યુવતી કે વાઘ?/પઠન/ પ્રેમ એટલે કે…લોકાર્પણ પ્રસંગે

IMG_1101 IMG_1070

પ્રેમ...

યુવતી કે વાઘ?

પરેશ: ઘણાં જૂના જમાનાની વાત છે. એક અર્ધ-જંગલી રાજા રહેતો હતો જેનાં વિચારો ભલે થોડા સૌમ્ય જણાતા હતા, કદાચ દૂરનાં લેટિન પાડોશીની પ્રગતિશીલતાની અસર હશે પણ એ રાજાનાં પૌરુષનો અડધો હિસ્સો જંગલી હતો. સતત ઊભરાતા તરંગોથી છલકાતો પુરુષ હતો એ.

યામિની : અને વધુમાં એ અમર્યાદ સત્તાનો માલિક હતો, કોઇથી રોક્યો ન રોકાય એવો અને એ રીતે સ્વયં ઇચ્છાશક્તિથી પોતાની વિવિધ કલ્પનાઓને એ હકીકતમાં બદલતો રહેતો.

પરેશ: મોટે ભાગે એ પોતે સ્વયં પોતાનાં અંતરાત્મા સાથે ખાનગીમાં સલાહ મસલત કરવામાં માનતો અને જ્યારે એ અને એનો અંતરાત્મા કોઇ એક બાબતમાં એકમત થઇ જાય પછી પૂરું, પછી એ કામ થઇને જ રહે.

યામિની: જ્યારે એનાં પરિવારનાં કે રાજદરબારનાં સભ્યો એણે નક્કી કર્યા મુજબ ચાલતા તો એ એને પ્રેમ કરતો પણ જ્યાં ક્યાંક ગાંઠ પડતી, અને ક્યાંક એનાં પ્રજાજનો આડા ફંટાતા તો એવા વાંકાને સીધા દોર કરવામાં અને એને કચડીને વેરવિખેર કરવામાં જેટલો આનંદ મળતો એટલો આનંદ એને બીજે ક્યાંય મળતો નહોતો.

પરેશ: કેટલાંક ઉછીના લીધેલાં વિચારો કે જેનાં કારણે એની બર્બરતા કંઇક અંશે નરમ પડી હોય તો એવું લાગતું એ હતું જાહેર સભાગૃહ કે જેમાં માનવતાનાં અને પશુતાનાં શૂરાતન ખેલ પ્રદર્શન થતા. એ માનતો કે આમ કરવાથી લોકોનાં મગજ સુધરે છે, તેઓ સુસંસ્કૃત બને છે.

યામિની: પણ અહીં પણ એની સમૃદ્ધ અને જંગલી કલ્પના મક્કમપણે પોતાનો દાવો રજૂ કરીને ધાર્યું કરાવતી. રાજાનું જાહેર સભાગૃહ એટલા માટે નહોતું બંધાયુ કે એમાં તમાશા માટે જીવ સટોસટની બાજી લગાડી મરણની કતારે પહોંચતા યોદ્ધાઓની આવેશથી અતિરંજિત કથની લોકોને સાંભળવા મળે, એ માટે પણ નહીં કે ધાર્મિક મતમતાંતરો અને ભૂખ્યા મોઢાં વચ્ચે થતા સંઘર્ષનું દેખીતું પરિણામ જોવા મળે. એનો હેતુ એ હતો કે લોકોની માનસિક શક્તિ વધે, એનો વિકાસ થાય.

પરેશ: વિશાળ એમ્ફીથિયેટર1 અને એની વર્તુળાકાર ગેલરીઓ, એનાં ભેદી ભોંયરાઓ અને એનાં અદીઠાં રસ્તાઓ એવા પોએટિક જસ્ટિસ2નાં એજન્ટ હતા જેમાં ગુનાની સજા કે સત્કર્મની બક્ષિસ- બધુ ચાન્સ પર છોડી દેવાતું.

યામિની: આ એવો ચાન્સ હતો જેમાં કોઇ ભેદભાવ નહોતો, એમાં કોઇ ભ્રષ્ટાચાર નહોતો.

પરેશ: જ્યારે સરકારની હકૂમત નીચેની કોઇ પણ વ્યક્તિ પર ગુનાઓ આરોપ મુકાતો, એવો ગંભીર આરોપ કે જેમાં રાજાને રસ પડે ત્યારે એક જાહેર નોટિસ અપાતી કે ફલાણાં ફલાણાં દિવસે આરોપીનું ભાવિ ‘કિંગ્સ એરિના’માં નક્કી થશે.

