પોલિટિકલ કરેક્ટનેસ : કોઇને ખરાબ ન લાગે એ રીતે કહેવાની રીતપરેશ વ્યાસ

અ

 પોલિટિકલ કરેક્ટનેસ (Political Correctness). આ શબ્દ એના નકારાત્મક ઉપયોગના કારણે આજકાલ ચર્ચામાં છે. અપ્રિય સત્ય ન કહેવું એ વાત આમ તો બરાબર, પણ ક્યાં સુધી ? કાયમ પોલિટિકલી કરેક્ટ હોવું એ ખાસ સારી વાત નથી

મેં ન બોલીને સ્વીકારી લીધી છે શૂળી હવે,
ફર્ક ક્યાં બોલીને ફાંસી પર ચડયાં મન્સૂરમાં.
– હરીન્દ્ર દવે

આધ્યાત્મ જ્ઞાાનને લોકોમાં વહેંચતો ફરતો પર્શિયન સૂફી સંત મન્સૂર અલ-હલ્લાજ (ઇ.સ. ૮૫૮-૯૨૨) એક અજબ મસ્તીમાં ચિલ્લાઇ ચિલ્લાઇને કહેતો… અનાલહક… અન અલ હક… હું જ સત્ય છું. ખરેખર તો એ કહેતો હતો કે ખુદાએ માણસને સર્જ્યો છે. માણસ ખુદાનો અંશ છે. પોતાની જાત જ્યારે ખુદામાં પૂર્ણ રીતે ઓગાળી દઇએ ત્યારે ઉત્કૃષ્ટ આધ્યાત્મની પ્રાપ્તિ થાય છે. હવે ‘અલ હક’ તો અલ્લાહનાં ૯૯ નામ પૈકીનું એક નામ. તત્કાલીન રૃઢિચુસ્ત મુસ્લિમોને લાગ્યું કે મન્સૂર તો ખુદને ખુદા સમજે છે. અભિમાની છે. એને જેલમાં પૂર્યો. ફાંસીએ ચઢાવ્યો. પણ તોય સત્ય તો કહેવું જ પડે. કવિવર હરીન્દ્ર દવેના મતે, ન બોલવું અર્થાત્ શૂળીનો સ્વીકાર. સત્ય કહેવાની રીત વિષે મનુસ્મૃતિમાં કહ્યું છે કે િંેપ્છ ઃ્રહપ્ઋેાૃ્રપ્છ ઃ્રહપ્વ્થ્ ઃ્રહપ્ેિંેપ્ઊંેંાૃ્રપ્ઊંશ્ર ળ ેંાૃ્રપ્છ ટ્ટ ઝ્ર્ઝ્રરૃ।છ ઃ્રહપ્ય ષ્ઊંઝર ઝ્ર્િં।ઝ્રથ ળળ અર્થાત્ સત્ય કહેવું. પ્રિય લાગે તે રીતે કહેવું. અપ્રિય સત્ય ન કહેવું. પ્રિય અસત્ય ન કહેવું. એ જ સનાતન ધર્મ છે. કડવું સત્ય પણ નહી અને ગળ્યું જૂઠ પણ નહી. માણસ પાસે શું કહેવું અને શું ન કહેવું- ની કુનેહ હોવી જોઇએ. કડવી વાત કહેવી જ નહી એ વાત. આજના જમાનામાં ઘણાંને ગળે ઉતરતી નથી. ક્યારેક તો કહી દેવું પડે. તડ ને ફડ. એક ઘા ‘ને બે કટકા. નહી તો કોઇ બદલાવ જ ન આવે. જો કે કોઇને ખોટું ન લાગે એ રીતે બોલવામાં વધારે પડતી કાળજી લેવામાં આવે ે માટે ઇંગ્લિશ ભાષામાં શબ્દ છે પોલિટિકલ કરેક્ટનેસ (Political Correctness).આ શબ્દ એના નકારાત્મક ઉપયોગના કારણે આજકાલ ચર્ચામાં છે. અપ્રિય સત્ય ન કહેવું એ વાત આમ તો બરાબર, પણ ક્યાં સુધી ? કાયમ પોલિટિકલી કરેક્ટ હોવું એ ખાસ સારી વાત નથી. મગનું નામ મરી ન પાડીએ પણ મરીનું નામ પણ મગ પાડીએ એટલે સુધીની પોલિટિકલ કરેક્ટનેસ શા કામની ? વાઘને ભલે ન કહીએ કે એનું મોઢું ગંધાય છે. પણ બિલાડીનેય ન કહેવું ? એય એવા ટાણે જ્યારે એણે ઉંદર મારીને ખાધો હોય અને એનું મોઢું ખરેખર ગંધાતું હોય ?
