આંખોમાં. “પપ્પા… કો’ તો ખલા!” પણ પપ્પાને બદલે મમ્મીની એક ચીસે બંનેને ચૂપ કરી દીધી. સુધરી રહેલી સમીરની હાલત અચાનક સીરિઅસ થઈ ગઈ હતી. ઓક્સિજન સિલિન્ડરનો અભાવ અને પાણીમાં ડૂબેલી જનરેટિંગ સિસ્ટમને કારણે ડૉક્ટરોના લાખ પ્રયત્નો પણ નિષ્ફળ ગયા હતા. કંઈ ના સમજાતાં દીકરીઓ સમીરની છાતીએ વળગી, સમીરના ખિસ્સામાંથી રિપોર્ટસના કાગળની બનાવેલી હોડી સરી પડી…

યામિની વ્યાસ”.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

યાત્રા બાની

“યાત્રા બાની છેલ્લી ઘડીઓ ગણાતી હતી. કેરલા ગયેલા પૌત્ર કવિતને કોનફરન્સમાં બોલાવી લીધો. પણ આવું તો વરસમાં ત્રણ વાર થયું હતું. બા મોતને હાથતાળી દઈ પાછાં આવી ગયાં હતાં. આ વખતે બાની બહુ દયનીય સ્થિતિ હતી. એક એક શ્વાસનો ઘેરાયેલો અવાજ આવતો હતો. ગમે તે ઘડીએ એ અવાજ બંધ થઈ જાય એવી શક્યતા હતી. ડૉક્ટરે પણ છેલ્લી સ્થિતિ ગણાવી હતી. “ફિકર નહીં કરો, બાએ અઠ્યાસી વર્ષ બહુ સારી જિંદગી જીવી છે. બહુ મહેનત અને પરોપકારનાં કામો કર્યા છે. હવે એમને શાતા જ મળશે. લીલી વાડી જોઈને જ જાય છે. સુકન્યાકાકી એમને માથે હાથ ફેરવતાં બોલ્યાં. બાને થોડા સમયથી હાર્ટ પ્રોબ્લેમ હતો. વળી, આંખની તકલીફ સાથે અલઝાઇમરની અસર પણ હતી. બાકી તો તેઓ ખૂબ કામગરા, વ્યવહારુ, ચપળ ને હિંમતવાળા, ક્યાંય અન્યાય કે ખોટું ન ચલાવે એવા. કોઈનાય ઝઘડામાં કૂદી પડે. એકવાર તો તેમણે સામેવાળી સુજાતાને ખખડાવી નાખેલી. એનો દીકરો ચીંટુ રોજ બપોરે બા સૂતા હોય ત્યારે ઉપરાછાપરી ડોરબેલ વગાડી જાય, ફૂલો તોડી પાંદડીઓ ત્યાં જ ફેંકી જાય, સાથિયો ભૂસી જાય. પ્રેમપૂર્વક બાએ તેને સમજાવ્યો. પણ તે ન માન્યો તો બાને એની મમ્મી સાથે બોલાચાલી થઈ ગઈ. ત્યારથી સામેવાળા જોડે બોલવાનું બંધ. જોકે હવે અલઝાઇમરને કારણે ઘણું ભૂલી જતાં. જમીને દસ જ મિનિટ્સમાં કહે, ‘અલી, બહુ મોડું થયું, ભાણું પીરસી દે.’ કે પછી દેવપૂજા કરી હોય તોય, પાછાં જાતે ફૂલ તોડવા જાય. અરે, ઘણી વાર તો વર્તમાન ભૂલી જાય ને ભૂતકાળમાં પહોંચી જાય, “ભાભી, તમારી ચૂડીમાં સોનાની ઘૂઘરીઓ હતી એ ક્યાં ગઈ?” વળી તે વખતની ઘરે કામ કરતી સુકલીબેનને કપડામાં સાબુ ઓછો નાખવા સમજાવે. અચાનક દીકરાઓને ને ભત્રીજાઓને તેમનાં બાળપણના લાડકાં નામથી બૂમ પાડે. નાનો પિનાંક શરીરે નબળો ને સ્વભાવે નરમ એને વ્હાલ કરતાં બોલે, “બેટા પિંકુ, તું સૂકલકડી છે તો શું થયું? આમ રોજ માર ખાઈને નહીં આવવાનું. કાલે હું તારી સાથે નિશાળે આવીશ બસ.” આજે બાનો એ જ દીકરો, બાની પીડા ન સહેવાતા, બાના કાનમાં બોલ્યો, “બા, હવે કોઈનીય ફિકર કર્યા વગર સુખેથી યાત્રાએ જા, પાછી જન્મ લઈ આ જ ઘરે આવજે. રામ… રામ… રામ…’ પણ કદાચ બાના સુકલકડી શરીરનાં કાન અને આંખ કામ કરતાં ધીમા પડી ગયાં હતાં. એક ટકી રહ્યો હતો એ માત્ર અવાજ. બા થોડી થોડીવારે કંઈક ન સમજાય એવું બોલતાં. ધીમે ધીમે બધાં ભેગાં થઈ ગયાં. સામેવાળી સુજાતાય ઝઘડો ભૂલી બાના આખરી દર્શન કરવા આવી. બાના મૃત્યુ પછી પહેરાવવાનાં, ઓઢાડવાનાં કપડાં, ગંગાજળ વિગેરે બાએ જ અગાઉથી પિનાંકની પત્નીને ચોક્સાઇપૂર્વક આપી રાખ્યાં હતાં. એય તૈયારી બાએ કરી રાખી હતી. પણ બાનો જીવ જતો નહોતો. અચાનક જ બાએ એમનો કમજોર હાથ માંડ ઊંચો કર્યો, “પિંકુ બેટા…’ પિનાંક બાજુમાં જ હતો, “હા બા…’ પણ બાનો હાથ તો નાના પિંકુનું માથું શોધતો હતો. “બેટા પિં…કુ…” ફરી બાનું એ જ વર્તન. બધાની આંખોમાં આંસુ.બાનો નાનો પિંકુ લાવવો ક્યાંથી? એ જ ઘડીએ મમ્મીને શોધવા આવેલા ચિંટુને સુજાતાએ ત્યાં બેસાડી દીધો. ને બા હાથ ફેરવી વ્હાલથી બોલ્યાં, “બેટા પિંકુ, કોઈથી ખોટ્ટુ ડરવાનું નહીં હંમમમ ને બેટા…ને આપણે પણ કોઈને….” “બા, હવે કયારેય ડોરબેલ વગાડી તમારી ઊંઘ નહીં બગાડું.”ચિંટુ કાંઈ ન સમજાતા બોલ્યો. પણ બા તો કોઈ ડોરબેલ ખલેલ ન પહોંચાડી શકે એવી ગાઢ ઊંઘની યાત્રાએ સિધાવી ગયાં હતાં. યામિની વ્યાસ”.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

