પાંખેથી ખર્યું આકાશ +સુંદર રંગો ++

 Yamini Vyas's photo.

………………………………………………………………………………………+
Aakashwani Surat's photo.
Aakashwani Surat's photo.
Aakashwani Surat's photo.
Aakashwani Surat's photo.
Aakashwani Surat's photo.
આકાશવાણી સૂરત અમે બધા


Yesterday  I went to the doctor
   for  my yearly physical.   My  blood pressure was high.  My  cholesterol was high.  I’d  gained some weight, and  I didn’t feel so hot.   My  doctor  said eating right   doesn’t  have to be  complicated and it would solve my physical  problems.  He  said: Just  think in colors. Fill  your plate with  bright  colors. Try  some greens,  oranges,  reds,
maybe  something yellow,  etc.
  and  eat an entire bowl of
bright  colors. 

And  Sure Enough,
I  Felt Better Immediately!!
I  never knew eating right could be so easy!!

Now  you stay healthy my friend…
eat your  colors,
  and  have a nice day!

 
 

………………………………………………………………………………………………

जहास भीमास तं दृष्ट्वा स्त्रीयोनृपत्यो परे
निवार्यमाणाप्यंग राज्ञा कृष्णानुमोदिताः

( હે પરિક્ષીત, ભીમ તે જોઈ હસી પડ્યો અને તેની સ્ત્રી(દ્રૌપદી) અને બીજા પણ. રાજાએ(યુધિષ્ઠીરે) તે જોઇ રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ શ્રી કૃષ્ણે તેની અનુમતી આપી.)

દુર્યોધનને સાર્વત્રીક રીતે દુષ્ટ ગણવામાં આવે છે, એ માન્યતાને અનુસરીને રૂઢ થઈ ગયેલી વિભાવના છે, પરંતુ શું તે ઘણી બધી જગ્યાએ સાચો નહોતો? બધી પૂર્વધારણાઓને એક તરફ મૂકીને વિચારીએ તો? ચાલો જયસંહિતા એટલે કે મહાભારત મહાકાવ્યના જ એક પ્રસંગનો દાખલો લઈએ. પ્રસંગ છે મયદાનવે બનાવેલા મહેલની ઈન્દ્રજાળમાં ભોળવાઈને જ્યારે દુર્યોધન પાણીમાં પડે છે ત્યારે યજમાન એવા દ્રૌપદી અને ભીમ મહેમાન પર હસે છે, અને આપણા સૌના ઈશ્વર કૃષ્ણ પણ તેમાં મૂક અનુમતિ આપે છે.

આપણી પરંપરાગત સંસ્કૃતિ અને વર્ષોથી આપણને શીખવવામાં આવેલ સંસ્કારને બાજુ પર મૂકીને બે ઘડી સહેજ તટસ્થતાથી વિચારીએ તો કદાચ આપણને થશે કે જે ન્યાયિક રીતે સમજાવવામાં આવ્યું છે તે અન્યાયયુક્ત છે. દુર્યોધન, નાનપણથી આપણને મહાભારતની વાર્તા શીખવવામાં આવે ત્યારથી તેને વિલન ચીતરવામાં આવ્યો છે, આપણા મનમાં ઠસી જાય છે કે તે વિલન હતો પરંતુ આપણે અજાણતાથી જેને વિલન માની લઈએ છીએ એ દુર્યોધન શું ખરેખર વિલન હતો?

આપણા મનમાં બંધાયેલ દુર્યોધનનું ચિત્ર એટલે કે મેનેજમેન્ટની ભાષામાં કહીએ તો પ્રોડક્ટ પ્રત્યેની હૅલો ઈફેક્ટને બાજુ પર મૂકીને બે ઘડી દુર્યોધનને માનવીય રીતે, લાગણીની રીતે અને કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ વિચારીએ.

