આધ્યાત્મિકતા … ઈ-મૅઈલ અને તેના ઉત્તરો

RASHMIKANT DESAI <thedesai@hotmail.com નો ઈ-મૅઈલ અને તેના ઉત્તરો 

વિચાર કરતાં મને તો આ જડ્યું.  જો કે મને તો astrophysics પણ આધ્યાત્મિકતા જેવું જ નકામું લાગે છે.  લીંક નથી આપતો.  આખું લખાણ જ આપું છું.  આધ્યાત્મિકતા 

     અંધશ્રધ્ધાનો બીજો પ્રકાર છે અતિશ્રધ્ધા.  

     મને આધ્યાત્મિકતાની એલર્જી છે તેથી નહીં પણ ગંભીરતાથી કહેવા માંગું છું કે તે અતિશ્રધ્ધાનો આવિર્ભાવ જ છે. બુધ્ધિ અને તર્ક વડે જે ન જાણી શકાયું તે બધું જ શ્રધ્ધા વડે જાણી શકાશે એવી આશાથી માણસ આધ્યાત્મિકતા તરફ વળે છે. બુધ્ધિ અને તર્કની મર્યાદા તો જાણવી જોઈએ પણ શ્રધ્ધાની મર્યાદા જાણવી પણ ખુબ જ જરુરી છે.  (સત્ય, શ્રધ્ધા અને તર્કભક્તિ, પ્રાર્થના અને શ્રદ્ધા)

     કેટલાક પ્રશ્નો એવા છે કે જેના જવાબ જાણવાની કશી જ જરુર નથી. જેમ કે ‘મર્યા પછી આત્માનું શું થશે?’.  ‘ગતે શોચો ન કર્તવ્યો ભવિષ્યં નૈવ ચિંતયેત્’ ખાસ તો ગયા જન્મ અને આવતા જન્મ અંગે લાગુ પડે છે. મારા દેહાંત પછી અત્યારના મારા શરીરમાં જે આત્મા છે તેનું પરમેશ્વરને જે કરવું હોય તે કરે, મારે તેની શું પંચાત? સબ છોડ દે ઉસી પર.

     પણ નહીં, આધ્યાત્મિક ‘સાધકો’ પોતાનો અંકુશ જતો કરવા તૈયાર નથી. મર્યા પછી પણ તેમના આત્માનો કશો જ ઉપયોગ ઈશ્વર ન કરે તે માટે તેમને ‘મોક્ષ’ અને ‘મુક્તિ’ જોઈએ. શા માટે ભાઈ? અને આને માટે બધી સાધના કરે. તેનો પણ વાંધો નહીં પણ પાછા આપણા જેવા અસાધકોને તુચ્છ ગણે, પોતાનું ભરણપોષણ સમાજ પાસે કરાવે, માન સન્માન સ્વીકારે અને ઉપદેશો આપતા ફરે.

     આધ્યાત્મિકતા એ શું ખરેખર ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ છે ખરી? આપણા સમાજમાં શું તેનો અતિરેક નથી થતો?

     ધારો કે આ લખનાર આધ્યાત્મિક સાધના ચાલુ કરે. તો તેનાથી સમાજને શું ફાયદો થાય? શા માટે સમાજે મને પોષવો જોઈએ? અને ધારો કે મને આધ્યાત્મિક ‘સિધ્ધી’ મળી અને ‘ઈશ્વરનો સાક્ષાત્કાર’ પણ થયો. તેનાથી પણ સમાજને શું લાભ થાય કે લોકોએ મને માન આપવું જોઈએ? મારી આધ્યાત્મિક સાધના એ મારા પોતાના આત્માના કલ્યાણ માટેની સ્વાર્થી પ્રવૃત્તિ નથી તો શું નિ:સ્વાર્થ પારમાર્થિક પ્રવૃત્તિ છે?

     યથાર્થમાં આધ્યાત્મિકતા છે શું? એક અસ્પષ્ટ ખ્યાલ સિવાય વિશેષ કશું છે ખરું? મ્રુત્યુ પછી આત્માનું શું થાય છે તેવા અનાવશ્યક પ્રશ્નો કે જેના જવાબ જાણવાની કશી જ જરૂર નથી તે પૂછવા તથા તેમના મનગમતા કાલ્પનિક ઉત્તરોને અપનાવવા એનું જ નામ આધ્યાત્મિક કે બીજું કંઈ? આત્મા પરમાત્માની મોટીમોટી વાતો ને બદલે આપણા રોજીંદા વ્યવહારમાં સૌને ઉપયોગી થાય તેવી બાબતો પર ધ્યાન આપવું જોઈએ કે નહીં?

     અમારી ઓફિસમાં અમારા એક મિત્ર ઘણા ધાર્મિક હતા.  આખો દિવસ પ્રાર્થના કર્યા કરે.  તેમને કશું પણ કામ સોંપીએ તો વેઠ ઉતારી થોડા સમયમાં પૂરું કરીને પાછા ભક્તિ કરવા લાગે.  તેમને કોણ સમજાવે કે આવી આધ્યાત્મિકતા યોગ્ય નહોતી.

