જ ન્મ દિ વ સની યાદગીરી

જય માતાદી
નવરાત્રી ની અનેકાનેક શુભકામના
માતાજીના ભક્તો માટે રોજ મંત્ર
महागौरी
श्वेतेवृषेसमारुढाश्वेताम्बरधराशुचिः।
महागौरीशुभंदद्यान्महादेवप्रमोददा॥***

મારા જન્મ દિન ની યાદગીરી

મુ. દીદીનો જન્મ દિવસ પૂર્ણિમાના દિવસે આવેલો હતો તેના ધારે લખેલું –

પ્રજ્ઞા-પુર્ણીમા અહો !
નીરવ રવે ધારા અલૌકીક, સ્વર્ણીમ વહો !
….. પ્રજ્ઞા-પુર્ણીમા અહો !

સકલ જગતની વ્યાપી ભૌતીકતા નરી,
અકલ વંચનાભરી બૌદ્ધીકતા ભરી;
એને અપરા જ્ઞાનની કરણી-કથા મા, કહો !
…પ્રજ્ઞા-પુર્ણીમા અહો  !

અંધારાં ગાઢ, ઝાંખી દીશાઓ બધી,
ના સુઝે પથ, અટવાતી કેડીઓ વધી;
પ્રખર, પ્ર-તાપ અજવાળતો  દીશા રહો !
…… પ્રજ્ઞા-પુર્ણીમા અહો !

આકાશે કલા ચન્દ્રની ઘટતી–વધતી રહે સદા,
અજ્ઞાનની ઘટે, વધે જ્ઞાનની તદા;
હવે જ્ઞાનની દ્વીતીયા બની પુર્ણીમા, લહો !

પ્રજ્ઞા-પુર્ણીમા અહો !

– જુગલકીશોર.

પુર્ણ એટલે પુરેપુરું, અધુરું કે ઓછું નહીં તેવું,
એનો એક અર્થ સમાપ્ત એવોય થાય છે ! એટલું જ નહીં, પુર્ણ એટલે મીંડું ને શુન્ય પણ !!
સંસ્કૃતમાં પુર્ણ એટલે પુરું, સંપુર્ણ, ભરેલું, આખું, કુલ, સિદ્ધ થયેલું, સમાપ્ત થયેલું અને પુર્ણિ એટલે પુર્ણ કરવું, ભરવું તે.

શરદ ૠતુનું સૌથી મોટું આકર્ષણ પુનમનો મોટો થાળી જેવડો ચાંદો.
“ઊગ્યો પ્રફુલ્લ અમીવર્ષણ ચન્દ્રરાજ !” કે પછી “આજ મહારાજ, જલ પર ઉદય જોઈને ચન્દ્રનો, હૃદયમાં હર્ષ જામે…” વગેરે પંક્તીઓ ગણગણવાનું મન રોકી ન શકાય એવી આ રાત્રી–ૠતુ.
પુર્ણીમા વીષે જેટલું લખીએ એટલું અધુરું જ લાગે.

ખેતરમાં પણ ખળાં છલકાયાં હોય; ગ્રામજનોને હૈયે મોસમનો વૈભવ હવે હાથવેંતમાં જ હોય એવે સમયે પુર્ણીમા સૌને આનંદની લહાણી કરે. બહારનું ઝાકમઝોળ અજવાળું કોઈને અંદરના પ્રકાશનુંય નીમીત્ત બને એમ પણ બનવાનું. પુર્ણતા આમેય એકલી ન રહે. એની પુર્ણતાનો પ્રભાવ સામે છેડે પણ અનુભવાય.

ચન્દ્રને તો મનનો સ્વામી પણ કહ્યો છે. સાગરમાં જોવા મળતી પુનમની ભરતી એ એના અદમ્ય આકર્ષણનું જ પરીણામ હોય છે. આ આકર્ષણો કેવળ બાહ્ય જ હોય તો તો એનું કોઈ મુલ્ય નથી. આ આકર્ષણો માનવીની ભીતરેય એવાં જ મોજાં ઉછાળે છે. જગતભરમાં પુનમને દીવસે અકસ્માતો ને ઝઘડાઓ પણ વધુમાં વધુ નોંધાતા હોય છે એ પણ આ આકર્ષણોનો જ પ્રભાવ ને !

