अशोच्यानन्व शोचस्त्वं प्रज्ञाबेन वादांश्च भाषसे…

દીપજ્યોતિઃજય માતાદી
નવરાત્રી ની અનેકાનેક શુભકામના
માતાજીના ભક્તો માટે રોજ મંત્ર
कात्यायनी
चन्द्रहासोज्वलकराशार्दूलवरवाहना।
कात्यायनीशुभंदद्याद्देवीदानवघातिनी

સાહિત્ય ક્ષેત્રે  સીધ્ધી મેળવેલ દિકરા- દિકરી સાથે ચર્ચા કરતા આવતી કાલે ૭૫ મા વર્ષમા પ્રવેશતા  આ પ્રવૃતિ મર્યાદીત  કરવાનો વિચાર આવે!

યાદ …scan0003Ghazal Sandhyaવેબજગતની ઓળખાણ થઇ ત્યારે શરુઆતમા વાંચતા અને ગમી જાય તેવી વાત વાંચી સંભળાવતા.અને અંગ્રેજી ગુજરાતીમાં પ્રતિભાવ આપતા. અમારા વેબ ગુરુ મા.સોનલબેને ‘નીરવ રવે’ શરુ કરાવ્યો.બીજી તરફ અમારા પ્રતિભાવ ગમતા  મા.શ્રી સુ.જા. એ   ઇ પુસ્તક ની પ્રસ્તાવના લખવા જણાવ્યું પણ શરુઆતમાં મેં ‘અવલોકન…’માટે શુભેચ્છા સંદેશ આ રીતે પાઠવ્યો,
” તમારાં ગદ્યસુરમાં આવતાં લખાણો,તેમાં તમારા સુંદર અવલોકનો હું નિયમીત વાચું છું.ક્ષુલ્લક દેખાતી વસ્તુમાંથી ગુણાત્મક ચીંતન વધૂ ગમે છે.આમાં ઘણા ખરા લખાણોમાં મારા પ્રતિભાવ પણ આપ્યા જ છે! આખરે તો આ પરિવર્તનશીલ જગતમાં ગુણાત્મક પરિવર્તન કરી તેનો અણસાર પામવાનો પણ એક માર્ગ જ છે ને!
હવે આ અવલોકનો પુસ્તકરુપે પ્રગટ થાય છે તે જાણી આનંદ થયો.જેને કોમ્પ્યુટરમાં ફાવટ ન હોય તેવાં પણ આનો લાભ લઈ શકશે. તમારા લખાણો સ્વાન્તસુખાય, જે પણ પરમનો અણસાર થાય અને સહજ રીતે-સરળતાથી પ્રસાદ રુપે લખાઈ જાય તેવા છે.તેમાં વાક્ચાતુરી કે દંભ નહીવત હોય,પણ સતચિતઆનંદ વિશેષ હોય છે.તમે ઈજનેરી ક્ષેત્રે મહત્વનું યોગદાન કરી હાલ આધુનીક માધ્યમ કોમ્પુટર દ્વારા ગુજરાતી સાહિત્યનો સેવા યજ્ઞની ધૂણી ધખાવી છે તેના ઘણા સારા પરિણામો પણ જોઈ શકાય છે.આવા સારા કાર્ય માટે સર્વશક્તીમાન તમને સ્વાસ્થ સાથે દીર્ઘાયુ કરે તેવી પ્રાર્થના સહ” અને તે તેમણે છાપ્યું !
પછીતો તેમણે આગ્રહપૂર્વક  ‘અંતરની વાણી’ -ની પ્રસ્તાવના લખાવી.તે છપાઇ અને અમારો સંકોચ દૂર થયો. ગદ્યમાં પ્રતિભાવ લખવામાં વેદનાઓ ભૂલાતી.
…કાવ્ય લખવા   ચિ.યામિની એ સૂચવ્યા પ્રમાણે ખીસ્સાકોશ,ડીકક્ષનરી લઈને  બેસવુ. રદીફ,કાફિયા,મત્લા,મત્કા વિ.ની યાદી બનાવવી,હાલને તબક્કે જોડણીની છૂટ ન લેવી અને  અમે ગઝલ લખી. તેણે લખવાનું માંડી વાળવા કહ્યુ!
ત્યાં સંકોચ સાથે કવિલોક મા રચના આપી.
On March 13, 2008
આવતી કાલે પાઈ(π) ડે છે.
આ નાના અછાંદસથી તેને અંજલી આપશો તેવી વીનંતી.
હું તમને ૩ આપું
અને ૧,૪,૧,૫
તો તમને પ્રેરણા મળે
મહાન આંકડાને જાણવાની
……
જો પાઈને ફ્ક્ત ૩ સુધી રાખીએ
તો સમસ્ત વર્તુલો થશે ષટકોણ
તો સમજો પાઈને
અને ભણો ટ્રીગો!