     લોકોના શારીરિક દુઃખો જોઇને તેમના ઉપાય શોધવા પોતાની પત્ની અને પુત્ર પ્રત્યેની પોતાની જવાબદારી અવગણીને સિદ્ધાર્થ ગૌતમ બુદ્ધે “મહાભિનીશ્ક્રમણ” કર્યું. વર્ષો પછી શોધી કાઢ્યો નિર્વાણનો માર્ગ જે ખરેખર તો “મહાપલાયન” જ છે. શરીરની સમશ્યાઓનો ઉપાય ના જડે તો શરીર જ ના મળે તેવું કરો. જાણે આપણા શરીરમાંના આત્માઓ પર આપણો અધિકાર ના હોય? તેનો ફરીથી ઉપયોગ કરવાની મનાઈ ઈશ્વરને કરવાની તેનું નામ મોક્ષ? મોક્ષ પામવા માટે શું કરવાનું? તો કહે ધ્યાન. તે તો વ્યક્તિગત જ થઇ શકે, સમૂહમાં નહીં. તો પછી સંઘ બનાવવાની કશી જરૂર ખરી? અને તેમાં દાખલ થનારાઓ માટે ઘણા બધા નિયમો, સ્ત્રીઓ માટે વધારાના નિયમો. શા માટે?

     આજકાલ ઘણા લોકો ધ્યાન ધરતા થઈ ગયા છે અથવા તેવો દાવો કરે છેસારી વાત છેતેથી પણ વધારે અગત્યની વાત ધ્યાનના સમય સિવાયના સમયમાં આપણે કેવું વર્તન રાખીએ છીએ તે છેધ્યાન તો દિવસમાં થોડા કલાક જ ધરી શકાયબાકીના સમયનું શુંએવા પણ ધ્યાનીઓ હોય છે કે વચગાળાના સમયમાં દુષ્કૃત્યો કરતા હોયતેથી ‘ધ્યાન રાખવાનું મહત્ત્વ વધારે છે એટલે કે જે કાંઈ કર્મ કરીએ તેમાં ધ્યાન રાખીએ કે તે ઈશ્વરપ્રીત્યર્થે જ કરવાનું છેકદાચ આપણી મનોવૃત્તિ એવી ધાર્મિક પ્રકારની ન હોયઆપણા સ્વાર્થ માટે જ કર્મ કરતી વખતે પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે તેનાથી બીજાનું હિત ભલે ન થાય પણ અહિત તો ન જ થવું જોઈએપરમાર્થનું કામ કરતી વખતે પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે તેનાથી આપણું પોતાનું, આપણા સ્વજનોનું કે ત્રાહિતનું અહિત ન થાયપ્રત્યેક પળે એ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે ઈશ્વરથી આપણી કોઈ પ્રવૃત્તિ અજાણી નથી.

     એક વાર એક લેભાગુ ધર્મપ્રચારકે મને ધ્યાનમાં બેસાડી મારા પર વશીકરણ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. સદ્વિચારની ઢાલે મને બચાવ્યો ન હોત તો હું પણ તેના પંથમાં ભળી ગયો હોત. ખરાબ વ્યક્તિઓના દુર્વિચાર અને દુષ્ક્રુત્યોમાંથી તો સદ્વિચાર જ બચાવે, નિર્વિચાર નહીં.

     ભવિષ્યને ભૂતકાળ બનતા વાર નથી લાગતી. આવા ક્ષણાર્ધજીવી વર્તમાનમાં કેવી રીતે વર્તી શકાય? ન્હાવા જતાં પહેલાં સાથે ટુવાલ તો લઇ જવો પડે ને?  ટ્રેડ મિલ પર કસરત કરતાં કરતાં વિચાર તો આવે જ કે ભૂતકાળમાં એવું તે શું થયું હતું કે અત્યારે આ કસરત કરીએ છીએ ને? અને કસરત પૂરી થયે શું કરવાનું છે તેનો પણ વિચાર આવે. કોઈનો ફોન આવે તો જોઈએ કે પાંચ જ મિનીટ બાકી છે તો ત્યારે નિરાંતે વાત કરવાની છે. બધા વિચાર કંઈ દુઃખદાયક, ચિંતાજનક કે નકારાત્મક નથી હોતા. સારા સકારાત્મક વિચારોને રૂંધવાની શી જરૂર?  મનન કરે (વિચાર કરે) તે માનવી ગણાય તો પછી વિચાર જ ન કરવાનો અર્થ એવો ના થાય કે માનવી મટી જવું?

     ધ્યાનમાં બેઠા બેઠા પણ તે પૂરું કરવાનો સમય થયો કે નહીં તે તો જાણવું જ પડે ને? ધ્યાનનો સમય પૂરો થયો છે કે નહિ તે કેવી રીતે જાણી શકાય?  કે પછી કોઈ જગાડે નહીં ત્યાં સુધી ધ્યાન ધર્યા કરવાનું?

     ધ્યાનનો મુખ્ય હેતુ ‘નિર્વિચાર’ અવસ્થા મેળવવાનો હોય છે કે જેથી મન પર કાબુ પામી શકાય.  મન  ના થાય તો કશું જ ન કરી શકાય, ધ્યાન પણ ના ધરાય.  મન બન્યું છે વિચાર કરવા.  નિર્વિચાર એટલે મનની મૂર્છા.  તેને હિતાવહ માની શકાય?