યામિની:  કિંગ્સ એરિના(રાજાની યુદ્ધભૂમિ), એ એનાં નામ મુજબ જ ભવ્ય બાંધકામ ધરાવતું એમ્ફિથિયેટર હતું. એનો પ્લાન કે એનું સ્વરૂપ ભલે કોઇ દૂર દેશનાં આવા જ એરિનાની નકલ હોય પણ એમાં કરવામાં આવતી પ્રવૃત્તિઓ તદ્દન મૌલિક હતી જે એક માત્ર આ માણસનાં ફળદ્રૂપ દિમાગની ઉપજ હતી. આ માણસ એનાં અણુએ અણુમાં એવો રાજવી હતો, જેને પ્રજા પાસેથી વફાદારીની અપેક્ષાની પરંપરાનાં કોઇ માપદંડ નહોતા. એક જ માપદંડ, બસ ફક્ત એને મઝા આવવી જોઇએ.

પરેશ: જ્યારે ગેલેરીઓમાં બધા લોકો ભેગા થતા ત્યારે પોતાનાં દરબારીઓ સાથે વચ્ચે એરિનાની એક તરફ રાખેલાં રાજ સિંહાસન પર રાજા આરૂઢ થતો. એ સિગ્નલ આપે એટલે સિંહાસનની નીચેનો દરવાજો ખુલતો અને એમાંથી આરોપી સભાગૃહમાં પ્રવેશતો. એની બરાબર સામે બંધ જગ્યામાં લગોલગ અને બાંધકામમાં બિલકુલ સરખા બે દરવાજા હતા. આરોપીની ફરજ પણ હતી અને એનો વિશેષ અધિકાર પણ હતો કે સીધેસીધા ચાલીને સામે પહોંચી, બે પૈકી એક દરવાજો ખોલી નાંખવો. બેમાંથી કોઇ પણ દરવાજો ખોલી નાંખવાની એને છૂટ હતી. એ માટે એને કોઇનું માર્ગદર્શન મેળવવાનો કે લાગવગ ચલાવવાનો અધિકાર નહોતો.

યામિની: અગાઉ જણાવ્યું એમ આ ભેદભાવ કે ભ્રષ્ટાચાર વિનાનો શુદ્ધ ચાન્સ હતો. હવે એક દરવાજો ખોલે તો એમાંથી ભૂખ્યો વાઘ નીકળતો. આ માટે વિકરાળ અને સૌથી ઘાતકી વાઘને પકડીને દરવાજા પાછળ પુરવામાં આવતો, જે દરવાજો ખૂલતાની સાથે તરત જ આરોપી પર હુમલો કરતો અને એનાં ટૂકડે ટૂકડા કરી નાંખતો. આ આરોપીનાં કસૂર પુરવાર થયાની સજા હતી. ગુનેગારનો ચુકાદો આવે કે તરત જ શોકાતુર લોખંડનાં ઘંટ રણકી ઊઠતા. આખરી હરોળમાં ઊભેલાં ભાડૂતી ડાઘુઓ મરશિયા ગાતા ગાતા એરિનામાં      આગળ વધતા. અને વિશાળ જનમેદની નતમસ્તકે અને ખિન્ન હૃદયે વિલાપ કરતા કરતા પોતપોતાનાં ઘર ભણી પ્રયાણ કરતા, એમ કહેતા કે આવો યુવાન અને દેખાવડો અથવા તો આવો વરિષ્ઠ અને માનનીય વ્યક્તિ કારમા મોતે મર્યો.

પરેશ: પણ આરોપી જો બીજો દરવાજો ખોલે તો એમાંથી એક યુવતી બહાર આવતી. આરોપીની ઉંમરની સાથે અનુકૂળ થાય તેટલી ઉંમરની સુંદર યુવતી, જે રાજા હુકુમે પોતે જાતે પસંદ કરી હોય. આરોપીની નિર્દોષતાનાં ઇનામ રૂપે આ યુવતી સાથે એનાં ઘડિયાં લગ્ન લેવાતા. આરોપી પરણેલો હોય કે કુંટુંબકબીલાવાળો હોય  અથવા તો એને એની પસંદની અન્ય યુવતી જોડે પ્રેમ હોય તો પણ આ કાર્યવાહીમાં કોઇ ફરક પડતો નહીં. સજા અથવા ઇનામની આ મહાન યોજનામાં બીજી કોઇ પણ ગૌણ વ્યવસ્થાનો ગુંચવાડો સ્વીકાર્ય નહોતો. એણે આ જ યુવતી સાથે ફરજિયાત પરણવું પડે.