ઓહ નબર પાઈ
તું તારી વાત તો સનજાવ.
તું ૩ પછી બીન્દુ અને એક અને ચાર
અને સમય હોયતો બાદ અગણીત

ઓહ નબર પાઈ
અને વર્તુલની લંબાઈ અપાર
તું મધુર મધુર આંકડો
તારો ઉપયોગ પણ મહાન

જો ૨.પાઈ ત્રીજ્યા અને તું અને ત્રીજ્યાને સ્ક્વેર કરે
અને અર્ધુ વર્તુલ અને તું હાજર!
અને તે ગમી અને બીજી કવિતાઓ લખવાની પ્રેરણા મળી .ત્યાર બાદ ચિ મોનાએ પ્રયત્ન કર્યો.ખૂબ જ નબળા અછાંદસને ધરમૂળમાંથી મઠારી-આંટીને નામે છાપ્યું!
પાય ડે (π day) -(અનુ. પ્રજ્ઞા જુ. વ્યાસ અને ‘ઊર્મિ’)
March 14, 2008 at 12:57 am | અછાંદસ.
અમારા વડિલે કહ્યુ-મારામા છંદ,લય કાંઈ જ નથી પણ ભાવ છે અને જગતગુરુ તો ભાવના ભૂખ્યા છે તો તમારી રચના કૃષ્ણાર્પણ કરશો.
પ્રતિભાવમા અવાર નવાર હાઇકુ કે અછાંદસ લખતાં.એકવાર…
શમા ખામોશ
અગ્નિની જિહ્વા લાંબી
રચે દોઝખ
અને પ્રતિભાવ મળ્યો…
આપનું હાઈકુ તો મારા માટે (અન્યો માટે પણ) જન્નતની ખુશખબરી લઈ આવ્યું!દુન્યવી શમાને એક તો અગ્નિના ઉગમસ્થાન હોવાનું સ્થાયી દુ:ખ અને પરવાનાને ભસ્મીભૂત થતું જોવાનું હંગામી દુ:ખ.ધર્મશાસ્ત્રો કહે છે કે પારલૌકિક દોઝખને આવી લાગણીઓ નહિ થાય,કેમ કે તેને તો પાપીઓને બાળવાની કામગીરી સોંપાઈ હોઈ એ તો કરિયાદ કરતી જ રહેશે કે ‘હું તો હજુ ભૂખી છું!’પણ, મને એક વાતનું દુ:ખ થાય છે કે ફૂલદાની તો દિવાનખંડમાં શોભે, નહિ કે વરંડે! ઉમદા હાઈકુ અને કોમેન્ટે!છેલ્લે થોડી હાઈકુ વિષેની ગપસપ કરી લઈએ.
જાપાનીઓ ટૂંકા પને હોઈ, વાલીડાઓ, તેમના કદ જેવું હાઈકુ લઈ આવ્યા!
હાઈકુકારને જ ખબર પડે કે પોતે શું લખ્યું.
વાંચકોને તો સમજાવવું પડે,
જેવી રીતે બાળચિત્રકારે પક્ષીના ચિત્ર નીચે લખવું પડે કે
‘આ મોર છે, આ કબુતર છે!’
ધન્યવાદ.
……………………..
જીવન રૂઠ્યાં
મનાવે , પ્રાણ આપું
પ્રાણથી વહાલા

Valibhai Musa
અદ્દભુત!
પ્રાણથી પણ વ્હાલા એવા રૂઠેલા જીવનને મનાવવા માટે હાઈકુનાયક પોતાના પ્રાણ અર્પણ કરવા પણ તૈયાર થાય છે! પરિણામ? પ્રાણ આપવા છતાં જીવન તો રીસાઈને જવા માગે જ છે, પાછું વળે તેમ નથી! એમ જ થાય ને! કેમકે પ્રાણ અને જીવન અન્યોન્ય એવાં સંકળાએલાં છે કે કોઈ એક વગર અન્યનું અસ્તિત્વ જ શક્ય નથી!
વાહ, ભાઈ વાહ! સરસ પરિકલ્પના!
ધન્યવાદ,પ્રજ્ઞાબેન  અને હાસ્ય હાઇકુ  માટે તાકીદે પ્રસ્તાવના લખવાનું સૂચન થયું ! વાર લાગતા જાણે આદેશ થયો
અને મઠારી, સુધારા, વધારા, કે ઘટાડા કરી પ્રસિધ્ધ કરવા જણાવાયું તો આશ્ચર્ય સાથે જોયું તો ‘જૈસી કી તૈસી’ છાપી !જે આ.શ્રી વિનોદભ ઇએ રી-બ્લોગ કરી.

