બેન્ડવેગન ઇફેક્ટ: મારો મત એને …/પરેશ વ્યાસ+અમે ગુજરાતી/યામિની વ્યાસ

……………………………BE1………………………………………….
બેન્ડવેગન ઇફેક્ટ: મારો મત એનેજેની નિશ્ચિત હોય જીત
હરિ તું ગાડું મારું ક્યાં લઇ જાય, કાંઇ ન જાણું,
ધરમ કરમનાં જોડ્યા બળદિયાં, ધીરજની લગામ તાણું, કાંઇ ના જાણું,
-અવિનાશ વ્યાસ
લોકશાહીનાં ઉત્સવનું ટાણું, પણ હું કાંઇ ન જાણું. લોકો મતનું દાન કરશે કે કરશે હટાણું, હું કાંઇ ન જાણું.
લોકમાનસનાં નામે મીડિયા માત્ર એક જ વાત કરે છે. મોદી લહેર છે, મોદી સુનામી છે, મોદી વડાપ્રધાન
બનશે ત્યારે એની સામે કયા પડકાર હશે?- એ વિષે મતમતાંતરોનાં લેખ અત્યારથી જ લખાવા માંડ્યા
છે. તમે માનશો? પાકિસ્તાન પણ ઇચ્છે છે કે મોદી ભારતનાં પીએમ બને. બ્રિટિશ અખબાર ‘ટેલિગ્રાફ’
અનુસાર પાકિસ્તાની રાજનીતિજ્ઞો માને છે કે મજબૂત નેતા હશે તો શાંતિ મંત્રણા શક્ય બનશે. લો
બોલો ! બીજી તરફ પોતાને એક સમયનાં કોંગ્રેસ ટેકેદાર લેખાવતા ‘આઉટલૂક’નાં એડિટોરિયલ ચેરમેન
વિનોદ મહેતા તો રાહુલ ગાંધી વિરોધપક્ષનાં નેતા બનશે ત્યારે એણે શું કરવું જોઇએ? એ વિષે સન્ડે
ટાઇમ્સમાં લેખ લખી નાંખે છે કે કોંગ્રેસ અને ભ્રષ્ટાચાર એકાકાર થઇ ચુક્યા છે. પોતાના શરીરે ચોંટેલા
ભ્રષ્ટાચારનાં ગંદવાડને દૂર કરવા કોંગ્રેસે માથાબોળ સ્નાન કરવું જોઇએ. હજી ઘણી જગ્યાએ મતદાન
તો બાકી છે. પણ એમને કોંગ્રેસનું હારવું નિશ્ચિત લાગી રહ્યું છે. એક વખત ચૂંટણી પ્રક્રિયા શરૂ થાય
તે પછી લોકોનાં ઓપિનિયનનો સર્વે કરી એને જાહેર કરવા પર પ્રતિબંધ છે. એનડીટીવી એનું પાલન કરે
છે. સર્વે જૂનો એટલે કે ચોથી એપ્રિલ પહેલાનો છે; પણ જાહેર ત્યારે કરે છે જ્યારે ચૂંટણીમાં મતદાન
પરાકાષ્ઠાએ પહોંચ્યું છે. ‘ફર્સ્ટ પોસ્ટ’માં લક્ષ્મી ચૌધરી એનડીટીવીની ટીકા કરતા લખે છે કે આ
સર્વેમાં મોદીને વડાપ્રધાન પદે નિશ્ચિત રીતે ઘોષિત કરી દેવાથી એની અસર લોકમાનસ પર પડશે.
હવે મોદી જ જીતવાનાં છે તો પછી એને જ મત દઇએ. હારે તેની હારે શીદને રહીએ? આ બેન્ડવેગન
ઇફેક્ટ લોકશાહી માટે સારી નથી. ભાજપા તરફી પોલિટિકલ એનાલિસ્ટ સ્વપન દાસગુપ્તા પણ લખે છે કે
જે લોકો હચુડચુ હતા તે હવે અબકી બાર મોદીને મત આપશે. લોકોમાં વ્યાપેલી બેન્ડવેગન ઇફેક્ટનાં
સૌથી મોટા લાભાર્થી નરેન્દ્ર મોદી છે. શું છે આ બેન્ડવેગન ઇફેક્ટ (BANDWAGON EFFECT)?
બેન્ડ એટલેવાજાંવાળાની મંડળી. વેગન એટલેબેકેચાર પૈંડાનુંવાહન જેમ કે ગાડું કે ઘોડાગાડીની ગાડી. સર્કસ, પરેડ જેવા
મનોરંજનનાં કાર્યક્રમમાં પ્રચાર અર્થે વેગનમાં બેઠેલી સંગીત મંડળી એ બેન્ડવેગન. અમેરિકન રાજકારણમાં ‘જમ્પિંગ ઓન ધ
બેન્ડવેગન’ મુહાવરો ત્યારે પ્રચલિત થયો જ્યારે ઇ. સ. 1848માં ડાન રાઇસ નામનો સર્કસનો જોકર લોકોનું ધ્યાન ખેંચવા વાજાં
વગાડતો બેન્ડવેગનમાં નીકળ્યો. રાજકારણીઓને લાગ્યું કે આપણે પણ બેન્ડવેગનમાં જમ્પ મારીને બેઠક મેળવીએ તો લોકોની
નજરે પડીએ. ઇ. સ. 1900માં અમેરિકી પ્રેસિડન્ટની ચૂંટણીમાં બેન્ડવેગનમાં ફરી રોડશૉ કરવો અનિવાર્ય થઇ ગયો. અમેરિકી
પૂર્વ પ્રેસિડન્ટ રૂઝવેલ્ટનાં પત્રો(ધ લેટર્સ)માં ઉલ્લેખ છે કે ‘જ્યારે તેઓને ખબર પડી કે મારી બહુમતી આવવાની છે એટલે
તેઓ બેન્ડવેગનમાં ચઢી બેસવા ધક્કામુક્કી કરવા માંડ્યા.’ જમ્પિંગ ઓન ધ બેન્ડવેગન આમ તકવાદીઓ માટેનો અપમાનજનક
શબ્દપ્રયોગ બન્યો. બેન્ડવેગન ઇફેક્ટ એટલે દેખાદેખીથી કોઇ કાર્ય કરવું. બીજા કરે તો આપણે શાને રહી જઇએ? બધા કરે છે તો
કાંઇ બરાબર જ હશે. બધા કાંઇ મૂરખા થોડા હોય? બજારમાં કાંઇ નવી પ્રોડક્ટ આવે. એક ખરીદે, બીજાને મન થાય, ત્રીજો પૈસા