     આ લખનારનો અનુભવ છે કે મન બે સ્વરૂપમાં કામ કરતું હોય છે, બાહ્ય મન અને આંતરિક મન.  ઘણી વાર આ બે મન એક જ સમયે જુદાજુદા વિચાર કરતાં હોય છે.  મનને વિચાર કરતું બંધ કરવાને બદલે એવી રીતે કેળવવું જોઈએ કે બંને મન એક સમયે એકી સાથે એક જ કામ વિષે વિચાર કરે અને તે પ્રમાણે તે કામ કરે.  આને આપણે ‘એકવિચાર’ કહી શકીએ.  અથવા આંતરમનને એવું કેળવવું જોઈએ કે તે સતત પ્રાર્થનામય રહે.  સાંસારિક કૃત્યો તો કર્યા કરવા પડે.  તેમાં બાહ્ય મન પરોવાયેલું રહે.  પણ જયારે જયારે બાહ્ય મન નવરું પડે ત્યારે ત્યારે આંતરમન પ્રાર્થના કર્યા કરે.  તેનો પણ અતિરેક ના થવો જોઈએ.  આપણી જે કંઈ જવાબદારી હોય તે પ્રત્યે દુર્લક્ષ ના થવું જોઈએ.  ‘નિર્વિચાર’ તો દિવસમાં થોડા કલાક જ કરી શકાય અને બાકીના સમયમાં દુર્વિચાર અને દુષ્કૃત્યો પણ કરી શકાય.  જયારે સદ્વિચાર તો જાગૃત અવસ્થામાં સતત કરી શકાય અને કરતાં રહેવું જોઈએ કે જેથી સત્કૃત્યો કરતાં રહીએ.

     અમારા એક સંબંધી બાયપાસ સર્જરી માટે મુંબઈની જાણીતી હોસ્પિટલમાં દાખલ થયા હતા. કોઈએ કહ્યું કે અમદાવાદમાં કોઈ ડોક્ટર યોગ વડે હૃદયરોગ મટાડે છે. અમદાવાદ ગયા, યોગ શીખ્યા. મહિનાઓ સુધી સારું લાગ્યું. પણ એક દિવસ તાત્કાલિક બાયપાસ સર્જરી કરાવવી પડી. પેલા ડોક્ટર સાહેબને તો જાણ પણ નથી. તેમની યાદીમાં આ એક સફળ કેસ ગણાય. કારણ અસંતુષ્ટ દર્દીઓ કંઈ ડોકટરોને જણાવતા નથી હોતા. દાઢ સણકા મારતી હોય, હાડકું તૂટ્યું હોય, કુતરું કરડ્યું હોય જેવા કિસ્સાઓમાં યોગચિકિત્સા કામ લાગે?

     આધ્યાત્મિક લખાણો વાંચતા એક વાત સ્પષ્ટ જણાય છે.  લગભગ બધા જ લેખકો પોતાની વાતના સમર્થન માટે બીજાના લખાણ કે વક્તવ્યનો આધાર લેતા હોય છે.  એકાદ ‘મહામુનિ’ એ  કશું કહ્યું કે તે પરંપરા ચાલુ થઇ ગઈ.  કર્ણોપકર્ણ તે વાત સાચી મનાતી ગઈ.  તેની યથાર્થતા ચકાસવાની હિંમત કે દરકાર કોઈનાથી ના કરાઈ.  જેમ કે ચોર્યાસી લાખ જન્મો લીધા પછી માનવ અવતાર મળે તે માન્યતા ચકાસવી હોય તો પણ કેવી રીતે?  પ્રત્યેક અવતાર સરેરાશ એક દિવસ જીવે, અને બે અવતાર વચ્ચે જરા પણ વિલંબ ના થાય એમ ગણીએ તો પણ તે પુરા કરવા માટે ૨૩,૩૩૩ વરસ લાગે.  કોઈ એક જીવાત્માની ૮૩,૯૯,૯૯૯ જન્મોની યાત્રા જોવા માટે કયા મહામુનિ જીવ્યા હોય?  અને બીજા કયા મુનિ જીવવાના હોય કે તે પેલા મહામુનિના કથનને સમર્થન આપી શકે કે તેનું ખંડન કરી શકે.  માટે ‘ચાલવા દો ને, આપણું શું જાય છે?’ એવા ભાવ સાથે આ ગપગોળો ચાલવા દીધો એટલું જ નહીં પણ તેનો લાભ ઉઠાવ્યો, ભોળી જનતાને વધારે ભોળવીને.  આવી છે આપણી સૌની આધ્યાત્મિકતા! 
     
એટલું જ નહીં પણ બીજો એક મહાભ્રમ ચાલુ કર્યો કે માનવેતર જીવનમાં પુણ્યો કર્યા હોય તો જ મનુષ્ય જન્મ મળે જે શ્રેષ્ઠ જન્મ છે અને તે મળવાનો હેતુ મોક્ષ પામવાનો જ છે.  અમાનવ જીવો તો ચાહીને પણ પાપ કે પુણ્ય કરી શકતા નથી. તેથી આખી વાત જ પાયા વિનાની વાહિયાત છે.  વળી અધમતા તો માનવીઓ જ આચરે છે તેને વળી શ્રેષ્ઠ યોની કેમ કહી શકાય?
     આધ્યાત્મિક ઉપદેશકોની એક ખાસિયત છે કે તેઓ આપણા સૌની સુખની વ્યાખ્યા જ બદલી નાખે છે.  તેમનું માનીએ તો સુખ તો મળે પણ તેમની આગવી વ્યાખ્યા પ્રમાણેનું અને તે આપણે સ્વીકારવાનું!

