Monthly Archives: ફેબ્રુવારી 2013

ક ન ડ ગ ત / પરેશ પ્ર વ્યાસ

કનડગત / પરેશ પ્ર વ્યાસ bully.jpg

 

બુલી: એટલે પણ લોકશાહી સંદર્ભે એક શબ્દનાં પરસ્પર વિરોધી અર્થોની વાત….

આમજનતા બહુમતીમાં છે પણ ચૂપ  છે. ભ્રષ્ટકર્મી લઘુમતીમાં છે પણ તેઓ ચૂંટાયા છે. સત્તા એમની પાસે છે એટલે એ બધાની ઐસીતૈસી કરી શકે છે. પણ કૌભાંડોનો પટારો ખૂલે છે અને એક પછી એક પરાક્રમ પ્રગટ થાય છે. પરિસ્થિતિ બદલાય છે. માત્ર ચૂંટાયા હોઇએ એટલે સત્તાનાં જોરે કાંઇ પણ કરવાનું  લાયસન્સ મળી નથી જતું. આવું કહીને કેગ(કમ્પ્ટ્રોલર એન્ડ ઑડિટર જનરલ) વડા રજનીશ રાય વિદેશી ધરતી પર સરકારની સરાજાહેરમાં ટીકા કરી રહ્યા છે. ‘ઝી ન્યૂઝ’નાં અહેવાલ મુજબ તેઓ રાજકારણીઓને લાક્ષાણિક બુલી(Bully) ની ઉપમા આપે છે. કોંગ્રેસ કહે છે કે બંધારણીય હોદ્દા પર રહેલા રજનીશ રાય લક્ષ્મણરેખા વટાવી રહ્યા છે.

બીજી તરફ લોકશાહીનાં પ્રહરી તરીકે અખબારી માધ્યમોની સ્વતંત્રતા કાયમ રહે પણ સાથે સાથે તેઓ હદ પણ ન વળોટે એ માટે પીસીઆઇ(પ્રેસ કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા) નામની બંધારણીય સંસ્થા છે. પીસીઆઇનાં વડા જસ્ટિસ માર્કંડેય કાત્જુ ગુજરાત 2002 રમખાણોની ટીકા કરે છે. ભાજપ કહે છે કે એમનો પોતાનો રાજકીય મત હોઇ શકે પણ કાત્જુ બંધારણીય હોદ્દા પર રહીને લોકોને સલાહ આપી રહ્યા છે કે હવે પછીની ચૂંટણીમાં કોને મત દેવો અને કોને નહીં. આ તો રાજકારણી ગતિવિધિ છે. બંધારણીય હોદ્દા પર હોઇએ તો રાજકીય રીતે તટસ્થ હોવું જોઇએ. સુપ્રિમ કોર્ટનાં આ સેવા નિવૃત્ત જજ વિરોધ પક્ષોની રાજકીય ટીકા કરી રહ્યા છે.  વર્તમાન સરકારે એમની પીસીઆઇ વડા તરીકે નિમણુંક કરી છે. કાત્જુ સરકાર પ્રત્યે પોતાનું ઋણ અદા કરી રહ્યા છે. ‘ફર્સ્ટ પોસ્ટ’નો અહેવાલ કહે છે કે કાત્જુ બુલી પલ્પિટ(Bully Pulpit) પર છે. એ પ્લેટફોર્મનો કાત્જુ ભરપુર ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. શું છે આ બુલી અને બુલી પલ્પિટ?

બુલી એવો શબ્દ છે જેનાં બે અર્થ થાય છે. પાછા બન્ને અર્થ એક બીજાથી વિપરીત છે. સ્વયં-વિરોધાર્થી શબ્દોની એક આગવી મઝા છે. જેમ કે ‘ઓવરલૂક’ એટલે ધ્યાનથી તપાસવું અથવા ધ્યાન ન આપો તો એને ય ઓવરલૂક કહેવાય.ક્રિયાપદ તરીકે ‘સ્કિન’ એટલે ચામડી ઉતરડી નાંખવી પણ આવરણ ચઢાવવાને પણ એમ જ કહેવાય. ‘ઑફુલ’ એટલે ખુબ જ સરસ અથવા અતિખરાબ. બુલી એટલે આમ તો આદતથી ઘમંડી અને નિર્દયી માણસ જે બીજાને , ખાસ કરીને પોતાનાથી નબળા લોકોને ધમકાવતો ફરે, માર મારતો ફરે, દમદાટી આપતો ફરે. ઠગ, ગુંડા કે ભડવાને પણ બુલી કહેવાય. બુલીમાં ફીઝીકલ અત્યાચાર હોય, ઇમોશનલ અત્યાચાર પણ હોય. બુલી વન-ટૂ-વન હોય. અથવા બુલી સાગરીતો સાથેની સાઝીશ પણ હોય. જાતિ, ધર્મ, પ્રદેશનાં ભેદભાવમાં પણ બુલીંગ થાય. બુલીંગ ઘરમાં, પડોશમાં, નિશાળમાં કે ઓફિસમાં થઇ શકે. મીલીટરી કે જેલમાં ય થઇ શકે. ધાર્મિક સ્થળો પર પણ થઇ શકે. અરે, ઇન્ટરનેટથી કોમ્પ્યુટર પર પણ થઇ શકે. એને સાયબર બુલિંગ કહેવાય. પણ બીજા સાવ વિપરીત અર્થમાં તમે મઝાનાં માણસ અથવા તો પ્રિયતમ/તમાને પણ બુલી કહી શકો. ઉત્કૃષ્ટ કાર્ય કર્યું હોય તો તમે ‘બુલી ફોર યુ’ એમ કહીને તમારો રાજીપો વ્યક્ત કરી શકો.

મૂળ ડચ શબ્દ બોએલ (અથવા જર્મન શબ્દ બુહેલ) એટલે પ્રેમી અથવા પ્રેમિકા. એ પરથી સન 1530માં અંગ્રેજી ભાષામાં શબ્દ આવ્યો બુલી એટલે સ્વીટહાર્ટ. પણ સત્તરમી સદીમાં બુલી શબ્દનાં અર્થનું અધ:પતન થયું અને સારા માણસમાંથી ‘બુલી’ બીજા પર રોફ જમાવતો થયો. અને પછી નબળાંને કનડતો, પજવતો અને હેરાન કરતો માણસ થયો. કદાચ આ ‘બુલ’ શબ્દની અસર હતી. બુલ એટલે આખલો. આખલો ગાંડો થાય એટલે કેટકેટલાંયનો સોંત વાળી નાંખે. બુલીનો એક અર્થ થાય છે વેશ્યાનો દલાલ. આ દલાલ સામાન્ય રીતે વેશ્યાનો પ્રેમી જ હોય, એનો રક્ષક હોય, વેશ્યાને કોઇ ખોટી રીતે પજવે તો એની પર પોતાની ધાક જમાવીને, એને ધમકાવીને કાઢી મુકે. જો કે અમેરિકાએ પોતાની બોલચાલની ભાષામાં આદરપાત્ર, આનંદી કે મઝાનાં માણસ તરીકે બુલી શબ્દનો મૂળ પોઝીટીવ અર્થ પણ જાળવી રાખ્યો છે. બુલી ફોર યુ અમેરિકન્સ..!

બુલી પલ્પિટ શબ્દ પણ મૂળ પોઝીટીવ અર્થમાં છે. આ શબ્દ અમેરિકન પ્રેસિડન્ટ થિયોડર રૂઝવેલ્ટ(1901-1909)ની શોધ છે. તેઓ પોતાનાં સરકારી નિવાસસ્થાન વ્હાઇટ હાઉસને બુલી પલ્પિટ કહેતા. પલ્પિટ એટલે ચર્ચનો ઊંચો પડથાર અથવા વ્યાસપીઠ જ્યાંથી પાદરી પ્રવચન કરી શકે. જગ્યાનો પોતાનો આગવો મહિમા હોય છે. કોઇ ગમે ત્યાંથી બોલે તો લોકો ધ્યાન પર ન લે, પણ વ્યાસપીઠ પર બેસીને ડાહી ડાહી વાત કરે તો લોકો સાંભળે, સમજે, માને, આચરણમાં મુકે. રૂઝવેલ્ટ એવું માનતા કે વ્હાઇટ હાઉસ એક એવું પ્લેટફોર્મ છે કે જે સ્થળેથી સારી વાત કહેવાનો, લોકોને સંભળાવવાનો અને મનાવડાવવાનો મોકો મળે છે. ભારતમાં કેગ અને પીસીઆઇ પણ બંધારણીય બુલી પલ્પિટ છે. એટલે એના પર બેઠેલા વ્યક્તિ બોલે તો લોકો સાંભળે છે. હું બાવો ‘ને મંગળદાસ બોલીએ તો કોઇ સાંભળે નહીં. પણ આચાર્ય રજનીશ કે ઋષિ માર્કેંડેય બોલે તો…બોલે તો….સબ સુનતે હૈ. એટલે જ કદાચ બુલી પલ્પિટ પર બેસીને બીજાને બુલી કરતા પહેલાં વિચારવું. સાત પગલાં આકાશમાં હોય પણ ત્યાં ય ક્યાંક લક્ષ્મણ રેખા જેવું કાંઇ હોય કે નહીં?!

ફોક્સ ટીવી ચેનલ શૉ ‘ગ્લી’માં ક્રિસ કોલ્ફર સ્ત્રૈણ અવાજમાં ગાતા ફેશનેબલ સમલૈંગિક યુવાનનું પાત્ર ભજવે છે. ત્રેવીસ વર્ષનો યુવા અમેરિકન અભિનેતા, લેખક, ગાયક પોતાના રીઅલ જીવનમાં પણ ગે છે. સ્કૂલમાં છોકરાઓ એની શારીરિક મજાક ઊડાવીને એને વારંવાર બુલી કરે છે. પોતાના અનુભવ પરથી લખેલી આ વાર્તાને ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સનો 2011નો # 1 બેસ્ટ સેલિંગ કિતાબનો ખિતાબ મળે છે. કોલ્ફર કહે છે કે બુલી કરનારા રેતિયા કાગળ જેવા હોય છે. તમને ઘસીને પીડા આપે છે. પણ અંતે તમે પૉલિશ થાવ છો. સુંવાળા બનો છો. જ્યારે રેતિયો કાગળ ઘસાઇને નકામો થઇ જાય છે. બુલી કરનારાઓ આખરે નકામા નીવડે છે.

શબદ આરતી:

હિંમત આગ છે. ધાકધમકી ધુમાડો છે. -બેન્જામીન ડિઝરાયલી (બ્રિટિશ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર 1874-1880)

DSCN6137

5 ટિપ્પણીઓ

Filed under પરેશ વ્યાસ

ચૈતસિક વિશ્વ અનુભૂત /સુજા

સુજાની આ લેખમાળા તેમનું વિશાળ વાંચન, ચિંતન, મનન જ નહીં પણ સાધનાથી અનુભૂતિના અણસાર પામેલી વાણીને
માઘી પૂનમે રીબ્લોગ કરતા આનંદ થાય છે

બની આઝાદ જ્યારે માનવી નિજ ખ્યાલ બદલે છે,
સમય જેવો સમય આધીન થઇને ચાલ બદલે છે.

– રજની ‘પાલનપુરી’

       મને બહુ જ ગમતો આ શેર છે. સમય આગળ આપણું કશું ચાલતું નથી

‘સમય સમય બલવાન હૈ, નહીં પુરુષ બલવાન.’