યામિની:  અને એ કિસ્સામાં એવું બનતું કે રાજાનાં સિંહાસનની નીચેનાં ભાગમાંથી એક દરવાજો ખુલતો. એમાંથી પ્રથમ ધર્મગુરુ અને એની પાછળ ગાયકવૃંદ તેમજ સોનાનું રણશિંગુ વગાડતી અને નાચતી છોકરીઓ અને ધીરે ધીરે આગળ વધતી ત્યાં સુધી જ્યાં પેલું યુગલ અડોઅડ ઊભું હોય અને લગ્ન પણ આનંદની ચિચિયારી વચ્ચે તરત જ અને વિધિસર સંપન્ન થાય. પછી ખુશાલીનાં સૂચક પિત્તળનાં ઘંટનો રણકાર ગુંજવા માંડે, લોકો આનંદમાં હુર્ર રેનાં અવાજો કરે. અને નિર્દોષ જાહેર થયેલી વ્યક્તિ એની નવવધૂને લઇને પોતાના ઘર તરફ આગળ વધે, જેનાં માર્ગમાં  આગળ આગળ કતારબંધ બાળકો ફૂલો વરસાવતા રહે.  

પરેશ: ન્યાય તોળવાની રાજાની આ અર્ધ-બર્બર પદ્ધતિ હતી. એનો આદર્શ ન્યાય સ્વયંસ્પષ્ટ હતો. ગુનેગાર એ ક્યારેય જાણી શકતો નહીં કે કયા દરવાજામાંથી યુવતી નીકળશે; એ પોતાની ઇચ્છા મુજબ બેમાંથી કોઇ પણ એક દરવાજો ખોલી શકતો. જરા સરખાય અણસાર વિના કે બીજી જ પળે એ પોતે કાં તો ઓહિયાં થઇ જશે, કાં તો પરણી જશે.

યામિની:  કોઇ વાર ખુલેલા દરવાજામાંથી વાઘ નીકળ્યો હતો; જ્યારે કોઇ વાર યુવતી. ન્યાયપંચનાં  નિર્ણયો માત્ર વ્યાજબી જ નહોતા, આ નિર્ણયો  હકારાત્મક રીતે નિર્ણાયક નિર્ણયો હતા: આરોપી વ્યક્તિ જો દોષિત હોય તો એને સજા તુરંત થતી અને નિર્દોષ હોય તો એને ગમે કે ન ગમે, તરત ત્યાં ‘ને ત્યાં જ ઇનામ અપાતું.  કિંગ્સ એરિનાનાં ન્યાયિક ચુકાદામાંથી છટકાવાનો કોઇ રસ્તો નહોતો.  

પરેશ: આ ન્યાયિક વ્યવસ્થા ખુબ લોકપ્રિય હતી. જ્યારે એવા કોઇક દિવસે ન્યાય તોળવા માટે અદાલત ભરાતી ત્યારે લોકો ક્યારેય જાણી શકતા નહોતા કે તેઓ લોહિયાળ કતલનાં સાક્ષી બનવા જઇ રહ્યા છે કે પછી આનંદ ઉલ્લાસ અને મસ્તીસભર લગ્નનાં મહેમાન બનવા જઇ રહ્યા છે. આખી આ વાતમાં સામાન્ય રીતે અન્યત્ર ક્યાંય જોવા ન મળે તેવું અનિશ્ચિતતાનું તત્વ આખા આ પ્રસંગને અત્યંત રોમાંચક બનાવી દેતું હતું. આમ લોકોને મનોરંજન મળી રહેતું, તેઓ રાજી થઇ જતા.

યામિની: સમાજનાં બુદ્ધિજીવીઓ આ યોજનાની ન્યાયિકતા પર કોઇ આંગળી ચીંધી નહોતા શકતા કારણ કે આખી બાજી તો આરોપીનાં પોતાનાં જ હાથમાં હતી. ખરું ને?  

પરેશ: આ અર્ધ-જંગલી રાજાને એક દીકરી હતી, જે રાજાનાં તરંગોની માફક જ લૂમઝૂમ ખીલી રહી હતી. અને એનો માંહ્યલો પણ રાજા જેવો જ ઉત્કટ અને મનસ્વી હતો. આવા કિસ્સામાં હોય છે એમ જ , એ રાજાની અતિ લાડલી હતી, અને રાજા એને બીજા બધા કરતા વધારે પ્રેમ કરતો હતો.

યામિની: એનાં દરબારીઓમાં એક યુવાન હતો જે દિલનો અચ્છો પણ દરજ્જામાં ઉતરતો હતો. આવી પરંપરાગત પ્રણયકથા બનતું હોય છે એમ જ. આવા હીરો જે રાજવી કન્યાઓનાં પ્રેમમાં પડી જતા હોય છે. રાજવી કન્યા એનાં પ્રેમીથી અતિ સંતુષ્ઠ હતી. કારણ એ દેખાવડો હતો અને બહાદૂરીમાં તો આખા રાજમાં એની તોલે આવે એવું કોઇ નહોતું. એ એને ઝનૂનથી પ્રેમ કરતી, એ જંગલિયત હતી જે બન્ને વચ્ચેનાં પ્રેમને  પ્રબળ અને ગરમ બનાવતી હતી.