પુર્ણતા – પછી તે ભૌતીકજગતની ચીજોની હોય કે સૂક્ષ્મજગતની ગતીવીધીઓની હોય –ને પામ્યા વીનાનું બધું વચગાળાનું. પુર્ણતા ન થાય ત્યાં સુધીની જે બધી પ્રક્રીયાઓ તે બધી પુર્ણતાને પામવાની મથામણો. ક્યારેક લાગે કે આમાંની કેટલીક પ્રક્રીયાઓ પુર્ણતાને બદલે અવળી દીશામાં લઈ જાય છે કે શું ? પણ એવે સમયે પણ અંતીમ ગતી તો જાણેઅજાણ્યે પણ પુર્ણતા તરફની જ હશે તેવી શ્રદ્ધા રાખવાની હોય છે. કરોળીયો એનું સરસ ઉદાહરણ છે. એ અનેક વાર પડે છે પણ તે બધું ચડવાની જ પ્રક્રીયાનો ભાગ હોય છે…અને એની પેલી શ્રદ્ધા જ એને એના અંતીમ લક્ષ્ય પાસે પહોંચાડે છે.

પુર્ણતાની ચરમસીમા – પુર્ણીમા એ ભૌતીકજગતનાં કેટલાક દૃષ્યમાન બનાવોની પ્રતીક છે. પુનમનો ચાંદ એ દૃષ્યમાન બીજના ચન્દ્રની ચરમસીમા છે. પુનમ એ પ્રતીક છે. એની સફેદાઈ, એની તેજસ્વીતા પણ પ્રતીક છે. એનો શુન્યશો ગોળાકાર એ પણ પ્રતીક જ છે. જ્ઞાનને આ બધાં સાથે કંઈક અવીનાભાવી સંબંધ ન હોય જાણે, એમ પુનમનો ચન્દ્ર જ્ઞાનની ચરમસીમાને ચીંધે છે. ને જ્ઞાનની ચરમસીમા એ જ પ્રજ્ઞા. તેજસ્વીતા, શુન્યતા, ખુણાખાંચરા વીનાનો ગોળાકાર વગેરે બધું પ્રજ્ઞાની કંઈક નીશાની આપનારાં છે. ચન્દ્રનો ડાઘ અલબત્ત આ રુપકને નડે છે છતાં જ્ઞાનમાર્ગની વચ્ચે આવતી અનેક વીટંબણાઓની સાથે એને જોડીને સંતોષ લઈ શકાય.

મારી ઉપરોક્ત રચના ‘પ્રજ્ઞા–પુર્ણીમા અહો !’માં નીમીત્ત ભલે પ્રજ્ઞાદીદી રહ્યાં હો – કેમકે એમના જન્મદીવસે એમનું નામ પ્રજ્ઞા અને પુનમ બન્નેનો સુયોગ પ્રાપ્ત થયો છે, એટલું જ નહીં, એમના બ્લોગ ‘નિરવ રવે…’નોય ઉલ્લેખ શીર્ષકસહયોગી પંક્તીમાં અપાયો છે – પરંતુ આ આખી રચનામાં દીદીનો કે ‘નિરવ રવે’નો સંદર્ભ ભુલી જઈને ફક્ત કાવ્ય તરફ જ દૃષ્ટી રાખી જોવાથી કાવ્યની કસોટી થાય છે. પુનમ અને જ્ઞાનની ચરમસીમારુપ પ્રજ્ઞાની આ વાતને સ્વતંત્રરુપે ચકાસવી જરુરી ગણાય. એટલે કેવળ કાવ્યના વસ્તુને જ નજર સમક્ષ રાખીને આ રચનાને જોવા ભલામણ છે.