મહાભારતનો ગહન અને સાચો અભ્યાસ કરનારે ન છૂટકે પણ એમ કહેવું જ પડે કે રાવણની જેમ દુર્યોધનમાં પણ ઘણાખરા ગુણો એવા હતા જે તેના વ્યક્તિત્વને અદભુત બનાવે છે, એ વાત તો સત્ય જ છે કે દુર્યોધન જીવનભર પોતાના હકને મેળવવા એકનિષ્ઠ બનીને લડતો અનુપમ યોદ્ધો હતો, એ પોતે કોઈ કુટિલ રાજનીતિજ્ઞ કે જુગારી નહોતો.

વાતના મૂળમાં જઈએ તો સત્યવતી અને પરાશરમુનિના ઔરસ પુત્ર વ્યાસમુનિ દ્વારા ચિત્રવીર્ય અને વિચિત્રવીર્યની પત્નિઓ અંબા અને અંબિકાને જે પુત્રો થયા એમાં ધૃતરાષ્ટ્ર ઉંમરમાં પાંડુ કરતા મોટા હતા એટલે ગાદીના સાચા હકદાર તેઓ હતા. તેમના અંધત્વને કારણે પાંડુને રાજ મળ્યું. દુર્યોધન ગાંધારી અને ધૃતરાષ્ટ્રનો સૌથી મોટો પુત્ર હતો. સામે પક્ષે કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ જોવા જઈએ તો યુધિષ્ઠિર, ભીમ, અર્જુન, નકુલ કે સહદેવમાંથી કોઈ પાંડુના પુત્રો હતા જ નહીં. તેઓ અનુક્રમે યમ, વાયુ, ઇન્દ્ર અને બે અશ્વિનિકુમારોના પુત્રો હતા જે દુર્વાસામુનિના કુંતિને મળેલા મંત્રફળ સ્વરૂપે ઉત્પન્ન થયા હતા. જીવવિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ પાંડુનો એક પિતા તરીકે કોઈ ફાળો છે જ નહીં. આમ સાવ સાચી રીતે જોવા જઈએ તો તેઓ પાંડવ કહેવાય જ નહીં, છતાંય જો તેમને પાંડુના જ પુત્રો ગણીએ તો પણ કાયદાકીય રીતે હકની વાત આવે ત્યારે દુર્યોધનનો હક એ રાજગાદી પર પહેલો થાય. અને હક માતે લડવું તે તો ધર્મ છે તો દુર્યોધન પોતાના હક માતે લડતો હોય તો તેને અધાર્મિક કેમ કરીને કહેવાય?

નાનપણથી જ પાંડવોને (ખરા અર્થમાં કૌંતવોને) નબાપા જાણીને ભીષ્મ પિતામહથી માંદીને અનેક કુટુંબીજનોની લાગણીઓ મળતી રહી અને ડગલે ને પગલે નાનપણથી જ દુર્યોધનના તોફાની પણાને ખરાબ સમજી કુટુંબના કોઈ સભ્યોએ એને મદદ નહોતી કરી. મહાભારતના દરેક ઉલ્લેખમાં એ લોકો દુર્યોધન ખોટો છે હવે આવી પરિસ્થિતિમાં કોઈ પણ મનોચિકિત્સક તો ઠીક સામાન્ય માણસ પણ સમજી શકે કે અકળાયેલ દુર્યોધન આખરે શકુનિના શરણે ન જાય તો શું કરે?

મહાભારતની પાંડવોની પ્રખ્યાત વાતો સિવાય કેટલીક વાતો આજ સુધી આપણા સુધી પહોંચી જ નથી કે દુર્યોધન એક ખૂબ જ નિડર સેનાધ્યક્ષ અને ઉત્તમ વ્યવસ્થાપક હતો. ભારતમાં આજે પણ ઉત્તરાંચલના કેટલાક ગામો જેવા કે રેક્ચા, રાલા સ્કારી, સૌની, સતૂરી અને પનવારીમાં ત્રણ પરસાળના લાકડાનાં દુર્યોધનના મંદિરો છે. કુમાઉ ક્ષેત્રની આ ટોળીઓના પૂર્વજો મહાભારતમાં દુર્યોધનની સેનામાં લડ્યા હતા. તેઓ દુર્યોધનને એક લાયક અને સારા વ્યવસ્થાપક તરફ તરીકે જોતા હતા. આ ક્ષેત્રના કેટલાય લોકો સ્પષ્ટ રીતે માને છે કે આપણા પૂર્વજોના એ માલિક પોતાના હકની લડાઈ લડ્યા હતા અને તેમને હાર મળી હતી. આજે પણ પ્રેમાળ રાજા તરીકે દુર્યોધનના માનમાં તેના મંદિરોમાં ત્રણ સમયની નોબત વાગે છે. ભારતીય ઇતિહાસમાં કેટલાય રાજાઓ થઈ ગયા પણ પ્રજા પર આટલી ઉંડી છાપ કોણ છોડી શક્યું છે?

