સાવ ભાંગેલ ઘરને ઘર જોવું……/પરેશ વ્યાસ

 

RAJESH VYAS | Gujarat Sahitya Academy | સર્જક અને …

Jan 22, 2014 – Uploaded by Maulik Bhuptani

રાજેશ વ્યાસ | RAJESH VYAS | સર્જક અને સર્જન, ગુજરાતી સાહિત્યકાર, પરિકલ્પના : શ્રી હર્ષદ ત્રિવેદી, મહામાત્ર, ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી, ગાંધીનગર ..

રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’ લખે છે કે,

સાવ સૂનકારમાં સભર જોવું
ને અહર્નિશ ટગર ટગર જોવું
કેટલી ઘરડી આંખની હિંમત
સાવ ભાંગેલ ઘરને ઘર જોવું

પિતામહની સ્થિતિ, વ્યથા અને કથા……
ઘરમાં વડીલ હોય છે. ધંધામાં વડીલ હોય છે. હજી હમણાં જ નારાયણ મૂર્તિ ઇન્ફોસિસમાં પાછા ફર્યા. કારણ કે ઇન્ફોસિસને તેમની દ્રષ્ટિ અને તેમનું માર્ગદર્શન પાછા જોઇતા હતા. બિચારાને નિવૃત્તમાંથી પ્રવૃત્ત થવું પડ્યું. ઘરડાં ગાડાં વાળે. બાપ તો બાપ હોય. અને એક તરફ આ અડવાણીજી છે જેને અડવાની કે એમની વાણી સાંભળવાની કોઇને પડી નથી. અમને દુ:ખ થયું. પણ રાજકારણમાં પેઢી બદલાય છે. બદલાવી પણ જોઇએ. બાજપાઇ-અડવાણી ‘છે’માંથી ‘હતા’ થયા છે. હવે રાજનાથ-નમો છે તો છે.  ઠીક છે વડીલ હોય એટલે પૂછવું જોઇએ. પણ સલાહ માનવી કે ન માનવી એ તો અમારી મુન્સફીની વાત છે. પણ અમને તો ભઇ નરેન્દ્રભઇ ગમે, સીધી વાત, તડ ને ફડ. વિકાસની વાત. વિકાસને આડે આવે એની આડે હાથે લઇ નાંખે. પછી એ પોતાના વડીલ જ કેમ ન હોય? બેફામ સાહેબ જેવું જરા ય નહીં કે કોઇ અમને નડ્યા તો ઊભા રહી ગયા, પણ ઊભા રહી અમે કોઇને ના નડ્યા.  અહીં તો વચ્ચે આવે તેને કચડીને આગળ વધવું પડે. બુલડોઝર ચાલે અને રસ્તો સાફ થતો જાય. મારી પત્ની કોકિલાનાં વિચારો ક્રાંતિકારી છે. એ કહે છે કે ‘બુઢ્ઢા હોગા તેરા બાપ’ ફિલ્મમાં તો અમિતાભ હતો તો ય એ ફિલ્મ સાવ ફ્લોપ ગઇ હતી. આ જુઓને, સચીન ગયો તો શિખર ધવન આવ્યો.  બુઢિયાઓએ તો સામે ચાલીને રીટાયર થઇ જવું જોઇએ. મારી કોકિલા તો એથી ય આગળ વધીને કહે છે કે બીજી પેઢી નહીં, ત્રીજી પેઢીનાં રાજકારણીઓને વડાપ્રધાનનાં ઉમેદવાર બનાવવા જોઇએ. કોંગ્રેસ હોય તો આદિત્ય રાજ સિંધિયા અને ભાજપ હોય તો અનુરાગ સિંઘ ઠાકુર વડાપ્રધાન ન હોઇ શકે?