કોણે એની હણી લીધી હશે શક્તિ ઉત્સાહ કેરી 
કોણે એની હણી કીધી વળી શક્તિ નૈરાશ્યની યે 
ને પ્રાણી એ અજબ દીસતો હર્ષ ને શોક મુક્ત 
મુંઢો મૂંગો જડ જ નકરો બેલનો ભાઈ જાણે.
(જવાહરલાલ નહેરુની આત્મકથા My Autobiography ના મહાદેવ દેસાઈએ કરેલા અનુવાદમાંથી )

હવે આનું રૂપાંતર જોઈએ 

કૃષ્ણે એની હણી લીધી ખરે ઉર્મિ ઉત્સાહ કેરી

કૃષ્ણે એની હણી લીધી વળી ઉર્મિ નૈરાશ્યની યે 

ને પ્રાણી એ અજબ દીસતો હર્ષ ને શોક મુક્ત 

મુંઢો મૂંગો જડ જ નકરો સ્થિતપ્રજ્ઞ આ છે.
     વાંચ્યું છે કે હિંદુ ધર્મના બધા ગ્રંથો નાશ પામે અને કેવળ ઇશાવાસ્ય ઉપનિષદ બચી જાય તો તેના બીજમાંથી હિંદુ તત્વજ્ઞાનનું વૃક્ષ ઉગી નીકળે.  આવા મહત્વના પુસ્તકમાં નીચેનો શ્લોક આવે છે.

अन्यदेवाहुर्विद्यया अन्यदाहुरविद्यया |
इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ||
અર્થાત તે વિદ્યાથી જુદું છે અને અવિદ્યાથી પણ જુદું છે, તેમ ધીર પુરુષો પાસેથી અમે સાંભળ્યું છે તે અમે તમને કહીએ છીએ.

     કોઈની સાંભળેલી વાત જાતે ચકાસ્યા અથવા અનુભવ્યા વિના બીજાઓને જણાવવી તેને અફવા ફેલાવી કહેવાય, ખરું?  એમ કેમ નથી કહેતા કે અમે પણ આ અનુભવ્યું છે?
     એક મહાપુરુષે કહ્યું છે કે જે વેદને નથી માનતો તે પોતાને હિંદુ ના કહી શકે.  હવે જુઓ કે વેદમાં કેવી વાહિયાત વાતો પણ છે.
     “એમ કહેવાય છે કે, એક રાત્રીના સમારંભમાં દેવો એકઠા મળ્યા હશે. ત્યાં મિત્ર અને વરુણ ઉર્વશીને 
જોઈ ક્ષોભ પામ્યા અને વીર્ય સ્ખલિત થયું. તે અર્ધું એક કુંભ એટલે ઘડામાં પડ્યું અને અર્ધું વસુ એટલે પાણીમાં પડ્યું. આ રીતે વસુમાંથી જે પ્રગટ્યા તેને વસિષ્ઠ કહે છે.”  (ગુજરાતી વિકિપીડિયામાંથી ઉદ્ધૃત) દેવોને વીર્ય સ્ખલન થયું હોય તો પણ તે ઘડામાં કે પાણીમાં કેમ કરીને પડી શકે?  તેઓ શું નિર્વસ્ત્ર અવસ્થામાં સમારંભમાં ગયા હતા?  હા, તો આવા દેવોની પૂજા શા માટે કરવી જોઈએ?  ના, તો આખી વાત વાહિયાત નથી તો શું છે?
બીજા એક ધર્માત્માના કહેવા પ્રમાણે વેદમાં જણાવ્યા અનુસાર બ્રહ્માના મસ્તકમાંથી ઉત્પન્ન થયા હોવાથી બ્રાહ્મણો બધા અધિકાર અને માનને પાત્ર છે. પણ અંત્યજો બ્રહ્માના પગમાંથી પેદા થયા હોવાથી તિરસ્કાર અને અન્યાયને લાયક છે.  આ વાત માની શકાય એવી છે?
     આ લખનાર આવી વાતોને ના માને તો તે શું હિંદુ મટી જાય છે?
     ધર્મ વિરુધ્ધ વિજ્ઞાનની આ વાત નથી. ધાર્મિક વાર્તાઓમાં આવતા કેટલાક વિધાનોને હું વિજ્ઞાનની દૃષ્ટિથી નથી નકારતો પણ સામાન્ય બુધ્ધિ અને માનવતાની દૃષ્ટિથી ચકાસું છું. દાખલા તરીકે કોઈ એક વ્યક્તિ દોષિત છે કે નિર્દોષ તે અગ્નિ જાણી શકે કે નહીં તેમ પૂછતો નથી. પણ એટલું તો જરુર કહીશ કે સીતાજીની અગ્નિપરીક્ષા લેવાનું ‘ભગવાન’ રામનું કૃત્ય અત્યંત અમાનુષી, અન્યાયી અને ઘૃણાસ્પદ હતું. માનવબાળના ધડ પર હાથીના બચ્ચાનું માથું બરાબર બંધબેસતું ના થાય તેવી દલીલ  નથી કરતો પણ અજાણ્યા બાળકનું માથું વધેરી નાખવાનું શિવજીનું કૃત્ય સાવ અવિચારી હતું તેમ તો અવશ્ય કહીશ. 
     