      …..આવા ઘણાં બધાં વિધાનોના મારાથી આપણને બંદીવાન બનાવી દેવામાં આવ્યા છે. આપણી ઊડવા માટેની પાંખો કાપી નાખવામાં આવી છે. પણ જો આપણે આપણા ખયાલ, આપણા પ્રતિભાવ, આપણું સંજોગો પ્રત્યેનું વલણ બદલી શકીએ, તો એક નવી આઝાદી આપણે પ્રાપ્ત કરવા સક્ષમ છીએ. માનવીનું મન અને વિચાર કરવાની શક્તિ – એ એને મળેલી સૌથી મોટી મૂડી છે. આવી આઝાદી જો મળે તો સમય આપણને આધીન થયો જ સમજો. જ્યારે ‘અંતરની વાણી’ આપણે સાંભળવા લાગીએ છીએ; ત્યારે આ નવી આઝાદી આપણને હાથવગી થઇ શકે છે.

      પણ આ લખવામાં જેટલું સરળ છે તેટલું આચરણમાં મુકવું સરળ નથી –  તે આપણી સૌથી મોટી મનોવેદના છે. જે આવું કરી શક્યા છે; તેમના અનુયાયીઓએ આ કામ સરળ કરી આપવા એટલા બધા રસ્તા બનાવી આપ્યા છે કે,  કયો રસ્તો લેવો તેની બીજી શિરોવેદનામાં આપણે પાછા ફસાઇએ છીએ.

        અને એ રસ્તાઓના મતમતાંતર, ઝગડા અને લોહિયાળ યુધ્ધો, નવા બંધનો, નવી વ્યથાઓ અને નવી કેદો….

      અહીં આપણો પ્રયત્ન એ અંતરની વાણીને ઉજાગર કરવાનો છે. આ કામ આપણે જાતે જ કરવાનું છે. કોઇ તેમાં મદદ ન કરી શકે. આપણે જ પહેલું કદમ ઊઠાવવાનું છે અને સતત એ દીશામાં ચાલતા રહેવાનું છે.

 આઝાદ બની ઊડવું હોય તો પાંખો તો ફફડાવવી જ પડે ને ?!

        આપણે એમ માનવા લાગીએ કે ‘આઝાદ બનીએ એટલે આપણે બહુ સુખી થઇ જઇએ કે, આપણા બધા સાથે સંબંધો સુધરી જાય. આપણી ભૌતિક સમૃદ્ધિ વધવા માંડે.’  આમ થાય કે ન પણ થાય. આમ થાય તો તે એક આડપેદાશ જ થઇ ગણાય.  અત્યારે તો સુખ અને દુખ બન્ને આપણને બંધનકર્તા  છે. મુખ્ય વાત તો એ છે કે, પછી આપણે સુખ અને દુખ બન્નેના બંધનોથી પર થઇ શકીએ. નિર્બદ્ધ રીતે ઊડવાની મજા; બાળકની જેમ સદા રમતા રહેવાની મજા. હાર – જીત ; પ્રાપ્તિ- વિયોગ એ બધાથી પર રહી, હસતા રહેવાની મજા. બસ આનંદ જ આનંદ – નિર્ભેળ, શુદ્ધ આનંદ.

     અભિગમ બદલાય એટલે બધું હતું તેમનું તેમ રહેવા છતાં, બધું જૂદી જ રીતે દેખાવા લાગે.  જ્યારે આમ થાય ત્યારે વસ્તુઓનાં અને ઘટનાઓનાં બીજાં અનેક પાસાં પણ આપણને દેખાવા લાગે;  નવા વિકલ્પો જડવા લાગે. પ્રતિક્રિયા ન કરીએ એટલે, નવી ક્રિયાઓ સુઝે; નવી શક્તિઓ પ્રગટે,  નવા  રસ્તા દેખાવા માંડે –  સમય આપણને આડખીલીરુપ નહીં , પણ સહાયક લાગવા માંડે.

સમયના આધીન આપણે નહીં,
સમય આપણને આધીન થઇ જાય.

 અપેક્ષાઓ

‘અભિગમ બદલવાથી સમય આધીન થાય.’

    આ ખાલી વાત કે મનનો તુક્કો નથી.

    સાવ સામાન્ય રીતે જીવનની શરૂઆત કરનાર અને ખાસ બુદ્ધિ  કે સાધન સમ્પત્તિ ન ધરાવતા હોય તેવી, વ્યક્તિઓ યુગપુરૂષ જેવું જીવન જીવી ગયાના અસંખ્ય દાખલા આપણી નજર સમક્ષ મોજૂદ છે. આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન અને ગાંધીજી આ બે જ વ્યક્તિઓનાં જીવન જુઓ, અને આપણને ખાતરી થશે કે તેઓ આઝાદ થઇ ગયેલ વ્યક્તિઓ હતા. આપણે તેવી ઊંચાઈઓ હાંસલ કરવા જરૂરી તાકાત ધરાવી શકીએ તેમ છે.

આ તો બહુ મોટી વાત થઇ;
અને આપણે કરી શકીએ તેવી વાત.
કોઇની મદદની,
જન્મજાત ક્ષમતાની  કે
સમ્પત્તિની જરુર જ નહીં.

      પણ આપણે તે કેમ કરી શકતા નથી? આ તો એવી વાત થઇ કે, આપણી પાસે હથિયાર છે, અને આપણે તે વાપરી શકતા નથી. કેટલી મોટી વિડંબણા! કેટલી અસહાયતા!

    જો આપણે આ બાબતને ગંભીરતાથી લેવા માંગતા હોઇએ, અને આઝાદ થવાનો સંકલ્પ કરવા માંગતા હોઇએ તો, પહેલાં આ અસહાયતાનાં કારણો અને પરિબળો સમજવાં જોઇએ.

    આપણને શાસ્ત્રોમાં ષડ્‍રિપુઓ  વિશે કહેવામાં આવ્યું છે. કામ, ક્રોધ, મદ, લોભ, મોહ અને મત્સર.મારા મતે આ બધા દુશ્મનો એક જ અસહાયતામાંથી જન્મતા, મનના વિકાર છે. એક જ મૂળભુત અસહાયતા આપણને આ વિષચક્રમાં ફસાવા મજબૂર કરે છે. આપણે મનના આ વિકારોના પ્રવાહમાં તણાઇ જઇએ છીએ -સાવ વિવશ થઇને,  એક તરણાંની જેમ,  લાકડાના એક નિર્જીવ ઠુંઠાની જેમ. આ છ રિપુઓ તો પ્રવાહ છે, વહેણ છે –  માનવજીવનના અવિભાજ્ય ભાગ છે. તે બધા પ્રવાહ પાછળના પરિબળને કારણે પેદા થતાં વમળ માત્ર છે.

    કયું છે આ પરિબળ?  કયો છે આ પ્રચંડ તાકાતવાળો જળરાશીનો ધોધ – જે જીવનને છિન્ન ભિન્ન વમળોમાં પલટી નાંખે છે? – જેમાં તણાયા સિવાય આપણે કશું જ કરવા સમર્થ નથી?  કઇ છે આપણી એ મૂળભુત નબળાઇ; જેના કારણે સર્જાતા  વમળોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા, પેલા છ યે  દુશ્મનો અટ્ટહાસ્ય કરતા આપણી વિડંબના કરે છે? આપણી જીવન જીવવાની આઝાદીને, મુક્ત ગગનમાં મ્હાલવાની આપણી તાકાતને  ધરાશાયી કરી નાંખી છે?

    એ છે: જીવનની મુળભુત, જીવનના પાયામાં રહેલી,  જગત પર પહેલા શ્વાસ લીધાની સાથે જ આપણી સાથે જડાયેલી, જીજીવિષા- જીવતા રહેવાનો મરણિયો પ્રયાસ. આપણી, આપણા પોતાના હોવાપણા પાસેની એક માત્ર અપેક્ષા :

‘મારે જીવતા રહેવું છે.
મારે મરવું નથી.’ 

    અપેક્ષાનું આ પ્રથમ ચરણ; પહેલા શ્વાસ સાથે જડાયેલી એ ચીસ, એ રૂદન – એ જ છે આપણી બધી અસહાયતાનું મુળ.

  અપેક્ષા
પ્રયત્ન
સફળતા
મદ
લોભ
કામના

નવી અપેક્ષા 

  અને વળી………

  અપેક્ષા
પ્રયત્ન
અસફળતા
ક્રોધ
હતાશા

બીજું કોઈ આગળ નીકળી ગયાનો ઓથાર

ઇર્ષ્યા
વેર લેવાની ભાવના

      બસ! બધાં જ વિષચક્રો ફરી શરુ.  વધારે પ્રબળ  વિષચક્રો.  એજ પ્રવાહમાં વહેવાનું,  ફંગોળાવાનું – કદીક પ્રવાહની ઉપરની સપાટી પર આવીને તર્યાનો આનંદ માણવાનો; અને ફરી પાછા અંદર ડુબકી અને ગુંગળામણ – એ જ વિવશતા, એજ પાછી  જન્મચીસ – નવા સ્વરૂપે –

‘મારે જીવવું છે.
મારે મરવું નથી. ‘ 

આ છે આપણું જીવન.
અપેક્ષા – અપેક્ષા – અપેક્ષા…. કદી ન સંતોષાય એવી ભૂખ અને તરસ.. ઝાંઝવે ઝાંઝવાં..એ જ ગુલામી – એ જ બંધન – એ જ જન્મભરની કેદ.  

” આકાશ તો મળ્યું, પણ ઊડી નથી શકાતું.
પિંજરને તોડવામાં પાંખો કપાઇ ગઇ છે.”

– શોભિત દેસાઇ

     આઝાદ થવું છે ને? જોનાથન લીવીન્ગ્સ્ટન સીગલની જેમ મુક્ત ગગનમાં ઊડવું છે ને?  આનંદ, ચૈતન્ય, સત્ય અને પરમ તત્વને પામવું છે ને ?

તો આ અપેક્ષાની ચુંગાલમાંથી છુટવું પડશે.

– ચિત્તવૃત્તિ

આપણે એમ માની તો લઇએ કે, અપેક્ષા જ જીવનના બધા દુઃખોનું મુળ છે. પણ આપણે અપેક્ષા વિશે વિચારવું હોય, તો જીવની ઉત્પત્તિ વિશે થોડું વિચારવું જોઇએ.    ગર્ભાવસ્થામાં માના પેટમાં શિશુ સાવ પરતંત્ર અને નિષ્ક્રીય હોય છે. તેનું પોષણ અને વૃદ્ધિ  માના લોહીથી થાય છે. તેને ખોરાક , પાણી અને હવા કાંઇ જ જરુરી નથી. કોઇ ઉત્સર્ગ પણ થતા નથી. બધું જ માના લોહીના માધ્યમથી થઇ જાય છે. એ અંધાર કોટડીમાં અવાજ અને સ્પર્શ સિવાય કોઇ ઇન્દ્રીયજ્ઞાન હોતું નથી. એક માત્ર કામ કરતું અંગ તે હૃદય હોય છે;  જે શિશુના શરીરમાં લોહીને  ફરતું રાખે છે. કોઇ વિચાર પણ કદાચ હોતા નથી. જીવનની આ સાવ શરણાગતિ ભરેલી અવસ્થા હોય છે.

     હવે માતાની ભૂમિકા  જોઇએ તો;  તે અભાન પણે ગર્ભસ્થ શિશુનું સંવર્ધન કર્યે જાય છે. શરણાગતિએ આવેલા નવા જીવનું તે જતન કરે છે. જીવન-સર્જક જનેતાનું સમગ્ર અસ્તિત્વ ભૃણની જરૂરિયાતો સ્વયં-સંચાલિત રીતે સંભાળી લે છે. તેની રૂચિઓ બદલાતી જાય છે. ભૃણની વૃદ્ધિમાં બાધક હોય, તેવો ખોરાક તેને પચતો નથી. બાળકને જન્મ આપ્યા બાદ તેના પોષણ માટેની વ્યવસ્થાની તૈયારી  માતાના  સ્તનમાં થવા માંડે છે. કોઈક અજાણ, પરમતત્વે નવા જીવની ઉત્પત્તિ માટે તેના સમગ્ર શરીર, મન અને પ્રાણને સજાગ કરી દીધેલાં હોય છે.