ચાલો જે થયું તે, પણ ઘીનાં ઠામમાં ઘી પડી ગયું. હવે શું? આઇ મીન પિતામહ શ્રી શ્રી લાલકૃષ્ણ અડવાણીજીનું શું? એ કઠોર સત્ય છે કે રાજકારણી જો સમયસર નિવૃત્તિ જાહેર ન કરે તો દુ:ખી ઘણો થાય છે.

અમે ચર્ચા કરી રહ્યા હતા. કવિ શ્રી હરદ્વાર ગોસ્વામી કહે છે તેમ એક લીલી લાગણીને પામવા એક માણસ કેટલો ઘરડો પડે! અને પછી કોકિલાએ મને ત્રિશંકુની કથા કહી. આમ તો કોઇ અધવચ્ચે અટકે, કોઇ અધવચ્ચે લટકે એને ત્રિશંકુ સ્થિતિ કહેવાય. પણ આ ત્રિશંકુ આખર છે શું? વાલ્મિક રામાયણનાં બાલકાંડમાં ત્રિશંકુની વાર્તા આવે છે. સૂર્ય વંશનાં રાજા પૃથુનાં પુત્ર ત્રિશંકુને જીવતેજીવ સ્વર્ગમાં જવાની ઇચ્છા થઇ.  ગુરુ વસિષ્ઠને વિનંતી કરી પણ વસિષ્ઠ ઋષિએ શુદ્ધ ગુજરાતીમાં રોકડું પરખાવી દીધું કે ભાઇ, આપ મૂઆ વિના સ્વર્ગે ન જવાય. ત્રિશંકુએ વસિષ્ઠનાં પુત્રોને વિનંતી કરી. પિતાએ ના પાડી તેમ છંતા ત્રિશંકુની લાલસાનો અંત નથી, એ જાણી પુત્રો ગુસ્સે થયા અને ત્રિશંકુને શ્રાપ આપી એની શક્તિ ક્ષીણ કરી નાંખી. ત્રિશંકુએ દેશ છોડ્યો. વેરાનમાં ભટકતો હતો ત્યાં ઋષિ વિશ્વામિત્ર મળ્યા. એમણે ત્રિશંકુને જીવતેજીવ સ્વર્ગમાં મોકલવાનું બીડું ઝડપ્યું. યજ્ઞ આદર્યો. અને ત્રિશંકુ ધીરી ધીરે નશ્વરદેહે સ્વર્ગ તરફ જવા માંડ્યો. દેવલોકમાં ઇન્દ્ર ખળભળી ઊઠ્યા. એમણે ત્રિશંકુને પાછો ધકેલી દેવા પોતાની શક્તિ કામે લગાડી. આમ વિશ્વામિત્ર મોકલે સ્વર્ગ ભણી અને ઇન્દ્ર ધકેલે પૃથ્વી ભણી. અને ત્રિશંકુ અધવચ્ચે લટકી ગયો. ત્રિશંકુએ વિશ્વામિત્રને પ્રાર્થના કરી. વિશ્વામિત્ર પોતાની હાર તો સહન કરી જ ન શકે. વિશ્વામિત્રએ દક્ષિણ આકાશમાં એક અલગ સ્વર્ગની રચના કરી. સ્વર્ગ રચાયું એટલે નવા ઇન્દ્રની નિમણુંક કરવી પડે. અસલ ઇન્દ્ર મુશ્કેલીમાં આવી પડ્યા. છેવટે બધા દેવોએ ઋષિ વિશ્વામિત્રની વંદના કરી. એમને સમજાવ્યા. વિશ્વામિત્રને ઇન્દ્રની વાત સાચી લાગી. પણ પોતે ત્રિશંકુને વચન આપી ચુક્યા હતા. એટલે છેવટે તેઓની વચ્ચે સમજૂતિ થઇ. કોમ્પ્રોમાઇઝ ફોર્મ્યુલા અંતર્ગત ત્રિશંકુને નવનિર્મિત સ્વર્ગમાં રહેવું. મૂળ સ્વર્ગ તરફ જવાની ચેષ્ટા નહીં કરવાની. નવા ઇન્દ્રની વાત પડતી મુકાઇ. આમ ઇન્દ્રનાં આધિપત્યનો સ્વીકાર થયો અને ત્રિશંકુ પણ નવા સ્વર્ગમાં પણ રહી ગયો. અલબત્ત વીથ કન્ડીશન્સ એપ્લાઇડ..