તેમાં  વાત ઘણાંને ગમી.
‘ભારતીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોવાં જોઇએ.
ભાવની આંચમાં તપ્યા વિના હાઇકુ પોતાનું સાચું સ્વરૂપ ધારણ નથી કરી શકતું. પર્વત-શિખર પરથી ગબડી બેડોળ પથ્થર ઠોકરો ખાઈ એક નવું રૂપ ધારણ કરે છે.એમાં એક અનોખું સૌંદર્ય જાગે છે. આ સૌંદર્ય તેના સંઘર્ષનું છે. જે કવિએ જેટલો સંઘર્ષ કર્યો હશે, દુઃખ-દર્દને પોતાના માનસમાં જીવ્યો હશે, તેનું હાઇકુ તેટલું ભાવ-પ્રવણ,જીવંત અને ઔર મર્મસ્પર્શી હશે. અનુભવ, સંસ્પર્શ, ભાષા સહજ અને ભાવાનુરૂપ પ્રયોગ ઉંમરનું નહીં પણ અનુભવનું મોહતાજ છે.
બહુમુખી પ્રતિભાવાળા વલીભાઈનું અંગ્રેજી, ગુજરાતી અને હિન્દી (ઉર્દુ) પર સમાન પ્રભુત્વ છે. આ જ કારણથી હાઇકુ-રચનામાં એક નવા અધ્યાયની શરૂઆત કરી છે.અને આ ભાવ-પ્રવણ હાઇકુઓનું સર્જન વલીભાઇની આ શક્તિ તેમને નીરસ રચના કરવાવાળા અગ્રજોથી અલગ કરે છે.
એમનાં હાઇકુઓનો ફલક બહુ વિશાળ છે. સમાજ પ્રતિ સંવેદનશીલતા આ યાત્રાનું આત્મતત્વ છે. ભાવોની મસૃણતા, અભિવ્યક્તિની સહજતા હાઇકુઓમાં જણાઇ આવે છે.તેમની પાસે સશક્ત ભાષા જ નહીં, ઉર્વર કલ્પના પણ છે. હાઇકુમાં બીજમંત્રની શક્તિ નિહિત છે, એનો અહેસાસ વલીભાઇના હાઇકુપઠનથી થાય છે.
આ સંકલન હાઇકુ-વિરોધીઓમાં મોઁ બંધ કરવા પણ સક્ષમ છે. કોઇ પણ પ્રાણહીન-ભાવહીન લખી એને હાઇકુ કહે; તેથી તે સારો સાહિત્યકાર નથી બની શકતો,કારણ કે સારું લેખન જ સાહિત્યકારને મજ઼બૂત બનાવે છે. શ્રી વલીભાઇનુ આ કાર્ય આ વિધાનનું મઝાનું ઉદાહરણ છે. આજે નહીં, તો કાલે આ સંગ્રહની પ્રાસંગિકતાનો સ્વીકાર કરવો જ પડશે.’  અને  મા.વલીભાઇનો આ પ્રતિભાવ * * * * *
શ્રીમતી પ્રજ્ઞાબેને લખેલી ઉપરની પ્રસ્તાવના માટે  શ્રી વલીભાઈએ  એક હાયકુમાં આભાર આ રીતે માન્યો છે .
પ્રજ્ઞાબેન,

આભાર માનું?
ડરું ભાર લાદતાં,
જે સ્નેહે થયું!
દુઆગીર,
વલીભાઈ
અને તેમની દિલી દુઆ પ્રેરણાદાયી રહી.

અમારા જુ’ભાઇ ની પોસ્ટ ‘લખો, લખો; લખવા માંડો !’ અને
શનિવાર, November 26, 2011 at 5:17 am11
તમે લખ લખ કહો છો તો
લખ લખ પર લખ લખ કરીએ
………………………………………..
ગીત ગઝલ કે ભજન લખ
વાત તો કાંઈ મઝાની લખ