પરેશ: મહિનાઓ સુધી આ પ્રેમ પ્રકરણ મસ્તીથી ચાલતું રહ્યું; પણ રાજાને એક દિવસ એની ખબર પડી.  રાજા એની ન્યાયપરાયણતામાં જરા પણ અચકાયો નહીં, ડગ્યો નહીં. એણે યુવાનને તરત જ જેલમાં પુરી દીધો, અને કિંગ્સ એરિનામાં ન્યાય તોળવા માટે એક દિવસ નક્કી કરવામાં આવ્યો. અલબત્ત આ એક વિશિષ્ટ અગત્યનો પ્રસંગ હતો.

યામિની: આખી ન્યાયિક પ્રક્રિયા અને તે અંતર્ગત થનાર કામગીરીમાં રાજા તેમ જ પ્રજા બન્નેને ઘણો જ રસ પડ્યો હતો. આ પહેલાં આવો કિસ્સો ક્યારેય બન્યો નહોતો; આ પહેલાં કોઇ પુરુષે ક્યારે ય રાજાની દીકરીને પ્રેમ કરવાની હિંમત પણ તો નહોતી કરી. અત્યારે ભલે આવી બાબત સામાન્ય થઇ ગઇ હોય પણ તે સમયે આ તદ્દન અલગ અને ચોંકાવનારી ઘટના હતી.

પરેશ: રાજ્યનાં તમામ વાઘનાં પિંજરામાં તપાસ કરીને હિંસક ઝનૂની અને કદાવર વાઘોને અલગ કરી દેવામાં આવ્યા. આ પૈકી એક વિકરાળ વાઘની પસંદગી કરવામાં આવી. અને એક સક્ષમ ન્યાયાધીશ દ્વારા આખા રાજ્યમાં સુંદર યુવતીઓની શોધ કરવામાં આવી. જો નસીબ સંજોગે યુવાન નિર્દોષ સાબિત થાય એને લાયક યુવતી તો હોવી જોઇએ ને?

યામિની: અલબત્ત, દરેક જણ જાણતા હતા કે આરોપી પર શેનો આરોપ મુકવામાં આવ્યો છે. એણે એક રાજકુમારીને પ્રેમ કર્યો હતો. અને એ અથવા રાજકુમારી અથવા બીજું  કોઇ પણ આ હકીકતનો ઇન્કાર કરી શકે એમ નહોતા. આ તો પુરવાર થયેલો ગુનો હતો. પણ રાજા એવી કોઇ પણ વાતને માનવા તૈયાર નહોતો. એની ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં આવી કોઇ હકીકતની દખલગીરી થાય, એ એને સ્વીકાર્ય નહોતું. એને એની આ વિશિષ્ટ ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં ખૂબ મઝા આવતી, એમાં જ એને અતિશય સંતોષ થતો.

પરેશ: આખી બાબતનું જે કોઇ પણ પરિણામ આવે તે પણ યુવકનો તો કાંટો જ નીકળી જાય તેમ હતું. અને રાજાને ઘટનાઓનો ઉઘાડ એક પછી એક જાય એમાં રસ હતો. હવે નક્કી થવાનું હતું કે યુવાને રાજકુમારી સાથે પ્રેમ કરીને કાંઇ ખોટું કર્યું છે કે કેમ?

યામિની: અને એ નક્કી કરેલો દિવસ આવી પહોંચ્યો. દૂરથી અને નજીકથી આવેલા અનેક લોકો એકઠાં થયા. અને એરિનાની ગેલરીમાં ઠાંસી ઠાંસીને ભરાયા. અને જે ટોળાઓ અંદર આવી શક્યા નહીં તેઓ બહાર દિવાલને અડીની ઊભા રહ્યા. રાજા અને એનાં દરબારીઓ પોત પોતાની જગ્યાએ ગોઠવાયા. નિર્ણાયક દરવાજાઓની બરાબર સામે. બન્ને દરવાજા ભયંકર રીતે એક સરખા દેખાતા હતા. સિગ્નલ અપાયું.

