પ્લુવિયોફાઇલ: મન મોર બની થનગાટ કરે…… પરેશ વ્યાસ

000e

પ્લુવિયોફાઇલ: મન મોર બની થનગાટ કરે……

મને ધારદાર ચોમાસું આપજે

તું મને ધોધમાર ચોમાસું આપજે.. –યામિની વ્યાસ

ચોમાસું હવે બેમાસું થૈગ્યુ છે. પણ આખરે આવી પહોંચ્યું, હોં બાપ !

દેર આયે, દુરસ્ત આયે. ભલે ભલે હે

મેઘરાજા, ઇ કરીને, ભલે પધારો અમારે આંગણ. અમને ભીંજવી દો અંગે અંગ. મેહુલો ગાજે ‘નેમાધવ નાચે.

આદ્યકવિ નરસિંહ મહેતાનું અદભૂત વરસાદી શબ્દચિત્ર. એ વિષે વિચારીએ એટલે મનજગતનાં કેટલાંય

અભાવ પલક ઝબકારામાં અલોપ થઇ જાય. અને વરસાદમાં માધવ જ શા માટે ? અરે ! સૌ કોઇ નાચે. જ્યારે

વૃષ્ટિ પડે ત્યારે.. આઇ ટેલ યૂ… સમસ્ત સૃષ્ટિ નાચે. પણ એવા ય કોઇ હોય જે વરસાદનાં મુઠ્ઠી ઊંચેરા ચાહક

હોય. વરસાદ જેને રૂંવે રૂંવે ગમે, જે વરસાદને બેફામ પ્રેમ કરે, વરસાદી દિવસોમાં જે વધારે ખુશખુશાલ થઇ

જાય, એને અંગ્રેજીમાં કહેવાય પ્લુવિયોફાઇલ. વરસાદમાંએ એટલાં રાજીનાં રેડ હોય કે અડધું રાજપાટ માંગો

તો ય બેઝિઝક દઇ દેય. મારી નાની બહેન કવયિત્રી યામિની વ્યાસ પ્લુવિયોફાઇલ (Pluviophile) છે. આમ

પણ વરસાદ કવિ લોકોનો માનીતો વિષય છે. જે કવિએ વરસાદ વિષેકવિતા ન લખી હોય એ કવિ હોઇ જ ન શકે.

અમે તો કવિ નથી. પણ કમ્પ્યુટર પર આ લેખ રહી રહ્યો છું ત્યારે બારી બહાર વરસાદ પડી રહ્યો છે. જે આવે

નહીં, જે આવશે નહીં, જેનાંઆવવા વિષે તરહ તરહની અલ-નીનો અટકળ અટકચાળો કરતી હોય; જેની ચાતક

ડોળેસૌ કોઇ રાહ જોઇ રહ્યા હોય; એ વરસાદ આમ આપણેઆંગણેભૂલો પડેત્યારેકેવો વહાલો લાગે? વોટર-

પ્રૂફ લેપટોપ હોત તો મેંવરસતા વરસાદમાં ભીંજાતા ભીંજાતા શબદ કીર્તન કર્યું હોત. પણ મજબૂરી છે. એટલે

ઓરડામાં બેઠો બેઠો કમ્પ્યુટર કી દબાવી રહ્યો છું. બહાર ટપ-ટપ. અંદર ટક-ટક. પણ ભાઇ, વરસાદ તો ગમી

જવાની મૌસમ છે. મનને સુકૂન, તનને આરામ મળી જાય છે. વરસાદ બધાને ગમે, પણ જેને વરસાદ બેતહાશા

ગમે; એને માટે અંગ્રેજી શબ્દ પ્લુવિયોફાઇલ અમને પુલકિત કરી નાંખેછે.

પ્લુવિયોફાઇલ બેશબ્દોનું સંયોજન છે. પ્લુવિયો(Pluvio) અનેફાઇલ(Phile). લેટિન ભાષામાં પ્લુવિયા એટલે

વરસાદ. વરસાદ માપક યંત્રને પ્લુવિયોમીટર કહે છે. ચેરાપુંજી પ્લુવિયસ એરિયા કહેવાય. અનેગ્રીક શબ્દ

ફાઇલ એટલે અનહદ પ્રેમ, ચાહના. આપણે સૌને પ્રેમ કરીએ. પણ એ બધા ફાઇલ ન કહેવાય. જે તમને બીજાની

સરખામણીમાં વધારે ગમે એ ફાઇલ. જે વનસ્પતિ કે પ્રાણી માત્ર વધારેપડતા વરસાદમાં જ પાંગરે, એને

બાયોલોજીમાં પ્લુવિયોફિલસ કહેવાય. વરસાદ કોને વધારે ગમે? ભેંસ, ભામણ ‘નેભાજી, પાણી જોઇને રાજી.