દુર્યોધન એક કુશળ રાજનીતિજ્ઞ હતો એ વાતની પુષ્ટી મહાભારત પોતે જ કરે છે, સમાજજીવન અને વ્યવસ્થાની નાનામા નાની વાતને આલેખતા મહાભારતમાં ક્યાંય પ્રજાએ દુર્યોધન પ્રત્યે વ્યક્ત કરેલી અસંતોષ કે વિરોધની લાગણી દેખાતી નથી. પાંડવોને પાંડુના મૃત્યુને લીધે સમગ્ર જનસમાજ કે કુટુંબ તરફથી સદાય જે “ઈમોશનલ અફેક્શન” મળ્યું છે એ દુર્યોધનને ફક્ત ધૃતરાષ્ટ્ર તરફથી મળ્યું છે, બીજા બધાએ તેને નકારાત્મક જ લેખ્યો છે.

માણસમાત્ર સરખા એમ બોલનારા આપણે આજે પણ અંદરખાને ઉંચનીચના ભેદ રાખીએ છીએ. એ જમાનામાં જ્યારે વર્ણવ્યવસ્થા સમાજનો સૌથી મોટો આધારસ્તંભ ગણાતો ત્યારે નીચવર્ણમાંથી આવતા કર્ણને આવડત પારખીને તેને પોતાનો મિત્ર બનાવી બાજુમાં બેસાડવાની હિંમત કરનાર દુર્યોધન હતો. એટલે રાજા રામમોહન રાય અથવા ગાંધીજીથી પહેલા આ વર્ણપ્રથાને તોડીને, જન્મગત ઉંચ નીચના ભેદ ભૂલીને સામાન્ય માણસને ગળે લગાડવાનો સંદેશ આપ્યો હતો.

મહાભારતના એક પણ શ્લોકમાં દુર્યોધન માટે ક્રૂર શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ એ કાચા કાનનો હતો. જે દુષ્કૃત્યો દુર્યોધનના નામે ચડાવવામાં આવ્યા છે તે મોટેભાગે એની આજુબાજુના લોકો – શકુની, દુઃશાસન કે અન્યો દ્વારા કરવામાં આવ્યા હતા.

બે ઘડી આંખ મીંચીને વિચારી જુઓ કે ‘આંધળાનો પુત્ર આંધળો…’ – પોતાના અને પોતાના પિતા વિશેના આવા વચન એક સ્ત્રીને મોઢેથી કટાક્ષમાં સાંભળીને કયો પુરુષ ચીડાઈ ન જાય? અને સામે પક્ષે પોતાના કાકાજી સસરા અને એમના પુત્રો વિશે આવા વિધાનો અને એ પણ તેમને પોતાના ઘરે બોલાવીને સંભળાવવા – એ સંસ્કાર કહેવાય?

કદાચ દુર્યોધન રાજ મેળવવાના ધ્યેયમાં ક્યાંક ધર્મ ચૂક્યો હશે નહીંતો કૃષ્ણ જેવા વ્યક્તિએ તેને મદદ ન કરી હોય એ કેમ બને?