પરેશ: એરિનાનાં રાજવી વિભાગની નીચેનો દરવાજો ખૂલ્યો. અને રાજકુમારીનો પ્રેમી ચાલીને એરિનાની મધ્યમાં આવ્યો. ઊંચો, સુંદર, ગૌરવર્ણ, એનો દેખાવ જોઇને તાજુબીથી અને ચિંતાનાં હળવા ગણગણાટથી લોકોએ એનું સ્વાગત કર્યું. પ્રેક્ષકો પૈકી અડધા લોકોને ખબર ય નહોતી કે આવો બાંકો જુવાન એમની વચ્ચે જીવી રહ્યો છે. રાજકુમારી એનાં પ્રેમમાં પડે એમાં તે વળી શી નવાઇ ! એનું એરિનામાં હોવું કેવું ભયંકર ! યુવાન એરિનામાં આગળ વધીને પછી પાછો વળ્યો.

યામિની: રાજાને નમવાનો રિવાજ હતો. પણ એ શાહી માનસમાંન વિષે જરા ય વિચારતો નહોતો. એની આંખો તો જડબેસલાક રીતે રાજકુમારી પર જ ચોંટી ગઇ હતી. રાજકુમારી એનાં પિતાની જમણી બાજુ બેઠી હતી. જો એનાં સ્વભાવમાં અડધો અડધી જંગલિયત ભરી ન હોત તો એ સ્ત્રી કદાચ ત્યાં હોત જ નહીં. પણ એનો  ઉત્કટ અને આવેશથી ભરેલો અંતરાત્મા એને આવા પ્રસંગે ગેરહાજર રહેવાની રજા આપે તેમ નહોતો.

પરેશ: આ એવો પ્રસંગ હતો કે જેમાં એને નૈસર્ગિક રીતે અતિશય જિજ્ઞાસા હતી. જે ઘડીએ એને શાહી ફરમાનની ખબર પડી કે એનાં પ્રેમીનાં ભવિષ્યનો ફેંસલો એરિનામાં નક્કી થશે, એણે દિવસ અને રાત બીજું કાંઇ પણ વિચાર્યું નહોતું સિવાય કે આ મહાન પ્રસંગ અને એની સાથે જોડાયેલા અલગ અલગ વિષયો.

યામિની: આવા કોઇ પણ કિસ્સામાં જેને રસ પડે એ બધાની સરખામણીમાં રાજકુમારી પાસે સત્તા અને પ્રભાવ સવિશેષ હતા અને પોતાનું લાક્ષાણિક બળ તો ખરું જ. એટલે એ એ કરી શકી જે આ પહેલાં બીજું કોઇ કરી નહોતું શક્યું. –એણે દરવાજાનું રહસ્ય જાણી લીધું હતું.  

પરેશ: એને ખબર પડી ગઇ હતી કે બે દરવાજા પૈકી કયા દરવાજામાં વાઘનું પાંજરૂ છે અને કયા દરવાજામાં રાહ જોતી યુવતી.

યામિની: બન્ને દરવાજા ઘણાં જાડાં હતા અને ચામડાનાં ભારે પડદાથી સજાવેલા હતા. બહાર ચાલીને દરવાજાનો નકૂચો ખોલનાર માણસને અંદર કોણ છે એનો અવાજ કે અણસાર મળી જાય એવી કોઇ પણ શક્યતા નહોતી.

પરેશ: પણ સોનું અને સ્ત્રીની ઇચ્છાશક્તિ એ બે પરિબળો હતા જે રાજકુમારીને આ રહસ્ય સુધી દોરી લાવ્યા હતા. અને એને માત્ર એટલી જ ખબર નહોતી કે કયા ઓરડામાં શરમાતી અને ખુશખુશાલ યુવતી બહાર નીકળવા તૈયાર હતી, જો એ દરવાજો ખોલવામાં આવે તો; પણ એને એ પણ ખબર હતી કે એ રાજ દરબારની સૌથી ગોરી અને અત્યંત સુંદર તરુણી હતી કે જે આરોપીનાં ઇનામ તરીકે પસંદ કરવામાં આવી હતી. જો એ ગુનામાં નિર્દોષ છે એવું સાબિત કરી શકે તો.

યામિની: અને રાજકુમારી એને નફરત કરતી હતી. રાજકુમારીએ આ અગાઉ ઘણી વાર જોયું હતું અથવા તો ધારી લીધું હતુ કે આ ગોરીચીકટી યુવતી રાજકુમારીનાં પ્રેમી સામે કંઇક પ્રશંસાની નજરથી જોતી હતી, અને સામે પક્ષે ઘણી વાર આવી નજરની નોંધ લેવાતી હતી એટલું જ નહીં એનો પ્રત્યુત્તર પણ અપાતો હતો.

પરેશ: ઘણીવાર રાજકુમારીએ એ બન્નેને વાતો કરતા પણ જોયા હતા; માત્ર એકાદ બે પળો માટે પણ એટલા ટૂંકા સમયમાં ઘણું બધું કહી દેવાતું હોય છે. કદાચ એ વાતો સાવ ક્ષુલ્લક વિષય પરની વાતો પણ હોઇ શકે, પણ રાજકુમારીને એની કેવી રીતે ખબર પડે?