મોરને વરસાદ ગમે. બપૈયાને ગમે. દેડકાંનેગમે. બગલાનેગમે. મોરનેગુજરાતીમાંમે ઘસુહૃદ કહે છે. બગલાને

ગુજરાતીમાં મેઘાનંદ કહે છે. પ્લુવિયોફાઇલને આપણે ગુજરાતીમાં મેઘસુહૃદ અર્થાંત મેઘનો મિત્ર કહી શકીએ.

અથવા મેઘાનંદ કહી શકાય. મેઘ જોઇને ગાંડો થાય એ પ્લુવિઓફિલસ.

000d

વરસાદમાં શરદીની બીકે ઘરમાં વાંદરા ટોપી પહેરીને જે બેસી રહેએ પ્લુવિયોફોબિયસ. ફાઇલ(પ્રેમ) અને

ફોબિયા(ડર) વિરોધાર્થી શબ્દો છે.

અનેક વરસાદી કવિતાઓ મનમાંતરખાટ મચાવી રહી છે. મેઘાણી સાહેબનું અમર નિરૂપણ આજની મેઘલી

સવારેપીછો નથી મેલતું. મારું મન મોર બની થનગાટ કરી રહ્યું છે. પણ અમને એક કવિતા પ્રત્યેચઢિયાતો

અનુરાગ છે. રમેશ પારેખની ‘વરસાદ ભીંજવે’ નિતાંત પ્લુવિયોફાઇલ કવિતા છે. જે કોઇ ગુજરાતી આ કવિતા

કંઠસ્થ કરી, એનું નિત્ય પઠન કરે, તો એને મનોવાંછિત ફળ મળે; એવું સ્વામી પરેશાનંદની શિક્ષાપત્રીમાં

લખ્યું છે. જ્યારે વરસાદ ભીંજવે ત્યારે પ્લુવિઓફાઇલ વ્યક્તિને શું શું થાય? આંખ કાન આકળ વિકળ થાય.

ભાનસાન હાલકડોલક થાય. અજવાળું લોહીની પાંગત સુધી પૂગે. ધૂળ લવકતા રસ્તા ખળખળ વળાંક ખાતા ખૂટે.

લીલોધમ્મર નાગ જીવને અનરાધારે કરડે. તો સાહેબ, આપ પ્લુવિઓફાઇલ બનો. પગનાંઅંતરિયાળપણાંને

ફળિયામાં ધક્કેલો. નેવાંની ચેભડભડ બળતો જીવ પલળવા મેલો. અનેપછી જુઓ થરથર ભીંજે આંખકાન,

વરસાદ ભીંજવે. કોને કોનાં ભાન સાન, વરસાદ ભીંજવે. જીવન એ નથી કે આપણે વાવાઝોડાંનેપસાર થવા સુધી

રાહ જોઇએ. જીવન એ છે કે ધોધમાર વરસતા વરસાદમાંનાચવાની મઝા લઇએ. છત્રી ઓપ્શનલ છે. 1952ની

ક્લાસિક ફિલ્મ ‘સિંગિંગ ઇન ધ રેઇન’ ભૂલાતી નથી. એનુંટાઇટલ સોંગ કેમેય કરીનેભૂલાતુંનથી. હુંવરસાદમાં

ગાઇ રહ્યો છું, બસ વરસાદમાંગાઇ રહ્યો છું; શુંઐશ્વરીય લાગણી છે, હુંફરી રાજી થઇ ગયો છું… ફિલ્મની

ટેગલાઇન જ હતી : વ્હોટ અ ગ્લોરિયસ ફીલિંગ ! જો આપે પ્લુવિયોફાઇલનો અર્થ સરળતાથી સમજવો જ હોય

તો યુ-ટ્યુબ પર 4 મિ: 35 સે.નાંટાઇટલ સોંગની વીડિયોમાંજીન કેલીનેવરસાદમાં નાચતો ગાતો જરૂર જોજો.