રોજ હથેળી પર એની
મહેંદી વાળી ગઝલ લખ

કાંટા વિષે લખ ચાહે જેટલું
કોઈક વાર ફૂલ માટે લખ

લખ તું અમાસ પણ
પરંતું દિપાવલી લખ

કોઇક હોંઠો પર સ્મિત લખ
અસલી કે પછી નકલી લખ

મૌસમ અજબ મસ્તાની છે
કોઈ ગઝલ નીરાલી લખ

આખો બગીચો ખીલશે
પાનપાન પર ખુશી લખ

તારી કાલની ફિકર ફાંક
આજની ગૌરવકથા લખ

‘જુ દુનિયાથી અલગ લખ
અલગ તારી વાત,તે લખ
…………………………
લખવાનો આથાગ પ્રયત્ન કરવા છતાં નિર્મળ સ્મિત ના પ્રભાવ અંગે શબ્દો જડતા નથી.
બધા જ શબ્દો મલીન લાગે છે.
કોઈ આ લખ લખની સમસ્યાનું સમાધાન કરશે? અને આ ઉતર
Reply
jjkishor says:
શનિવાર, November 26, 2011 at 5:17 pm11
સરસ ગઝલ.
દુનીયાથી અલગ લખવાના તો બધા પેંતરા છે. લખાય તે/તો ખરું, બીજું શું.
કોઈને કહેવાય નહીં કે તમે ભુલી જશો ! “અમે ભુલતા હઈશું ?!”નો ફુંફાડો ખોટો પડે પછીય સુચવવાવાળાને ગમ ખાવાનો રહે !
લખલખનું સમાધાન લખચોરાસીમાંય જડતું/જડવાનું નથી.
લખલખ કરવું એ જ ઉપાય. સાભાર….

અને અમે ‘ન કરી શકીએ’ એ લઘુતાગ્રંથી ગઇ.

2011/10/28 jjugalkishor Vyas <jjugalkishor@gmail.com>
મેધા અને પ્રજ્ઞા આ બન્ને શબ્દોમાં મેધા શબ્દ નાનો પડે છતાં હીનોપમાનો દોષ વહોરીને કહું તો
પ્રજ્ઞાદીદી આપણાં સૌમાં સૌથી વધુ મેધાવાન સાબીત થયાં છે…
કોઈ પણ વીષય કેમ ન હોય, તેઓ કોણ જાણે કયા ખજાનામાંથી માહીતી ફંફોળી લાવે છે. ને તેય પાછી અત્યંત ઉંચી કક્ષાનીને એકદમ સાંદર્ભીક. મને તો લાગે છે કે તેઓ પાસે જુના જમાનાનો કોઈ અદ્ભુત વીકીપીડીયા પડ્યો છે જે નેટકગત પહેલાંનો જ છે !!આટલા સંદર્ભો અને આટલા વીષયો પરની આટલી ઉંચી કોમેન્ટ્સ મેં તો બીજે ક્યાંય અનુભવી નથી. સુરેશભાઈનું આશ્ચર્ય મારું પણ છે જ. આપણે નસીબદાર કે તેમના ખજાનાનો લાભ મળતો રહે છે.  – જુ.

આ પત્ર બાદ તો ખોટા અભિમાનમા ન અંટવાઇ જ ઇ એ એ જાગૃતિ રાખવી રહી

*************************************************

28-1

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, Uncategorized

4 responses to “अशोच्यानन्व शोचस्त्वं प्रज्ञाबेन वादांश्च भाषसे…

  1. પ્રજ્ઞાવાદાંશ્ચ ભાષાસે….સાચું છે. પંડીતાઈ સાબીત થઈ જ છે.મેધાએ એમાં મદદ કરી છે. સંસ્કારોએ ખાતર પુર્યું છે. નેટગુરુઓએ વાટ સંકોરી છે.

    પણ,,,,,પ્રગટ્યુ છે તે તો ધરતીમાં જન્માંતરોથી પડેલાં બીજો જે દર જન્મે કોઈ ને કોઈ આકારે પ્રસ્ફુટતા તે જ રીતે આ જન્મે ધરતી ફોડીને ફુટી નીકળતા અંકુરોની માફક ઉગી નીકળ્યાં છે….

    ૭૫મે પડાવે સીંહાવલોકન અનીવાર્યપણ થાય….થવું જ રહ્યું. અભીનંદન સાથે શુભેચ્છાઓ. પ્રજ્ઞાવાદ પ્રવર્તી રહો !

  2. આદરણીય અને પ્રિય પ્રજ્ઞાબેન .

    આપના જીવનની અનેક ખાટી મીઠી યાદો સાથેનાં ૭૪ વર્ષ પૂરાં કરીને આપ ૭૫ મા વર્ષમાં જ્યારે પગરણ માંડી રહ્યાં છો એ મંગલ પ્રસંગે આપને અભિનંદન અને આપના નિરામય દીર્ઘાયુ માટે હાર્દિક શુભેચ્છાઓ પાઠવું છું .