યામિની: એ છોકરી સારી હતી પણ એણે રાજકુમારીનાં પ્રેમી સામે આંખ મિલાવવાની કોશિશ કરી હતી;અને એનાં પૂર્ણ બર્બર પૂર્વજોની લાંબી કતારથી અનુવાંશિક રીતે ઉતરી આવેલું ઘાતકી લોહી એની રગોમાં દોડતું હતુ. અને આમ એ નીરવ દરવાજાની અંદરની તરફ ઊભેલી, કાંપતી શરમાતી યુવતીને એ નફરત કરતી હતી.

પરેશ: જ્યારે એનો પ્રેમી પાછો વળ્યો, બન્નેની આંખો મળી ત્યારે પ્રેમીએ જોયું કે ત્યાં બેઠેલાં અનેક આતુર ચહેરાઓનાં દરિયા વચ્ચે રાજકુમારી સૌથી નિસ્તેજ, સફેદ બનીને બેઠી હતી; અને જેના અંતરાત્મા મળી ગયા હોય એને ખબર પડી જાય છે કે સામી વ્યક્તિ શું વિચારી રહી છે.

યામિની: એને અણસાર આવી ગયો હતો કે રાજકુમારીને ખબર છે કયા દરવાજા પાછળ હુમલો કરવા આતુર વાઘ છે અને કયા દરવાજા પાછળ યુવતી ઊભી છે. એ જાણી જ લેશે એવી એને અપેક્ષા હતી. એ એનાં સ્વભાવને સમજતો હતો. અને એને અંદરથી ખાત્રી હતી કે જ્યાં સુધી એને ખબર નહીં પડે ત્યાં સુધી એ ચેનથી નહીં બેસે, એ વાત જે સભામાં બેઠેલાં તમામ પ્રેક્ષકો કે ખુદ રાજાથી પણ છૂપી હતી. એને એક માત્ર આશા હતી રાજકુમારી આ રહસ્યને ગમે તે રીતે શોધી કાઢશે, એને ચોક્કસ ખાત્રી હતી.

પરેશ: અને એણે નજર ઉપર કરી એ જ પળે એણે જોયું કે એ સફળ થઇ છે. એનો અંતરાત્મા જાણી ગયો હતો કે હા, એ સફળ થઇ છે.

યામિની: પછી એની ચપળ અને ચિંતિત નજર પ્રશ્ન પૂછી રહી હતી. “ કયો?”  એને સમજ પડી ગઇ હતી એમ જાણે કે એ જ્યાં ઊભો હતો ત્યાંથી બૂમ પાડીને પ્રશ્ન પૂછી રહ્યો હોય કે કયો દરવાજો ખોલવો? એક પણ ઘડી ગુમાવવી પાલવે તેમ નહોતી. એક પલકારામાં પ્રશ્ન પૂછાયો હતો, એનો જવાબ બીજા પલકારે મળી જવો જોઇએ.

પરેશ:  રાજકુમારીનો જમણો હાથ આગળનાં ગાદી ભરેલા કઠેરા પર હતો. એણે જમણો હાથ ઊંચો કર્યો અને જમણી બાજુ જરાક ખસેડ્યો. એનાં પ્રેમી સિવાય બીજા કોઇએ પણ એ જોયું નહીં. અન્ય કોઇની નહીં, માત્ર એનાં પ્રેમીની જ નજર એનાં પર હતી. એનાં સિવાય એરિનામાં બેઠેલા તમામ પ્રેક્ષકોની આંખો તો એનાં પ્રેમી પર મંડાયેલી હતી.

યામિની: એ પાછો વળ્યો અને ખુલ્લી જગ્યામાં ઝડપથી ચાલીને દરવાજા પાસે પહોંચ્યો. દરેક હૃદયો પળવાર માટે ધબકતા અટકી ગયા, દરેક શ્વાસો પળવાર માટે થંભી ગયા. દરેક આંખો ફરક્યા વિના એ માણસ પર ચોંટી ગઇ હતી. જરા પણ અચકાયા વિના એ જમણી તરફનાં દરવાજા તરફ ગયો અને એણે એ દરવાજો ખોલી નાંખ્યો.

પરેશ: હવે વાર્તાનો એ મુદ્દો છે કે દરવાજામાંથી વાઘ બહાર આવ્યો કે યુવતી?  જેમ જેમ આપણે આ વિષે વધારે વિચારીશું, એમ એમ આ પ્રશ્નનો ઉત્તર આપવો એટલો જ અઘરો થઇ જશે.