અનેવરસાદની મઝા માણજો. કવિ ઉદયન ઠક્કર કહેછેતેમ….. મને કાનમાં કહ્યું પુરાણી છત્રીએ, ઉઘડી જઇએ

અવસર જેવું લાગે છે. વરસાદમાં છત્રીની જેમ ઉઘડી જાય એ પ્લુવિયોફાઇલ.

000c

શબદ આરતી:

‘જેને સૂર્યપ્રકાશમાં જ મઝા આવે એવી ય વ્યક્તિ આપણી વચ્ચેહોય છે. હશેભાઇ ! વરસતા વરસાદમાંએને

કોઇએ ચુંબન નહીં કર્યું હોય. હેં ને?’

000b

12 Comments

Filed under ગીત, ઘટના, પરેશ વ્યાસ

12 responses to “પ્લુવિયોફાઇલ: મન મોર બની થનગાટ કરે…… પરેશ વ્યાસ

  1. પરેશભાઈ કહે છે ……

    મારી નાની બહેન કવયિત્રી યામિની વ્યાસ પ્લુવિયોફાઇલ (Pluviophile) છે.

    અને આ રહી યામિનીબેનના અનેક કાવ્યોમાંની એની સાબિતીરૂપ ઝલક

    મને ધારદાર ચોમાસું આપજે

    તું મને ધોધમાર ચોમાસું આપજે..

    –યામિની વ્યાસ

    વરસાદનો સાદ પડે અને સર્વત્ર આનંદ આનંદ ફેલાઈ જાય

    પેલી કહેવતને ખોટી પાડે …

    વહુને અને વરસાદને જશ ના હોય .

    તરસાવીને વરસી પડે તો બન્ને એવા તો ગમે કે ના પૂછો વાત !

    આ લેખમાં વરસાદના શબદ કીર્તનમાં પલળવાની મજા આવી

    આવ રે વરસાદ …. ઘેબરીયો પ્રસાદ ….

    • pragnaju

      અમારી દિકરી યામિનીનો જન્મ વીજળીના ઝબકારા અને વરસાદની હેલીમા થયો હતો ૧૦/૬/૬૦ અને ૫૪ વર્ષથી તેને વરસાદનો ભારે લગાવ!
      આપના આશીસ પ્રેરણારુપ

      • દિકરી યામિનીનો જન્મ વીજળીના ઝબકારા અને વરસાદની હેલીમા થયો હતો

        વાહ, દીકરીનું કેવું યોગ્ય નામાભિધાન ! યામિની ના પ્લુવિયોફાઇલ (Pluviophile)

        હોવાનું આ જ તો છે એક રહસ્ય !

        સાગર અને શશી માં કવિ કાન્તની આ પંક્તિઓ યાદ આવી ગઈ !

        જલધિજલદલ ઉપર દામિની દમકતી
        યામિની વ્યોમસર માંહી સરતી;
        કામિની કોકિલા કેલિ કૂજન કરે
        સાગરે ભાસતી ભવ્ય ભરતી;
        પિતા ! સૃષ્ટિ સારી સમુલ્લાસ ધરતી !
        તરલ તરણી સમી સરલ તરતી,
        પિતા ! સૃષ્ટિ સારી સમુલ્લાસ ધરતી !

        – મણિશંકર રત્નશંકર ભટ્ટ ‘કાન્ત’

  2. ઉપરની મારી કોમેન્ટ પોસ્ટ કર્યા બાદ મનમાં એક ‘ કવીતડું ‘ ઝબકી ગયું એને, ગમે કે ના ગમે , અહીં ટપકાવી જ દઉં …

    વરનો સાદ સુણીને વહુ હરખે

    વરસાદનો સાદ સુણી સૌ હરખે

    • વિનોદભાઈ, થોડો સુધારો રમુજ ખાતર

      (નવા)વરનો સાદ સુણીને વહુ હરખે
      વરસાદનો સાદ સુણી સૌ હરખે

      (જુના) વરનો સાદ સુણી વહુ ભડકે.
      વરસાદનો સાદ સુણી સૌ(પ્લુવિયોફોબિયસ)તડકે

    • pragnaju

      સહજતાથી પ્રગટેલુ કવીતડું ગમતડું બની રહે !
      આવી કાવ્યમય અભિવ્યક્તી આપતા રહેશો

  3. કવિ ઉદયન ઠક્કર કહેછે તેમ…..