પ્રપોઝ

  “અરે પપ્પા! લઈ લો ને, આ ગોલ્ડન ફ્રેમ જ સારી લાગે છે.” “પણ બેટા, બહુ મોંઘી છે.” “ના, આજ લઈ લો. હું બિલ ચૂકવી દઉં છું.” “પણ બેટા….” અનિલભાઈને બોલતાં અટકાવી નયનાએ બિલ ચૂકવ્યું. બાપબેટી ચશ્માની દુકાનમાંથી બહાર નીકળ્યાં. સામાન્ય પરિવારની લાડકી દીકરી નયના ભણવામાં ખૂબ હોશિયાર. ભણવા પર ફોકસ કરી એણે સારી કરિયર બનાવવી હતી. અને ઇતર પ્રવૃત્તિમાં પણ એટલી જ અવ્વલ. હમણાં જ મહિલાદિને ‘નારી તું ના હારી’ એ વિષય પર નિબંધમાં એણે પાંચ હજાર ઈનામ મેળવ્યું હતું. સાથે ટયુશન આપીને પરિવારને આર્થિક રીતે મદદરૂપ થતી હતી. વળી, રૂપાળી પણ એટલી જ. સખીસહેલીઓમાં પણ ખૂબ જ પ્રિય હતી. સૌને મદદ કરતી. કોલેજના કેટલાય યુવાનો દોસ્તી માટે નયનાને પ્રપોઝ કરતા, પણ આદરપૂર્વક તે ના પાડતી કહેતી કે, ‘હમણાં મારું ધ્યાન ફક્ત ભણવામાં જ કેન્દ્રિત છે. મારે કરિઅર બનાવવી છે.’ પરંતુ એક છેલબટાઉ યુવાન તેની પાછળ જ પડી ગયો હતો. વારંવાર એની પ્રપોઝલ ઠુકરાવવાથી એનો બદલો લેવાનું વિચારવા લાગ્યો. એક દિવસ નયના એના ઘર પાસે જ પહોંચી હતી, ત્યાં પાછળથી બાઇક પર આવી નયનના ચહેરા પર ઍસિડ છાંટી ભાગી ગયો. એના ઘરના અને આડોશીપાડોશી દોડી આવ્યા. ખૂબ પાણીનો છંટકાવ કર્યો અને તાત્કાલિક હોસ્પિટલમાં લઈ ગયા. પછી તો ઘણા ઓપરેશન્સ અને ઘણી બધી ટ્રીટમેન્ટ પણ ચાલી. સાવ સામાન્ય પરિવારને પૈસાની તકલીફ હતી.હતી મૂડી એ પણ વપરાય ગઈ. પણ ઘણા સગાસંબંધી અને એનજીઓએ મદદ કરી અને માંડ તે સાજી થઈ, પરંતુ તે તનમનથી ભાંગી પડી હતી. બધી જ ટ્રીટમેન્ટ કરાવતાં એને વર્ષો લાગ્યાં. હવે આવો કદરૂપો ચહેરો લઈને ક્યાં જવું? નોકરી માટે એપ્લાય કરતી, તેની એપ્લિકેશન પસંદ પણ પામતી પરંતુ એનો ચહેરો જોઈને સૌ કોઈ મનાઈ કરતા. ઘરમાં જ રહેતી, લખતી, વાંચતી પરંતુ મનમાં એનો એ જ ધ્યેય હતો કે મારે ઘર માટે કંઈક કરવું જ છે અને અન્યો તરફથી મળેલી મદદ પણ જેટલી અપાય એટલી આભાર સાથે પાછી આપવી છે. પરંતુ તેને નોકરી આપે તો પણ કોણ આપે? આખરે ખબર પડી કે એક અંધજન શાળામાં રીડર અને રાઇટરની જરૂર છે. એ પણ નજીવા વેતન પર સેવા જ કરવાની હતી. એ ત્યાં ગઈ. એને ગમવા લાગ્યું. એને આ અંધ બાળકો સાથે મજા આવતી હતી. ખૂબ કામ કરતી છતાં પણ એને લાગતું કે હજુ પણ મારી પાસે સમય છે. હું પાર્ટ ટાઈમ કંઈક કરી શકું તેમ છું. ત્યાં જ એને ખબર પડી કે એક દૃષ્ટિહીન પ્રોફેસર લેખકને ત્યાં એક રાઇટરની જોબ છે. તે ત્યાં ગઈ, લેખકને મળી અને તેને નોકરી મળી ગઈ. લેખક બોલતા અને એ લખતી. આમ ને આમ ઘણી બધી નવલકથાઓ લખાઈ ગઈ. ઘણા બધા લેખ લખાયા. એ નવલકથાઓ બેસ્ટ સેલર પણ બની. ઘણા બધા પારિતોષિકો પણ મળ્યા. બંનેને એકબીજા સાથે એટલું ફાવી ગયું હતું કે ઘણીવાર તો લેખક બોલે એ પહેલાં જ કયા શબ્દો લેખક બોલશે એ પણ એ સમજી જતી. એક દિવસ લેખક લખાવતા હતા. નાયક ને નાયિકાની ખૂબ સરસ રોમેન્ટિક વાતો હતી. એ કથામાં લેખકે લખાવ્યું,“શું તું મારી સાથે લગ્ન કરીશ?” આ મારી પ્રપોઝલ સ્વીકારીશ?” અને નયના લખતી અટકી ગઈ. ફરીથી લેખક બોલ્યા, અને નયના ઝબકીને લખવા માંડી, લેખકે કહ્યું, “નયના, તું સમજે છે એ સાચું જ સમજે છે. હું આ કથાનો સંવાદ નથી બોલી રહ્યો. મારા મનનો સંવાદ બોલું છું. હું જ નાયક છું અને તું જ નાયિકા છે. હું તને જ આ સંબોધી રહ્યો છું, તને જ પૂછી રહ્યો છું.” નયના એ કશો ઉત્તર નહીં આપ્યો. આમ જોઈએ તો એણે કંઈ ઉત્તર આપવાનો હતો જ નહીં. એને એ લેખક ગમતા જ હતા. એમનો સ્વભાવ, એમનું વર્તન, એમની વાણી, તેમની સાહિત્યપ્રીતિ એને ગમતાં હતાં.પણ અચાનક આવી પડેલી પ્રપોઝલથી એને સમજાયું નહીં શું કરવું? એણે શરમાઈને કહ્યું, “હું ઘરે જઈને પૂછી લઈશ, પછી વાત કરીશ.” ઘરેથી પણ બધા સહમત જ હતાં, આવા સારા ઈજ્જતદાર પાત્ર માટે ના પાડવાને કોઈ કારણ નહોતું.આખરે ખૂબ ધામધૂમથી લગ્ન થયું અને લગ્નની પ્રથમ રાત્રિએ નયનાએ લેખકને કહ્યું, “તમે ભલે મારા ચહેરા પર હાથ ફેરવ્યો પણ તમે મારો ચહેરો જોયો નથી. મારી સાથે બનેલી ઘટના તમને ખબર છે પણ તમે જો મારો ચહેરો એકવાર પણ જોઈ લો તો…” એની વાત અટકાવતાં લેખકે કહ્યું, “નયના, મેં તારું મન જોયું છે, મેં તારું રૂપાળું હૃદય જોયું છે. બંને ખૂબ સુંદર છે. એનાથી સુંદર કશું હોઈ જ ન શકે.” નયના એ કહ્યું, “ઠીક, એ સારું છે પણ વાસ્તવિકતા તમે જાણતે, તમે મારો ચહેરો એકવાર પણ…” લેખક હસ્યા અને કહ્યું, “તું જ્યારે મારે ત્યાં નોકરી માટે આવી ત્યારે મને કશું દેખાતું ન હતું. મારે દ્દષ્ટિ ન હતી. મારી બન્ને આંખોમાં સિવીયર ઇન્ફેક્શન થયું હતું. ડૉકટરે આંખો ખોલવાની સખત મનાઈ કરી હતી. એથી હું કાળા ચશ્મા પહેરતો હતો. ધીરે ધીરે દવા અને ટ્રીટમેન્ટ અને કદાચ તારા સહવાસથી એ મટી ગયું. ધીમે ધીમે હું દેખવા લાગ્યો પરંતુ મેં એ વાત તારાથી છુપાવી. તારો ચહેરો પણ ખૂબ સરસ રીતે જોયો છે.” અને નયના અવાક્ થઈ ગઈ. લેખકે કાળા ચશ્મા કાઢતા કહ્યું, “ચાલ, જો, હું જોઈ શકું છું તને. ચાલ, આપણે ફરવા જઈએ.” ગદગદ થયેલી નયના બોલી, “અત્યારે? અડધી રાતે?” લેખકે કહ્યું, “હા,ચાલ તને લોન્ગ ડ્રાઇવ લઈ જાઉં” અને બંને જણા નીકળી પડ્યાં. જતાં જતાં અલકમલકની પ્રેમભરી વાતો કરતા ક્યાંય પહોંચી ગયાં હાઇવે પર.ત્યાં એ લોકોએ જોયું તો એક ટોળકી નશામાં ચૂર, બાઇકો પર ફૂલ સ્પીડમાં, જાણે રેઇસ લગાવતા હોય એ રીતે મસ્તી કરતી જતી હતી. સામે ટ્રક આવતી હતી. લેખક અને નયના સાઈડમાં કાર પાર્ક કરીને ઊભાં રહી ગયાં. એમાંનો વળી એક તો ટ્રકની બરાબર સામે ધસી ગયો, કદાચ ટ્રકની બે હેડલાઈટ્સ એને સામેથી આવતી બે બાઇક છે, એવું લાગ્યું હશે! લેખક અને નયનાએ બૂમો પણ પાડી, પરંતુ …પેલો ફુલ સ્પીડમાં ટ્રકની સાથે અથડાયો. અને ત્યાં જ… ત્યાં જ મૃત્યુ પામ્યો. જઈને જોયું તો પેલો જ… પેલો જ …! નયના લેખકને વળગી જોતી જ રહી ગઈ. લેખિકા : યામિની વ્યાસ”.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

તમે મારા દેવના..