અહો શબ્દ વીસ્મય અને સંબોધન બન્નેનો સુચક શબ્દ છે. ‘પ્રજ્ઞારુપ પુર્ણીમા’ કે ‘પ્રજ્ઞા અને પુર્ણીમા’ એમ બન્ને રીતે રજુ થયેલા આ સમાસયુગલને અહો શબ્દ વડે સંબોધન કરાયું છે એમ પણ કહી શકાય અને એ બન્નેના સાયુજ્યનું વીસ્મય થયું છે એમ પણ કહી શકાય.

………………………………………………..

ડૉ. મહેશ રાવલ આભાર પ્રજ્ઞાજુ.બેન……
આપના લાગણીસભર અને કદરદાન પ્રતિભાવને નમન.
બસ, આ જ અભિગમ બીજી કેટલીયે નવી ગઝલોના સર્જન માટે ઉત્સાહિત અને પ્રોત્સાહિત કરે છે.
……………………………………..
અશોક મોઢવાડીયાને જન્મદીવસે વધાવ્યા. એ રચના સાભાર
અશોક તું…
દીપકને અજવાળે બેઠો, જુગલને સથવારે બેઠો,
ચિરાગની વાટ સંકોરતો મુનશીની ગોઠડીએ બેઠો અશોક તું.
પ્રજ્ઞાજુના વડલે બેઠો વહાલપની છાયામાં બેઠો,
વેબગુર્જરીને ખોળેરમતો રમતો જહેમત કરતો અશોક તું.

અને લયસ્તરો પર અંગત અંગત ] આ ગીત સાથે રસદર્શન કરાવતા મળેલા પ્રતિભાવો  પ્રેરણાદાયી રહ્યા
કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા
કે ધણી ધડે ઝૂઝવા રે ઘાટ
વાગે રે અણદીઠા એના હાથની
અવળી સવળી થપાટ…
કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા

વ્હાલા શીદને ચઢાવ્યા અમને ચાકળે
કર્મે લખીયા કાં કેર ?
નીભાડે અનગઢ અગ્નિ ધગધગે
જાંળુ સળગે ચોમેર..
કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા

વેળા એવી વીતી રે વેદનતણી
ઉકલ્યા અગનના અસનાન
મારીને ટકોરા ત્રિકમ ત્રેવડે
પાકા પંડ રે પરમાણ
કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા

હરિએ હળવેથી લીધા અમને હાથમાં
રીઝ્યા નીરખીને ઘાટ
જીવને ટાઢક વળી તળિયા લગી
કીધા તે અમથા ઉચાટ
કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા
– નાથાલાલ દવે
જીવનમા ચઢાવ ઊતાર તો આવે અને તે અંગે બાળપણથી કેળવણી આપી હોય પણ સાંઠ પછી ચિંતાઓ અને પરેશાનીગ્રસ્ત તનાવયુકત મનથી અસંતુલિત માનસિકતા અને શારીરિક શકિતનો ક્ષય થતો લાગ્યો ત્યારે સલાહ મળી કે સાહિત્ય,સંગીત કે કોઈ પણ કળામા મન પરોવો ત્યાં જ આ કાવ્ય વાંચ્યું, ચિંતન-મનન કર્યું . કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા…રાગ ખમાજ-કવિ નાથાલાલ દવે. તેમા ‘વેળા એવી વીતી રે વેદનતણી’ -ભીની આંખે ગાઈ. જ્યાં સુધી આત્માનું અસ્પષ્ટ વેદન છે ત્યાં સુધી દુઃખને વેદે, એટલે કે જ્ઞાતા-દ્રષ્ટા રહેવાના પ્રયત્નમાં હોય; જ્યારે ‘જ્ઞાની પુરુષ’ કે જેમને આત્માનું સ્પષ્ટ વેદન…આત્માનો અસ્પષ્ટ અનુભવ થઈ જાય છે અને ‘આ’ વેદન શરૂ થયું ત્યારથી સંસારનું વેદન બંધ થાય. એક જગ્યાએ વેદન હોય, બે જગ્યાએ વેદન ના હોય. આત્માનું જ્યારથી વેદન શરૂ થાય, તે આત્માનું ‘સ્વ-સંવેદન’ અને જીવનને નવી દૃષ્ટિ મળી
ધોમધખતા ઉનાળામાં પણ માટીના વાસણમાં ભરેલુ પાણી ૨૪ કલાક ઠંડુગાર રહેતુ હોય છે. જે એક કુદરતે માટીમાં મુકેલી કુદરતી દેણ છે.કાચી માટીના કણમાંથી કલાને નિખારતા ચીકણી માટી વડે બનતા વિવિધ પ્રકારના વાસણોની સદા માંગ રહે છે. દિવસે દિવસે તેમાં અનેક ફેરફારો થતા રહ્યા હોય અતિ આધુનિક વસ્તુઓને કલાના કારીગરો આખરી ઓપ આપતા હોય
-……………………………..
કવિ મિત્ર ડૉ વિવેક ટેલર
નેટ-જગતમાં શ્રીમતિ પ્રજ્ઞા વ્યાસને આપણે સહુ પ્રજ્ઞાજુ તરીકે ઓળખીએ છીએ. શ્રેષ્ઠ ગુજરાતી બ્લૉગ-વાચકનો પુરસ્કાર કોઈને આપવો હોય તો એમનું નામ અમિતાભ બચ્ચનની જેમ એક થી દસેદસ ક્રમ અંકે કરી શકે!! આજે જોઈએ કે કઈ કવિતા એમને ક્યાં અને કેવી રીતે સ્પર્શી ગઈ છે!
……………………………
ડૉ.મહેશ રાવલ said,
કવિની સુંદર ગીત રચના
અને એ પહેલા શ્રીમતિ પ્રજ્ઞા વ્યાસ-પ્રજ્ઞાજુને એકથી દસ ક્રમાંક મળવો જોઇએ…એ બાબતે
હું પણ સાદર, મારો સુર પૂરાવીશ…..નિઃશંક
………………………………..
Girish Parikh said,
પ્રજ્ઞાજુબહેનઃ નમસ્તે અને અભિનંદન. તમારો એકે એક પ્રતિભાવ વાંચતાં ખૂબ જ આનંદ આવે છે. ‘પ્રતિભાવોનો આનંદ’ નામનું પુસ્તક તૈયાર કરવાનું સજેશન કરું છું.
–ગિરીશ પરીખ
………………………………..
Bina said,
કવિની સુંદર ગીત રચના!
શ્રીમતિ પ્રજ્ઞા વ્યાસ-પ્રજ્ઞાજુને એકથી દસ ક્રમાંક મળવો જોઇએ…એ બાબતે
હુ પણ સહમત છુ… બીના
………………..
nilam doshi said,
યેસ્. વિવેકભાઇ સાથે સહમત બધા જ હશે એની ખાત્રી છે.
આ સુંદર કાવ્ય બે ચાર વાંચીએ એટલે આપોઆપ અંતરમાં કંઇક ઉગવા માંડે…કોઇ અલગ અનુભૂતિ જાગે જ… શબ્દોની તાકાત ઘણી વખત અનુભવી છે. માથું કપાઇ ગયા પછી પણ થોડી મિનિટો ધડને લડતું રાખી શકે એવી ચારણોના શબ્દોની તાકાત વિશે અનેક વાતો વાંચી છે.
પ્રજ્ઞાબેનનો અનુભવ યથાર્થ છે. તેમને માટે બ્લોગ જગતમાં દરેકને મારી જેમ સાચો આદર હશે જ..છે જ..એની ખાત્રી છે.
……………………………..
Harnish Jani said,
જ્યાં જ્યાં નજર મારેી પડે-યાદી ભરી છે આપનેી
ધોવા બુરાઇને બધે ગંગા વહે છે આપનેી-
ઘણી વખત મૂળ કૃતિ કરતાં પણ પ્રગ્નાજીની કોમેંટ વધુ સરસદાયક હોય છે-
લખતા રહો પ્રગ્નાજી.
વિવેકકુમાર સાથે હું સંપૂર્ણ રીતે સહમત છું.