માટે, ઇશ્વર જો હોય તો
તે મા જેવો હોવો જોઇએ.

     જન્મ થતાં જ તે સહારો મળતો બંધ થઇ જાય છે. નાયડો કે ગર્ભપોષક નળી (umbilical cord) છેદાઇ જતાં જ આ વ્યવસ્થાનો અંત આવે છે. અંધકારમાંથી પ્રકાશમાં અવતરણ થતાં જ જ્ઞાન આવવા માંડે છે. અને જીજીવિષાની પ્રક્રિયા શરુ થઇ જાય છે. હવે પહેલો શ્વાસ જાતે ભરવો પડે છે. બાળકના મોંને માતાના સ્તન પાસે રાખતાં જ હોઠ હાલવા માંડે છે. આ સૌથી પહેલા સંઘર્ષની પ્રયત્નની શરુઆત.  નવા અવાજો, નવા સ્પર્શો, નવા સ્વાદ, નવી ગંધ.  આંખો ખૂલતાં નવાં દર્શનો, સતત નવી સંવેદનાઓ સર્જતાં જાય છે. મન તેની પ્રાથમિક અવસ્થામાં પણ આ બધાનું અર્થઘટન કરવા માંડે છે; સમજવા માંડે છે અને નવા ગમા અને અણગમા સર્જતું જાય છે. અને આમ સ્વભાવ બંધાવાની પ્રક્રીયા ચાલુ થઇ જાય છે.

     આ પ્રક્રિયા જીવનભર ચાલુ રહેવાની છે. સંવેદનાઓ, તેનું અર્થઘટન, પ્રતિક્રિયા; ગમો, અણગમો, રુદન અને હાસ્ય; વર્તન, વાણી અને વિચારોનું અનુકરણ; નવું જ્ઞાન અને તેનાથી સર્જાતા નવા સુખો અને દુઃખો.  એક પછી એક મહોરાં મળતાં, ઘડાતાં જાય છે. અને દરેક સંજોગનું અર્થઘટન નવી અપેક્ષાઓ સર્જતું જાય છે.

અપેક્ષાઓ તો આપણા સ્વભાવનું  અવિભાજ્ય અંગ છે.

     આ છે આપણી ઉત્પત્તિ સાથે મળેલી આપણી નિયતી. આથી કોઇ આપણને સુફિયાણી સલાહ આપે કે, અપેક્ષાઓ રાખવાનું છોડો; તો તે શક્ય જ નથી. એ તો આપણા સ્વભાવ, આપણા દેહ, આપણા મન, આપણા સમગ્ર હોવાપણા સાથે, આપણા ધર્મ કે પોત સાથે વણાયેલ વૃત્તિ છે.

આપણી એ સ્વાભાવિક ચિત્તવૃત્તિ છે.

   તો સત્ય શું છે તે શી રીતે ખબર પડે ? કઇ રીતે જીજીવિષા અને અપેક્ષાઓની ચુંગાલમાંથી આપણે છુટી શકીએ? કઇ રીતે આ વર્તુળકાર નિયતીની બહાર આપણે નીકળી શકીએ;  આઝાદ બની શકીએ? કઇ રીતે આનંદ, ચૈતન્ય, સત્ય અને પરમ તત્વ અથવા એવા કોઈ સામર્થ્યની ઉપલબ્ધિ થઇ શકે?

   આપણે એ માટેનાં સાધનોની તલાશ કરીએ એ પહેલાં આ ચિત્ત વૃત્તિનો જરા બારીકાઈથી અભ્યાસ કરીશું.

માનવ વૃત્તિઓ (વિચાર અને ખાલીપો)

પ્રાણીમાત્રના જીવનમાં ચાર વૃત્તિઓ ( Instincts) પાયાની ગણાય છે –

  • આહાર
  • નિદ્રા
  • ભય
  • મૈથુન

    પ્રાણીઓની સમગ્ર પ્રવૃત્તિઓના મૂળમાં આ ચાર પાયાની વૃત્તિઓ હોય છે. ઓછા વત્તા પ્રમાણમાં પ્રાણીજીવનમાં આ ચાર પરિબળો હોય જ છે. અને તેના પરિપાકરૂપે પ્રાણીઓનો જાતિધર્મ બનતો હોય છે. એ વાઘ હોય કે ઉંદર; ક્ષુદ્ર જીવડું હોય કે મહાકાય વ્હેલ માછલી – આ ચાર પાયાની વૃત્તિઓ તેમને વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ કરવા દોરે છે.

        આ વૃત્તિઓ ઉપરાંત  મમતા કે પ્રેમ જેવું પાયાનું તત્વ પણ પ્રાણીઓમાં વત્તા ઓછા પ્રમાણમાં હાજર હોય છે. એના અસંખ્ય ઉદાહરણો ઘણી જગાએ જોવા મળે છે. વિકરાળ સિંહની તેના પાલક સાથે પ્રિતી; કૂતરાની તેના માલિક પ્રત્યે વફાદારી; કૂતરા અને બિલાડીનું સહ અસ્તિત્વ; ઘોડાની તેના સવાર સાથેની દોસ્તી – આમ અનેક ઉદાહરણોથી ફલિત થાય છે કે, પ્રાણીજીવનમાં પણ પ્રેમની લાગણી અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

         માણસમાં આ પાંચ ઉપરાંત અનેક શક્તિઓ કે વૃત્તિઓ હયાત હોય છે. પણ એ બધાના  મૂળમાં એને મળેલું સુવિકસિત મન છે. મારા માનવા પ્રમાણે, વિચાર, ખાલીપો, સ્વપ્ન અને જાગ્રુતિ – આ ચાર તત્વ માણસના ચિત્તમાં હોય છે. ઉપરોક્ત પાંચ તત્વ ઉપરાંત આ ચાર મળીને માણસને માણસપણું આપે છે. અહીં આપણે આ ચાર તત્વો વિશે ટૂંકમાં વિચારીએ.

વિચાર 

       ’માનવ’ શબ્દની વ્યુત્પત્તિ  મન સાથે સંબંધિત છે. મનની સાથે વિચારશક્તિ સંકળાયેલી હોય છે. આ માનવમાત્રની પાયાની વૃત્તિ કે બળ છે. આદિમ માનવ, આદિવાસી કે સામાન્ય મજુરથી માંડીને પ્રચંડ મેધાવી વૈજ્ઞાનિક, વિશ્વવિજેતા કે આર્થિક સામ્રાજ્યના અધિપતિઓ  – આ સૌમાં વિચાર કરવાની શક્તિ વત્તા ઓછા પ્રમાણમાં હાજર હોય જ છે. માણસ ઘટનાઓ અંગે વિચારે છે. તેની જાણીતી હોય એવી  ઘટનાઓ સાથે તેનું મૂલ્યાંકન કે તુલના કરે છે. તેનું વિષ્લેશણ કરે છે. તેમાં તે કલ્પના અને તર્કના પ્રવાહો અને રંગ ભેળવે છે. અને નવી ક્રિયા કે પ્રતિક્રિયાને જન્મ આપે છે. ગમા, અણગમા, આક્રોશ, લોભ, માનની અપેક્ષા, મદ, મત્સર આ બધાનું મૂળ વિચાર હોય છે.  માનવ સંસ્કૃતિના પાયામાં, એના સંઘર્ષોમાં, પ્રભાવની આકાંક્ષાઓમાં   માનવની આ પાયાની વિચારશક્તિ હોય  છે – એના સારાં/ નવરાં બધાં રૂપોમાં. મોટા ભાગનો સામાન્ય માનવ વ્યવહાર વિચારની નિપજ છે.

ખાલીપો

          પણ આની સાથે ખાલીપાનું તત્વ સ્વતંત્ર રીતે કામ કરતું હોય છે. જેને કદી જાણી નથી, જોઈ નથી, અનુભવી નથી એવી કોઈક અગમ્ય ચીજની પ્રાપ્તિ માટે તેને અજંપો હોય છે. બધું હોય અને છતાં કશુંક ખુટતું લાગે. આ બધાંનો એક સામાન્ય અનુભવ હોય છે. ધન, સમ્રુદ્ધિ અને સામર્થ્યમાં આળોટતા માંધાતાથી માંડીને સાંજનો રોટલો મળી જાય એનાથીય સંતોષ પામતા ઝુંપડાવાસી, અરે! રસ્તે રઝળતા ઈન્સાનને પણ આ ખાલીપો સતાવે છે. કવિઓ એને ‘ઝાંઝવાનાં જળ’  કહે છે. આ ‘વિચાર’ને અતિક્રમી જતી એક સ્વતંત્ર વૃત્તિ કે તત્વ છે. હમ્મેશ માણસને કશાકનો અભરખો સતાવતો જ રહે છે. મનમાં જેનું અસ્તિત્વ  છે જ નહીં; જેની કલ્પના પણ કરી નથી તેવી કો’ક અણદીઠી વસ્તુ કે ઘટના માટેની ઝંખના વિચારથી અલગ એવા કોઈક પરિબળથી જન્મતી હોય છે.આ ખાલીપાને કારણે અનેક જરૂરી કે બિન જરૂરી પ્રવ્રુત્તિઓ માણસ કરે છે; વ્યગ્રતા અનુભવે છે;  કશાય કારણ વગર નીરાશા કે હતાશાનો અનુભવ ક્રરતો રહે છે. મહત્વાકાંક્ષાઓ, નવી શોધખોળો, નવસર્જનો – આવા ખાલીપાની ચરમસીમા રૂપ નીપજ હોય છે. ખાલીપો ન હોય તો કશું  નવું ન સર્જાય. આવો ખાલીપો સાવ નવાનક્કોર વિચારને જન્મ આપે છે. અને વિચાર ખાલીપાને… આમ આ એક બંધ વર્તુળ બને છે. પણ વિચાર અને ખાલીપો એકમેકથી ભિન્ન તો હોય જ છે. તેમનું પોતાનું સ્વતંત્ર હોવાપણું હોય છે.

       જ્યારે એ ખાલીપો જીવન જરૂરિયાત માટે નવાં સાધનો પેદા કરવા વપરાય છે – ત્યારે એ માણસને નવી શોધખોળો કરવા પ્રેરે  છે. આ ખાલીપ વિજ્ઞાનનો  પાયો છે. બહારની તરફની શોધ.

      શિકાર કરવા માટે કે ફળ પાડવા માટે પથ્થર અને તીરની શોધ; સ્વરક્ષણ અને ખોરાક પકાવવા માટે અગ્નિની શોધ; પશુપાલન અને ખેતીની શોધ; પૈડાંની શોધ; માટીનાં વાસણ બનાવવાની , વાંસની ટોપલી બનાવવાની શોધ, આપલે કરીને વેપારની શોધ – આવી અનેક શોધોની પરંપરા એ વિજ્ઞાન, હુન્નર, ટેક્નોલોજી , વેપાર અને ઉદ્યોગનો પાયો છે.

      જ્યારે આવો ખાલીપો કુદરતી, અન્ય માનવ સર્જિત કે સ્વ સર્જિત ભયમાંથી પેદા થતો હોય છે; ત્યારે તે અદ્યાત્મનો પાયો બને છે. અંદરની તરફની શોધ.