તમે મારા દેવના… ‘ઓહો! અહીં સૂર્યોદયના સમયે પણ પૂર્ણ ચંદ્રદર્શન થાય એ આજે જ જાણ્યું!વહેલા ઊઠવાનો આ પણ એક ફાયદો હોય શકે.’ બાલ્કનીમાં ઊભેલો અમન બોલ્યો.’ રોજ અમન આઠથી વહેલો ક્યારેય ઊઠતો નહીં પરંતુ આજે મોટીબેનને વહેલી સવારે સ્ટેશને મુકવા જવાનું હોવાથી ઊઠવું પડ્યુ હતું. સામેના ઘરની પૂર્વ તરફ પડતી બાલ્કનીમાં અમૃતા ઊભી હતી. ફૂટું ફૂટું થતાં રવિકિરણો એના ચહેરા પર લાલાશ પાથરતાં હતાં.ગમે એટલી મોડી સૂતી હોય તો પણ વહેલી ઊઠી જ જતી એને સૂર્યોદય જોવો ખૂબ જ ગમતો.વળી આજે તો એની બર્થડે. ‘આજનો મસ્ત મજાનો સૂર્યોદય મનના કેમેરામાં મઢી લઉં’ એ બોલી.હાથની બનાવેલી ફ્રેમમાં સૂરજ નહીં પણ અમન ઝડપાયો.એ સફાળી ચોંકી ને નજર એક થતાં શરમાઈને ઘરમાં આવી. બીજા દિવસથી એ નવા સૂર્યોદયની રાહ જોવા લાગી.બે દિવસ તો કોઈ ના દેખાયું પણ ત્રીજા દિવસે અમન દેખાયો.અમન પણ ટ્રાય કરતો પણ ટેવ ન હોવાથી ઊઠાતું નહોતું, ત્રીજે દિવસે સફળ રહ્યો.પ્રથમ સ્માઈલ,પછી હેલો,હાય અને પછી આંગળીના ઈશારાથી ફોન નમ્બર અપાયા.પછી શરૂ થઈ તો ફોન પર મુલાકાતો.પરિચય,અભ્યાસ, શોખ વિશે જાણ્યું,જણાવ્યું.પછી રૂબરૂ મુલાકાતો, ગાર્ડન, લાયબ્રેરી, રેસ્ટોરાં.. પ્રેમના રંગની લાલાશ સાથે હવે બન્ને સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત અચૂક સાથે જોતા.બીજા કોઈ વાત કરે એ પહેલાં બન્નેએ પોતપોતાને ઘરે વાત કરી.જ્ઞાતિબાધ હોવાથી થોડી ‘હા.. ના,’ ‘ના..હા,’અને પછી ‘હા..હા’ થઈ. અમન પ્રતિષ્ઠિત કંપનીમાં જોડાયો અને અમૃતા નોકરીની શોધમાં. બંને ખુશ હતા. અમૃતા નોકરી શોધે એ પહેલા તો આખા ઘરની ખુશી બેવડાઈ. એણે માતૃત્વ ધારણ કર્યું. પુરા મહિને બે સુંદર જોડીયા પુત્રોને જન્મ આપ્યો પરંતુ થોડા જ કલાકોમાં ખબર પડી કે તેમાંથી એક અપંગ અને મંદબુદ્ધિનો હોઈ શકે બીજો એકદમ નોર્મલ છે. અમનના માતા-પિતાને આધાત લાગ્યો કારણ અમનનો આવો જ જોડીયો ભાઈ હતો, આરવ. દસ વર્ષ જીવેલો. ‘શું એનું પુનરાવર્તન થશે?’ ‘ના, ના, હવે સાયન્સ ખૂબ આગળ છે.’ અમનનો ખભો પસવારતા એના પપ્પાજી બોલ્યા.બધા કરતાં અમૃતાનું મન મક્કમ હતું. તેણે પોતાના બંને બાળકોને પ્રેમથી સ્વીકારી લીધા. માંડ પ્રતિક્રિયા દર્શાવતા બાળકનું નામ સાર્થક અને વધુ ચપળ એવા બાળકનું નામ સોહમ રાખ્યું. બંને મોટા થતા ગયા. અમૃતાને સાર્થકનું વધુ ધ્યાન રાખવું પડતું.સોહમ સમજણો થતા થોડી અદેખાઈ અને થોડા અણગમા સાથે સાર્થક વિશે પૂછતો. અમૃતા ખૂબ પ્રેમથી સમજાવતી કે, ‘ભગવાને બીજાને ત્યાં નહીં ને આપણે ત્યાં જ સાર્થકને કેમ મોકલ્યો? એ જાણે છે કે તારા જેવો ભાઈ મળે તો જ સાર્થક ખુશીથી જીવી શકે.તમે બન્ને મારા દેવના દીધેલ છો.’ સોહમ સમજી ગયો હોય તેમ સાર્થકને ખૂબ વહાલ કરતો.આખું પરિવાર ફરવા સાથે જતું ત્યારે પણ સોહમ સાર્થકને સાચવતો અને સામાજિક પ્રસંગે અમૃતા-અમનને જવું પડે ત્યારે પણ એ ઘરે ખૂબ ધ્યાન રાખતો. સાર્થક ક્યાંક પણ અચાનક અવાજ આવે તો ડરીને મોટેથી ચીસ પાડતો,તોફાન કરતો.એને ગળે વળગાડી શાંત પાડવો પડતો. એ મમ્મી,પપ્પા કે શ્વાસની ગેરહાજરીથી ખૂબ ગભરાતો.સતત એ ત્રણમાંથી કોઈની હાજરી જરૂરી હતી. આમ બન્ને મોટા થતા ગયા.સોહમે અમૃતા પાસેથી ઘણી જવાબદારી લઈ લીધી.એના કપડાં બદલાવવા,નવડાવવા કે માલિશ કરવા જેવા કામો એ મસ્તીથી કરતો અને સાર્થકને ખડખડાટ હસાવતો.સાર્થક પણ રોજ સોહમ સ્કૂલેથી ક્યારે આવે એની રાહ જોઈ બેઠો જ હોય. અઢાર વર્ષનો સોહમ બાર સાયન્સની તૈયારી કરતો હોય ત્યારે માંડ આઠ-દસ વર્ષનો દેખાતો સાર્થક બાજુમાં જ ચૂપચાપ બેઠો હોય. સોહમ વાંચે ત્યારે ચૂપ રહેવાનું એવી સમજ અમૃતાએ એને આપી હતી. સોહમના બારમામાં 89% માર્કસ આવ્યા. રીઝલ્ટના દિવસે તે સાર્થકને વળગી પડયો એને ઊંચકી લીધો. બધાની ઈચ્છા હતી કે પપ્પાની જેમ એ એન્જિનિયર બને પરંતુ સોહમ જેનું નામ! સાર્થકને સારું કરવા એણે ફિઝિયોથેરાપીમાં જવાનું પસંદ કર્યું બીજા શહેરમાં એડમિશન મળ્યું હતું એટલે સાર્થકથી દૂર રહેવું પડતું. સાર્થક ખૂબ હિજરાતો. બે-ત્રણ દિવસની રજા પડતી તો પણ સોહમ ઘરે દોડી આવતો. એમ ને એમ ભણવાનું પૂરું થયું.આ વખતે એ ઘરે આવ્યો ત્યારે એની સાથે ભણતી અવનીને પણ સાથે લેતો આવ્યો. પહેલા જ વર્ષથી પરિચય હતો. એ સમયે અંતરે મિત્ર, પ્રિયતમા અને હવે પત્ની બનવા થનગની રહી હતી. સાર્થકના કેસથી પૂરેપૂરી વાકેફ હતી છતાં સોહમે એને કહ્યું હતું કે, ‘સાર્થક મારો જીવ છે અમે એકબીજા વગર જીવી ન શકીએ.’ અવની ખૂબ સમજદાર,ઉચ્ચ ખાનદાનની સંસ્કારી દીકરી હતી. બંનેનાં ધામધૂમથી લગ્ન કરાવી આપ્યા.બન્નેના પરિવારો પણ ખુશ હતા. અવની પણ સાર્થકભાઈ, સાર્થકભાઈ કહી લાગણીપૂર્વક એનું ધ્યાન રાખતી.અમૃતા -અમનને પણ હાશ હતી.સોહમ -અવનીએ પોતાનું ફિઝિઓથેરાપી ક્લિનિક ચાલુ કર્યું પણ અવની મોટે ભાગે ઘરે રહી સાર્થકને સારવાર આપતી. સાર્થક કસરત માટે આનાકાની કરતો તો સમજાવતી ને કેડબરી આપતી.’પેટપરી…પેટપરી..’બોલતો સાર્થક હરખાતો. એક દિવસ અમૃતા- અમનને કોઇના મૃત્યુ પ્રસંગે બહારગામ જવાનું થયું. સોહમે કહ્યું,”તું આજે ક્લિનિક સંભાળ,હું સાર્થકને સંભાળીશ’ પણ અવનીએ પ્રેમથી કહ્યું,તું જા, હું સાર્થકભાઈને સાચવી લઈશ.’ સરળતાથી આખો દિવસ એ સાર્થકની સાથે રહી.થાકી હતી.સાંજે સોહમને મોડું થયું એ રાહ જોતી ઝોકે ચડી.સોહમે ડોરબેલ વગાડ્યો. બારણું નહીં ખુલતા ઉપરછાપરી વગાડ્યો. સાર્થક ગભરાયો.ચીસ પાડી પણ અવની ઊઠી નહીં. એ ઘસડાતો અવની પાસે ગયો ને એનો દુપટ્ટો ખેંચ્યો.અવની સફાળી જાગી. ગભરાઈ.એ દુપટ્ટો લેવા વાંકી વળી,તો સાર્થક વધુ ને વધુ એની પાસે ખસી એનો ડ્રેસ ખેંચી નજીક આવવાનો પ્રયત્ન કરતો.અવની એને હડસેલી બારણું ખોલવા દોડી.સાર્થક ચીસાચીસ કરવા લાગ્યો.સોહમ તો આ દ્રશ્ય જોતા જ બેબાકળો બની ગયો.સાર્થકને વળગી પડ્યો.સાર્થક શાંત થઈ ગયો. પણ અવની હલબલી ઊઠી. એણે સાર્થકની ગેરવર્તણૂક વિશે વાત કરી. અને રડતાં રડતાં ઘણું અઘટિત થઈ શકતે એ વાત કરી.છતાં સોહમ સાર્થકનો જ પક્ષ લે છે એ જોતાં અકળાઈ ઊઠી. સોહમે સમજાવ્યું કે,’એ અબુધ બાળક જેવો છે.તને તો ખબર છે,અવાજોથી એ ડરે છે,એટલે કોઈની હૂંફ શોધે.’ પણ અવની એકની બે ન થઈ. ગુસ્સે થઈ પિયરની વાટ પકડી. બીજે દિવસે અમૃતા-અમને આવી વાત જાણી.ખૂબ દુઃખી થયા.વેવાઈને વાત કરી,પણ અવનીની જીદથી એઓ પણ લાચાર હતા. હસતું ખેલતું ઘર સૂનું પડી ગયું.સાર્થક પણ અવની ઘર છોડી ગઈ એ ઘટનાથી હેતબાઈ ગયો હતો. સોહમે અવનીને ફોન કરી કરી આ ગેરસમજ વિશે સમજાવી પણ એ સાર્થક સાથે રહેવા તૈયાર નહોતી. અમૃતા-અમને એને અવની સાથે અલગ રહેવા ખૂબ સમજાવ્યો.પણ એ સાર્થકને છોડી શકે એમ નહોતો. સમય એનું કામ કર્યે જતો હતો.અચાનક અવનીના પપ્પાનો સોહમ પર ફોન આવ્યો.અવનીની પ્રેગનન્સી વિશે ખુશખબર આપી.સોહમ એના ઘરે ગયો.સોહમ આવ્યો એ ગમ્યું પણ જીદ પર અડી હતી. અવનીના મમ્મી પપ્પાએ એને ખૂબ સમજાવી.’બસ એક જ વાર આ ઘરે જઈ આવ.પછી અલગ રહેવા અમે વાત કરીશું.. બસ.’ એ શરત પર એ આવી.સાવ સૂનમૂન થઈ ગયેલા સાર્થકને એણે જોયો. અવનીને જોતા જ એ અમૃતા પાસે વધુ સરકયો.સોહમ અવનીને સાર્થકની વધુ નજીક લઈ ગયો,’જો અવની તું પણ જાણે છે,કે આવા બાળકોનું આયુષ્ય આમ પણ ટૂંકું હોય છે. એક વાર મળી લે.પછી નિર્ણય કરી.એના ભોળા નિર્દોષ ચહેરાને જોતા જ અવનીને એની ભૂલ સમજાઈ.’ના.સો વર્ષના થાય સાર્થકભાઈ’ એણે પર્સમાંથી કેડબરી કાઢી. ‘પેટપરી…’ બોલતો એ પહેલાની માફક હસવા લાગ્યો.દિવસો પછી એનો ચહેરો મલકાયો. અવનીએ માફી માગી અહીં જ રહેવાનો ને ફરી કદી ન જવાનો નિર્ણય જણાવ્યો.ફરી ઘર હસતું થયું. ચેકઅપ બાદ અવનીને ગર્ભમાં જોડિયા બાળકો છે જણાતાં સર્વે એ ડરે ચિંતિત હતાં કે ફરી પેઢી દર પેઢી થતું પુનરાવર્તન ન થાય!પણ એ બાબત અવનીએ મક્કમતાથી કહ્યું,’એક શું,મારા બન્ને બાળકો સાર્થકભાઈ જેવા હશે તો પણ હું સ્વીકારીશ.’ ફરીથી સાર્થકની તમામ જવાબદારીઓ એણે લઈ લીધી.એના દરેક પ્રશ્નોનોનો ખૂબ શાંતિથી જવાબ આપતી . તેથી સાર્થકમાં પણ વધુ સુધારો થયો ગયો.થોડું બોલતા શીખ્યો, થોડું જાતે ખાતા પીતા શીખ્યો. અવની ધીરજપૂર્વક કામ લેતી.એના આ પરિવર્તનથી બધા જ અને ખાસ અમૃતા ખુશ હતી. એ સાર્થકને સમજાવતી, ‘સાર્થકભાઈ તમે, હું કહું એમ બધું કરશો તો એકદમ ઓકે થઈ જશો પછી કોને લાવીશું?’ ‘દુલ્લનન..’ સાર્થક તાળી પાડી તરત જ બોલતો. સાર્થકને સાજો કરી પરણાવવા સુધીની વાતો કરતી. ‘સાર્થક સારો થાય કે નહીં એ ખબર નહોતી પણ સપના જોવા શું ખોટા છ?’એવું એ બધાને સમજાવતી અવનીની ટ્રેઈનિંગથી સાર્થક બધાના નામ બોલતા શીખી ગયો હતો.સોહમને ફોન કરતા પણ આવડી ગયું હતું.અવનીએ સોહમ માટે વન ડાયલ કરવું એવું શીખવ્યું હતું.સાર્થકે એક દિવસ અવનીનો અર્થ પૂછ્યો, અવની સ્ટડીરૂમમાં મુકેલો પૃથ્વીનો ગોળો લઈ આવી અને એને ફેરવતા ફેરવતા બોલી અવની એટલે પૃથ્વી. સાર્થકને તો ગોળો ફેરવવાની મજા પડી. એના પર દોરેલી લાઈન વિશે એ અવનીને પૂછવા લાગ્યો. અવની કહે અક્ષાંશ-રેખાંશ. સાર્થકભાઈને તો આ બે નામ ગમી ગયા અકસા.. રેકઅસા. સતત રટણ કરતો. ખાતા-પીતા, હરતા-ફરતા, કસરત કરતા કરતા આ નામ મોઢે રહી ગયા. અમૃતા ઢીંગલો ઢીંગલી બતાવી સમજાવતી, તારા ભત્રીજા કે ભત્રીજી આવશે એને કહેજે.નાનકડાં ભત્રીજા ભત્રીજીનું ઘરે આગમન થશે એવી સમજ પડતા સાર્થક પાગલ થઇ ગયો. ઇશારાથી ઢીંગલા ઢીંગલી બતાવી જુઓ તો ‘અક્સા. રેક્સઆ..’ રટણ ચાલુ જ હતું. એક દિવસ બપોરે અચાનક અવનીને દુખાવો ઉપડ્યો. ઘરે ફક્ત સાર્થક જ હતો. અવનીની પીડાથી પરેશાન હતો. સાર્થકને શું કરવું સમજાયું નહીં.એણે વન ડાયલ કરી સોહમને બોલાવ્યો.સોહમે આવીને કહ્યું,તારા અકસા રેક્સઆને લેવા જઈએ છીએ.ગભરાતો નહીં. મમ્મી પપ્પા આવે જ છે. એ પણ ડાહ્યો થઈ શાંત રહ્યો.ને અકસા રેક્સઆની રાહ જોવા માંડ્યો.ઘરે એકલોજ છે સમાચાર મળતા અમૃતા-અમન દોડતા ઘરે આવ્યા.સાર્થક અકસા.. રેક્સઆ બોલતો બોલતો ખુશીથી રાહ જોતો હતો. ત્યાં જ અચાનક એને ખૂબ જોરથી ખેંચ આવી. મોઢામાંથી ફીણ નીકળવા માંડ્યું.અમૃતા-અમને એને પકડી સુવડાવ્યો.અને અમન ડોક્ટરને ફોન કરવા ગયો ત્યાંજ અમૃતાએ ચીસ પાડી.જુઓતો એ હાલતો નથી જલ્દી ડોક્ટરને બોલાવો.પણ અમને જોયું, સાર્થકના શ્વાસ ચાલતાં નહોતા.ફોન ડાયલ કરવા ઉપાડે ને સોહમનો અવાજ સંભળાયો, ‘હેલો પપ્પા, મમ્મી સાર્થકની બે ભત્રીજીઓ જન્મી છે.કોઈમાં ખોડ નથી.બન્ને એકદમ તંદુરસ્ત.જલદી સાર્થકને ફોન આપો, એના અકસા રેક્સઆ આવી ગયા છે..હેલો સાર્થક..સાર્થક….મારા ભઈલા…કેમ બોલતો નથી???યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