યામિની: માનવ હૃદયનો અભ્યાસ આપણને ઉત્કટ ભાવનાઓની એવી ભૂલભૂલામણીમાં દોરી જશે કે જ્યાંથી રસ્તો શોધી કાઢવો ઘણો મુશ્કેલ છે. એ વિશે વિચારો હે સુજ્ઞ વાંચકો, એ રીતે નહીં કે આ પ્રશ્નનો ઉત્તર તમારી પોતાની નિર્ણયશક્તિ પર આધારિત છે. પણ એ રીતે કે આ નિર્ણય એક ગરમ લોહીની અર્ધ જંગલી રાજકુમારીએ લેવાનો છે; જેનો અંતરાત્મા વિષાદ અને ઇર્ષ્યાની સંયુક્ત આગની સફેદ ગરમીમાં શેકાય રહ્યો હતો. એનો પ્રેમી તો એણે ગુમાવી દીધો હતો પણ હવે એ કોને મળશે? યુવતીને? કે પછી વાઘને?     

પરેશ: કેટલીય વાર એની તંદ્રામાં અને એનાં સપનામાં એ ભયાનક કલ્પનાની થથરી ઊઠતી અને એનો ચહેરો બન્ને હાથથી ઢાંકી દેતી જ્યારે એ એવું વિચારતી કે એનાં પ્રેમીએ દરવાજો ખોલ્યો છે અને એ દરવાજાની બીજી તરફ વાઘનાં ઘાતકી દાંત અને નહોર એને પીંખી નાંખવા તત્પર છે.

યામિની: અને કેટલીય વાર એની તંદ્રામાં અને એનાં સપનામાં એનાં પ્રેમીને બીજા દરવાજા પાસે ઊભેલો  જોયો હતો. એ દરવાજો ખોલે અને યુવતી નીકળે અને એનાં હરખ ઘેલાં પ્રેમીને આ સ્થિતિમાં જોઇને રાજકુમારીએ દાંત ભીડ્યા હતા અને વાળ ખેંચ્યા હતા. એનો અંતરાત્મા યાતનાથી બળી રહ્યો હતો જ્યારે એ પેલી સ્ત્રીને મળવા એ ઉતાવળે ચાલ્યો જતો હતો. ત્યારે એનાં ગાલ લાલ થયા હતા અને એની આંખોમાં વિજયની ચમક હતી; અને એની નવવધૂને જ્યારે એ દોરી જતો હતો ત્યારે રાજકુમારીએ જોયું હતું કે એનો પ્રેમી એને મળેલાં જીવતદાનની ખુશાલી આખો ‘ને આખો ઝળકી ઊઠ્યો હતો;

પરેશ: અને જ્યારે એણે હર્ષનાં અનેક પોકારો સાંભળ્યા હતા અને ખુશીનો ઘંટનાદ; અને જ્યારે એણે ધર્મગુરુને જોયા હતા, એનાં ખુશખુશાલ અનુયાયીઓ જે નવદંપતિ પાસે ગયા હતા, અને એમને પતિ અને પત્ની તરીકે ઘોષિત કર્યા હતા; અને એણે નવદંપતિને ફૂલો બિછાવેલા માર્ગ પર એકસાથે ચાલી નીકળતા જોયા હતા, જેની પાછળ હર્ષોલ્લાસની અનેક ચીચિયારીઓ સંભળાતી હતી, જેમાં એનો પોતાનો એકાકી આર્તનાદ, એનાં ડૂસકાં ખોવાયા હતા, ડૂબી ગયા હતા.

યામિની: શું એને માટે એ સારું નહોતું કે કે એ તરત જ મરી જાય અને આવતા જનમમાં આ અર્ધ બર્બર પ્રદેશની ધન્ય ભૂમિ પર રાજકુમારીની રાહ જુએ.  

પરેશ: અને તેમ છતાં, પેલો પ્રચંડ વાઘ, હૂમલો, ચિત્કાર અને લોહીલુહાણ અવસ્થા !

યામિની: એનો નિર્ણય રાજકુમારીએ એક પળમાં ચીંધી બતાવ્યો હતો, પણ એ નિર્ણય આવેશમાં લેવાયેલો નિર્ણય નહોતો. કેટલાય દિવસો અને રાતોની તીવ્ર વેદનાનાં વલોપાત પછી એ નિર્ણય લેવાયો હતો.

પરેશ: એને ખબર હતી કે એનો પ્રેમી એને પૂછશે જ અને એણે નક્કી કરી રાખ્યું હતું કે એ શું ઉત્તર દેશે? અને સહેજ પણ અચકાયા વિના એણે એનો હાથ જમણી તરફ ખસેડ્યો હતો.