    મને કાનમાં કહ્યું પુરાણી છત્રીએ, ઉઘડી જઇએ અવસર જેવું લાગે છે. . . . Awesome !

    • pragnaju

      આભાર
      રાજકોટમા સ્વર્ણિમ ગુજરાતની ઉજવણીના ઉપલક્ષ્યમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ, ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી અને સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના ઉપક્રમે કવિસંમેલનનું આયોજન કરાયું છે.ભગવતીકુમાર શમૉ, રાજેન્દ^ શુકલ, રઘુવીર ચૌધરી, અનિલ જોશી, વિનોદ જોશી, ઉદયન ઠક્કર, હર્ષદ ત્રિવેદી, સંજુ વાળા આ કવિસંમેલનમાં કાવ્યપાઠ કર્યો હતો
      એક ચપટી એ સૌના સર્જનના સંપૂટમાંથી
      ૧ ફટાણાના માણસ, મરશિયાના માણસ, અમે વારસાગત સમસ્યાના માણસ-ભગવતીકુમાર શમૉ
      ૨પર્વતને ઉંચકું પણ પાપણ ન ઉંચકાતી, આ ઘેન જેવું શું છે? આ કારી ઘાવ શું છે?-રાજેન્દ^ શુકલ
      ૩આ દર્દ મૌનમાં જ છવાતું ભલે હવે, મેં તો કહ્યું હતું મને ને સાંભળ્યું તમે-રઘુવીર ચૌધરી
      ૪કાગડાથી ક્રાઉં, ક્રાંઉં ખીચોખીચ ઝાડ પર કીડીએ ખોંખારો ખાધો,તમને નથીને કાંઇ વાંધો?-અનિલ જોશી
      ૫ખડકી ખોલીને હું તો અમથી ઊભી’તી મને ઉંબર લઇ ચાલ્યો બજારમાં-વિનોદ જોશી
      ૬ મને કાનમાં કહ્યું પુરાણી છત્રીએ ઉઘડી જઇએ,અવસર જેવું લાગે છે-ઉદયન ઠક્કર
      ૭ એમ સમજીને હવે ડગ માંડજે, કોઇ તો તારું અનુગામી હશે- હર્ષદ ત્રિવેદી
      ૮ આ સ્થળેથી સીધા સામે જુઓ, કહો ક્યાં ડૂબ્યો તો ખારવો- સંજુ વાળા

  4. ચાલ! વરસાદની મોસમ છે, વરસતાં જઈએ.
    —–
    રાગ છેડ્યો છે રૂદનનો છતાં હસતાં જઈએ.
    -હરીન્દ્ર દવે.

    • pragnaju

      કદાચ આવી પંક્તી છે
      ચાલ, વરસાદની મોસમ છે, વરસતાં જઈએ
      ઝાંઝવાં હો કે હો દરિયાવ, તરસતાં જઈએ
      – હરીન્દ્ર દવે
      વરસાદ પડતો હતો. એક પ્રેમિકાએ તેના પ્રેમીને કહ્યું કે ચાલ પલળવા જઈએ. પ્રેમીએ કહ્યું કે આજે નહીં, કાલે જશું. વરસાદ તો હમણાં રોજ આવે છે. પ્રેમિકાએ કહ્યું કે વરસાદ તો કદાચ કાલે આવશે પણ કાલે મારી ઇચ્છા હશે કે નહીં એ મને ખબર નથી. અધૂરાં રહી જતાં સપનાં ઘણી વખત ક્યારેય પૂરાં થતાં નથી.
      આખું કાવ્ય
      ચાલ, વરસાદની મોસમ છે, વરસતા જઈએ,
      ઝાંઝવા હોય કે દરિયાવ, તરસતા જઈએ.

      મોતના દેશથી કહે છે કે બધાં ભડકે છે,
      કૈં નથી કામ, છતાં ચાલ, અમસ્તાં જઈએ.