સાચે સરનામે

સાચે સરનામે

સ્તુતિ અને સની બેંગ્લોર આઇ.ટી.માં સાથે જ ભણતાં હતાં. સરસ રીતે સંસ્કૃત બોલી શકતી સ્તુતિ અને સડસડાટ અંગ્રેજી બોલી શકતો સની વચ્ચે હંમેશા સ્પર્ધા રહેતી. જ્યારે કોલેજમાં ટેલન્ટ કમ્પિટિશન હોય ત્યારે, માનો ને કે, બે ગૃપ જ પડી જતાં; સ્તુતિનું ગર્લ્સ ગૃપ અને સનીનું બોયઝ ગૃપ. બંને પોતાની કમાલ દેખાડી શકતાં. સમય જતા આ સ્પર્ધા સ્નેહમાં પરિણમી. સ્તુતિ અને સનીને એક જોવા માટે સૌ મિત્રો પણ તત્પર હતા. ઘણી વાર તો એવી પણ અફવા ફેલાતી કે તે બંનેને જ ખબર ન હોય!
બંનેમાં એક સામ્યતા હતી કે, બંને સેવાકીય પ્રવૃત્તિમાં રસ ધરાવતાં હતાં. અભ્યાસ દરમિયાન તેઓ બંને એક એનજીઓ સાથે સંપર્કમાં રહીને સેવાપ્રવૃત્તિ કરતાં રહેતાં. રક્તદાન, નેત્રદાન કે દેહદાન કરવા માટે લોકોને તૈયાર કરતાં. એ માટે રક્તદાન શિબિર જેવા ઘણાં આયોજનો કરતાં. તેઓ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો પણ બનાવતા અને એ રીતે લોકજાગૃતિનું પણ કાર્ય કરતાં. સ્તુતિ અને સનીની યુવા ટીમ બની ગઈ હતી ઘણી બધી પ્રવૃત્તિઓ કરતી હતી. હોટલોમાં જમવાનું બચ્યું હોય તો ત્યાંથી એકઠું કરીને ગરીબોને ને ઝુંપડાવાસીઓને પહોંચાડતાં. પોતાના ખર્ચે ગાડી કરીને પહોંચી જતાં. જૂનાં રમકડાં, કપડાં, પુસ્તકો પણ તેઓ આ રીતે જરૂરીયાતવાળાને પહોંચાડતાં. એમ સમજો કે, તેઓએ એક મિશન ઉપાડયું હતું અને તેથી તેઓ બંને એ સાથે રહેવાનો નિર્ધાર કર્યો હતો. તેઓ બંનેએ નક્કી કર્યું હતું કે, જીવનમાં પોતાનાં ક્ષેત્રમાં કામ કરતાં કરતાં આ બાબત પર પણ સાથે રહીને કામ કરવું.
કૉલેજનું છેલ્લું વર્ષ પૂરું થાય પછી તે ઘરે જઈને સ્તુતિએ પપ્પાને વાત કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. તેના પપ્પા જ્ઞાતિ-જાતિમાં માનનારા રૂઢીચુસ્ત હતા, પરંતુ સ્તુતિ જાણતી હતી કે, તેના પપ્પા તેને ખૂબ વહાલ કરે છે એટલે સનીની જ્ઞાતિ અને કામ તેઓ સ્વીકારી લેશે. પપ્પા જરૂર માની જશે એવો એને વિશ્વાસ હતો.
સની સામાન્ય ઘરનો છોકરો હતો અને બેંગ્લોરમાં રહેતો હતો. જ્યારે કે, સ્તુતિ મુંબઈમાં રહેતી હતી. તેનું એડમીશન બેંગ્લોરમાં લીધું હતું અને તે પેઇંગ ગેસ્ટ તરીકે રહેતી હતી. બંનેનું ભણતર પૂરું થયાં પછી સ્તુતિ સનીને પ્રોમિસ કરીને પોતાના ઘરે જવા નિકળી. બધા તેની રાહ જ જોઈ રહ્યા હતા કે, સ્તુતિ ક્યારે ઘરે આવે! તે સૌની લાડકી દીકરી હતી. સ્તુતિના આવ્યા પછી તેને સની યાદ આવતો, કૉલેજ કેમ્પસ,તેનું ગ્રુપ, મસ્તી તોફાન, કે એક્ટિવિટીઝ સઘળું ખૂબ યાદ આવતું. તે સની સાથે,તેની ટીમ સાથે અને ઘણા બધા મિત્રો સાથે ફોન પર વાતો કરતી. તેની સહેલી નિકિતાએ પૂછ્યું કે, “તેં ઘરમાં વાત કરી કે નહીં?”
સ્તુતિ એ કહ્યું કે, “આજે પપ્પા સાથે વાત કરીશ.”
સાંજે પપ્પાની રાહ જોવા માંડી. પપ્પા ઓફિસેથી આવ્યા. શનિવાર હતો અને પપ્પાને થાક્યાપાક્યા આવેલા જોઈને સ્તુતિને થયું કે, કાલે રવિવારે સવારે જ વાત કરીશ.
પણ, સાંજે જમીને પરવાર્યા પછી તેના પપ્પાએ સ્તુતિને કહ્યું, “મેં તારા માટે એક છોકરો જોઈ રાખ્યો છે. તું ઓળખે જ છે. મારા મિત્ર અશોકનો દીકરો વિનય. તું જાણે જ છે કે તેઓ ખાધેપીધે બહુ સુખી લોકો છે.વિનય દેખાવડો છે અને હોશિયાર
બિઝનસમેન છે. મમ્મી પણ રાજી છે. તું જ્યારે બેંગ્લોર હતી ત્યારે અમે નક્કી કરી રાખ્યું હતું. સ્તુતિ જવાબ ન આપી શકી. તે ચુપચાપ રૂમમાં ચાલી ગઈ. મમ્મીપપ્પાને એમ લાગ્યું કે, તે શરમાઈ ગઈ હશે.
બીજા દિવસે સવારે તેણે પપ્પાને સની વિશે વાત કરી. સનીની જ્ઞાતિ, અભ્યાસ ને પ્રકૃતિ વિશે. એણે જણાવી દીધું કે પોતે સની સાથે લગ્ન કરવા ઈચ્છે છે. પરંતુ પપ્પાએ સખત વિરોધ દર્શાવ્યો. તેઓ કશું જ બોલ્યા નહીં. સ્તુતિએ તેની મમ્મીને એ બાબતે પૂછ્યું. મમ્મીએ કહ્યું, “પપ્પાની ઈજ્જતનો સવાલ છે હવે. આપણું ખાનદાન અને તું કહે છે તે તારા મિત્રનું ખાનદાન ઘણું જુદું છે. પપ્પાની વાત માની લે.” પણ, સ્તુતિએ પપ્પાને ફરી આગ્રહ કરી જોયો પણ પપ્પા એક ના બે ન થયા અને સખત રીતે સ્તુતિને ઠપકો આપીને પોતાની નારાજગી દર્શાવી. સ્તુતિએ ધીરજ રાખી કે, સમય જતાં કદાચ પપ્પાનો નિર્ણય બદલાઈ શકે.
દરમિયાન પપ્પાને હાર્ટએટેક આવ્યો. એમને હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યાં. સ્તુતિ પપ્પા પાસે ગઈ અને તેમના માથે હાથ ફેરવ્યો. પપ્પાએ કહ્યું, “દીકરા, મારી છેલ્લી ઈચ્છા પૂરી કર. અને આ લગ્ન કરી લે.
સ્તુતિ રડી પડી અને બોલી, “પપ્પા તમારી છેલ્લી ઇચ્છા નહીં, બધી જ ઇચ્છાઓ પૂરી કરીશ. પણ આવું શા માટે બોલો છો?”
લગ્નના આગલા દિવસે સ્તુતિ નિકીતાના ઘરે ગઈ. તેને મળવા માટે બેંગલોરથી સની મુંબઈ આવ્યો હતો. સની સાથે મળીને છેલ્લી વાતો કરી. બંને ખૂબ દુખી થયાં, પરંતુ તેમની પાસે કોઈ ઉપાય ન હતો. સનીએ કહ્યું, “સ્તુતિ, તું પરણી જા અને તારો સંસાર સુખેથી ભોગવજે. હવે આપણે ક્યારેય એકબીજાને મળવાની ઈચ્છા નહીં કરીએ.હા, હું હંમેશા સતત તારે માટે ઝંખતો રહીશ.” અને એણે મનોમન નિર્ધાર કર્યો કે સ્તુતિ વગર એ બીજા કોઈને પરણી નહીં શકે.
બંને ખૂબ ભારે હૈયે આંખમાં આંસુ સાથે છૂટાં પડ્યાં.
સ્તુતિ તેના પપ્પાની ઈચ્છા મુજબ પરણી ગઈ. વિનય સ્વભાવે ને દેખાવે સારો હતો, પણ પાકો બિઝનેસમેન હતો. તેઓનું લગ્નજીવન સારું ચાલવા લાગ્યું. સ્તુતિને જોબ કરવાની ઈચ્છા હતી, પરંતુ વિનય અને તેના ઘરનાઓએ કહ્યું, “ઈશ્વર કૃપાથી આપણને કોઈ વાતે ખોટ નથી. તારે નોકરી કરવાની જરૂર નથી. ઘર-પરિવારનો સમય સાચવીને જે કરવું હોય તે કર. તને છૂટ છે.”
સ્તુતિએ ફરી સેવાકીય પ્રવૃતિઓ શરૂ કરી. તેણે નાનકડી ટીમ બનાવી અને જે પ્રવૃત્તિ તે બેંગ્લોરમાં કરતી હતી તે અહીં કરવાનું શરૂ કર્યું. લોકોને રક્તદાન, નેત્રદાન ને દેહદાન વિશે તે સમજાવતી. અનાથ બાળકો, અંધજનો ને નારી સંરક્ષણ કેન્દ્રો વગેરેમાં જઈને સેવા આપવાનું શરૂ કર્યું. ઘરમાં કોઈનો જન્મદિવસ હોય કે વર્ષગાંઠ હોય તો સ્તુતિ વિનય પાસેથી ખાસ ગિફ્ટ માંગતી અને મોટું દાન એ સેવાપ્રવૃત્તિમાં કરાવતી. આ પ્રવૃત્તિમાં પ્રવૃત્ત થવાથી સમય સારી રીતે જતો.તેને બે સોહામણાં બાળકો થયાં. તેનો જીવનસંસાર સરસ ચાલતો હતો. આમ, સ્તુતિ ઘર અને પરિવાર સાચવતી સાચવતી આ પ્રવૃત્તિમાં ડૂબતી ગઈ.
એક દિવસ સ્તુતિ કોઈ એન.જી.ઓ.માંથી કામ પતાવીને આવતી હતી. રાત્રે થોડું મોડું થયું હતું. ડ્રાઈવરને તેણે સૂચના આપી કે, ‘ગાડી ઝડપથી ઘરે લઈ લે.’ ઉતાવળમાં આવવામાં ચાર રસ્તા પર અકસ્માત થયો. ગંભીર હાલતમાં સ્તુતિને હોસ્પિટલ લાવવામાં આવી. ડ્રાઇવરનું તો સ્થળ પર જ મૃત્યુ થઈ ચૂક્યું હતું. સૌ દોડાદોડીમાં પડી ગયા. ગમે તેટલો ખર્ચ થાય તો પણ સ્તુતિને બચાવવા માટે વિનય પાછું વાળીને જોતો ન હતો. આર્થિક રીતે તો કોઈ સમસ્યા જ ન હતી. સ્તુતિ માટે દવા અને દુઆ બંને એકધારાં ચાલતાં હતાં. તેની સાથે સંકળાયેલી એન.જી.ઓ., મિત્રો, સગાંસંબંધીઓ, કુટુંબીઓ, તેનાં બાળકો એમ બધાં જ ખૂબ દુઃખી હતાં. બધાં જ તેને માટે પ્રાર્થના કરતાં હતાં. પણ થાય શું?
સ્તુતિની સ્થિતિ વધુ બગડતી ગઈ. આખરે ડૉક્ટરોએ તેને બ્રેઈનડેડ જાહેર કરી. સૌને માટે એ આઘાતજનક હતું. વિનયે થોડી સ્વસ્થતા રાખીને સ્તુતિની ઈચ્છા પ્રમાણે તેના અંગોનું દાન કરવાનું નક્કી કર્યું. બધાએ વિનયની હિંમત માટે દાદ આપી અને સહમતિ દર્શાવી, કારણ કે સ્તુતિનું તો કાર્ય જ સેવાનું હતું. અને તેની આ પણ અંતિમ સેવા બની રહે તે ઇચ્છનીય હતું. સ્તુતિની આંખો, લીવર, કિડની અને હૃદય સાથે અન્ય અંગોનું પણ દાન કરવામાં આવ્યું. આંખો તો તાત્કાલિક મુંબઈમાં જ કોઈ છોકરાને અપાઈ. તે રીતે કિડની અને લીવર પણ બીજા શહેરમાં આપવામાં આવ્યું.
તેનું હૃદય ગ્રીન કોરિડોરમાં ધબકતું ધબકતું ત્યાં પહોંચ્યું હતું જ્યાં તેનાં હૃદયનું સાચું સરનામું હતું. એક વરસથી કાર્ડિઓ માયોપથી ડિસઓર્ડરથી પીડાતા, ચેન્નઈમાં રહેતા, સની પાસે…..
હવે સ્તુતિ સનીની છાતીમાં ધબકી રહી છે.