      કોઈ અદમ્ય તત્વની સતત હાજરી માણસ આવા જ કોઈક ખાલીપાને કારણે અનુભવતો રહ્યો છે. આમાંથી જ કદાચ માણસે અતિ શક્તિશાળી  ઈશ્વરીય તત્વની પરિકલ્પના કરી હશે. [

    ધર્મો, સંપ્રદાયો, માન્યતાઓ, રૂઢીઓ આ બધાં આવા કોઈક ખાલીપામાંથી સર્જાતા હોય છે. તેમને તર્કબદ્ધ વિચારનો પાયો કદાચ હોતો નથી. પણ ન સમજી શકાય તેવા કશાકનો અભાવ આવા ખાલીપણાના મૂળમાં હોય છે. તે અજ્ઞાત ભયમાંથી અથવા અતિશય સંતોષમાંથી પણ પેદા થઈ શકે છે. જેનું જીવન ભાંગીને ભુક્કો બની ગયું હોય;  આશાનું એક પણ કિરણ ન પ્રગટતું હોય એવા અંધારા બોગદામાંથી પસાર થઈ રહી હોય – એવી વ્યક્તિને આવો ખાલીપો સતાવે, તે તો તરત સમજી શકાય. પણ જેના જીવનમાં કશાની કમી ન હોય તેને પણ આવો ખાલીપો પજવતો હોય છે.  સર્વોચ્ચ શિખરે પહોંચ્યા પછી પણ આવો ખાલીપો જેમનો તેમ રહે છે. ટોચે પહોંચ્યા પછીની એકલતા આવા ખાલીપણાનું સર્જન કરે છે. નવાં શિખરો સર કરવાની પરિકલ્પના, લાલસા સર્જાઈ જાય છે. સૌથી ટોચે પહોંચ્યા પછી  પણ !

      આ ખાલીપો માણસને સતત વિચારતો, કોરતો રાખે છે.  માનવ વૃત્તિમાં ખાલીપાનું અલગ અસ્તિત્વ અચૂક હોય જ છે. અધ્યાત્મ અને વિજ્ઞાનના પાયાનું પરિબળ….

સ્વપ્નો

       ખાલીપો સ્વપ્નોને જન્મ આપે છે. જાગતાં સ્વપ્ન સેવવાની માણસની વૃત્તિ  વિચારોના પરિબળોથી અલગ હોય છે. જેને સ્વપ્ન નથી તે માણસ નથી; એમ પણ આપણે કહી શકીએ. સ્વપ્નો વિચારના  આધારમાંથી પણ સર્જાય કે તેનાથી સાવ જુદી રીતે કે    દીશામાં પણ. રસ્તે રઝળતો માણસ મહેલમાં રહેવાનું સ્વપ્ન જોતો હોય છે. મહેલમાં રહેતો માણસ ચક્રવર્તી સમ્રાટ થવાનું સ્વપ્ન જુએ છે. એક સાધક ધ્યાનમાં એકાગ્રતા આવે ત્યાર બાદ પરમ તત્વની અનુભૂતિનાં સ્વપ્ન જોતો હોય છે. આ વિચારશક્તિની એષણાઓ, મહત્વાકાંક્ષાઓ કે અભિપ્સાઓની વાત તો છે જ પણ એનાથી આગળના પ્રદેશોની શક્યતાઓ પણ એમાં ધરબાયેલી પડેલી  છે.

      કશુંક અણદીઠ, નહીં વિચારેલું પામવાની;  નહીં અનુભવેલું અનુભવવાની;  પ્રાપ્ત ન થઈ હોય તેવી સ્થિતી પામવાની ઝંખના – એવું બધું હોય છે. ઘણાં સ્વપ્નોને કોઈ પણ આધાર જ નથી હોતો. કોઈ અજાણી ભોમકાની જાણે કે એ ચીજ હોય છે. જે નથી દેખાતું કે અનુભવાતું તેવી કોઈક અજાણી ચીજની કે ઘટનાની તેમાં ઝાંખી થતી હોય છે.

     એક વિજ્ઞાનીને કુદરતનું કોક રહસ્ય ઉકેલવાની ઝંખના કે એક યોગીને અંતરના ઊંડાણમાં ચેતના અને સમાધિનું  કોઈક નવું જ સ્તર અનુભવવાની અભિપ્સા – એ આવા સ્વપ્નના પ્રતાપે હોય છે – જોનાથન લિવિન્ગ્સ્ટન સીગલની વધારે ઊંચે અને ઝડપથી ઊડવાની વૃત્તિ.

જાગૃતિ

        વિચારો થાકી ગયા હોય; ભયંકર ખાલીપો ચિત્તને ઘેરી વળ્યો હોય; બધાં ઐહિક સપનાં ચકનાચુર બની ગયાં હોય; અથવા એનો મોહ અવસાન પામ્યો હોય;  ત્યાં કોઈક ક્ષણે, કોઈક ગેબી ખૂણેથી, કોઈક અસીમ બળની કૃપાના પરિપાકરૂપે,  એકાએક નવો દરવાજો ખુલી ગયો હોય તેવી – માણસને અનુભૂતિ થાય છે. આને મેં ‘જાગ્રુતિ’ એવું નામ આપ્યું છે. મોહનદાસ ગાંધી આફ્રીકામાં ટ્રેનમાંથી ફેંકાઈ ગયા અને તેમનામાં આવેલી જાગૃતિએ તેમને બેરિસ્ટરમાંથી ‘બાપુ’,  મોહનમાંથી મહાત્મા બનાવી દીધા. આ એક ર્ક જેવી ઘટના હોય છે. તે અચાનક, કોઈ પણ અણસાર વિના ઘટી જતી હોય છે. તે ગાંધી જેવા મહાન પુરૂષના  જીવનમાં પણ બની શકે છે; અને રસ્તે ચાલતા અદનામાં અદના માણસના જીવનમાં પણ બની શકે છે. આવી જાગૃતિ કોઈ વિચારમાંથી આકાર લેતી નથી. તે કોઈ ખાલીપા કે સ્વપ્નના આધાર પરથી આપોઆપ આવી જતી હોય છે. ઘણી વાર તો આવું કોઈ બીજ હોય કે ન હોય તો પણ જાગૃતિ આવી પડતી હોય છે. જેની કોઈ કલ્પના જ ન હોય તેવું બારણું આપોઆપ ખુલી ગયેલું વર્તાય છે. આવો અનુભવ ઘણાંઓને થયેલો છે. સ્વપ્નમાં પણ ન ધાર્યું હોય તેમ અચાનક આવી જા્ગૃતિ ચિત્તમાં પગપેસારો કરી જાય છે.

           બધું જેમનું તેમ હોય, કોઈ નવી તક કે નવી ચીજ પ્રાપ્ત ન થઈ હોય છતાં; આવી ક્ષણે અચાનક બધું જ બદલાઈ ગયું હોય તેમ લાગે છે. કલ્પના અને સ્વપ્નથી દૂરના અગમ્ય ઊંડાણમાં; તલાતલ પાતાળના અંધારઘેર્યા સ્તરમાં કોઈ અશબ્દ, અગોચર, અશક્ય, અજાણ્યો પ્રકાશ પાંગરે છે. એક નવો હાઈવે કોઈ અગમ્ય ઘટનાને કારણે ખુલી જાય છે. અંતરની આ જાગૃતિ  માટે બીજું કોઈ પરિબળ કે પ્રાણીજગતની ચાર વૃત્તિઓ, પ્રેમ કે માનવ ચેતનાની ઉપરોક્ત ત્રણ ખાસિયતો જવાબદાર નથી હોતાં. આવી જાગૃતિ બીજ માનવચેતનામાં અસ્તિત્વ ધરાવતું હોય – એ જરૂરી નથી હોતું. તે તો સાવ સ્વયંભુ હોય છે. કોઈ પણ સમયે કે સ્થળે જાગૃતિ અચાનક આવી જતી હોય છે. જાણેકે આવી જાગૃતિ થઈ શકે તેવું માનવ ચિત્તમાં એક જાતનું પ્રોગ્રામીંગ હોય છે!

     કોઈ વૈજ્ઞાનિક તેની શોધમાં બધા પ્રયત્નો કરીને અસફળ રહ્યો હોય; આશાનું એક પણ કિરણ દેખાતું ન હોય; ત્યાં અચાનક કોઈ સ્પાર્ક તેને નવા સત્યની અનુભૂતિ કરાવી દે છે. વેદના અને ભગ્નતામાં (Depression) ગરકાવ માનવી ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં બેઠો થઈ દોડવા માંડે છે; નવા ઉત્સાહથી નવપલ્લવિત બની જતો હોય છે. આવી જાગૃતિને આપણે કોઈ પરમ તત્વની કૃપાનું અવતરણ ગણાવી શકીએ. તે પ્રયત્નોથી, વિચારોથી, સ્વપ્નોથી સિદ્ધ થતી હોતી નથી. તે તો સ્વયંભૂ  જ હોય છે. માણસના ચિત્તપ્રદેશમાં તેનું બીજ હોય કે ન પણ હોય. પણ વાલિયો લુંટારો આવી જાગૃતિના બળે રાતોરાત વાલ્મિકી બની જાય છે.

          આવી જાગૃતિ ઈસુ ખ્રિસ્ત, મહમ્મદ કે ગૌતમ બુદ્ધને મળી જાય –  તે જોઈ બધા તેવું દ્વાર તેમના જીવનમાં પણ ખુલી જાય તે માટે હવાતિયાં મારવા લાગે છે. તેમના જેવી સાધના કરવા લાગી જાય છે. ગુરૂઓના ચરણ પૂજે છે. પણ તે તો પ્રયત્નોથી થોડી જ સાધ્ય હોય છે? તમે તે માટે કોઈ અભિપ્સા કે અપેક્ષા ન રાખી હોય; તેને પ્રાપ્ત કરવા કોઈ સાધના ન કરી હોય; તે ન હોવા માટે તમને કોઈ ખાલીપો સતાવતો ન હોય; તો પણ એક અજાણ્યા અતિથીની જેમ તે આવીને ઊભી રહે છે. માનવ જીવનમાં આવી જાગૃતિને આપણે સ્વાભાવિક વૃત્તિ ન કહીએ ; પણ તેનું હોવાપણું  હોય છે તો ખરું  જ. તે પ્રયત્નસાધ્ય નથી હોતી. તે બની જાય છે. દરેકના જીવનમાં આવી ચિનગારી જેવી ઘટના ક્યારેક પ્રગટતી હોય છે –  તેવો સામાન્ય અનુભવ છે.

અલબત્ત વૈજ્ઞાનિક કે અધ્યાત્મિક સાધકના જીવનમાં
આવી ચિનગારી પ્રગટવાની શક્યતા વધારે હોય જ. 

        આવી ચિનગારી કોઈકના જીવનમાં વડવાનલ બનીને પથરાઈ જાય અને તેના પ્રતાપે સમાજ જીવનમાં એક પ્રચંડ આતશ જાગે અને તેમાં આમૂલ પરિવર્તન આવે તેમ બને;  અથવા આવી ચિનગારી ઝરી જઈને ક્ષણાર્ધમાં બુઝાઈ જાય તેમ પણ બને. પણ આવી ચિનગારીઓ પ્રગટવાની ઘટના એ જીવનનું એક પરિમાણ જરુર હોય છે.

         કદાચ આવી જ કોઈ જાગૃતિની ચિનગારીએ માણસના પૂર્વજ એવા કોઈ પ્રાણીની ચેતનામાં વિચાર, ખાલીપો અને સપનજગતની ચેતનાને જન્મ આપ્યો હશે.