      આપણે ક્યાં છે મમત એક જગાએ રહીએ,
      માર્ગ માગે છે ઘણા, ચાલને, ખસતાં જઈએ.

      સાવ નિર્જન છે આ વેરાન, બીજું શું કરીએ,
      બાંધીએ એક નગર, ને જરા વસતાં જઈએ.

      તાલ દેનાર ને પળ એક મૂંઝવવાની મઝા,
      રાગ છેડ્યો છે રુદનનો, છતાં હસતાં જઈએ

      – હરીન્દ્ર દવે

  5. આદરણીય વડિલ બહેન .શ્રીપ્રજ્ઞાજુબહેન

    ભીજાવું કે ભાઇ જાવુ (નાનાં ભાઇ બહેન મોટાભાઇને પુછે છે કે )

    મેઘાણીજીની એક સુદર રચના.મારું મન મોર બની થનગણાટ કરે.

  6. pragnaju

    આભાર
    વાહ
    ગઢવીના સ્વરમા ગુંજન થાય

    બહુ રંગ ઉમંગમાં પીછ પસારીને
    બાદલસું નિજ નેનન ધારીને
    મેઘમલાર ઉચારીને આકુલ પ્રાણ કોને કલ-સાદ કરે.
    મોર બની થનગાટ કરે

    ઘર ઘરર ઘરર મેઘઘટા ગગને ગગને ગરજાટ ભરે
    ગુમરી ગુમરી ગરજાટ ભરે
    નવે ધાનભરી મારી સીમ ઝૂલે.
    નવ દીન કપોતની પાંખ ખૂલે.
    મધરા મધરા મલકઐને મેંડક મેંહસું નેહસું બાત કરે
    ગગને ગગને ગુમરાઇને પાગલ મેઘઘટા ગરજાટ ભરે.
    મન મોર બની થનગાટ કરે

    નવ મેઘ તણે નીલ આંજણિયે મારા ઘેઘૂર નૈન ઝગાટ કરે.
    મારા લોચનમાં મદઘેન ભરે.
    મારી આતમ લે’ર બિછાત કરે
    સચરાચર શ્યામલ ભાત ધરે
    મારો પ્રાણ કરી પુલકાટ ગયો પથરાઇ સારી વનરાઇ પરે
    ઓ રે ! મેઘ અષાઢીલો આજ મારે દોય નેન નિલાંજન-ઘેન ભરે
    મન મોર બની થનગાટ કરે

    ઓલી કોણ કરી લટ મોકળીયુ ખડી આભ-મહોલ અટારી પરે
    ઊંચી મેઘ-મહોલ અટારી પરે
    અને ચાકમચૂર બે ઉર પરે
    પચરંગીન બાદલ-પાલવડે
    કરી આડશ કોણ ઉભેલ અરે
    ઓલી વીજ કરે અંજવાસ નવેસર રાસ જોવ અંકલાશ ચડે
    ઓલી કોણ પયોધર સંઘરતી વીખરેલ લટે ખડી મે’લ પરે
    મન મોર બની થનગાટ કરે

    નદીતીર કેરા કુણા ઘાસ પરે પનિહાર એ કોણ વિચાર કરે
    પટ-કુળ નવે પાણી-ઘાટ પરે !
    એની સુનમાં મીટ મંડાઇ રહી
    એની ગાગર નીર તણાઇ રહી
    એને ઘર જવા દરકાર નહી
    મુખ માલતીફૂલની કુંપળ ચાવતી કોણ બીજા કેરૂં ધ્યાન ધરે!
    પનિહાર નવે શણગાર નદી કેરે તીર ગંભીર વિચાર કરે!
    મન મોર બની થનગાટ કરે

    ઓલી કોણ હિંડોળ ચગાવત એકલ ફૂલ બકુકની ડાળ પરે
    ચકચૂર બની ફૂલ-ડાળ પરે
    વીખરેલ અંબોડાના વાળ ઝૂલે
    દિયે દેહ-નીંડોળ ને ડાળ હલે
    શિર ઉપર ફૂલ ઝકોળ ઝરે
    એની ઘાયલ દેહના છાયલ-છેડલા આભ ઉડી ફરકાટ કરે
    ઓલી કોણ ફંગોળ લગાવત એકલ ફૂલ બકુલની ડાળ પરે!
    મન મોર બની થનગાટ કરે

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s