મહાભારતમાં એક પ્રસંગ છે, યુદ્ધ દરમ્યાન અંતના સમયે ગાંધારી દુર્યોધનને વજ્ર કવચ આપવા સંપૂર્ણ નગ્ન થઈ પોતાની પાસે આવવા કહે છે. શ્રીકૃષ્ણને ચિંતા થાય છે એટલે એ પોતાની વાચાળતા વાપરી દુર્યોધનને ફોસલાવે છે અને એથી દુર્યોધન ગુપ્તાંગ પર કપડું વીંટીને જાય છે અને એનું આખું શરીર વજ્ર બનવા છતાં સાથળનો ભાગ રહી જાય છે જે આખરે તેના મૃત્યુનું કારણ બને છે.

આ આખીય ઘટનાને સમજણપૂર્વક નિહાળીએ તો એ વાત તદ્દન સાબિત થઈ જાય કે દુર્યોધન ભોળો હતો, અથવા કાચા કાનનો હતો. ભાનુમતિનો પતિ જાણતો હતો કે જો બધા મારા માટે સાચા મનથી યુદ્ધ કરે તો જીતી જવાય. પરંતુ અફસોસ એ વાતનો હતો કે તેના તરફથી યુદ્ધ કરતા બધા તેના માટે યુદ્ધ કરતા નહોતા. એ લોકોમાં ન તો એટલી હિંમત હતી કે દુર્યોધનને છોડીને પાંડવો પાસે જતા રહે, ન તો એટલી નિષ્ઠા કે દુર્યોધનને સમર્પિત થઈને યુદ્ધ કરે.

આ જ હતાશામાં જ્યારે એ દ્વૈપાયન તળાવમાં પોતાના શ્વાસ રોકીને મનોમંથન કરતો હતો ત્યારે પાંડવોએ તેને પડકાર્યો અને શરત મૂકી કે પાંચમાંથી કોઈ પણ એક પાંડવને પસંદ કરી દુર્યોધન યુદ્ધ કરે અને એ યુદ્ધના પરિણામ પરથી સમગ્ર કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધનું પરિણામ નક્કી થાય/

અહીં એ વાત પણ સિદ્ધ થાય છે કે દુર્યોધન ખરેખર હિંમતવાન અને શક્તિશાળી યોદ્ધો હતો કારણકે યુદ્ધ કરવા એણે સમોવડીયા ભીમને પસંદ કર્યો. ધારત તો નકુલ કે સહદેવને પસંદ કરી ચપટીમાં ચોળી શક્યો હોત, પણ બલરામનો આ શિષ્ય એવું કરી શક્યો નહોતો. એક લોકવાયકા મુજબ આખાય યુદ્ધમાં બલરામજી ક્યાંય નહોતા પણ દુર્યોધન ભીમના આ યુદ્ધ વખતે તેઓ હાજર હતાં. નાનપણથી જ જેમ દ્રોણને અર્જુન પ્રત્યે મમતા હતી તેમ બલરામજીને દુર્યોધન પ્રત્યે મમતા હતી. તેમના મતે દુર્યોધન ભીમ કરતા પણ વધુ આવડતવાળો હતો. ભીમમાં હજાર હાથીઓની શક્તિ હતી, પરંતુ આવડતનો અભાવ હતો.

ભીમ અને દુર્યોધનની આ લડાઈમાં પણ એ વજ્રદેહધારીએ ભીમને હંફાવી જ દીધો હતો પરંતુ કૃષ્ણએ ભીમને ઈશારો કરી દુર્યોધનના સાથળના ભાગમાં મારવા સૂચન કર્યું અને એમ કરતા એ મહાન યોદ્ધો પરાસ્ત થયો હતો. ગદાયુદ્ધના નિયમ મુજબ કમરની નીચે પ્રહાર ન થઈ શકે એટલે એ વાત પણ સ્પષ્ટ થઈ ગઈ કે પોતાના હક માટે સતત લડતા એ યોદ્ધાનું મૃત્યુ પણ એમ જ અનૈતિક રીતે થયું હતું. બલરામજીએ આ જ કારણથી પાંડવોનો બહિષ્કાર કર્યો હતો.