             અને કદાચ એમ પણ બને કે, વિચારોની ભ્રમણામાં અટવાતા, ખાલીપાના ઘોર અંધારામા અથડાતા કૂટાતા, અને સપનાંઓની ભ્રામક માયાજાળમાં ગળાડૂબ માણસની ચૈતન્યસૃષ્ટિમાં આવી કોઈ જાગરૂકતા આકાર લે;  અને નુતન મહામાનવજાતિનું નિર્માણ થાય. અલબત્ત આ થકી નવી વિચારશક્તિ, નવા ખાલીપા અને  નવાં સ્વપ્નો તો સર્જાય જ. પણ સાથે સાથે સતત રમમાણ રહેતી અને માત્ર આકસ્મિક જ ન હોય તેવી એક નવી જાગૃતિ માનવજીવનને એક નવું, અણદીઠ, અકલ્પ્ય, અને માનવેતર પરિમાણ પણ કદાચ બક્ષે.

કદાચ એક નવા યુગાંતર ( Paradigm) માં
માનવચેતનાનો પ્રાદુર્ભાવ થાય.

——————————————————-

‘બની આઝાદ‘  

એ આવી કોઈ  વૈયક્તિક અને સામાજિક 

નવી જાગરૂકતાના પ્રાદુર્ભાવ માટેનો,

એની અભિપ્સા માટેનો,

એના સ્વપ્ન સેવવા માટેનો,

એને માટે પ્રાર્થવાનો

પ્રયાસ છે.

       કદાચ, ક્યાંક, ક્યારેક, સમગ્ર માનવમાનસજગતમાં આવી ચિનગારી પ્રગટશે અને માનવજાતિ માટે નવા ચૈતસિક વિશ્વનું બારણું ફટ્ટાક દઈને ફટાબાર ખુલી જશે.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3 ટિપ્પણીઓ

Filed under Uncategorized

‘લાઇફ ઓફ પાઇ’

4

 

 

 

 

 

 

યાન્ન માર્ટેલની નવલકથા લાઈફ ઓફ પાઈ પર આધારિત છે.લાઈફ ઓફ પાઈ ઓસ્કાર વિજેતા નિર્દેશક એંગ લી દ્વારા બનાવવામાં આવી છે. આ ચલચિત્ર માં પિસીન મોલીટર પટેલ ‘પાઈ પટેલ’ નામના યુવાનની રીચાર્ડ પાર્કર નામના વાઘ સાથેની પ્રશાંત મહાસાગર માં ૨૨૭ દિવસની રોમાંચક સફર દર્શાવાઈ છે.
‘લાઇફ ઓફ પાઇ’ ૮૫મા ઓસ્કાર એવાર્ડ સમારંભમાં ચાર એવોર્ડ જીતીને છવાયેલી રહી હતી. આ ફિલ્મને ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે ૧૧ કેટેગરીમાં નોમિનેશન મળ્યું હતું. ફિલ્મને બેસ્ટ ડિરેક્ટર, બેસ્ટ ઓરિજિનલ સ્કોર, બેસ્ટ સિનેમેટોગ્રાફી અને બેસ્ટ વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સની કેટેગરીમાં એવોર્ડ મળ્યા હતા.

See showtimes for standard version
Life of Pi 3DTrailer ‎2hr 6min‎ – ‎Rated PG‎ – ‎Drama‎
A 16 year-old Indian boy’s passage to a new life in America aboard a freighter ends in a shipwreck in the Pacific. He is left …
Landmark’s Harbor East Cinema – 645 South President St., Baltimore, MD – Map
‎3:45‎ – ‎9:30pm‎
Regal Majestic 20 & IMAX – 900 Ellsworth Drive, Silver Spring, MD – Map
‎1:25‎ – ‎4:20‎ – ‎7:00‎ – ‎9:50pm‎
  • સુરજ શર્મા
  • ઈરફાન ખાન
  • આદિલ હુસૈન
  • ગેરાર્ડ ડેપેર્ડીઓ
  • રફે સ્પાલ

આ એક એવી વાર્તા છે જેમાં આત્મવિશ્વાસની વિરાટ છલાંગ બતાવવામાં આવી છે.તમે કરી કરીને કેવી કલ્પના કરી શકો.માનવા ન માનવાની વાત એક બાજુ છોડી દો.પીસાઇન(ટૂંકમાં પાઇ)નામના ભારતીય યુવક આ એક અસામાન્ય અને આંતરરાષ્ટ્રીય વાર્તા છે.જેનું નામ ‘સ્વીમીંગપૂલ’નાં ફ્રેન્ચ શબ્દ પરથી પાડવામાં આવ્યું હતું.પાઇ કેનેડા જઇ રહ્યો હતો ત્યારે જાપાનીઝ વહાણ ડૂબવાને કારણે તેમણે પરીવાર ગુમાવવાનો વારો આવ્યો હતો.તે પોતાની જાતને લાઇફ બોટમાં પોંડીચેરી સ્થિત તેમના પિતાનાં પ્રાણી સંગ્રહાલયનાં ઝરખ,ઝીબ્રા અને વાઘ સાથે જુએ છે.ત્યાર બાદ અચાનક જ વાઘ અને આ યુવક જ બચે છે.વિશ્વમાં પ્રાણી અને માણસ બન્ને એકબીજાનાં સ્થળો પર શાંતિ મેળવવા મથામણ કરે છે.આ કલ્પના લેખક યાન માર્ટેલે કરી છે.આ બુકની હસ્તપ્રતને લગભગ પાંચ પ્રકાશકોએ નકારી દીધી હતી.વર્ષ 2001માં સમગ્ર વિશ્વમાં સૌથી વધુ વેચાતી બુક બની હતી.
સામાન્ય રીતે સાહિત્યિક કૃતિ પર આધાતરિત ફિલ્મ્સ મૂળ સ્વરૂપ કરતાં નબળી બનતી હોય છે.માર્ટેલની લાઇફ ઓફ પાઇના મોટાભાગનાં પ્રશંસકો પણ નિઃસંકોચ રીતે સહમત થશે કે નિર્દેશક આંગ લીએ આ સાહિત્યને એક સંપૂર્ણ અલગ જ સિનેમેટીક સ્પેસ આપી છે.આ ફિલ્મ નિહાળ્યા બાદ તેના એકથી એક કળાત્મક સીન્સથી વધુ કોઇ કળાત્મક્તા હોઇ શકે તેવું માનવામાં આવતું નથી.આ ફિલ્મ ક્રાઉન્ચીંગ ટાઇગર હિડન ડ્રેગન,બ્રોકબેક માઉન્ટેઇન અને ટેકીંગ વૂડસ્ટોક ફિલ્મ્સ જેવી આર્ટીસ્ટીક રેન્જમાં બની છે.
પ્રાણીઓનાં રાજમાં માનવીની શી વલે થાય તે અંગેનો વિચાર ટારઝન,મોગલી અને સમકાલીન એવી લાયન કિંગની વાર્તાઓ જેટલો જ જુનો છે.તેમણે બાળવાર્તાઓનાં પ્રિયપાત્રો એવા પ્રાણીઓનું સર્જન કર્યું છે.હજુ સુધી કોઇએ પણ આ વાત સ્વીકારી નથી કે વન્યજીવનમાં અનુકુલન સાધી લેતા જીવો બચે છે.સૈકાઓથી સભ્યતાએ આ રમતનાં નિયમો બદલી શકી નથી.
જ્યારે પણ આપણે નેશનલ જીયોગ્રાફીના કવર પર અથવા એનિમલ પ્લેનેટ પર વાઘની તસવીરોમાં તેની ભવ્યતા જોઇને રૂવાંડા ઉભા થઇ જાય તેનું પણ આ એક કારણ છે.આ ડર વાસ્તવિક છે.આંગ લીએ પહેલાં માનવ સંવેદના સાથે રમત રમી છે.તમારી સામેના વાઘને જોઇને સીટ પરથી કુદકો પણ લગાવશો.રિચાર્ડ પાર્કર નામનો આ પાળીતો વાઘ 3ડી ગ્લાસ દ્વારા આંખો પર હુમલો કરે છે.વાસ્તવમાં આ કોઇ બાળ ફિલ્મ નથી.તે બની પણ ન શકે.આ એક વિચારતાં કરી દેતી ફિલ્મ છે.ભયંકર વાવાઝોડાનો સામનો કરીને ડૂબી રહેલાં જહાજને અને પરીવારને નજર સમક્ષ ગુમાવવા છતાં પણ આ કિશોર જરાપણ દુઃખી થતો નથી.કારણ કે તેમની સામે એક ખુંખાર પ્રાણી હોય છે.તે તેને સતત સજાગ રાખે છે.
ફિલ્મમાં મુખ્ય ભૂમિકા કરનાર યુવાન એવા સુરજ  શર્માને આ પહેલા સ્ક્રીનનો કોઇ અનુભવ ન હતો.ઇરફાને પાઇની વૃદ્ધાવસ્થા ભૂમિકા કરી છે.ઇરફાન ખાન જ વર્તમાનમાં હોલિવૂડમાં ગયેલો એક માત્ર ભારતીય જેન્યુઇન અભિનેતા છે.આ પહેલાં તે મીરા નાયરની નેમસેક,માઇકલ વીન્ટરબોટમની અ માઇટી હાર્ટ,વેસ એન્ડરસનની ધ દાર્જીલીંગ લિમિટેડ,માર્ક વેબની અમેઝીંગ સ્પાઇડરમેન…તેમજ ડેનિબોયલનીસ્લમ ડોગ મિલિનેયરમાં પણ ભૂમિકા કરી હતી.આ ફિલ્મમાં પણ તેમની કોઇ પણ શંકા વિના જ પસંદગી કરવામાં આવી છે.કોમ્પ્યુટર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી ઇમેજ ફિલ્મનો મુખ્ય હિરો છે.આ ઇમેજ  એકદમ વાસ્તવિક લાગી રહી છે.આ ઇમેજ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા વાઘ પર તમને કોઇ શંકા કરવાની પણ ઇચ્છા થશે નહીં.
અનેક ફિલ્મપ્રેમીઓ થ્રી-ડી ફિલ્મ જોવાની પસંદ નથી કરતાં.એક સમીક્ષક  સ્ક્રીન આગળ જાડાકાચનાં ચશ્માને કારણે નોટ્સ પણ કરી શક્તો નથી.આ પ્રકારની ફિલ્મ્સ સાથે આ એક સમસ્યા સર્જાઇ છે.આમ તો સ્મૃતિઓમાંઆ બધું સચવાઇ જાય છે અને નોટ્સ કરવાની પણ ક્યારેક જ જરૂર પડે છે.ખાસ કરીને હોલિવૂડમાં અને હવે મુંબઇમાં પણ ટેક્નોલોજીની સસ્તી ટ્રીક્સ અપનાવે છે.આ ફિલ્મ અત્યાર સુધીમાં જોયેલી સૌથી શ્રેષ્ઠ થ્રી-ડી ફિલ્મ છે.
પાઇ દ્વારા તમે આકાશથી આગળ અને સાગરની નીચે નજર કરી શકો છો.જેથી,આ કામ કોઇ માસ્ટર ક્રાફ્ટ્સમેને કર્યું તેની પણ સમજ આવી જશે.ફિલ્મમાં શાનદાર રીતે સ્ટોરી ટેલીંગ અને સ્પેશ્યલ ઇફેક્ટ  છે.