લેવા જાય. પછી તો લાવ, લાવ ‘ને લાવ. આપણે પણ ખરીદીએ. પોતાની અંગત અને સાચી માન્યતાને અવગણીને અથવા
એની ઉપરવટ જઇને બીજા બધાની માફક વર્તવું એ બેન્ડવેગન ઇફેક્ટ. આપણે જેને ગાડરિયો પ્રવાહ કહીએ. ફરક
એટલો જ કે અહીં જેનો જીતવાનો અણસાર હોય એની પૂંઠે હાલી નીકળવું. આખરે આપણે મત શું કામ દઇએ છીએ?
અમારા કામ થાય, અમારું ભલું થાય એટલે ભયોભયો. જે હારે એ આપણને શું તારે? એટલે પ્રજા સંભવિત વિજેતાને
પોંખવા પડાપડી કરે. એનાં બેન્ડવેગનમાં કૂદી પડે. તમારે માત્ર લોકોને અહેસાસ દેવાનો કે અબકી બાર મેરી સરકાર.
બસ પછી તો તમારામાં ન માનનારા ય તમારા કાફલામાં શામેલ થઇ જાય. પછી ગાડું ક્યાં હાલ્યું જાય, એ કોઇ ના જાણે…!
રાજકારણમાં બેન્ડવેગન ઇફેક્ટ સર્જવાનો મહિમા છે. મીડિયામાં જબરજસ્ત પ્રચાર થાય છે.
કેજરીવાલની મીડિયા સામેની ટીકા સાવ ખોટી નથી. ટીવી ઇન્ટર્વ્યૂમાં પણ મેચ ફિક્સિંગ થાય છે.
જનમાનસને પોતાની તરફેણમાં લઇ જવા કવાયત થાય છે. છતાં લોક માને નહીં તો ધમકી પણ દેવાય છે.
મહારાષ્ટ્રનાં ડે. ચીફ મિનિસ્ટર અજીત પવાર પર આરોપ છે કે પોતાની પિત્રાઇ બહેન સુપ્રિયા સુલે
માટે મત માંગતા માંગતા ગામલોકોને ધમકી દઇ દીધી કે મત નહીં દો તો નળ કનેક્સન કાપી નાંખીશું. હવે
રીઝલ્ટ વખતે એ જાણવું શક્ય છે કે કિયા બૂથમાંથી કોને કેટલાં મત મળ્યા. 2004થી તમામ ચૂંટણીઓ
100% ઇવીએમ મશીનથી થતી આવે છે. છેલ્લી બે ચૂંટણીમાં 10000 ટન કાગળનો બચાવ થયો. દસ
વર્ષ પહેલાં લોકસભાની ચૂંટણીમાં કાગળનાં મતપત્રક પર લાયક ઉમેદવારનાં નામ અને ચિહ્ન સામે
સિક્કો મારી એ મત મતપેટીમાં નંખાતો. મત ગણત્રી વખતે લાખો કાગળનાં મત ભેગા થતા. આ મત
હિંદુ છે કે મુસ્લિમ, ઉજળિયાત છે કે દલિત, કડવા છે કે લેઉવા, કોળી છે કે આદિવાસી; એ કોઇને ખબર
નહોતી પડતી. કોણે કોને મત દીધો?- કોઇ કાંઇ ન જાણે. પણ હવે 3840ની કેપેસીટીવાળા એક ઇવીએમમાં
1200થી ઓછા મત નંખાતા હોય છે. મતગણત્રી વેળાએ એક પછી એક ઇવીએમ ખુલે છે. વસ્તીનાં
1200 લોકોએ કોને મત દીધા એ છતું થઇ જાય છે. જુહાપરા કે ખાડિયામાં કોણ કોને મત આપે છે તે બધાને
ખબર છે. ચૂંટણી પંચ પોતે પરોક્ષપણે પોલરાઇઝેશનને પ્રોત્સાહન આપે છે. કદાચ ભવિષ્યમાં એમાં
પણ ઇલેક્ટ્રોનિક રેન્ડમ મિક્સિંગ શક્ય બનશે. પણ ફિલહાલ, અજીત પવારને ખબર પડી જશે કે ફલાણાં
ગામમાં બહેન સુપ્રિયા લોકપ્રિયા નથી અને…. પાઇપમાં પાણી ટપકતું બંધ થઇ ય જાય. એટલે જ તો
ગામલોકો બેન્ડવેગનમાં બેસી જતા હોય છે. આપણે કોઇ સાથે શું કામ બગાડવું? એટલે બધા કરે તેમ
કરવું. બેન્ડવેગન ઇફેક્ટ. યુ સી ! અજીત પવાર ગામલોકોને ધમકી દેતા મીડિયાનાં છીંડે ચઢી ગયા પણ
બધા જ નેતાઓ કે એનાં ચેલાઓ ક્યાંક ક્યાંક આવું કરે જ છે. એટલે બધા કરે તેમ કરવું. દેશનું જે થાય
તે, પણ અમને કોઇ તકલીફ ન પડવી જોઇએ. બેન્ડવેગન ઇફેક્ટ ચેપી હોય છે, બાપ !
Ba2
……………………………………………………………………….
શબદ આરતી:
સ્કોટિશ તત્વચિંતક, ઇતિહાસવિદ અને નિબંધકાર ડેવિડ હ્યુમ (1711-1776) બેન્ડવેગન ઇફેક્ટ ફિલોસોફી સમજાવતા કહે
છે કે “હમદર્દી, અનુકંપા, સહાનુભૂતિ માનવ સ્વભાવની સૌથી વિલક્ષણ લાગણી છે. વિવેકબુદ્ધિ કે સમજશક્તિ હોવા
છતાં માણસ બીજાનાં અભિપ્રાયને સમજ્યા વિના ગર્ભિત રીતે અમલમાં મુકતો રહે છે. ખીજ, ધિક્કાર, ચાહના, પ્રેમ,
શૌર્ય, વિનોદ અને વિષાદ; આ બધી ઉત્કટ લાગણીઓ હું અનુભવું છું, એ મારા પોતાના કુદરતી સ્વભાવ કે મિજાજથી
વિપરીત અન્ય પાસેથી મળેલી લાગણીઓ છે. મારો મત એ મારો નથી. અન્યનો મત મને એમ કરવા પ્રેરે છે.
ba3