    ૭૫ મુ વર્ષ એ જીવનનું અમૃત પર્વ કહેવાય છે .જીવનનો આ એક એવો પડાવ છે જ્યારે વીતેલાં વરસો ઉપર અલપ ઝલપ નજર કરી લઈને હવે પછીનાં વર્ષો ઉપરના જીવન અંગે મનોમંથન શરુ થઇ જાય .

    રમેશ પારેખએ એક કાવ્યમાં લખ્યું છે .

    પાંદડું પીળું પડ્યું એવી રીતે કોને ખબર

    એટલે કે ઝાડમાંથી શું ગયું કોને ખબર

    કવિ જયંત પાઠકએ એમના ” ક્યાં સુધી ‘કાવ્યમાં કહ્યું છે .

    શબ્દના આ સૌ ખેલ ક્યાં સુધી ?

    મૌન ના મુકે મલાજો ત્યાં સુધી !

    આજે સાહિત્ય ક્ષેત્રે આપનાં બે સંતાનો, દીકરી અને દીકરો, જે રીતે હરણફાળ ભરી રહ્યાં છે એ જોઈને આ ઉંમરે તમારી આંખ ઠરે અને ગૌરવની લાગણી થાય એ સ્વાભાવિક છે .

    તમે લાખો છો “દિકરા- દિકરી સાથે ચર્ચા કરતાં આવતી કાલે ૭૫ મા વર્ષમા પ્રવેશતા આ પ્રવૃતિ મર્યાદીત કરવાનો વિચાર આવે! ”

    તો આ અંગે મારે એ કહેવું છે કે તમે अशोच्यानन्व शोचस्त्वं

    મિત્રભાવે કહું કે લખવાનું તો આપ ચાલુ જ રાખશો કેમ કે એ મારફતે પોતાની જાત સાથે વાતચીત થતી રહેશે ને અન્યો માટે કઈક શુભ કાર્ય કર્યાનો આનંદ મળશે.

    સલાહ નથી આપતો પણ આપના જ આ કાવ્યની તમને યાદ દેવડાવું છું .

    ગીત ગઝલ કે ભજન લખ
    વાત તો કાંઈ મઝાની લખ

    રોજ હથેળી પર એની
    મહેંદી વાળી ગઝલ લખ

    કાંટા વિષે લખ ચાહે જેટલું
    કોઈક વાર ફૂલ માટે લખ

    લખ તું અમાસ પણ
    પરંતું દિપાવલી લખ

    કોઇક હોંઠો પર સ્મિત લખ
    અસલી કે પછી નકલી લખ

    મૌસમ અજબ મસ્તાની છે
    કોઈ ગઝલ નીરાલી લખ

    આખો બગીચો ખીલશે
    પાનપાન પર ખુશી લખ

    તારી કાલની ફિકર ફાંક
    આજની ગૌરવકથા લખ

    ‘જુ દુનિયાથી અલગ લખ
    અલગ તારી વાત,તે લખ

    અંતે સ્વ. રતિલાલ ” અનિલ ” ની આ મજાની પંક્તિઓ –

    સપાટી ઉપર રખડવાથી શિખર ઉપર પહોંચવું સારું ,

    અનિલ ,ત્યાંથી જગતનાં સર્વ સ્થાનો જોઈ લેવાશે

    ફરી , આપને ૭૫મો જન્મ દિન મુબારક અને આપના જીવનનો હવે પછીનો સમય

    નિષ્કંટક, સુખ ,શાંતિ અને સ્વાસ્થ્ય ભર્યો બની

    રહો એવી પરમ કૃપાલુ પરમાત્માને પ્રાર્થના .

  3. nabhakashdeep

    એ માવતર પેઢીની નિર્દોષતા અને માનવીય અભિગમે આપણને એક સુંદર જીવનની રાહ અપનાવવાનું સૌભાગ્ય દઈ દીધું છે. જ્યારે આ વાતોના પ્રસંગો જાણવા મળે છે , ત્યારે એક આત્મ સંતોષ ઝળકે છે કે જુદા જુદા વિસ્તારો ને, જુદી જુદી સામાજિક પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે પણ કેવા સરસ આદર્શો ખીલતા રહે છે. આપને આ ભાવભર્યા લેખ માટે વિશેષ અભિનંદન સાથે જન્મદિન મુબારક….જય માતાજી.

    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

  4. ગુડ ફ્લેશ બેક. પ્રજ્ઞાજુ ઈસ્ટાઈલમાં !!
    ઈસ્ટાઈલ –
    સિંધી કે ઈ- સ્ટાઈલ!!

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.