……………………………
dHRUTI MODI said,
ખૂબ સુંદર ગીત. પ્ર્જ્ઞાબેનને જરુરથી ઍક થી દસ ક્રમમાં સ્થાન મળવું જોઈઍ.
………………….
indravadan g vyas said,
પ્રજ્ઞાજુ નુ બીજુ નામ સાક્ષાત સંવેદના આપી શકાય્.કવિતાનો રસાસ્વાદ અદભુત રીતે કરે છે અને અમારા જેવા નવા નિશાળીયાને કરાવે છે. વળી અસલ રચનાના મુળ સુરને પકડી લઈ તેને અનુરુપ પોતાનીઆગવી શૈલીમા પ્રતિભાવ આપે ત્યારે બીજી ઉત્તમ રચનાને ટાંકે છે અને આમ પ્રતિભાવ જગત માં છવાઈ જાય છે.
નાથાલાલ દવે ની આ રચના જગત નિયંતાની સર્વવ્યાપકતા,સર્વસમર્થતા,અને તેના ઉત્તમ સર્જન, માનવ ની માવજતની વાત,માનવના અમથા ઉચાટની વાત અને જીવનમાં આવતી અનેક કસોટીઓની વાત મનને સ્પર્શી ગઈ.
પ્રજ્ઞાજુ ને નિઃશંક ઉત્તમ વાચક/પ્રતિકભાવક તરીકેનો પ્રથમ ક્રમાંક આપવાથી ક્રમાંક પધ્ધતીની શોભા વધશે.
વંદન, પ્રજ્ઞાજુને……..
Capt. Narendra said,
નાથાલાલ દવેજીની કૃતિ એટલે આત્મજ્ઞાનના મહાસાગરનું મથન કર્યા બાદ નીકળેલા મોતી સમાન છે. તેનું તેજ પારખવાની શક્તિ સામાન્ય માનવીમાં નથી હોતી. કેવળ પ્રજ્ઞાજુ જેવા ઝવેરી તેને પારખી આપણી આગળ પ્રસ્તૂત કરે છે તે માટે તેમનો જેટલો આભાર માનીએ, ઓછો રહેશે. તેમણે આ ભજન વિશે જે લખ્યું તે “सहनौ भुनक्तु”ના ઉદ્દૈશ્યથી. તેને “એકથી દસ”ના શીશામાં ઉતારી ન શકાય. આ તો અત્તરના ફાયા સમાન લેખન છે, જેમાંથી સુગંધ સતત પ્રસરતી રહે છે. મહેરબાની કરી તેને ક્રમના બંધનમાં ન મૂકવા વિંનંતી છે.
……………………………
Paresh Vyas said,
કવિતાને બહોળા સમુદાય સુધી પહોઁચાડવી હોય તો કોઇ રસાસ્વાદ કરાવે, કોઇ સમજાવે તે જરૂરી રહે.
આ પ્રકારનાઁ બ્લોગ જેને આપ વાચકોની કલમે એમ કહો છો એ ઘણો સ્તુત્ય પ્રયાસ છે.
ર્.પા.ને યાદ કરવા જરૂરી…
હરિ પર અમથુ અમથુ હેત
હુઁ અગૂઠા જેવડી ‘ને મારી વ્હાલપ બબ્બે વેઁત………..
DR. CHANDRAVADAN MISTRY said,
હળવેથી લીધા અમને હાથમાં
રીઝ્યા નીરખીને ઘાટ
જીવને ટાઢક વળી તળિયા લગી
કીધા તે અમથા ઉચાટ
કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા……
આ કાવ્ય સાથે નીચે લખાયેલા “પ્રજ્ઞાજુ-શબ્દો”માં એક ઉંડો વિચાર હતો !
માનવી ઉંમરે વધે કે જ્ઞાનમાં વધે….પણ જ્યાં સુધી, એ એના “આત્મા”થી
અજાણ રહે ત્યાં સુધી એ “પરમ આનંદ” પામી શકતો નથી…..એથી જ કવિએ
એની રચનાના અંતે લખ્યું “હરિએ હળવેથી લીધા હાથમાં….અને “જીવને ટાઢક વળી” !
આ રચના, અને સાથે દર્શાવેલા “પ્રજ્ઞા-હ્રદય”ના શબ્દો વાંચી આનંદ !>>>>ચંદ્રવદન
ekhasindhal said,
હૃદય સ્પર્શેી અને ઉર્ધ્વગામી સઁવેદનાઓથેી ભરપૂર ! પ્રજ્ઞાજુબેનની પસંદગી પછી કંઈ બાકી ન રહે. આભાર સહ…
Ramesh Patel said,
કવિવર શ્રી નાથાલાલ દવેની આ અમૃતા કવિતા, તેને ઝીલનાર આદરણીય સુશ્રી પ્રજ્ઞાનજુબેન
અને તેમના પ્રતિભાવંત પ્રતિભાવોથી શોભી ઉઠતું બ્લોગ જગત, આ બધું મનન
કરતાં ,તેમના નામ માટે આદર થયા વગર કેમ રહે? “પ્રજ્ઞા”‘..તેમાં આલોક પરલોકના વાસ્તવિક
દર્શન શબ્દ જગતથી. સાદર જયયોગેશ્વર.
રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)………………..
sudhir patel said,
ભાવનગરના કવિ શ્રી નાથાલાલ દવેના ખૂબ માર્મિક અને યાદગાર ગીતને અહીં યાદ કરવા બદલ પ્રજ્ઞાબેનનો આભાર અને અભિનંદન! એમના પ્રતિભાવો પણ કાયમ રસપ્રદ અને માહિતીપ્રદ હોય છે!
સુધીર પટેલ……………….