3 Comments

Filed under ગીત, ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ, સમાચાર

3 responses to “બેન્ડવેગન ઇફેક્ટ: મારો મત એને …/પરેશ વ્યાસ+અમે ગુજરાતી/યામિની વ્યાસ

  1. ઘણા ઉમેદવારો કહેતા હોય છે હમકો મત દીજીએ
    એટલે પછી ઘણા લોકો એમને મત નથી આપતા

    નમોના બેન્ડ વેગનમાં બહુ ભીડ થઇ ગઈ છે !
    ચઢતા સુરજની આરતી સૌ ઉતારે , આથમતાને એ લાભ ન મળે।

  2. captnarendra

    ઘણો માહિતીપ્રદ લેખ! EVM દ્વારા મતદાન ખાનગી રહેતું નથી તે પહેલી વાર જાણ્યું. આમ પણ આ મશીન વિશે ફક્ત સાંભળ્યું છે અને તેના ફોટા જોયા છે, પણ ‘અંદરની વાત’ આપની પાસેથી જાણી. અજીત પવારની ધમકીથી આ માહિતીના આધારે હતી અને મતદાતા શા માટે ડર્યા તે હવે સમજી શકાય છે. લેખ share કરવા માટે આભાર.

  3. chandravadan

    Navu Navu Janavanu Male !
    Jai Gujarat !
    Chandravadan
    http://www.chandrapukar.wordpress.com
    Avjo !

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s