આધ્યાત્મિકતા પ્રવૃત્તિને નામે પ્રજાનો ઘણો મોટો સમુદાય નિરુત્પાદક અને પરોપજીવી જીવન ગાળે છે અને દેશની ગરીબી વધારે છે.  તે શું યોગ્ય છે?

ઉતરો ૧ સુરેશ જાની 

 યથાર્થમાં આધ્યાત્મિકતા છે શું? એક અસ્પષ્ટ ખ્યાલ સિવાય વિશેષ કશું છે ખરું? મ્રુત્યુ પછી આત્માનું શું થાય છે તેવા અનાવશ્યક પ્રશ્નો કે જેના જવાબ જાણવાની કશી જ જરૂર નથી તે પૂછવા તથા તેમના મનગમતા કાલ્પનિક ઉત્તરોને અપનાવવા એનું જ નામ આધ્યાત્મિક કે બીજું કંઈ? 
વળી આ બીજી એક માન્યતા! અધ્યાત્મ એટલે ઈશ્વર, મૃત્યુ પછી જીવની ગતિ…. આ બધી માન્યતાઓ છે. ખરેખર તો અંતરયાત્રા ( અધિ + આત્મ) માટે  સાધના જરૂરી છે – જેમ શરીરને કેળવવા કસરતની છે તેમ. 
તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે, સાડા ત્રણ વર્ષ થયાં – હું કોઈ જાપ, ભજન , સ્તૂતિ કે …… ધ્યાન પણ કરતો નથી !! ઈશ્વર કે પરલોકની કોઈ વાત જ શુદ્ધ સાધનામાં નથી હોતી. જો આપણી માન્યતા એ તપને પુષ્ટિ આપતી હોય તો એ બધાં પૂરક બળો બને.પણ મુખ્ય વાત – આપણા સાચા હોવાપણા સાથે રહેતા થવાની છે. 
મોક્ષ એટલે આ જીવનમાં જ મનની ગુલામીમાંથી મુક્તિ. મનને બાજુએ મુકવાનું જ નથી. મનને લગામ લગાવવાની છે. 
આજે મારા લેખ પરની ચર્ચા વાંચજો….
https://gadyasoor.wordpress.com/2010/05/21/dark_knight/#comment-10794  *Jay  ho .* [La’Kant sends Greetings.Responds’INNER CALL’ 

 
કદાચ આ લેખ અને એના પરની મારી કોમેન્ટ શિર્ષકમાં દર્શાવેલ પ્રશ્નનો જવાબ મળી જાય.
આ બાબત વિચાર વિમર્શ કરવા ઈજન છે.]ના અનુસંધાને…….
તમારી

​ “સંશોધાનવૃતિ અને પ્રવૃત્તિ માટે માન થાય  એવું સુભગ સેવા-કલ્યાણનું કાર્ય તમે કરો છો, 
[ યુ લવ ઈટ ], સો હિયર ઈટ ઈઝ ! અમારું મન અને માન [આદર], આઈ ટૂ લવ યુ ફોર ધેટ !
*****
કાયમી સનાતન-શાશ્વત હોય તે જ ‘ સત્ય ‘[જેની ઘણાને તલાશ છે તે] ને?
બની ​ આજાદ ‘​ના આધાર આપી આપી,મેં તારણો કાઢ્યા,વિચાર્યું તે વધુ સહી નહીં?
તમે, ” આ ક્ષણ માં જીવવાની વાત “ની હિમાયત લગભગ કરો છો? એજ એક મિયાંવાળું નાડું,
ઠસાવવાની કોશીશ ઝાલી/જારી રાખોને ભાઈ ! 
આ બધી લાંબા અતીતની આ વાતોને ‘શાસ્ત્રોક્ત’માં 
ખપાવી,એવા આધાર આપી 
પોતાને કન્ફયુઝ કેમ કર્યા કરો છો? 
તમે મુદ્દાસર જેટલી વિગતે ચર્ચા-દલીલો ,કર્યા કરો છો ,