યામિની વ્યાસ

3 ટિપ્પણીઓ

Filed under Uncategorized

સાત્વિક શુધ્ધ ભોજન

સાત્વિક ભોજન અને હું…

– પરેશ વ્યાસ

– સ્વાયત્ત એટલે સ્વાધીન, સ્વવશ. પોતાનું ધારેલું કરવાની એક અજબ મઝા છે. વળી એવું પણ છે કે હવે નવી વાનગી બનાવવા ઉપર હથોટી આવતી જાય છે

હવે હવે હવે આ આ જામ ઉકાળા ને કાઢાથી તું ભર સાકી 

ને સાત્વિક શુદ્ધ ભોજન ખુદ પકાવી બન સ્વયંપાકી 

-યામિની વ્યાસ 

ગ યે અઠવાડિયે મેરઠની અરોમા હોટલમાં એક લગ્ન સમારંભમાં તંદૂર ઉપર રોટી બનાવનારો રોટી બનાવતા બનાવતા લોટનાં લૂઆ પર થૂંકતો જતો હતો. લૂઆ પર લુઆબ (થૂંક) કર્યે જતો હતો. અ રે રે..! અને પછી એનો વીડિયો વાઇરલ થયો, રસોઈઆને માર પડયો અને પોલિસે એને પકડીને જેલ ભેગો કર્યો. કેવું લાગે જો કોઈનું થૂંકેલું આપણે ખાવું પડે? થોડા મહિના પહેલાં જાણીતી બીયર બનાવતી કંપનીનો કર્મચારી બીયરનાં પીપમાં પેશાબ કરતો હોવાનાં સમાચાર આવ્યા હતા. ફેક્ટરી ફ્લોરસે પેશાબઘર દૂર હી સહી, ચલો બીયરકે પીપડેમેં પેશાબ કિયા જાયે! લો બોલો! કોઈ પણ માણસ આવું શીદને કરતો હશે? કારણ કે એને ગુસ્સો છે, જલા દો  ઉસે ફૂંક ડાલો યે દુનિયા…વગેરે વગેરે. પણ તેઓને એટલી તો સમજ છે કે આગ લગાડવા કરતાં ખાણીપીણીમાં થૂંક પેશાબની મિલાવટ પ્રમાણમાં ઓછાં સજાપાત્ર ગુના છે. 

સાત્વિક ભોજન એ જ હોય જે પોતે બનાવેલું હોય કારણ કે અન્ય કોઈએ બનાવેલાં ભોજનથી એ રસોઈયાનાં વિચારો પણ ખાનારાં ઉપર હાવી થઈ જાય છે. જેવું અન્ન તેવું મન. કહે છે કે જાતે બનાવવું તન માટે તો સારું છે જ પણ મન  માટે પણ એ એટલું જ સારું છે. કારણ કે સ્વયંપાકિતા સ્વાયત્તતાનો સબક શીખવાડે છે. સ્વાયત્ત એટલે સ્વાધીન, સ્વવશ. પોતાનું ધારેલું કરવાની એક અજબ મઝા છે. પછી નવી વાનગી બનાવવા ઉપર હથોટી આવતી જાય છે. ઓહો! યે  તો મેરે દાયેં  હાથકા ખેલ હૈ! અને એક અજબ સકૂન મળે છે, શાંતિનો અનુભવ થાય છે. બજારમાં ખાણીપીણીનાં અનેક પ્લાસ્ટિકનાં પડીકાં  મળે છે. કુદરતી અન્ન કેટકેટલી પ્રોસેસમાંથી પસાર થાય છે. એમાં બધા સત્ત્વો તો ઘસાઈ ચૂક્યા હોય છે. પડીકાં પર ભલે લખ્યું હોય કે લોહતત્ત્વ આટલું અને આટલાં વિટામીન પણ…એવું સઘળું એમાં ક્યાં હોય જ છે?  

બહાર ખાવાની કે બહારનું ખાવાની ટેવ પડી હોય એને માટે ૅજાતે બનાવીને ખાવાનું અઘરું છે. ફૂડી  લોક  ફૂવડ હોય છે. આમ ફૂવડ એટલે ગંદી અને ઢંગધડા વગરની ી. આ વિશેષણ ી માટે વપરાય છે પણ  ફૂવડતા અહીં ફૂડી પુરુષો માટે વધારે લાગુ પડે છે. ઘણાં એવાં સંદેશ પણ વાઇરલ થાય છે કે આવું બધું  કરવા છતાં પણ લોકો વહેલાં ગુજરી જાય છે. એમ કે આવું સેલ્ફ-કૂકિંગ તો નાટક છે નાટક. એમ કે આ નોર્મલ માણસની નિશાની નથી. પણ આપણે આપણી જીદ પર કાયમ છીએ. ખાવું એવું જ કે જે આપણે બનાવેલું હોય. એમાં શું ગયું છે એ  ખબર હોય. અને એમાં ભેળસેળ નથી એની ખાત્રી છે. આપણો ઉલ્લાસ, ખુશી  આપણાં  ભોજનમાં અવતરે છે.  

 અમેરિકન કૂકિંગ ટીચર જુલિયા કેરોલીન ચાઇલ્ડ કહે છે કે તમારે ફેન્સી કે કોમ્પલિકેટેડ માસ્ટરપીસ રાંધવું  જરૂરી નથી. ફ્રેશ ઇન્ગ્રીડિઅન્ટ્સ ઇસ્તેમાલ કરીને ગૂડ ફૂડ રાંધો, એ જ શ્રે છે. સ્વયંપાકી ભોજનમાં એક ઘટક (ઇન્ગ્રીડિઅન્ટ) અચૂક હોય છે અને એ છે પ્રેમ. પરપાકી ભોજનમાં એક ઘટક અચૂક હોય છે અને એ છે નફો. હવે નફા અને પ્રેમ વચ્ચે તો અનબન રહેવાની જ.  હેં ને? 