યામિની: એણે શું નિર્ણય લીધો એ એવો પ્રશ્ન છે કે હળવાશથી લેવા જેવો નથી અને એવું ધારી લેવાની જરૂર પણ નથી કે આનો જવાબ આપવા એકલદોકલ માણસ સક્ષમ છે.

પરેશ: હું માનતો નથી કે એનો જવાબ હું આપી શકું. અને એટલે હું એ પ્રશ્ન તમારા બધા પર છોડું છું: ખુલ્લા દરવાજામાંથી કોણ બહાર આવ્યું હશે? – યુવતી કે વાઘ?

l&tladylady-or-the-tiger-dilemma2

3 Comments

Filed under Uncategorized

3 responses to “યુવતી કે વાઘ?/પઠન/ પ્રેમ એટલે કે…લોકાર્પણ પ્રસંગે

  1. ઓહ અર્ધ બર્બર રાજકુમારીના નીર્ણય વીશે કશુંયે અનુમાન થઈ શકે તેમ નથી.

  2. pragnaju

    આપની વાત સાચી છે મૂળ વાર્તા…Summary Themes Characters Critical Essays ▻ Analysis Quotes ▻ More ▻
    The Lady or the Tiger? Summary
    Summary (Comprehensive Guide to Short Stories, Critical Edition)
    print Print document PDF list Cite link Link
    In “the very olden time,” a half-barbaric king, who was also half-civilized, because of the influence of his distant Latin neighbors, conceived a way of exercising justice on offenders against his rule. He placed his suspect in a Roman-like arena and had him choose to open one of either of two doors that would open into the arena. Behind one of the identical doors lurked a ferocious tiger that would leap out and devour the accused; behind the other door awaited a lovely maid who would, if her door was the one opened, come forth and be married at once to the opener. (It mattered not that the man may be married or otherwise committed, for the whimsical king would have his justice.) The fate was to be decided by chance alone, and no one who knew of the placement behind the doors was allowed to inform him which to elect.

    All of this was popular among the audience, and even their thinking members could not deny that it was a fair test. The public experienced pleasing suspense and an immediate resolution. Best of all, everyone knew that the accused person chose his own ending.

    Now it happened that a handsome young courtier dared to love the king’s daughter, who was lovely and very dear to her father. The man, however, though of the court, was of low station; his temerity was therefore an offense against decorum and the king. Such a thing had never happened in the kingdom before. The young lover had to be put into the arena to choose a door, a lady or a tiger. However, the princess loved the young man; clearly and openly that was the case. She did not want to lose him to a ravenous tiger, but at the same time, could she bear to lose him to another woman in marriage?

    The king searched the kingdom for the most savage of tigers. He also searched for the most beautiful maiden in all his land. No matter which door the young man selected, he would have the best that could be offered. The public could hardly wait, and as for the king, he reasoned that chance would have its way, and in any event the young man would be disposed of.

    The princess achieved something no one had before: She knew which fate was behind each door. She worked hard to learn the secret, using the power of her will and gold to secure it. Moreover, the princess knew who the woman was, a lady who had directed amorous glances toward the young man at court, glances that—or so the princess fancied—he had sometimes returned. For her interest in the princess’s lover, the princess hated the woman behind the door.

    In the arena on the fatal day, the young man looked at the princess, expecting her to know which door hid what fate. The princess made an immediate and definite motion toward the right-hand door, and this door her lover opened directly.

    Did the tiger or the lady come out of the doorway? The princess loved the young man, but she was also a barbarian and she was hot-blooded. She imagined the tiger in horror, but how much more often did she suffer at the thought of his joy at discovering the lady? In one fulfillment, she would be forced to see him torn to pieces before her very eyes; in the other, she would be forced to watch him marry and go off forever with a woman she hated. The story stops exactly at the point at which the young man opens the door. It does not tell his fate.

    માણો
    13:25
    “The Lady or the Tiger?”
    by sheldoal
    82,629 views

    8:49
    The Lady or the Tiger (Lego)
    by Green Shirt Productions
    5,287 views

    1:31
    The Lady or the Tiger
    by DK Stanford
    18,676 views

    28:50
    toyah wilcox robert fripp the lady or the tiger
    by Philip Collins
    1,946 views

    29:02
    The sex-starved marriage | Michele Weiner-Davis | TEDxCU
    by TEDx Talks
    579,612 views

    17:35
    The Lady and the Tiger
    by Cinedigm
    85,066 views

    48:43
    The Lady or The Tiger Trailer
    by bikesFlowDJ
    17,416 views

    3:02
    “The Lady, or the Tiger?”
    by VOA Learning English
    10,219 views

    13:16

  3. પ્રિય પ્રજ્ઞા બેન
    બહુજ રહસ્યમય વાર્તા હતી .

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s