તેટલી

​ જ ઉત્કટતાથી સામે મુકાયેલા
મુદ્દાઓ તરફ ધ્યાન આપતા નથી,બસ કોઈ ભૂતકાળના લખાણની 
લીંક કે હવાલો આપી છૂટી જાવ છો, 
મૌન સેવો છો, અન્યની તર્ક-બુદ્ધિને અવગણી,’જસ્ટ એન્ડ ફેર’ બની રહી,
ના-સહી/ અઠીક ઠરાવી યોગ્ય તે વાત કરતાં નથી ,
દલીલોનું ‘વજૂદ​’ ઇગ્નોર કરો છો, મુદ્દા અટેન્ડ ન કરી વિષયાંતર કરી, બીજે દોરી જાઓ છો એવી 
છાપ પડે છે ![ હકીકતે,’કાન્તભાઈ’, પાનબાઈ પરથી પ્રેરિત ( છતાં,વે.પુ.નું “નવાઈલાલ ” ગમ્યું જ ), 
 તો એક આડવાત,દા.ત.]
સ્વામી બ્રહ્મ-વેદાન્તજીએ કહેલું:-“ફિલિંગ-અનુભૂતિ-અનુભવમાં આવ્યું તે ,
અંગત સ્તરે એ ક્ષણ પૂરતું ખરું! 
[ તારણ:- “જણ 
જણ અને ક્ષણ ક્ષણનું સત્ય* જુદું ! “
( *જે પળોમાં બ્લીસફૂલ=આનંદમયતા- એક્સટસી સભર એહસાસ થયો હોય તે )” 
એમ કેમ નથી કહેતા કે અમે પણ આ 
અનુભવ્યું છે?​]​

​ એહસાસ , ભ્રમ અને ક્ષણજીવી ના હોઈ શકે ?​ આનંદ માણી શકાયો તે જ તત્પૂરતું સત્ય !!!
 
પ્રશ્નોના અંગત સ્તરે જવાબ શોધો :-

 

[૧] તમે તમારું ધાર્યું (પૂરેપૂરું ૧૦૦%) કેટલા ટકા/કેટલી હદે  કરી કે કરાવી શકો છો?
​[૨] ​તમે ​ આ લેખ દ્વારા શું સિદ્ધ કરવા /કરાવવા ઈચ્છો છો?​ તમે માનો/ણો છો એને  એન્ડોર્સ કરાવવા 
કે સમર્થનમાં ‘પ્રશંશા’ના બોલની અપેક્ષા છે? સાચો જવાબ તમે તમને આપો તે ખપે ! 
​[3] ​આધાર વગર શું ટકી શકે ? માત્ર કાલ્પનિકતા?
​ કલ્પનાનો આધાર ? તરંગ-શેખચલ્લી જ ને ?​
લગભગ બધા જ લેખકો પોતાની વાતના સમર્થન માટે બીજાના લખાણ કે વક્તવ્યનો આધાર લેતા હોય છે.યોગ શીખ્યા. 
​”​   [‘યોગ’ બે કે વધુ વસ્તુઓ-ક્રિયાઓને જોડવી તે જ ને?] ‘સહી સમયસરનું યોગ્ય માત્રામાં 
જોડાવું

​ ‘સારા પરિણામો દેખાડી શકે ખરા ​! એ હજામ થાય તેવી વાત-મુદ્દો !​“​
પ્રત્યેક પળે એ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે ઈશ્વરથી આપણી કોઈ પ્રવૃત્તિ અજાણી નથી.​”
[તમે તો,વૈજ્ઞાનિક ઢબે વિચારનારા “દિગંબર ” ટાઈપ ” બુદ્ધિવાદી રેશનાલીસ્ટ ગણાવો છો ને ?
તોય ​ ” ભગવાન,ભગવાન ઈશ્વર -સર્વજ્ઞ ” માં પણ માનો છો ને ? ​​”​
મુખ્ય વાત – આપણા સાચા હોવાપણા સાથે રહેતા થવાની છે. ​”​ ​”​
જયારે સદ્વિચાર તો જાગૃત અવસ્થામાં સતત કરી શકાય અને કરતાં રહેવું જોઈએ કે જેથી સત્કૃત્યો કરતાં રહીએ.પ્રજાનો ઘણો મોટો સમુદાય નિરુત્પાદક અને પરોપજીવી​ (???) 
જીવન ગાળે છે 

​”- આને યથાર્થ કહી શકાય ,
[ ઉત્પાદકતા અન્યને માટે ,નિસ્વાર્થ ભાવે થાય તે ” પરમાર્થ/પરોપજીવિતા ને?]​​
શ્રધ્ધાની મર્યાદા​સબ છોડ દે ઉસી પર.​
આધ્યાત્મિકતા એ શું ખરેખર ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ છે ખરી?અતિરેક નથી થતો?​
આધ્યાત્મિક સાધના ચાલુ કરે. તો તેનાથી સમાજને શું ફાયદો થાય? ​
ઈશ્વરનો સાક્ષાત્કાર ધ્યાન. તે તો વ્યક્તિગત જ થઇ શકે, ​
નિર્વિચાર એટલે મનની મૂર્છા.  તેને હિતાવહ માની શકાય?
હિંદુ

​’ ​

 મટી જાય છે?

​ [ જે હિંદુ નહોય તે શું અતિ પરિશુદ્ધ/બેહતર ન જ હોય?  એવું જ ખરું?]  ​
  ધર્મ વિરુધ્ધ વિજ્ઞાનની આ વાત નથી. “​

એટલે બહુ મોટાં મોટાં ચિંતનો કરવા કે મોક્ષ છે કે નહી કે શું છે? અથવા આત્મા-પરમાત્મા જેવું કાંઈ છે કે નહીં? પૂર્વ જન્મ કે પુનર્જન્મ છે કે ગપગોળા છે? તેવી ખોટી દિશામાં ચિંતન કે ચર્ચાઓ કરીશું તો માત્ર ચર્ચાઓ, દલીલો અને અહમનો ખેલ માત્ર બની રહેશે. આ ચર્ચાઓ અનંતકાળથી ચાલતી આવે છે અને દલીલો અને પ્રતિદલીલો થયા જ કરે છે

​”  + “

સત્ય

​ભી​તર જ છે પરંતુ આપણી દૃ​ષ્ટિ

 બહાર છે જેથી દેખાતું નથી. કોઈ સતગુરુ સત્ય આપી નથી શકતો, બસ આપણી દૃષ્ટી

​ભીતર વાળવા માટે પ્રેરી શકે છે અને તે માટે માર્ગદર્શન આપી શકે છે સ્વાનુભવને કારણે. 