1 ટીકા

Filed under Uncategorized

*ડિસઈન્ફર્મેશન એન્ડ ઈન્ફોડેમિક

**ડિસઈન્ફર્મેશન એન્ડ ઈન્ફોડેમિક:* *અપમાહિતી અને* *માહિતીમહામારી*જોયું ને ઊઠ્યો ને ચોંક્યો ને કૂદ્યો ને નાઠો રે નાઠોમારામાંથી એક મારો જ ભયભીત ફાંટો રે ફાંટો – ‘Epidemic’ રમેશ પારેખ-૧૯૭૫ જી-૭ શું છે? સાત દેશો ફ્રાંસ, કેનેડા, ઈટાલી, જર્મની, જાપાન, યુ. કે. અને યુ. એસ.એ.. ગયા અઠવાડિયે તેઓ મળ્યા. આ બધા દેશો ધનવાન છે. ત્યાં લોકશાહી છે એટલે એમ કે સૌને સાથે લઈને ચાલવામાં માને એવા આ દેશો છે. ભારત એમાં નથી. આપણે ધનવાન નથી. પણ અહીં લોકશાહી છે. કદાચ વધારે પડતી છે. આપણે એને લાયક નથી. આપણે તો કડક શાસક જોઈએ. સોટી વાગે ચમ ચમ ને શિસ્ત આવે છમ છમ. જી-૭ શિખર પરિષદમાં ભારત મહેમાન તરીકે આમંત્રિત દેશ છે. ના, આપણાં વડાપ્રધાને સદેહે નહીં પણ વર્ચુઅલ દેહે પરિષદને સંબોધી. ‘ધ હિન્દુ’ અનુસાર, આપણાં વિદેશ મંત્રાલયનાં અધિકારી પી. હરીશે કહ્યું કે ભારત જી-૭નો સહજ સાથી છે અને આ દેશોનાં મજિયારા સિદ્ધાંતો અને ધોરણોને જાળવવા માટે કટિબદ્ધ છે. એટલે એમ કે ખતરો શેનાથી છે? તો કે ઑથોરિટેરિઅનિઝમ (એકહથ્થુ સત્તાવાદ), ટેરરિઝમ (આતંકવાદ), વાયોલન્ટ ઇક્સ્ટ્રીમિઝમ (હિંસક અતિવાદ), ઈકોનોમિક કોઅર્શન (આર્થિક જુલમ), ડિસઈન્ફર્મેશન અને ઈન્ફોડેમિક્સ. સ્વાભાવિક છે કે આ ઈશારો આપણાં પાડોશી દેશો ચીન અને પાકિસ્તાન તરફ હોય. અમને શબ્દો મળ્યા. ગુજરાતી લેક્સિકોનમાં જે શબ્દોનાં અર્થ આપ્યા છે એ અર્થો અમે અહીં ઇંગ્લિશ શબ્દોની જોડે કૌંસમાં લખ્યા છે. હવે જે શબ્દોનો અર્થ ગુ. લે.માં નથી, એનાં અર્થઘટનનું પિષ્ટપેષણ આપણે આજે કરીશું. ડિસઈન્ફર્મેશન (Disinformation) શબ્દ ઈન્ફર્મેશન શબ્દનો વિરોધાર્થી શબ્દ છે. શબ્દની આગળનો ઉપસર્ગ ‘ડિસ’ એટલે પૃથક–, ભિન્ન–, અલગ–, દૂર–, અ–, અન્–. અને ‘ઈન્ફર્મેશન’ શબ્દ આપણે જાણીએ છીએ. ઈન્ફર્મેશન એટલે જાણકારી, ખબર, માહિતી, કહેવું તે, જણાવવું તે, કહેલી વાત, જ્ઞાન, આરોપ, ફરિયાદ, ગુનાની બાતમી વગેરે. અને હા, દરેકને થાય કે જાણવું તો જોઈએ કે દેશમાં શું થઈ રહ્યું છે? શી નવાજૂની છે? આપણે કોને પૂછીએ? અખબાર, ટીવી કે પછી વોટ્સએપ કે ન્યૂઝએપ સહિત અનેક સ્રોતમાંથી ઓફલાઇન/ઓનલાઈન જાણકારી મેળવીએ. હવે મુશ્કેલી એ છે કે દરેકને કશું કહેવું છે. કોઈ જ્ઞાતિ અને જાતિની વાત કરે. કોઈ દેશની અખંડતા ને એકતાની વાત કરે. કોઈ ગુનાની અને સજાની વાતો કરે. કોઈ ધર્મની વાત કરે અને ધર્મકારણની વાતો આગળ ધરે. આમાંથી એક એક આચમની ભરીને માહિતી લઈએ તો ય ન્યૂઝ તો (વધારે પડતા) પીધાં જાણી જાણી થઈ જાય! દર અસલ જે આદાનપ્રદાન થાય છે, એમાં પોતાનાં અભિપ્રાયોનો મરીમસાલો ભભરાવેલો હોય છે. મેરિયમ વેબ્સ્ટર ડિક્સનરી અનુસાર ‘ડિસઈન્ફર્મેશન’ એટલે ખોટી માહિતી, જે જાણી જોઈને અથવા ઘણી વાર છાનીછૂપી રીતે ફેલાવવામાં આવી હોય છે. એક અફવા જે જાણી જોઈને રોપી દેવાઈ હોય છે. અને ઘડીભરમાં તો એ કયાંથી ક્યાં પહોંચી જાય! ડિસઈન્ફર્મેશન ફેલાવવાનાં બે હેતુ હોય છે. એક તો લોકમાનસ પર પ્રભાવ પાડવો અને બીજો હેતુ છે સત્ય ઉપર ઢાંકપિછોડો. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમ્યાન જર્મની ઉપર અને તે પછી રશિયાની ગુપ્તચર એજન્સી કેજીબી સામે આવો ડિસઈન્ફર્મેશન ફેલાવાનો આરોપ લાગ્યો હતો. આ શબ્દ ત્યારથી મશહૂર થયો છે. ઘણાં એવું માને છે કે ડિસઈન્ફર્મેશન શબ્દ એ રશિયન શબ્દ ‘ડેઝઇન્ફૉમર્તસિયા’નો ઇંગ્લિશ અનુવાદ છે. એ વાત જુદી છે કે રશિયન શબ્દનો સાચો ઇંગ્લિશ અનુવાદ છે મિસઈન્ફર્મેશન (Misinformation-ખોટી કે ભૂલભરેલી માહિતી). ડિસઈન્ફર્મેશન અને મિસઈન્ફર્મેશન, એ બન્ને શબ્દો ખોટી માહિતી દર્શાવે છે. પણ ડિસઇન્ફર્મેશનનાં કિસ્સામાં એ જાણી જોઈને ફેલાવવામાં આવી હોય છે. ફેલાવનારાને ખબર જ છે કે આ સઘળું સાવ ખોટું જ છે પણ તો ય હું તો ફેલાવીશ જ. ધરાર ફેલાવીશ. જ્યારે મિસઈન્ફર્મેશનનાં કિસ્સામાં ખોટી માહિતી ફેલાવનારો પોતે એવું માને છે કે આ સાચી છે અને એમ પણ માને છે કે અન્ય લોકોને એ જાણવાનો પૂરેપૂરો અધિકાર છે. અને આમ ખોટી માહિતી ઓનલાઇનનાં ભર બજારે વેચાતી રહે છે, વહેંચાતી રહે છે. એક ત્રીજો શબ્દ પણ છે. મેલઈન્ફર્મેશન (Mel-information). અહીં માહિતી તો સાચી છે, પણ એનો ઉપયોગ કોઈ વ્યક્તિ, સંસ્થા કે દેશને નુકસાન પહોંચાડવા માટે થાય છે. ગુ. લે. અનુસાર ‘મેલ’ એટલે કુ–, દુ:–, દુષ્–, અધમનાં અર્થમાં વપરાતો ઉપસર્ગ. સરળ ગુજરાતીમાં કહેવું હોય તો ખોટી માહિતી, જાણી જોઈને આપેલી ખોટી માહિતી અને કુમાહિતી એટલે મિસઇન્ફર્મેશન, ડિસઈન્ફર્મેશન અને મેલઇન્ફર્મેશન. અને ઈન્ફોડેમિક (Infodemic) એટલે? યસ, તમે સાચું સમજ્યા. વર્ષ ૨૦૦૩માં બે શબ્દો જોડીને બન્યો આ શબ્દ. ઈન્ફર્મેશન અને એપિડેમિક. થેંક્સ ટૂ કોવિડ, આ બન્ને શબ્દો આપણે જાણીએ છીએ. એપિડેમિક એટલે વ્યાપક વાવરનો રોગ, વ્યાપક રોગચાળો અથવા મહામારી. પણ બે શબ્દો ભેગા કર્યા તો શું? માહિતીનો વ્યાપક રોગચાળો? કે રોગચાળાની વ્યાપક માહિતી? આ તો અઘરો શબ્દ થયો. મોદી સાહેબ, આપ પણ શશી થરૂરનાં રવાડે કાં ચઢી ગયા?!! ઇન્ફોડેમિક શબ્દ એટલે એવી માહિતી જે ઘડીનાં છઠ્ઠા ભાગમાં ઠેર ઠેર પહોંચી જાય. લોકો માસ્ક પહેરે, સેનેટાઈઝરથી વારંવાર હાથ સાફ કરે કે દો ગજકી દૂરી હૈ જરૂરી-ની સૂચનાનું પાલન કરે પણ તો ય માહિતીનો વાઇરસ ચેપ લગાડીને જ રહે. કોવિડ વેવની માફક જ. આપણાં આંખ કાન ઉપર માસ્ક પહેરો તો ય લાગી જાય! આપણે ગાંધીજીનાં ત્રણ વાંદરા હોઈએ તો પણ આ તો મહામારી છે, છોડે નહીં. જો કે આ શબ્દમાં માત્ર ઈન્ફર્મેશન છે. આગળ ‘મિસ’, ‘ડિસ’ કે ‘મેલ’ લાગ્યું નથી. એટલે આ માહિતી સાચી ય હોઈ શકે. હવે સાચી માહિતી ઝડપથી સરેઆમ ફેલાય તો બોલો, એમાં ખોટું શું છે? યૂ આર રાઇટ. પણ મુશ્કેલી એ છે કે તથ્ય અને અફવાનું મિશ્રણ સાંગોપાંગ હોય છે. આપણે માટે નીરક્ષીરનો વિવેક કરવો અઘરો થઈ પડે છે. વળી એમાં ડરની ખટાશ ભળી જાય તો તો એ ક્ષીર ઉર્ફે દૂધ ફાટી જાય. આમ પણ મહામારી સારી તો નહીં જ પછી ભલેને એ સાચી માહિતીની મહામારી હોય. હેં ને? અને પછી આ માહિતીમહામારી દેશનાં અને દુનિયાનાં અર્થતંત્ર, રાજકારણ અને સુરક્ષાને અજગર ભરડો લઈ લે છે. ઇન્ફોડેમિક એ એવા વતેસરની વાત છે. ઇતિ! શબ્દ શેષ:“આપણે માત્ર એપિડેમિક સામે લડી નથી રહ્યા, આપણે ઇન્ફોડેમિક સામે લડી રહ્યા છીએ, જે વાઇરસ કરતાં ય ઝડપથી અને અતિશય સરળતાથી ફેલાઈ રહ્યો છે.” –ડાયરેક્ટર જનરલ, વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન

Leave a comment

Filed under Uncategorized

એ આવશે….. યામિની વ્યાસ

Surat Mitra

એ આવશે….. યામિની વ્યાસ

એ આવશે…..

યામિની વ્યાસ

  હૃદય બેસી જાય એવું દૃશ્ય આંખ સામે હતું. ઉપર ધોધમાર વરસાદ અને નીચે, નીચે માનવી સળગતા હતા. હા, એરપોર્ટથી થોડે દૂર જ લેન્ડિંગ કરતાં પહેલાં એક પ્લેન ક્રેશ થયું હતું. હંમેશા તત્પર અને ચપળ રહેતી ફાયર બ્રિગેડની ટીમ આંખના પલકારામાં કામગીરીમાં જોતરાઈ ગઈ. ઘટનાસ્થળની નજીકના વિસ્તારમાંથી દોડી આવેલા ઝૂંપડાંવાસીઓએ નજરોનજર ઘટના જોઈ હતી. અગનમાં ફેરવાતા આખા વિમાનને જોયું હતું અને નજીક જઈને સળગેલા માણસોને પણ.

સૌપ્રથમ ટોળાંને દૂર કરાયું અને પછી યાત્રીઓને ગાડીઓમાં ગોઠવી ગોઠવીને સિવિલ હોસ્પિટલ તરફ રવાના કરાતા હતા. બંને પ્રકારની ગાડી હતી; એમ્બ્યુલન્સ અને શબવાહિની. શ્વાસ ચાલતા હતા એવા ત્રણેક યાત્રીઓને તાત્કાલિક પહોંચાડ્યા પછી એમ્બ્યુલન્સ પણ શબવાહિનીના કામમાં જ આવતી હતી. યુવાન સ્ટેશન ઓફિસર સૌમ્ય ભટ્ટ એક એક બોડીને ખૂબ જ સાચવીને હેન્ડલ કરવા સૂચનો આપતો હતો. અડધા બળેલા, સંપૂર્ણ બળેલાં ચહેરાઓ જોઈ ઇન્સાનિયતને નાતે કેટલીય સંવેદનાઓ જાગે પણ આ તો ફરજ હતી. ઇમોશન્સને અવકાશ નહોતો. હાથમાં જાડા રબરના ગ્લોવ્સ પહેરેલા લાશ્કરના હાથ પર કાળી ચામડીઓ રબરની જેમ જ ચોંટી જતી. એક નાનકડી બાળકીને ઉઠાવતા એનું માથું છૂટું પડી ગયું અને લાશ્કર ધ્રુજી ઊઠ્યો, પણ આ ઝડપી કામગીરીમાં એણે અટકવાનું નહોતું. એણે ખૂબ સાવધાનીથી ધડ અને માથું વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવ્યાં. એનો હાથ બાળકીના માથા પર ફેરવવા આપોઆપ લંબાઈ ગયો પણ બીજો સાવ ઓગળી ગયેલો દેહ એને બોલાવતો હતો.

બે-અઢી કલાકની સખત કામગીરી પછી કુશળ ફાયર ઓફિસર સૌમ્ય ઘરે પહોંચ્યો અને સીધો બાથરૂમમાં ગયો.ગરમ પાણીના શાવર નીચે ડેટોલની અડધી બોટલ સાથે ઊભો રહી ગયો.પતિની ઇમર્જન્સી ડ્યૂટીથી વાકેફ સરવાણી સોહમના હાથમાંથી ટુવાલ લેતાં બોલી, “ચાલ, લંચ ગરમ કરી દીધું છે. હવે કોઈનો ફોન આવે તો પણ લઈશ નહીં,પહેલા ખાઈ લે.”