આ લેખ પાંડવો પ્રત્યેની કોઈ દ્વેષભાવનાથી કે પછી કૌરવો પ્રત્યે ઉમડી આવેલા પ્રેમને લીધે લખ્યો નથી. એક સામાન્ય માણસ તરીકે એમ પણ વિચાર આવે કે જેના અનેક દુર્ગુણો સાંભળવામાં આવેલા તેની સાથે પણ અન્યાય તો થયો જ છે. દરેક વ્યક્તિમાં સદગુણો અને દુર્ગુણો અમુક અંશે હોય જ છે, વ્યક્તિના સ્વભાવ અને સંસ્કાર મુજબ તે વધુ ઓછા હોઈ શકે છે, અને દુર્યોધન પણ આખરે તો એક મનુષ્ય જ છે – તો પછી તેના દુર્ગુણોને વિશેષ ગણીને તેને ખલનાયક તરીકે શા માટે ચીતરવો જોઈએ.

દુર્યોધનનું જીવન અસંતોષનું પ્રમાણ છે. મહાભારતના એક શ્લોકમાં દુર્યોધન કહે છે

અસંતોષઃ શ્રિયોમૂલં તસ્માત્તં કામ્યામ્યહમ.
અર્થાત અસંતોષ એ જ શ્રી નું મૂળ છે એટલે જ હું અસંતોષની કામના કરું છું.

શ્રી એટલે કે ધનની કામનામાં આપણે પણ જીવનમાં ડગલે ને પગલે અસંતોષનો અનુભવા કરતા હોઈએ છીએ. ઝંઝોળીને જોઈએ તો આપણામાંય કશુંક ને કશુંક મેળવવા માટે સતત ધમપછાડા કરતો દુર્યોધન અસંતોષ રૂપે જીવે જ છે તો પછી શા માટે પોતાના હકને પામવા લડતા પેલા લડવૈયાને દોષ દેવો?

– Courtasy હાર્દિક યાજ્ઞિક

2 Comments

Filed under Uncategorized

2 responses to “પાંખેથી ખર્યું આકાશ +સુંદર રંગો ++

  1. એટલે જ કદાચ મને આપણા શાસ્ત્રોમાં કે મૂર્તિપૂજામાં શ્રદ્ધા નથી.
    ——-
    ચિત્રો દેખાતા નથી. કોપી/પેસ્ટ થી આગળની કળા શીખી લો તો?

    • pragnaju

      યાદ આતમ વીંઝે પાંખ…

      ઘટમાં ઘોડા થનગને આતમ વીંઝે પાંખ
      અણદીઠેલી ભોમ પર યૌવન માંડે આંખ

      આજ અણદીઠ ભૂમિ તણે કાંઠડે
      વિશ્વભરના યુવાનોની આંખો અડે
      પંથ જાણ્યા વિના પ્રાણ ઘોડે ચડે
      ગરુડ શી પાંખ આતમ વિષે ઉઘડે

      કેસરિયા વાઘા કરી જોબન જુદ્ધે ચડે
      રોકણહારું કોણ છે ? કોનાં નેન રડે

      કોઈ પ્રિયજન તણાં નેન રડશો નહિ
      યુદ્ધ ચડતાને અપશુકન ધરશો નહિ
      કેસરી વીરના કોડ હરશો નહિ
      મત્ત યૌવન તણી ગોત કરશો નહિ

      રગરગિયાં-રડિયાં ઘણું, પડિયાં સહુને પાય
      લાતો ખાધી, લથડિયાં એ દિન ચાલ્યા જાય

      લાત ખાવા તણાં દિન હવે ચાલિયાં
      દર્પભર ડગ દઈ યુવક દળ હાલિયાં
      માગવી આજ મેલી અવરની દયા
      વિશ્વ સમરાંગણે તરુણદિન આવિયા

      અણદીઠને દેખવા, અણતગ લેવા તાગ
      સતની સીમો લોપવા, જોબન માંડે જાગ

      લોપવી સીમ, અણદીઠને દેખવું
      તાગવો અતલ દરિયાવ-તળિયે જવું
      ઘૂમવા દિગ્દિગંતો, શૂળી પર સૂવું
      આજ યૌવન ચહે એહ વિધ જીવવું

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s