સત્ય ભિતર જ છે પરંતુ આપણી દૃષ્ટી બહાર છે જેથી દેખાતું નથી. કોઈ સતગુરુ સત્ય આપી નથી શકતો, બસ આપણી દૃષ્ટી

​ભીતર વાળવા માટે પ્રેરી શકે છે અને તે માટે માર્ગદર્શન આપી શકે છે સ્વાનુભવને કારણે. 
​ભીતર વાળવા માટે પ્રેરી શકે છે અને તે માટે માર્ગદર્શન આપી શકે છે સ્વાનુભવને કારણે. 
​” આ ક્લિક/હજમ થાય છે ​!
 …………………………………………………………“શ્રી શરદ શાહની વિચારધારા” ૧

બુધ્ધિ

વાદિતા/સેક્ષ[કારણ]  અને અહંકાર/એઇડ્સ[રોગ] વચ્ચેનું નેક્સસ!-એક જ પ્રકારનું ન કહેવાય?
​”સળી/હળી કરવાની આદતને આમ ‘સહજ’-સ્વભાવગત રીતે પોષવાનુંય બનતું હોય છે !​”મિત્ર” કહીએ પછી,ખોટું/માઠું લગાડવાનું હોય ખરું? ક્ષમ્ય ગણાય ને?