ઘડપણની સ્થિતિ અઘરી છે. ધાર્યું થાય નહીં. ઇચ્છા તો રહે હંમેશની કાચી કુંવારી. સપના અધુરાં રહી જાય. પણ ત્રિશંકુનું પણ પોતાનું સ્વર્ગ હોય છે. ખોટેખોટું તો ભલે ખોટેખોટું… ચાલો એ વાત જવા દઇએ. અમને સત્તા નથી જોઇતી. અમને સંતોષ છે.  અમને તો પૃથ્વી જ લાગે વહાલી. વૃંદાવન છે રૂડું, કે વૈકુંઠ નહીં રે આવું. અમે તો માનીએ કે નારાજીનામા કરતા રાજીનામું દઇ દેવું સારું… સત્ય વચન કોકિલે સત્ય વચન…

કલરવ:
એકલા સાંજે બગીચે બેસવું શું ચીજ છે ?
બાંકડો શું ચીજ છે ? બુઢઢા થવું શું ચીજ છે ?

ચીજવસ્તુ થઈ ગયેલી આંખને પૂછી જુઓ
સાવ ખાલીખમ સડકને તાકવું શું ચીજ છે ?

કઈ તરસ છે એ કે એને આમ પાલવવી પડે ?
રોજ આખેઆખું છાપું પી જવું શું ચીજ છે ?

રોજ એનાં એ જ સાલાં ફેફસાં વેંઢારવાં
રોજ એનું એ જ જીવ પર આવવું શું ચીજ છે ?

ગોળ ચશ્માં, ગોળ દિવસો, ગોળ ઝળઝળિયાં, રમેશ
ગોળ રસ્તા, ગોળ જીવે હાંફવું શું ચીજ છે ?

વિશ્વ સામે જીભ આખી હોડમાં મૂકવી, રમેશ
હોડ શું છે ? હાર શું છે ? ઝૂઝવું શું ચીજ છે ?

રપા– રમેશ પારેખ

 

1 Comment

Filed under કવિતા, ઘટના, પરેશ વ્યાસ

One response to “સાવ ભાંગેલ ઘરને ઘર જોવું……/પરેશ વ્યાસ

  1. ભાંગેલું ઘર….
    એક નવું, તરોતાજા ઘર બન્યું છે. અથવા જુના ઘરને સમારકામ કરી, રંગરોગાન કરી વેચવા કાઢ્યું છે. અથવા ખરીદાઈ ગયેલું એક ઘર છે, જેમાં નવાં વસનારાં રહેવા જવાનાં છે. તેની ચોખ્ખાઈ અને ઉજાસ આંખે ઉડીને વળગે તેવાં છે. અહીં ખાલીપો તો છે, પણ આશાઓ છે, એક નવું ઘર બનવાનો ઉન્માદ છે. અહીં હમણાંજ નવું નક્કોર ફર્નીચર ગોઠવવાવાનું છે; સોડમવાળી રસોઈ બનવાની છે. સંગીતની સુરાવલીઓ રેલાવા માંડવાની છે. અહીં દેવની પુજા કરીને મંગળગીતો ગવાવાનાં છે. અહીં થોડા જ વખતમાં બાળકોની કીલકારીઓ અને કલશોર થવાનાં છે. અહીં પ્રણયની મસ્તી અને શ્રુંગારની મદીરા છલકાવાની છે. અહીં હવે નવું જીવન જીવાવાનું છે, અને આ ઘર તે માટે તલપાપડ થઈને બેઠું છે.