Life of Pi DVDR5 full movie – YouTube

www.youtube.com/watch?v=p12ik-ZofnQ
Dec 2, 2012 – Uploaded by cairohat3

Life of Pi DVDR5 full movie. and search results. Got it! Alert icon. You need Adobe Flash Player to watch

સૌજન્ય વૅબ જગત,સમાચાર પત્રો,ટીવી અને યુ ટ્યુબ

IMG_1263

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under Uncategorized

મિત્રતાની ત્રિપદી/ પરેશ પ્ર વ્યાસ


ran_ma_khilyu_parijat_ Jwalant n Naresh

કવિઓએ, લેખકોએ, નાટ્યકારોએ, ચલચિત્રકારોએ હંમેશા મિત્રતાની સ્તુતિ કરી છે. માનવસંબંધનો મહિમા લાગણીનાં તાર ઝંઝોડી જાય છે. પણ મિત્રોની વાત સદૈવ શિરમોર રહી છે. કોકિલા અને હું ‘કાય પો છે’નાં પ્રિમિયર શૉ અને શુક્રવારનાં ફિલ્મ રીલીઝની ચર્ચા કરી રહ્યા હતા. ત્રણ જવાનિયાઓની યારી, દોસ્તી, દિલદારીની વાત છે. પણ હાઇ-ફાઇ કાર, ડિસ્કોથેકની રંગીન લાઇટો અને ફાઇવસ્ટાર હોટલની ડોન્ટ-બ્રેક-માય-હાર્ટ લવ સ્ટોરી નથી. રીઅલ લાઇફનાં રીઅલ છોકરાઓની પોતાના જીવનમાં કંઇ કરવાની વાત છે; કાંઇ કરી બતાવવાની વાત છે. કોકિલાને ઘણી વાર લાગે છે કે આ ફિલ્મી હીરોને વૈભવશાળી નબીરો બતાવી દેવાથી ઘણી મુશ્કેલી હલ થઇ જાય છે. પછી એણે હીરોઇનનાં રીસામણાં મનામણાં સહન કરવા સિવાય કાંઇ કરવાનું રહેતું નથી. પણ આપણા જેવા સામાન્ય મધ્યમ વર્ગમાં જન્મેલો બકો નરબંકો શી રીતે થઇ શકે? ઘણી વાર હીરો સાધારણ બેકગ્રાઉન્ડમાંથી આવતો હોય તો હીરોઇનને ધનાઢ્ય દેખાડી દેવામાં આવે. એટલે રોજબરોજની માથાકૂટ, શાકભાજી લાવવા, વાસણ, કપડા, ભણવું, નોકરી કરવી- એવું તો કાંઇ કરવું જ નહીં. બસ જલસા જ કરવાના. એની દરેક રાત રઢિયાળી રાત હોય છે. અહીં દરેક દિવસ રેઢિયાળ વીત્યો હોય છે, એની એને કયાં ખબર હોય. પણ રીઅલ લાઇફ સ્ટોરી કોકીને ગમતી નથી. આપણે જે નથી અથવા આપણે જે નથી કરી શકતા, એ કામ પડદા પરનાં નટનટીઓ કરે, તે જોવાનું આપણને ગમતું હોય છે. રીઅલ લાઇફથી માંડ છટકીને રીલ લાઇફ તરફ વળીએ ત્યારે ત્યાં ય એ જ રડાકૂટો હોય તો કાંઇ મઝા ન આવે. પણ  દોસ્તી બાબતની કોઇ પણ ફિલ્મ હોય તો તે અમને ગમે છે.

પહેલાં બે મિત્રોની યારીની ફિલ્મ્સ આવતી. જેમ કે દોસ્તી. આંધળા અને લંગડા પણ એક બીજાનાં પૂરક. મેરી દોસ્તી, મેરા પ્યારની ભાવનાપ્રધાન વાર્તા. નવા જ કલાકારોનો બહેતરીન અભિનય અને પહેલી વાર સંગીત આપતા લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલની ધૂન પર મહંમદ રફીએ ગાયેલા મધુર ગીતો આજે પણ યાદ છે. પણ આ ગરીબ-ગરીબની યારીની વાત હતી. કવિ શ્રી રાજેશ વ્યાસ, ‘મિસ્કીન’ કહે છે કે જીવનમાં એક સરસ મિત્ર હોય પૂરતું છે, મિલાવ હાથ ભલે સાવ મેલોઘેલો છે, હૃદયથી આદમી પવિત્ર હોય પૂરતું છે. એવી જ ફિલ્મ આવી હતી દોસ્ત, જેમાં ધર્મેન્દ્ર અને શત્રુઘ્ન સિન્હા પણ ગરીબ-ગરીબ દોસ્તો હતા. એક આદર્શવાદી અને એક ચોર. એવી ઘણી ફિલ્મ્સ આવી કે જેમાં બે દોસ્તો એક જ છોકરીને પ્રેમ કરતા હોય. આવી લવ ટ્રાય-એંગલની અસંખ્ય વાર્તા રૂપેરી પડદા પર આલેખવામાં આવી છે. રાજ કપૂર- દિલીપ કુમાર-નરગીસ અભિનિત ‘અંદાઝ’, રાજ કપૂર- રાજેન્દ્ર કુમાર-વૈજયંતીમાલા અભિનિત ‘સંગમ’ અને રાજેન્દ્ર કુમાર-ફિરોઝખાન-સાધના અભિનિત ‘આરઝૂ’ ઘણી લોકપ્રિય બની હતી.

ત્રણ દોસ્તની કહાણીનો દૌર ‘દિલ ચાહતા હૈ’થી શરૂ થયો. મને લાગે છે કે પહેલાની હિંદી ફિલ્મ્સમાં કોમેડિયન્સની એક સમાંતર વાર્તા પણ ચાલતી. હવે તો હીરો પોતે જ કોમેડી કરે છે. કોમેડિયન્સ હવે રહ્યા નથી. એટલે બે દોસ્તમાંથી હવે ત્રણ દોસ્તની વાર્તા ફિલ્મ્સમાં આવવા માંડી. ત્રણમાંથી એકાદ દોસ્ત પ્રમાણમાં વધારે કોમેડી કરતો હોય, એમ પણ બને. તે પછી  ‘થ્રી-ઇડિયટ્સ’ અને તે પછી ‘જિંદગી ના મિલેગી દુબારા’માં પણ ત્રણ દોસ્તોની યારીની વાત હતી. વચ્ચે એક મઝાની ફિલ્મ ‘ઝંકાર બિટ્સ’ પણ આવી ગઇ. કદાચ એમાં મોટી સ્ટારકાસ્ટ નહોતી એટલે ફિલ્મ બોક્સઓફિસ પર એટલી સફળ ન થઇ પણ એમાં થ્રી-ઇડિયટ્સથી પણ વધુ ચોટદાર પંચલાઇન્સ હતી. એના વન-લાઇનર્સ પણ સારા એવા રસપ્રદ હતા. હવે ચેતન ભગતની નવલકથા ‘થ્રી મિસ્ટેક્સ ઓફ માય લાઇફ’ પરથી બનેલી ફિલ્મ ‘કાય પો છે’ રીલીઝ થઇ રહી છે. એમાં કોઇ સ્ટાર નથી. પણ વાત છે ત્રણ દોસ્તોની. અને ચેતન ભગત તો છે. કોઇ મહાન સાહિત્યિક સર્જનનો દાવો નથી કરતા. પણ સરળ, સાંપ્રત અને સુગમ વાત કરે છે. દોસ્તીની ત્રિપદી એમને સદી ગઇ છે.

એક કાવ્ય તરીકે બે લીટીનો શે’ર હોય. પણ કોઇ એવી વાત હોય કે જે કહેવા બે લીટી કાફી ન પડે ત્યારે ત્રીજી લાઇન એમાં ઉમેરાય. ત્યારે જ વાત અસરકારક રીતે કહી શકાય. ચાર લાઇન હોય તો પાછું મુક્તક થઇ જાય. કાવ્યની ત્રિપદી ગુલઝાર સાહેબની ખાસિયત છે. ગુલઝાર સાહેબ એને ત્રિવેણી કહે છે.

वह मेरे साथ ही था दूर तक मगर इक दिन
जो मुड़ के देखा तो वह दोस्त मेरे साथ न था

फटी हो जेब तो कुछ सिक्के खो भी जाते हैं।

 કદાચ દોસ્તીની ત્રિપદી ચેતન ભગતની ખાસિયત છે. સામાન્ય હેસિયતનાં મિત્રોનું પાત્રાલેખન અને નવોદિત કલાકારોથી અભિનિત આ ફિલ્મ ચાલશે કે કેમ?- ખબર નથી. પણ દોસ્તીની કોઇ પણ વાત મને અને કોકિલાને ગમે છે. કારણ કે અમે દોસ્ત બાબતે નસીબદાર છીએ. કોકિલા કહે છે કે માણસ પાસે કેટલાં બંગલા, કેટલું સોનુ, કેટલા વાડીવજીફા છે, એ કરતા એનાં કેટલા સાચૂકલા મિત્રો છે એ પરથી એનાં સ્ટેટ્સની ગણત્રી થવી જોઇએ. કોકિલા હંમેશા સાચુ કહેતી હોય છે.

કલરવ:

શ્વાસ કરતાં પણ વધુ વિશ્વાસ છે,
મિત્ર ! તું ભગવાનથી પણ ખાસ છે.

ઘા સમય જે રૂઝવી શક્તો નથી,
તું એ રૂઝવે છે, મને અહેસાસ છે.

કેવા ઝઘડા આપણે કરતા હતા,
યાદ કરવામાંય શો ઉલ્લાસ છે !

બાળપણની મામૂલી ઘટનાઓ, દોસ્ત !
આપણા જીવનનો સાચો ક્યાસ છે.

એ ખભો નહિ હોય તો નહિ ચાલશે,
એ ખભો ક્યાં છે ? એ મારો શ્વાસ છે.

-વિવેક મનહર ટેલરPenguins

6 ટિપ્પણીઓ

Filed under Uncategorized

Helpful Answers From Granny!

advice from granny
advice from granny
advice from granny
advice from granny
advice from granny
advice from granny
advice from granny
advice from granny
advice from granny
advice from granny
advice from granny

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under Uncategorized

JUST CLICK ON A SPECIFIC AILMENT

Just click on an ailment & get a Video explanation!

This site is very informative.

Which ever diseases you click-on it gives you a video explanation !!!! 

JUST CLICK ON A SPECIFIC AILMENT

NOTE: These tutorials require a special Flash plug-in, version 6 or above… If you do not have Flash, you will be prompted to obtain a free download of the software before you start the tutorial.
· Diseases and Conditions
o COPD <http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/tutorials/copd/htm/index.htm(Chronic Obstructive Pulmonary Disease)
o Gastroesophageal Reflux Disease <http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/tutorials/gerd/htm/index.htm>(GERD)
o Tests and Diagnostic Procedures
Surgery and Treatment Procedures
· Cholecystectomy – Open Laparoscopic <http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/tutorials/cholecystectomyopenandlaparoscopic/htm/index.htm(Gallbladder Removal Surgery)
· Prevention and Wellness

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under Uncategorized

આ.નયન દેસાઇની વર્ષગાંઠના અભિનંદન અને શુભેચ્છાઓ

આ.નયન દેસાઇ ની વર્ષગાંઠ નીમિતે તેમની જ રચનાઓ થી અભિનંદન અને શુભેચ્છાઓ.

તેઓ અમારી દિકરી યામિનીના ગુરૂ થાય.ભારતમા હતા ત્યારે ગુજરાત મિત્રમા તેઓ કાવ્ય

શીખવવાની કોલમ ચલાવતા જેમા મેં પણ પ્રયત્ન કર્યો હતો  પણ ન આવડ્યું અને

લખવાનું માંડી વાળ્યું પણ તેમને જ મુખે સાંભળેલી …’મંજુ જ…’વૅબ જગતમા ખાખા ખોળાં

કરતા ન મળી. તેમની અનેક ગમતી રચનાઓ માંથી …

બાકી શરીર કૈં નથી ચહેરો છે દોસ્તો
ઓળખ, અટક ને નામનો પહેરો છે દોસ્તો
માણસ સુધી તો કઈ રીતે પહોંચી શકે કોઈ
દેખાય તેથી પણ વધુ ગહેરો છે દોસ્તો
ક્યાં એ અવાજ સાંભળી પડઘાય છે જરા
માણસ ખુદાથી પણ વધુ બહેરો છે દોસ્તો
એકાંત છેક તળિયે મળે તો મળી શકે
ડૂબી જવાય એટલી લહેરો છે દોસ્તો

………………………………………………..