5 Comments

Filed under અધ્યાત્મ

5 responses to “આધ્યાત્મિકતા … ઈ-મૅઈલ અને તેના ઉત્તરો

  1. Sharad Shah

    અધ્યાત્મઃ ડિપ્રોગ્રામીંગ ઓફ માઈન્ડ
    આ જગતમાં જુદા જુદા વિષયો પર જાત જાતના વાદ વિવાદ ચાલ્યા જ કરે છે (કદાચ માનવજાત અસતિત્વમાં આવી ત્યારથી) પછી તે ધર્મ હોય,જ્યોતિષ હોય, ઈશ્વર હોય, શ્રધ્ધા કે અંધ શ્રધ્ધા હોય, ભુત-પ્રેત હોય કે પુનર્જન્મ અને પૂર્વજન્મ હોય કે અન્ય વિષય હોય.
    આ બધા વાદ વિવાદોનુ મૂળ ક્યાં છે તો તે આપણને દેખાતું નથી. મારે દેખ્યે આ બધા વિવાદોનુ જન્મ સ્થાન છે આપણી ખોપડી અને તેમાં રહેલું મગજ. આ બન્ને હાર્ડવેર છે. જ્યારે અસલ કલપ્રિટ (ગુનેગાર) છે આપણું સંસ્કારિત મન. આ મન એક સોફ્ટવેર છે અને તેમા જેવો પ્રોગ્રામ લખાયેલો છે તે મુજબ તે કામ કરે છે. અને આપણને ખબર નથી પડતી કે હું જે કરી રહ્યો છું તે એક રોબોટની માફક એક લખાયેલા પ્રોગ્રામને કારણે કરી રહ્યો છું. આ પ્રોગ્રામને સારી (સંસ્કૃત) ભાષામાં સંસ્કાર કહે છે.
    બાળપણમાં આપણા મનને સંસ્કારિત આપણા મા-બાપ, પરિવારજનો કે શિક્ષકો કે અન્ય આસપાસના લોકો કરે અને જેમ જેમ મોટા થતાં જઈએ તેમ તેમ વાંચન, રેડિયો, ટીવી, ફિલ્મો,વ્યવસાય, શિક્ષણ કે અન્ય અનેક પરિબળૉ દ્વારા આપણે આપણા મનને સંસ્કારિત કરતા હોઈએ છીએ અને આ બધામાંથી સર્જાય છે એક સંસ્કારિત મન (પ્રોગ્રામ્ડ માઈન્ડ). આપણી મોટાભાગની સમસ્યાઓના મૂળમાં આ પ્રોગ્રામ્ડ માઈન્ડ છે. અધ્યાત્મની સમગ્ર પ્રક્રિયા છે ડિપ્રોગ્રામિંગ ઓફ માઈન્ડ.
    અધ્યાત્મને કોઈ કહેવાતા ધર્મ સાથે કે કોઈ વાદ કે વિચારધારા સાથે કોઈ લેવા દેવા નથી. અધ્યાત્મ છે બધા ચશ્માઓ ઉતારી હવે જે સામે છે તેને તેના મૂળ સ્વરુપમાં જોવાની રીત.જ્યાંસુધી આપણું મન સંસ્કારોથી પ્રભાવિત છે ત્યાં સુધી સત્ય સામે હોય તો પણ જોઈ શકતું નથી. સંસ્કારીત મન જેવું જુએ કે તુંરંત તેની અંદરનો પ્રોગ્રામ કામ કરવા લાગી જાય છે અને તે પ્રોગ્રામ મુજબ જે તે વસ્તુને તે એનાલિસીસ અને વ્યાખ્યાયિત કરી નાખશે.
    જેટલી ખોપરી તેટલી વ્યાખ્યાઓ. કારણકે દરેક વ્યક્તિનુ મન અલગ અલગ પ્રકારે પ્રોગ્રામ્ડ થયું હોય છે. એક જ ઘરના બે વ્યક્તિઓની વચ્ચે પણ વિવાદ કે વિચારભેદ જોવા મળે છે. આપણે હંમેશા સમજીએ છીએ કે હું જે સમજું છું તે જ સાચું, સારું અને સત્ય છે. અને તેમાં જ્યારે પાછો આગ્રહ ભળે કે હું માનુ તે અન્યએ પણ માનવું જોઈએ ત્યારે સર્જાય છે વિવાદ પર વિવાદ અને ઘર્ષણ.
    આ વાતને એક ઉદાહરણથી સમજીએ.એક ઉદાહરણ તરીકે એક શબ્દ છે. “સાધુ”. શબ્દ તો એક જ છે પરંતુ દરેકની વ્યાખ્યાઓ અલગ અલગ છે.
    જૈનની દૃષ્ટિ જુઓ તો જે સંસાર ત્યાગી દિક્ષા ગ્રહણ કરે, જૈન ધર્મના નિયમોનુ પાલન કરે, ઓછામાં ઓછી જરુરિયાતો રાખે, પોતાના શરીરને કષ્ટ આપે, ઉપવાસો કરે, ભિક્ષા માંગી ખાય,જૈન ધર્મનો ઉપદેશ આપે તે જ સાધુ છે.
    જ્યારે હિન્દુઓની સાધુની વ્યાખ્યા કાંઈક જુદી છે. હિન્દુ વ્યાખ્યા મુજબ સંસાર ત્યાગી ભગવા વસ્ત્ર ધારણ કરે,હિન્દુ શાસ્ત્રનુ અધ્યયન કરે, યોગાસનો, ધ્યાન, મંદિરમાં મુર્તિની પુજા પાઠ કરે વગેરે વગેરે હોય તો તે સાધુ છે.
    આવું જ મુસલમાનોમાં (સાધુ)મૌલવીઓ માટે કે ખ્રિસ્તિઓમાં (સાધુ) પાદરી માટે છે. દરેકની વ્યાખ્યાઓ અલગ અલગ છે અને માન્યતાઓ અલગ અલગ છે. આપણા અર્થ પણ આપણી આવી માન્યતાઓ આધારિત બનતા હોય છે (એટલે જ દરેક બુધ્ધ પુરુષ કહે છે, “માનો મત જાનો) અને સાચો સાધુ કોણ તે સમજી શકાતું નથી.અથવા કહો કે સત્ય શું તે જોઇ શકાતું નથી. સત્યને જાણવા માટે જરુરી છે તમામ માન્યતાઓમાંથી મુક્તિ. તમામ સંસ્કારોમાંથી મુક્તિ. તમામ વાદમાંથી મુક્તિ. તમામ વિચારધારાઓમાંથી મુક્તિ.અને અંતિમ મુક્તિ છે “મેરી મુક્તિ નહી, મૈં સે મુક્તિ.”

  2. The world is puzzle itself and fact is that work scientifically. આપણા શરીરનું તંત્ર કેટલું જટીલ છે, ને તેનું કાર્ય.. કોષોનું સર્જન, ગોઠવણ ને વિલય..કેટલી સહજતાથી ચાલે છે..એક અચંબો છે..વિજ્ઞાન પણ આ ચૈતન્યલીલાની સૂક્ષ્મતાનો તાગ સીધિ રીતે ના મળ તો, તેની અસરથી પરિભાષા બાંધે છે. ધ્યાન એટલે મનની શક્તિને સારા કામે લગાડવા નિયંત્રિત કરવી..અનેક ક્ષેત્રોને તેના સારાં પાસાંને પહોંચીએ ,તો સારા ફળ.લોક માનસને ઘડવા કેટલાય ઉપાયો થયા ને સમય જતાં, લાભ ને લોભે લેખમાં કીધી એવી પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ..એકલું વિજ્ઞાન પણ મીસાઈલો છોડશે ને ખેદમેદાન કરશે, મન જો દૂષણો પ્રત્યે સજાગ નહીં થાય તો, સારી વસ્તુઓ પણ સરી જશે. શક્તિનો સદપયોગ એ જ આધ્યાત્મિક પ્રગતિ…જન્મેય સુધરશે ને નવા આગંતુકો, જ્યાંથી આવતા હોય તેને હાશ થશે.સમજાયું એવું લખ્યું.

    નરોવા કુંજરવા.

    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

    • Sharad Shah

      To my understanding, outer world is not a puzzle. It may be a mystery and sooner or late,r science will explore it as the outer world is made of material and science deals with material.
      The problem is not with the outer world. The real problem is with the inner world. The inner world is corrupt and chaotic due to wrong perceptions and false vision.
      My experience says the moment inner world (mind) changes, the outer world seems immense beautiful, caring and supporting our existence.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s