muni mehta-Baroda said,
do not have Guj. font yet!
What a moving experience! Like my sister Saryu
said-this was not avery well read poem of Mama! many others we know by heart!)
Pragnaben has done a great service!! muni

       આ શુભ લાગણીઓ ને લાયક બનાવે તેવી પ્રભુ પ્રાર્થના

beautiful art animated gif 04

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under કવિતા, ઘટના

4 responses to “જ ન્મ દિ વ સની યાદગીરી

  1. આજે આ વાચીને નામ પ્રમાણે ગુણ ઇશ્વર સહજ પ્રાપ્ત થઇને જન્મતિથી સાથે એકાકાર થઇને મળવુ અલૌકિકજ સન્યોગ થયો એકેટલુ સુભગ કહેવાય.? મારો જન્મ પણ આજ પૂનમે થયેલોછે પણ મનેતો એમનાથી અર્ધુય નથી મળ્યુ………પણ મારી પ્રજ્ઞાદીદીને મળ્યુ તે એમનાદ્વારા અમને મળે છે તેનો ઘણો આનન્દ અને સંતોષ છે.

  2. પિંગબેક: (330) સહૃદયી સાહિત્ય મિત્ર સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેન વ્યાસના ૭૫ મા વર્ષમાં પ્રવેશ વેળાએ અભિનંદન / એમનો પરિ

  3. આદરણીયસુશ્રી પ્રજ્ઞાબેન એટલે જ્ઞાનનું વટવૃક્ષ, જેની ડાળે ડાળેથી, બ્લોગર મિત્રોને માટે મીઠો ટહુકો એવો ટહુકે , કે તેમની વિષય વસ્તુપરના પ્રભુત્ત્વનો લાભ સૌને અહોભાવે ભરી દે. જન્મદિને તેમને સ્વાસ્થ્ય સુખાકારી સાથે, પ્રભુ જીવન સંતોષની મહેક આપે , એવી પ્રભુ પ્રાર્થના.

    શરદનું અજવાળું એટલે નીતરતી અમી વર્ષા…સાગર લહેરાય ને પટ ભીંજાય એમ આદરણીય સુશ્રી પ્રજ્ઞાબેને , તેમના સૌજન્યથી બહોળા અપરિચિતોને પરિચિત બનાવી , એક અનોખી ભેટ દીધી છે.

    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.