પણ ફોન મુંબઈથી હતો. “હેલો મોટાકાકા! હા, મને ખબર છે. હું હમણાં જ ત્યાંથી આવ્યો. હા, એ જ… મુંબઈ ટુ અમદાવાદ. ઓહ… નો..! સૌમ્યથી એક ચીસ નીકળી ગઈ. “ના, ના. મોટાકાકા,શક્ય નથી. એક એક બોડી મારી નજર સામેથી પસાર થઈ છે. ઓહ માય ગોડ! હું સિવિલ પહોંચું છું. તમને ફોન કરું. પ્લીઝ, ટેક કેર. અવનીભાભીને સાચવજો.”

કાનથી મોબાઈલ આપમેળે જ ખિસ્સામાં ગોઠવાઈ ગયો. “સરવાણી, આજે પ્લેન ક્રેશ થયું એમાં અદિત હતો પણ…” એ અડધું જ વાક્ય મૂકીને સિવિલ હોસ્પિટલ દોડી ગયો. ટોળાને વીંધતો એ દોડ્યો અને આખી દુર્ઘટના દુર્ગંધથી માથું ફાડી નાખે તેવી હતી. નાક પર રૂમાલ બાંધીને બહાવરા બેબાકળા દોડતા, રડતા અથવા તો ગભરાટના માર્યા લોકો જોઈને ચક્કર ખાઈ જવાય તેવું વાતાવરણ હતું. પણ કોણ કોને રોકે? ડેડ બોડી રૂમ ભરાઈ જવાથી બાકીની લાશોને હોસ્પિટલના પેસેજમાં જ ગોઠવવામાં આવી હતી. સફેદ ચાદરો ઓઢાડેલી હતી પરંતુ બધા પોતપોતાના સગાની શોધાશોધમાં ઝડપથી ખેંચી,ઢાંકી ન ઢાંકી ને આગળ વધતા હતા.

સૌમ્યએ સૌથી પહેલા બર્ન્સ વોર્ડ આઈ.સી.યુ. તરફ જઈને વેન્ટિલેટર પર હતા તે ત્રણ યાત્રીઓને જોઈ લીધા. પછી લોબી તરફ દોડ્યો. એક એક લાશ તેણે નજીકથી જોઈ પરંતુ અદિત ન મળ્યો. એણે લીસ્ટ જોવા માટે માંગ્યું અને જોયું તો અદિત ભટ્ટ નામ એમાં હતું. ફરીથી ચકાસ્યું. પોસ્ટમોર્ટમ રૂમ, ડેડબોડી રૂમ, પેસેજ…. પરંતુ તે ક્યાંય મળ્યો નહીં. કદાચ હોય તોપણ ઓળખાય નહીં તેવી લાશોમાં તેને ઓળખવો શક્ય ન હતો. ત્યાં જ ખબર પડી કે મુંબઇથી અવની જે સ્પેશ્યલ પ્લેન ઉપડ્યું છે તેમાં આવી રહી છે. એ સીધો જ એરપોર્ટ પહોંચ્યો. કાકાને અને અવનિને લઈ આવ્યો. અવનીના મોંમાંથી રડતાં રડતાં ત્રણ જ શબ્દો સર્યા, “તેં જોયો અદીતને?”

સૌમ્ય ખૂબ ધીમેથી બોલ્યો, “ભાભી, ખૂબ હિંમત રાખવી પડશે. અદિતને તમારે જ ઓળખવાનો છે.” અવની મનમાં ઘણો વલોપાત અનુભવતી હતી છતાં સ્વસ્થતા જાળવી રડવું રોકાવું પડે એમ જ હતું. સૌમ્ય અને કાકાને થયું આટલી બધી સળગી ગયેલી લાશો જોઈને અવની સંતુલન ગુમાવી દેશે. આમ તો એ પત્રકાર હતી. આવી બધી ઘણી ઘટનાઓ તેણે જોઈ હતી, તેનું રિપોર્ટિંગ કર્યું હતું. તે નીડર અને બાહોશ હતી,કેટલાયને સાંત્વના આપી હતી.વળી સેલ્ફ કાઉન્સેલિંગ શીખવી ડિપ્રેશન દૂર કરવા મોટીવેટ કર્યા હતા. પરંતુ અત્યારે વાત કંઈક જુદી જ હતી. ધબકારા ચૂકી જવાય અને કાળજુ કંપી જાય તેવા મૃતદેહો જોતી જોતી તે આગળ વધી. એમાં અદિતને શોધવા તે ધારી ધારીને, અડીને, ફેરવીને, હલાવીને અરે સાવ ભડથું થઇ ગયેલી હોય એવી લાશોને પણ કોઈને કોઈ એંગલથી માપવા પ્રયત્ન કરતી. આજુબાજુથી કેટલીય લાશો એનાં સગાંવહાલાં લઈ જતાં હતાં. અવનીને વીજળીની ગતિએ એક લખલખું પસાર થઈ ગયું.

‘આ જ અદિત…’ એવું મારે બોલવાનું આવશે ત્યારે? ખરેખર તો આવી કેટલીય ઘટનાઓ અને દુર્ઘટનાઓની પોતે તેની ફરજ દરમિયાન સાક્ષી બની હતી, પરંતુ અત્યારે તેણે સંતુલન ગુમાવ્યું. કાકાએ અને સૌમ્યએ તેને સાચવી લીધી. ડેડબોડીરૂમના એક ખૂણામાં લઈ જવાની તો સૌમ્યની હિંમત ન ચાલી. ત્યાં આખો દેહ નહીં પરંતુ વિવિધ અંગોના બળેલા ટુકડા હતા. સાંજ ઢળવા આવી. આ ત્રણેય હજુ ત્યાં જ હતા. હવે ખૂબ ઓછી લાશ બાકી હતી.

‘મીમી…મીમી…” જેવો મીઠો અવાજ સંભળાતા તેણે પાછળ ફરીને જોયું. એક નાનકડી ફૂલ જેવી બાળકીએ તેની માને ઓળખી લીધી હતી અને તેની પાસે જવાનો પ્રયત્ન કરતી હતી. તેને ક્યાંથી ખબર હોય કે આ મા હવે  ક્યારેય તેને ઊંચકવાની નથી. ને એના પપ્પા ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડતા હતા.તેની નાનકડી આંખોનું અચરજ જોઈ વિધાતાને પણ તેની આવી કિસ્મત લખવા બદલ અફસોસ થતો હશે. આ દૃશ્ય અવની ન જોઈ શકી એને એની દીકરીઓ યાદ આવી ગઈ.

સૌમ્યએ કહ્યું, “આપણે ઘરે જઈએ.” અવની તરત જ બોલી, “અદિત વિના?”

એક કલાક વીતી ગયો. હવે માત્ર ન ઓળખાતી હોય તેવી, હોળીમાં બળેલાં લાકડાં જેવી બે જ લાશ બાકી હતી. સૌમ્યએ કહ્યું કે, “મેં અહીં વાત કરી છે. જુઓ, અહીં હવે છેલ્લા બે જ મૃતદેહો બચ્યા છે. એમાંથી એક અદિત હોઈ શકે. આપણે હવે ઘરે જઈએ. કાલે સવારે બીજા મૃતદેહનો પરિવાર સંમત થાય તો બંનેના સાથે અંતિમ સંસ્કાર કરી શકાય. એના સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી.” બસ હવે ઘરે જવાનું હતું. અને સવારની રાહ જોવાની હતી.

બધા સગાંઓ ઘરે આવી ગયાં હતાં. અવનીને જોતાં જ દીકરીઓ સહિત બધાં તેને વળગી પડ્યાં પણ પછી એને એક રૂમમાં લઈ જવામાં આવી. ખૂબ થાકેલી અવની માના ખોળામાં માથું મૂકી પારાવાર વલોપાત પછી જાણે તંદ્રામાં સરી પડી.

“બાય અનુ…!” વહેલી પરોઢે ઘરેથી એરપોર્ટ જવા નીકળેલા અદિતનો હસતો ચહેરો યાદ આવ્યો. “યાર, તેં આજે અમદાવાદ જવાનું નક્કી કર્યું? આજે તો મેં એક બીજો પ્લાન કર્યો હતો તારી સાથે. અવનીને નજીક ખેંચતા, “અરે! બે કલાકનું જ કામ છે. ચાર વાગે પાછો આવી જઈશ. બસ પછી તેં ગોઠવેલા પ્લાન મુજબ… અને સાથે સૌમ્ય અને સરવાણીને પણ મળતો આવીશ, પછી ઊડીને તારી પાસે. ને જો, મેં સૌમ્યને પણ ફોન નથી કર્યો. ચોવીસ કલાકની ડ્યૂટીવાળું બમ્બાખાનું છોડીને એ ક્યાં જવાનો? ચલ બાય…” અદિત આવવાનું કહીને જાય એ સમયે તે પાછો ન આવે એવું કદી બન્યું ન હતું. એને ટેવ હતી એરપોર્ટ પહોંચીને એક ફોન કરે જ અને કર્યો પણ હતો. ઊંઘતી દીકરીઓને પણ યાદ કરેલી.ને મને સાંજની રાહ જોવા પણ કહેલું.

પછી.. એવું થયું હશે કે, આદિત્ય પ્લેનમાં બેઠો જ ન હોય, ટિકિટ ખોવાઈ ગઈ હોય અથવા તેની સીટ બીજા કોઈને અલોટ કરી હોય. ના, ના, પ્લેનમાં બેઠો હશે પણ ક્રેશ થતી વખતે સૌથી પહેલાં તે બહાર કૂદી પડ્યો હશે. હા, એવું જ હશે. એ અગાઉ મિલીટરીની ટ્રેનિંગ લેવા પણ ગયો હતો. સ્ટીલ જેવી એની બોડી છે. એની કૂદીને દોડી જ ગયો હશે. અદિત તું આમાં નહીં જ હોય.તું બચી જ ગયો હશે.મેં ખૂબ ધારીને જોયું છે અદિત તું જ મારું અતીત અને ભાવિ પણ. પ્લીઝ એક વાર કહી દેને કે તું આવીશ. આવીશને ‘અદિત?’અદિત. શબ્દ અવનીથી મોટેથી બોલાઈ ગયો. માએ ઢંઢોળી અને બોલી, “બેટા, તારું મોઢું સુકાતું હશે, પાણી પી લે.” અવની સફાળી બેઠી થઈ. બિહામણા વાતાવરણે તેને ઘેરી લીધી હતી.

સવાર પડી. એને વડીલોએ સમજાવી કે બે મૃતદેહોના સાથે જ અગ્નિસંસ્કાર કરવાના છે. બીજા મૃતદેહનો પરિવાર પણ હિંદુ બ્રાહ્મણ છે અને તેમને પણ વાંધો નથી. આ સિવાય બીજું કરી પણ શું શકાય? બંને મૃતદેહોને સંપૂર્ણ ઢાંકી ફૂલોથી સજાવીને સિવિલમાં જ તૈયાર કરવામા આવ્યા. હવે તેના દર્શન સિવાય કશું જ કરવાનું નહોતું. મુખ હોય તો ગંગાજળ રેડાયને? એને નસકોરા હોય તો રૂ મુકાય ને? ચામડી હોય તો ચંદનનો લેપ કરાય ને! બસ જે છે તે આ જ છે અને અંતિમ છે.