અફવાથી છાપું ભરવાનું ચાલ, નયન એક ચા મંગાવ
આજ નથી કંઈ બનવાનું ચાલ, નયન એક ચા મંગાવ

એક નદી તરસી હાલતમાં ઉમ્બરલગ આવી શું કામ ?
પંચ નથી કોઈ નીમવાનું ચાલ, નયન એક ચા મંગાવ

હાથ સૂરજનો બારીના સળિયા પાછળ કે, સાંજ પડી
દિનભરના તડકા ભૂલવાનું ચાલ, નયન એક ચા મંગાવ

શહેર છે આખું મૂર્છિત હાલતમાં ગંદી કોઈ નાળીમાં
બોમ્બ ફૂટ્યાવીણ એ ઊઠવાનું ચાલ, નયન એક ચા મંગાવ

આમ સતત પડછાયામાં વહેંચાઈ જવાનો મતલબ બોલ !
કેમ દીવાલોમાં ઊગવાનું ? ચાલ, નયન એક ચા મંગાવ

ક્યાંકથી ચડ્ડી-બનિયનધારીઓનું કોઈ ટોળું આવે
તોય નથી પીડા લૂંટવાનું ચાલ, નયન એક ચા મંગાવ

…………………………………………………………….

શ્વાસમાં સૂંઘું તને ને સાંજ થઇ ઘૂંટું તને,
યાદરૂપે રોમેરોમે લે હવે ફૂંકું તને.

આંખથી અશ્રુરૂપે ખાલી કરી દિલમાં ભરું
આભ, પૃથ્વી જલ પરિબ્રહ્માંડમાં મૂકું તને.

ફૂલ તાજું બુંદ ઝાકલના સૂરજ કિરણો રમે
તું કહે, આવી ક્ષણે કેવી રીતે ભૂલું તને?

આવ, ઓઢીને મધુરપ સ્મિતકળશો ઝળહળાવ !
ગાઢ એકલતાના આશ્લેષમાં ચૂમું તને.

સાંજનું આ વન અને એમાં ફરું છું એકલો
સાથમાં તું હોય એ રીતે કશુંક પૂંછું તને

સૌજન્ય લયસ્તરો/ટહુકોSpring+Blooms7

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under કાવ્ય

માઉસ-ચાર્મર: યુવા પેઢીની મૂષક સવારી…. /પરેશ પ્ર વ્યાસ

Happy  INDEPENDENCE DAY / प्रणम्य  शिरसा  देवं  गौरी  पुत्रं  विनायाकम्

 

આવ્યા, બોલ્યા અને જીત્યા. આઇ મીન, યુવાનોનાં દિલ જીતી લીધાં. દિલ્હીની પ્રતિષ્ઠિત શ્રીરામ કોલેજ ઓફ કોમર્સમાં નમોનાં ભાષણની પંચલાઇન્સ યુવાનોને ગમી. અંગ્રેજી મિડિયાએ આ વાત જચી નહીં. તેઓએ રાબેતા મુજબ ટીકા કરી. અથવા આ ઘટનાની અવગણના કરી. ટીકા કરવાની આ નવી રીત છે. જાણે કે કાંઇ બન્યું જ નથી. પણ નમોની વાત મઝાની હતી. પી2જી2–પ્રોપીપલ, ગૂડ ગવર્નન્સ (લોકતરફી સુશાસન) એસ3સ્કિલ, સ્કેલ, સ્પિડની વેલ્યુ એડિશન (ચીન સાથે સ્પર્ધામાં ટકવા કુશળતા, કદ અને ઝડપ) એફ5– ફાર્મ ટૂ ફાયબર ટૂ ફેબ્રિક ટૂ ફેશન ટૂ ફોરેન (ખેતર/રેસા/પોશાક/શૈલી/નિકાસનાં પંચકર્મથી સીધીસાદી ખેતપેદાશની મૂલ્યવૃદ્ધિ) વગેરે વાત આજનાં દૌરની તાતી જરૂરિયાત છે જ.

પુસીકેટ પુસીકેટ, વ્હેર હેડ યુ બીન? અંગ્રેજી બાળગીતની પુસીકેટ નામક બિલાડી રાણીને મળવા લંડન જાય છે. પણ શું જુએ છે? સિંહાસનની નીચે એક ઉંદર દોડાદોડી કરી રહ્યો છે. બિલાડી એને ડરાવીને ભગાડે છે. અમે રહ્યાં શબદનાં સાધક, ચાહક અને પિસ્ટપેષક. એટલે અમોને નમોની વાણીમાં નવા શબદની આશ હોય. અમે પણ નમોને મળવા વર્ચ્યુઅલ દિલ્હી જઇએ ત્યારે પેલી પુસીકેટની માફક તેમનાં પોડિયમ નીચે ફુદકતા મૂષકને ગોતતા ફરીએ. અને અમને મળ્યો એક નવોનકોર શબ્દ, ‘માઉસ-ચાર્મર’.                         ચાલો, આજે એનું પિસ્ટમૂષણ કરીએ.

નમોને તાઇવાનમાં કોઇએ પૂછ્યું કે ‘ભારત હજી સ્નેક-ચાર્મરનો દેશ છે?’ એમણે જવાબ આપ્યો કે ‘ના રે ના,  ઇ માંયલા અમે નોંઇ. અમે તો માઉસ-ચાર્મરનાં દેશનાં છઇએ.’ શું છે આ માઉસ-ચાર્મર(Mouse-Charmer)?

મૂળ શબ્દ ‘ચાર્મ’ એટલે કામણ કરવું, મંત્રમુગ્ધ કરવું, મોહિત કરવું. ચાર્મર એટલે મનમોહક. જાદૂગરને પણ ચાર્મર કહેવાય. તમારી પર કોઇ એવો જાદૂ કરે કે એ જે કહે, તે તમે કરો. તમને પરાણે વ્હાલાં થાય અથવા તમને પરાણે વ્હાલાં કરે. ર.પા.નાં શબ્દોમાં, મારાં કુંવારકા વ્રત બટક્યાં, હરિ રુંવે રુંવે એવું ચટક્યા, એની સોડે અવશ હું સરી…આ પ્રેમલક્ષણા ગોપીને અવશ કરી નાંખનારો હરિવર પણ ગજબનો ચાર્મર છે.

ચાર્મ પરથી શબ્દ બન્યો સ્નેક-ચાર્મર. સર્પ રમાડનારા, સર્પને વશમાં કરનારા મદારીઓ. વિદેશીઓ એવું માને છે કે ઇન્ડિયા એટલે તાજમહાલ, હાથી, વાઘ, સાપ અને સાપને વશમાં કરનારાઓનો દેશ. મૂળ મુંબઇનાં, હાલ અમેરિકામાં વસતા કવયિત્રી મોહા મહેતા પોતાના માદરેવતન વિષેનાં બાળ કાવ્યસંગ્રહનું નામ આપે છે, ઇન ધ લેન્ડ ઓફ સ્નેક-ચાર્મર્સ. લો બોલો, આમાં વિદેશીઓ એમ જ માનેને કે આપણે મહદ્ અંશે તો મદારીઓ જ છીએ. મૂળ મદારીઓ સર્પ વિષે અને સર્પદંશનાં ઇલાજ વિષે ઘણું જાણતા હતા. આપણાં દેવાધિદેવ શંકરને પણ ગળે સર્પ રમતા હોય અને કૃષ્ણ ભગવાનની બાળલીલામાં નાગદમનનું ચિત્ર તો ઘણું જાણીતું. ધોળિયાઓ ભારત આવે, મદારીનાં ખેલ જુએ, ફોટા પાડે અને પોતાનાં દેશમાં જઇ ફોટા બધાને બતાવે એટલે આપણે બધાં સ્નેક-ચાર્મર…હમણાં થોડા મહિના પહેલાં ટીવી ટોક શૉ ક્વીન ઓપરા વિન્ફ્રે ઇન્ડિયા આવી અને એણે પરત ગયા પછી પોતાનાં ચાર ભાગનાં ટીવી કાર્યક્રમમાં ભારતનાં ચિતરેલા હાથી, રસ્તે રઝળતી ગાય અને સર્પ પકડતા મદારીની વાતો કરી. આપણાં પર સ્નેક-ચાર્મરનો વધુ એક સિક્કો લાગી ગયો.

હવે આપણી છબી બદલવી છે. આપણે માઉસ-ચાર્મરનો દેશ છીએ. માઉસ એટલે ઉંદર. ઉંદર છે તો પ્રાણી.  ગૌરીપુત્ર ગણેશજીનું વાહન. પણ માઉસ-ચાર્મરનો સંદર્ભ પ્રાચીન નથી,અર્વાચીન છે. આ કમ્પ્યુટરનાં માઉસની વાત છે. આપણે કમ્પ્યુટરનાં કરામતીઓ છીએ. આપણાં ક્મ્પ્યુટરની આણ ચોમેર પ્રવર્તે છે. ભારતની કમ્પ્યુટર સોફ્ટવેર ઇન્ડસ્ટ્રી વર્ષે 28 લાખ લોકોને સીધી અને 89 લાખ લોકોને આડકતરી રીતે નોકરી આપે છે. મુખ્યત્વે ભારતમાં આઉટસોર્સ થયેલી આ નોકરીઓમાં ચીન અને ફિલિપાઇન્સ સ્પર્ધામાં છે પણ આપણા આઇ. ટી. ઇજનેરો સારા, સસ્તા અને ટકાઉ છે. માઇક્રોસોફ્ટનાં 34%, આઇબીએમનાં 28% અને ઇન્ટેલનાં 17% કર્મચારીઓ ભારતીય છે. અમેરિકાની સિલિકોન વેલી ક્મ્પ્યુટરનું કેન્દ્ર છે. ત્યાં વસેલા ત્રીજા ભાગનાં લોકો  ભારતીય મૂળનાં છે. ખોસલા, વાધવા, પિચાઇ, રાજારામન જાણીતા નામ છે. અહીં ભારતીયોનો દબદબો છે.

બેંગ્લોર દેશી સિલિકોન વેલી છે. પાઇડ પાઇપર ઓફ હેમલિનની વાર્તા આપણે સાંભળી છે. તેરમી સદીનાં જર્મનીમાં ઉંદરડા વધી ગયા ત્યારે હેમલિન નગરમાં એક વાંસળીવાદક વાંસળીનાં સુરમાં ઉંદરોને મોહિત કરીને વેસર નદીમાં લઇ ગયો. જ્યાં ઉંદરો ડૂબી ગયા. આ પાઇડ પાઇપર દુનિયાનો પહેલો માઉસ-ચાર્મર હતો. બેંગ્લોર આધુનિક હેમલિન છે. અહીં નકરા માઉસ-ચાર્મર વસે છે. દિનભર(અને રાત ભર) માઉસને ક્લિક ક્લિક કરે છે અને પેટિયું રળે છે. અહીં માઉસિસ મરતા નથી, ચારે તરફ છવાયેલાં રહે છે. બાય ધ વે, માઉસનું બહુવચન માઇસ થાય, પણ જો એ ક્મ્પ્યુટરનું માઉસ હોય તો એનું બહુવચન માઉસિસ પણ કહેવાય છે.