    બીજું પણ એક ઘર છે, જે હમણાંજ ખાલી થયું છે. તેમાં વસનારાં, તેને તજીને બીજે રહેવાં જતા રહ્યાં છે. બચેલો, કોઈ કામ વીનાનો સામાન, ગાભા, ડુચા, નકામા કાગળો, ખસી ગયેલા ફર્નીચર પાછળથી હવે ડોકીયાં કરતાં કરોળીયાનાં જાળાં, ફર્શ ઉપર ભેગાં થયેલાં ધુળ અને કચરો અને ખાસ તો વીદાય થઈ ગયેલાં જીવતરના અભાવના ઓથારથી ભરાતાં ડુસકાં અને ડુમો – આ ખાલી ઘરના સમસ્ત અસ્તીત્વને ઘેરું અને સોગીયું બનાવી રહ્યાં છે.અહીં ખાલીપો છે, જે નજીકના ભવીશ્યમાં ભરાવાનો નથી. અહીં કેવળ નીરાશા અને એકલતા છે. અહીં હવે કોઈ જીવન નથી. એ માત્ર ખાલી મકાન જ છે. ઘર નથી.
    ———————-

    આ એક મકાન હોઈ શકે. એક નવો સંબંધ હોઈ શકે. એક નવો રસ્તો હોઈ શકે. એક નવો વીચાર, એક નવી અનુભુતી હોઈ શકે. એ સંગીતકારની મસ્તીમાં હમણાં જ પ્રગટેલી, સંગીતની લયબદ્ધ સુરાવલી પણ હોઈ શકે. અંતરના ઉંડાણમાંથી હમણાં જ પ્રગટેલી, પણ હજુ નહીં વંચાયેલી; ભાવથી છલકાતી અને છંદબદ્ધ કવીતા પણ હોઈ શકે. હમણાં જ ફુટેલી એક કળી કે તે કળી જેવું બાળક કે નવયૌવના પણ હોઈ શકે.

    અને એ ખાલી થયેલું મકાન પણ હોઈ શકે. વીજેતાના ક્રુર ઘણથી ખંડીત થયેલો અને ગયેલી સમૃદ્ધીને યાદ કરીને વલવલતો રાજાનો મહેલ પણ હોઈ શકે. હુલ્લડ પછી, કરફ્યુના અમલમાં સોરાતો, તુટેલા સ્વપ્નો અને જીવનો માટે આંસુ સારતો અને વલવલતો, નીસ્તેજ અને નીર્જન રસ્તો પણ હોઈ શકે. કે ટુંપાઈ અને નંદવાઈ ગયેલો સંબંધ પણ હોઈ શકે. અભરાઈએ મુકેલી પસ્તી જેવી બુઠ્ઠી લાગણીઓ કે વીચારશુન્યતા પણ હોઈ શકે. એ કેવળ ‘સ્વ’માં જ જીવાતું જીવન પણ હોઈ શકે કે સ્વજનની હમ્મેશની વીદાયથી ભેંકાર બનેલું એકલતાભર્યું અસ્તીત્વ પણ હોઈ શકે.

    સાચ્ચું કહું ? સાવ સ્વલક્ષી, સહીશ્ણુતા, અનુકંપા, કે જીવનના ઉત્સાહ વીનાનાં; સંવેદનશીલતાના અભાવમાં સાવ ચાડીયા જેવાં લાગતાં જીવન મને તો ખાલી ખંડેર જેવાં ઘર જ લાગે છે.

    જાતજાતનાં ખાલી ઘર. ખાલીપણાં ય કેવાં જાતજાતનાં અને ભાતભાતનાં ?
    ( કોપી પેસ્ટ !)

    રપા જોગ ( હરગમાં પોંકાડજો !)
    તમારા વખતમાં આ બલોગડા કે ફેસબુક કે વોટ્સેપ નો’તા . નહીં તો આવી કવિતા નો લખત !!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s