અવની સૌની સાથે સિવિલ હોસ્પિટલ પહોંચી. તેના મનમાં આક્રંદનો પાર ન હતો પરંતુ તેણે ગાડીમાંથી ઊતવાની ચોખ્ખી ના પાડી. એ અદિત નથી. હું વિદાય નહીં આપું. મારો અદિત તો આવશે. સૌને થયું કે હવે શું કરવું? મા  તેને સમજાવવા લાગી પરંતુ અવની ન માની. એની આંખમાં આંસુનું ટીપું પણ ન હતું.પણ તેણે જોયું,

  સામેથી આવેલી એક કારમાંથી એક યુવાન ગર્ભવતી સ્ત્રીને ટેકો આપીને માંડ ઉતારવામાં આવી. જોતા જ લાગ્યું કે પ્રસવની ક્ષણ હમણાં જ આવી જશે. મુરઝાયેલો ચહેરો, રડી રડીને એ સૂકાઈ ગયેલી આંખો અને ત્રણથી ચાર જણા તેને ટેકો આપીને બંને લાશ સુવડાવી હતી એ તરફ લઈ જતા હતા, જોઈને જ એમ થાય કે તેને શું કામ અહીં આવ્યા હશે? પરંતુ જરૂરી હતું કે તે સ્વીકારે કે તેનો પતિ મૃત્યુ પામ્યો છે.ડોક્ટરની સલાહ મુજબ એને મૌન તોડી રડાવવી અત્યન્ત જરૂરી હતી.

અવની માંડ આ દ્રશ્ય જોઈ શકી, તે સ્ત્રી ઢળી પડવાની તૈયારીમાં હતી, તે ભાન ગુમાવી દે તેવું લાગ્યું પરંતુ ત્યાં જ અવની ગાડીમાંથી ઊતરી અને દોડી. અવની એ યુવાન સ્ત્રીને જોરથી વળગી પડી અને પીઠ પર હાથ ફેરવતા બોલી, “આવશે… એ આવશે…”

આગલા દિવસથી મૌન થઈ ગયેલી એ યુવાન ગર્ભવતી સ્ત્રી ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડી. બધાના રુદન વચ્ચે પણ દબાઈ જતો, એના પેટ પર હાથ ફેરવતો ફેરવતો સ્વર સંભળાતો હતો, “એ આવશે… પાછો આવશે.”

યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી:

માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી: કુછ ના કરો, કુછ ભી ના કરો અઢારમી સદીનાં કવિ વિલિયમ કાઉપર એવું કહી ગયા કે ડૂઇંગ નથિંગ વિથ અ ડીલ ઓફ સ્કિલ. એટલે એમ કે જથ્થાબંધ કૌશલ્ય સાથે કશું ય ન કરવું! ઇકોનોમિસ્ટ પૉડકાસ્ટર ટિમ હાર્ટફોર્ડે તાજેતરમાં આ બાબતે ચર્ચા કરી અને અમને શબ્દ મળ્યો. માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી (Masterly Inactivity). ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર ‘માસ્ટરલી’ એટલે ઉસ્તાદને શોભે એવું, ખૂબ નિષ્ણાત, કુશળ, પ્રવીણ. અને ‘ઈનએક્ટિવિટી’ એટલે નિષ્ક્રિયતા, આળસ, સુસ્તી, ક્રિયાશૂન્યતા. અહીં ચોથો અર્થ જ પ્રસ્તુત છે અને એ છે ક્રિયાશૂન્યતા. મને આવડત છે, હું ઘણું કરી શકું પણ આ સમયે મારી કાંઇ નહીં કરવાની જરૂર છે. મારા આળસને મારે ખંખેરવાની નહીં પણ સંકોરવાની જરૂર છે. મને એમ થાય છે કે હું કરું, હું કરું પણ નહીં કરવું- એની જરૂર છે. રોજ રોજ સમાચાર આવે છે. સોશિયલ મીડિયા પર ટીકાટિપ્પણ થાય છે. તંત્રનાં છાજિયાં લેવાય છે. જન જન ઓક્સિજન માટે ટટળે છે અને કોવિડ મુક્ત થાય તો કાળી ફૂગ હેરાન કરી નાંખે છે. અને હજી ત્રીજી લહેર આવવાની છે, એવી વાતો છે. હું સરકારને દોષી જાહેર કરું છું. પણ હું કયાં સમજુ છું? હું તો બસ ફરું છું, રખડું છું, એ ય માસ્ક વિના. લગ્નમાં હજીય ૫૦ માણસોની છૂટ છે. શા માટે? છોકરા છોકરી રાજી તો કયા કરે બારાતી? પણ આપણી ધાર્મિક ભાવના જડ છે. અમે તો બેડાં લઈને નીકળીશું. અમે તો રાજકીય રેલી કરીશું. અમે તો ક્રિકેટ રમાડીશું. આ બધાને તો કોવિડ હોસ્પટલ્સમાં ફરજિયાત સેવા કરો- એવી સજા થવી જોઈએ. ભલે ઘરમાં બંધ રહીને કંટાળી ગયા છે સૌ કોઈ. પણ લખી રાખો કે એનો એક માત્ર ઉકેલ છે માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી. આ બ્રિટિશ રાજનો શબ્દ છે. સને ૧૮૬૦-૭૬ દરમ્યાન લોર્ડ જ્હોન લોરેન્સ ભારતનાં ગવર્નર જનરલ અને વાઈસરૉય હતા. અફઘાનિસ્તાન પણ ભારતનો જ હિસ્સો હતો. સને ૧૯૬૨ માં જ્યારે એનાં આમીર દોસ્ત મોહમ્મદ ખાન મૃત્યુ પામ્યા તે પહેલાં વારસદાર તરીકે તેઓએ તેમનાં ત્રીજો દીકરા શેર અલીને ગાદી સોંપવાનો આદેશ કર્યો હતો. લોર્ડ લોરેન્સે શેર અલીને માન્યતા આપી. પણ શેર અલીનાં બે મોટા ભાઈઓ અફઝલ અને અઝુમે બળવો કર્યો અને અફઘાનિસ્તાનનો ઘણો હિસ્સો કબજે કર્યો. લોર્ડ લોરેન્સે એમને પણ માન્યતા આપી પણ શેર અલીની માન્યતા ચાલુ રાખી. એમણે કહ્યું કે અમે વચ્ચે ન પડીએ, તમે અંદર અંદર લડી લ્યો અને જે જીતે વોહી આમીર ખાન! પછી એવું થયું કે શેર અલીએ બધાને હરાવીને આખા અફઘાનિસ્તાન પર ફરી કબજો મેળવ્યો તો એને પણ માન્યતા આપી. આ હતી માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી નીતિ. હા, તેઓ સદા જાગરૂક હતા, સદા સાવધાન હતા. પણ વચ્ચે પડવું નહીં. અમથું નુકસાન શાને વેઠવું? પણ પછી રશિયાની ઘૂસણખોરી વધી તો બ્રિટિશ શાસને લોર્ડ જ્હોન લોરેન્સ અને એમની સાથે એમની હવે જાણીતી થઈ ગયેલી માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી નીતિને પણ- રવાના કર્યા. પછી બ્રિટન અફઘાનિસ્તાનમાં યુદ્ધે ચઢ્યું અને પછી માસ્ટરલી એક્ટિવિટી કરીને રશિયાને દૂર રાખ્યું. પછી આ શબ્દ તબીબી વિજ્ઞાનમાં આવી ગયો. શરીર છે. રોગ થાય. થોડી રાહ તો જુઓ. તબીબી જીપી (જનરલ પ્રેક્ટીશનર) પાસે જશો એટલે ફટ દઈને ઇન્જેકશન અને સટ દઈને એન્ટીબાયોટિક્સ. બધાને ફટાફટ અને સટાસટ સાજા થવું છે. જો કોઈ સાદા ડોક્ટર વાર લગાડે તો એ નકામો છે એમ કહીને લોકો બીજે જાય છે. બાટલો ચઢાવે તે ડોકટર સારો. અરે સાહેબ, શરીરે પોતે રીપેરકામ કરે જ છે પણ આપણે ધીરજ ધરતા નથી. માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી અહીં મદદ કરશે. ફરીથી કહું કે સાવ નચિંત થવાની જરૂર નથી. થર્મોમીટર, ઓક્સિમીટરનો ઉપયોગ કરી શકાય. આરટીપીસીઆર પણ કરાવી શકાય. લોહીની તપાસ જરૂરી ન હોય તોય કરાવ્યે રાખવી યોગ્ય નથી. જરા તાવ આવે એટલે દોડી ગયા છાતીનાં ફોટા પડાવવા. માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી જરૂરી છે. ફરીથી કહું છું સાવધાની અને જાગરૂકતા પણ જરૂરી છે. એમ સાવ નચિંત થઈ જવું એ ઈનએક્ટિવિટી છે પણ એ માસ્ટરલી નથી. માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી શબ્દ બાળઉછેર માટે પણ વપરાય છે. આપણે બાળકનું બહુ ધ્યાન રાખીએ છીએ. એનાં મિત્રો કોણ બને એ પણ આપણે નક્કી કરીએ. શિક્ષક બરાબર ભણાવે છે કે નહીં? માર્ક ઓછા મળે તો શિક્ષકનો વાંક. બાળક માટે માબાપ જાણે કાયમ હાજરાહજૂર. આવા માબાપને હેલિકોપ્ટર પેરન્ટ્સ કહેવાય છે જે સદાકાળ હેલિકોપ્ટરની જેમ હોવર કરતાં રહે છે. માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી એનાથી બરાબર ઊલટો શબ્દ છે. બાળકોને જાતે વિચારવા દો . એમની કિટ્ટા બૂચ્ચા એ એમનો વિષય છે. માબાપને માલૂમ થાય કે એમને ઠરીને જીવવા દો. એમની રીતે જીવવા દો. કયાં સુધી ચમચીથી ખવાડશો? ફરીથી કહું છું સાવધાની અને જાગરૂકતા તો જરૂરી છે જ. આ શબ્દ સ્પોર્ટ્સમાં પણ આવી ગયો. ફૂટબોલમાં ગોલ કિક આવે છે. પ્લેયરની ફરજ છે કે એક લાત મારીને ફૂટબોલનો ગોલ કરવો. ગોલકીપરની ફરજ છે કે ફૂટબોલને કોઈ પણ રીતે અટકાવવો. ગોલકીપર કાં જમણી બાજુ ડાઈવ મારે અથવા ડાબી બાજુ ડાઈવ મારે. પણ ફૂટબોલ એની બીજી બાજુ આવે અને ગોલ થઈ જાય. ગોલકીપર ત્યાંનો ત્યાં જ ઊભો રહે તો? આ માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી છે અને એનાથી ગોલ થતો અટકાવી શકાય છે. પણ જો ગોલ થઈ જાય તો ટીકા ય થાય કે એ આળસુની જેમ ઊભો રહ્યો. જો કે સાવધ તો રહેવું જ જોઈએ. હેં ને? કામ કામ ને કામ. કદી બાળકો પાસે બેસી જુઓ. વહેલી સવારે કે મોડી સાંજે સૂર્યની એક્ટિવિટીને જોઈ જુઓ. ઘરકૂંડામાં ફૂલ ઊગ્યાનો ઉત્સવ મનાવી જુઓ. એકાદ બળવાખોર કવિતા લખી જુઓ. પતિ અને પત્ની એક ચોખાનો દાણો લાવે અને એક દાળનો દાણો લાવે અને પછી બનાવે બસ ખીચડી અને બચેલો સમય કોઈની નિંદા કરીને સુખ મેળવી લિયે. અકારણ હસવું, બેતહાશા હસવું- જેવી બીજી કોઈ પણ માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી નથી.

શબ્દશેષ:“સતત કર્મશીલ વ્યક્તિ, મેં જોયું છે કે ભાગ્યે જ નમ્ર હોય છે, એવી સ્થિતિઓમાં પણ, જ્યારે કશું ય કરવું બહુ મોટી ભૂલ હોય… અને ત્યારે એણે માસ્ટરલી ઈનએક્ટિવિટી અપનાવવી જોઈએ.’ –કેનેડિયન લેખક રોબર્ટસન ડેવિસ Paresh Vyas

Leave a comment

Filed under Uncategorized