સને 1965માં ડગ્લાસ ઇન્ટેનબર્ગ અને એનાં મુખ્ય કમ્પ્યુટર ઇજનેર બિલ ઇંગ્લિશે ‘કમ્પ્યુટર એઇડેડ ડિસ્પ્લે કંટ્રોલ’ની શોધને માઉસ નામ આપ્યું. નામકરણ પાછળનું કારણ માત્ર એટલું જ હતું કે એ ઉંદર જેવું દેખાતું હતું અને પાછળનો વાયર ઉંદરની પૂંછડી જેવો દેખાતો હતો. હવે કોર્ડલેસ માઉસ આવી ગયા છે. ઉંદર એક પૂંછડિયામાંથી હવે ઉંદર બાંડિયો થઇ ગયો છે. હવે તો ટચ સ્ક્રીન પણ આવી ગયા. ટચ-ચાર્મર?

અંગ્રેજીમાં એક શબ્દ છે, કાઉચ-પોટેટો.  દિવસ અને રાત ખાટલે બેસીને ટીવી જોયા કરે અને બટાકાની વેફર ખાઇને બટાકા જેવો ફૂલી જાય એ કાઉચ-પોટેટો. એ જ રીતે દિવસ અને રાત કોઇ ક્મ્પ્યુટર ઇન્ટરનેટ પર સર્ફીંગ કરતા કરતા માઉસ ક્લિક કર્યા કરે, વેફર ખાયા કરે અને બટાકા જેવો જાડો થઇ જાય, એને કહેવાય માઉસ-પોટેટો. માઉસ-ચાર્મર બનવા નીકળેલી આપણી યુવા પેઢી માઉસ-પોટેટો ન થઇ જાય એનું ધ્યાન આપણે રાખવું જોઇએ. નમો કેટલુંક ધ્યાન રાખે?!!

શબદ આરતી:

સિલિકોન વેલીમાં સોફ્ટવેર એન્જીનિયર જિગ્નેશે એનાં પુત્રને પૂછ્યું કે ‘બેટા, કાગડો કેમ બોલે?’ પુત્ર બોલ્યો: ‘કા કા.’ વળી પૂછ્યું: ‘અને બકરી?” જવાબ મળ્યો: ‘બેં બેં’. એક વધુ સવાલ:‘અને બિલાડી?’ ‘મ્યાઉં મ્યાઉં’…. ‘અને ઉંદર?’ જવાબ મળ્યો: ‘……ક્લિક ક્લિક..’ માઉસ-ચાર્મરનાં લક્ષણ પારણાંમાંથી….DSCN0623

 

6 ટિપ્પણીઓ

Filed under જત લખવાનું કે..., પ્રકીર્ણ, વિજ્ઞાન, Uncategorized

દેર આયે, દુરસ્ત આયે…પરેશ પ્ર વ્યાસ

DSC_0284

 

અફઝલ ગુરુને ફાંસી આપી એ સારું થયું, પણ મોડું થયું. જો કે કોકિલા એમ માનતી નથી. આઇ મીન, એ એવું માને છે કે ફાંસી આપી એ સારું પણ થયું નથી અને મોડું પણ થયું નથી. કોકિલા કદાચ ઇન-જનરલ સજા-એ-મૌતની ખિલાફ છે. એનું માનવું છે કે મોત થાય તો તો… પ્રાણ નીકળી જાય. મૌતનો ઇંતઝાર જ વસમો હોય, ઘાતક હોય, પીડાકારી હોય. પેલો અજીતનો જોક છે ને કે ઉસે લિક્વિડ ઓક્સિજનમેં ડાલ દો. લિક્વિડ ઉસે જીને નહીં દેગા, ઔર ઓક્સિજન ઉસે મરને નહીં દેગા. જે દેશનાં હોવા પર, દેશની હયાતિ પર  જ પ્રહાર કરે એને માટે મૌતની સજા પણ અપૂરતી છે. કોકિલા ઘણી વાર ડેવિલ્સ એડવોકેટની ભુમિકામાં હોય છે.

નિર્ણય લેવામાં મોડું કરવા પાછળ કારણો હોઇ શકે. આઉટ ઓફ સાઇટ, આઉટ ઓફ માઇન્ડ. મોડું થાય, આપણે ભૂલી જઇએ કે અફઝલ ગુરુ કોણ હતો? આપણા મન સાથે સમાધાન કરી લઇએ. જો કે આ તો સંસદ પરનાં આતંકી હૂમલાની વાત હતી એટલે યાદ આવતી રહેતી હતી, નહીંતર લોકો અને મિડિયા ભૂલકણાં હોય છે. બીજી કોઇ આતંકી ઘટનાની વાત તો યાદ પણ ન રહે. સરહદ પર કેટલાં ય ગોળીબાર થાય છે, લોકો મરે છે, કોઇને ક્યાં કંઇ યાદ રહે છે?

મોડું થાય એ ન્યાય ન મળ્યા બરાબર છે. જસ્ટિસ ડિલેઇડ, જસ્ટિસ ડિનાઇડ. ઇ.સ. 1215માં ઇંગ્લેંડનાં રાજાની અમર્યાદિત સત્તામાં કાપ મુકાયો. કોઇ પણ સામાન્ય જનને ન્યાય મળવો જોઇએ. મેગ્ના કાર્ટા નામનું ઐતિહાસિક બંધારણ ઘડાયું. એની ચાલીસમી કલમ કહે છે કે કોઇનાં હક અથવા ન્યાયને અમે વેચીશું નહીં, અટકાવીશું નહીં, અને…. મોડું પણ નહીં કરીએ. પણ સરકારે કોલીશન ધર્મ નિભાવવાનો છે. સાથી પક્ષોને રાજી રાખવાના છે. એટલે જ સરકાર કહે છે કે મૈં દેર કરતા નહીં, દેર હો જાતી હૈ….

મોડા થવાનાં કારણ પૈકી એક કારણ એ છે કે આપણી  કાનૂની, વહિવટી પ્રક્રિયા જટિલ છે. ભલે સો ગુનેગાર છૂટી જાય પણ એક સાચાને ખોટી રીતે સજા ન થવી જોઇએ. આ અફજલ સોમાંનો એક પણ હોઇ શકતો હતો. આવા વિલંબને રેડ ટેપિઝિમ કહેવાય છે. અગત્યની સરકારી ફાઇલો પર લાલ રંગની દોરી બાંધેલી હોય. એ આમ ઝટ ખુલે નહીં. ર.પા.એ કહ્યું’તું કે ઘેરો થયો ગુલાલ તો ભગવો થઇ ગયો. નિર્ણય આવે ત્યાં સુધીમાં તો લોકોને સન્યાસ લેવાનો સમય થઇ જાય ! સોળમી સદીની શરૂઆતમાં સ્પેનની રાજકુમારી કેથેરીનનાં લગ્ન ઇંગ્લેંડનાં રાજકુમાર આર્થર સાથે થાય છે પણ લગ્નનાં પાંચ મહિનામાં જ આર્થર મૃત્યુ પામે છે. કેથેરીનાં પુન:લગ્ન આર્થરનાં નાના ભાઇ હેન્રી-VIII સાથે થાય છે. હેન્રીને કેથરીન મુદ્દ્લ ગમતી નથી. એક તો રાજગાદીનાં વારસદાર તરીકે એક દીકરી જ આપી શકી છે. વારસ તરીકે દીકરાની ઇચ્છામાં હેન્રી પોતાની પ્રેમિકા સાથે લગ્ન કરવા ઇચ્છે છે. કેથરીન સાથેનાં પોતાનાં લગ્નને રદબાતલ કરવા ઇચ્છે છે. પણ ધર્મગુરુ પોપની મંજુરી વિના છૂટાછેડા શક્ય નથી. હેન્રી એક વાર નહીં, બે વાર નહીં પણ એંસી વાર છૂટાછેડા માટે દયાની અરજી કરે છે. પણ તત્કાલીન પોપ ક્લેમેન્ટ-VII  કેથેરીનનાં પિયેરિયા સ્પેનનાં રાજવીથી ગભરાતા હતા એટલે એમણે રાજા હેન્રી પર કોઇ દયા નહોતી કરી. વર્ષો સુધી કોઇ નિર્ણય લીધો નહીં. આજે પણ આ લાલ રીબનમાં બાંધેલી અરજીઓ વેટિકનનાં મ્યુઝિયમમાં જોઇ શકાય છે. લાલ ફિતાશાહીથી થયેલા વિલંબનાં કારણે રાજાને પણ ન્યાય ન મળ્યાના દાખલા છે. અફઝલ ગુરુને ફાંસીએ ચઢાવવામાં વિલંબ થયો તે પાછળ સરકારને કાશ્મીરની સમસ્યા વધારે વકરે તેવી દહેશત હશે એટલે રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ દયાયાચના માટેની અરજી લાંબો સમય પડી રહી, એ આપણી લાલ ફિતાશાહી હતી.

ઘણી વાર પરિસ્થિતિ આપણા કાબુમાં હોતી નથી. બાપુભાઇ ગઢવી કહે છે તેમ… કોઇને સમય હોતો નથી. કોઇનો સમય હોતો નથી. હું અને કોકિલા હંમેશા સુખી છીએ કારણ કે અમે કોઇ વાતે દુ:ખી ન થવાનાં સમ લીધા છે. અમને કોઇ વિલંબ નડતો નથી. અમને કોઇ પ્રલંબ નડતો નથી. અમને કાંઇ ઓછું પડતું નથી. અમને કાંઇ ઓછું આવતું નથી. આ તો બધુ ચાલ્યા કરે..નો ભાવ અમને સદૈવ સુખી રાખે છે.

 

કલરવ:

આ અહીં પહોંચ્યાં પછી આટલું સમજાય છે,
કોઇ કંઇ કરતું નથી, આ બધું તો થાય છે!

હાથ હોવાથી જ કંઇ ક્યાં કશું પકડાય છે?
શ્વાસ જેવા શ્વાસ પણ વાય છે તો વાય છે!

આંખ મીંચીને હવે જોઉં તો દેખાય છે,
ક્યાંક કંઇ ખૂલી રહ્યું, કયાંક કંઇ બિડાય છે!

જે ઝળકતું હોય છે તારકોનાં મૌનમાં,
એ જ તો સૌરભ બની આંગણે વિખરાય છે!

શબ્દને અર્થો હતાં, ઓગળી કલરવ થયાં,
મન, ઝરણ, પંખી બધું ક્યાં જુદું પરખાય છે!

images-કવિવર રાજેન્દ્ર શુક્લ

From: Paresh Vyas <pp_vyas@yahoo.com>
PHULCHHAB article

 

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under Uncategorized

GREAT WILDLIFE VIDEO / “Dr. Rajendra M. Trivedi, M.D.”

  From: “Dr. Rajendra M. Trivedi, M.D.”

Subject: FW: GREAT WILDLIFE VIDEO

http://www.youtube.com/watch_popup?v=BUOQ_yPW_0s

  

         Tirupathi~Balaji~Temple (from Wikpedia)

    The temple has a self-manifested murti (deity),  not constructed by man.  The presiding deity of the temple, Lord Venkateswara, is also known by other names – Balaji, Govinda and Srinivas.

The temple is reportedly the richest and the most visited place of worship in the world. The temple is visited by about 100,000 to 200,000 pilgrims daily http://causelessmercy.com/?P=KB

SrilaGovindaMaharaj remembers the day~13+ minutes, 17 MB ‘wmv’ video

Trust you are well thinking KRISHNA’s Names reading PRABHUPAD’s Books,

Subject: GREAT WILDLIFE VIDEO

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under Uncategorized