અમેરિકામાં પ્રેસિડન્ટની ચૂંટણીમાં મુખ્ય બે રાજકીય પક્ષ છે. ચૂંટણી પહેલાં પોતપોતાના પક્ષની ઉમેદવારી પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છુક મૂરતિયાઓએ ઠેર ઠેર ફરીને એમના રજીસ્ટર્ડ મતદારોના મત મેળવવા પડે. રીપબ્લિકન પક્ષની હાલની રેસમાં આગળ ચાલતા એક અબજોપતિ મૂરતિયા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આખાબોલા છે. તમે એને કડવાબોલાય કહી શકો. ઘણાં માને છે કે તેઓ પોલિટિકલી કરેક્ટ નથી. જે મોઢામાં આવે તે બકે છે. અનેક સમુદાયને તેઓ નારાજ કરી ચૂક્યા છે. એમને પોતાના પક્ષની ટિકિટ મળે તો પણ એમના જીતવાની વકી ઘણી ઓછી છે. જો કે એમના ચાહકો પણ છે. કોઇને ખરાબ લાગે તેવું ન બોલવાની આદત આજના પોલિટિશ્યને છોડી દેવી જોઇએ એવું માનતા. ટ્રમ્પ જેવા જ આખાબોલા કાર્ટૂનિસ્ટ (અથવા આખાદોરા ઠઠ્ઠાચિતારા !) બેન ગેરિસન ઠેકીને કહી દે છે કે બહુ થયું વંશીય રાજકારણ. બુશ ખાનદાન કે ક્લિન્ટન ખાનદાનના વંશ જ આપણે જોઇતા નથી. જે ટેલિપ્રોમ્પ્ટરમાંથી કોઇનું લખેલું વાંચીને બોલે છે. આપણે એવા નેતા જોઇએ છે દિલથી બોલે. ટ્રમ્પ તડને ફડ, જે મનમાં આવે તે કહી નાંખે છે.
ફ્રાંસમાં આતંકી હુમલો થયો. અમેરિકાના કેલિફોર્નિયામાં એક જિહાદી યુગલે ૧૪ અમેરિકન નાગરિકોને મારી નાંખ્યા. ટ્રમ્પે બેધડક કહ્યું કે આ દેશમાં મુસ્લિમોને આવવા પર પ્રતિબંધ મૂકાવો જોઇએ. આ અગાઉ આવા જ ઉચ્ચારણ તેઓ મેક્સિકોથી ઘૂસેલા ગેરકાયદેસર નિરાશ્રિતો માટે કહી ચૂક્યા છે. બિંદાસ બોલવું ટ્રમ્પની તાસીર છે. કોઇનું ખોટું લાગે તો લાગે. એ તો ગળું ખોંખારીને કહે છે હું પોલિટિકલી કરેક્ટ નથી.
‘પોલિટિકલ કરેક્ટનેસ’ શબ્દસમૂહ આમ તો જૂનો છે. એનો શાબ્દિક અર્થ છે. રાજકીય વિશુદ્ધિ અથવા રાજકીય વાજબીપણું. સાંપ્રત રાજકીય વિચારસરણી કે નીતિને અનુરૃપ હોય તે પોલિટીકલી કરેક્ટ. પણ ૧૯૭૦થી એનો અર્થ બદલાયો. દુનિયામાં ખાસ કરીને અમેરિકામાં ઘણાં એવા લઘુમતી અથવા તો નબળા વર્ગ/ સમુદાય હતા કે જેને સાથે લઇને ચાલવાનો નિર્ધાર રાજકારણીઓ કરી ચૂક્યા હતા. સબકા સાથ સબકા વિકાસ યુ સી ! એટલે એમની ભાવનાને ઠેસ ન લાગે તેવા ઉચ્ચારણો થવા માંડયા. બ્લેક્સ (અશ્વેત) અથવા નિગ્રો કહેવું પોલિટિકલી કરેક્ટ નહોતું. એટલે આફ્રો- અમેરિકન (મૂળ આફ્રિકાનાં હવે અમેરિકન) શબ્દ ચલણમાં આવ્યો. કોઇ સભા, સમિતિ કે મંડળના અધ્યક્ષ સ્ત્રી હોય તો એને ચેરમેન કહેવું કરેક્ટ નહોતું. એટલે ચેરપર્સન જેવો પોલિટિકલી કરેક્ટ શબ્દ ચલણમાં આવ્યો. પછી જ્યાં જ્યાં ‘મેન’ લાગે ત્યાં ‘પર્સન’ આવી ગયું. ફાયરપર્સન, સ્પોર્ટપર્સન, ગનપર્સન, લિફ્ટપર્સન, સ્પોકપર્સન, વેશ્યાને પ્રોસ્ટિટયુટ ન કહેતા સેક્સ વર્કર કહેવાય. ઘણા એને સેક્સ આર્ટિસ્ટ પણ કહે છે. મીટીંગમાં દિમાગનું દહી કરીને બુદ્ધિજીવીઓ ચર્ચા કરે એ માટે બ્રેઇન સ્ટોર્મિંગ શબ્દ છે. પણ મનોરોગીઓને એ શબ્દ ન ગમે એટલે એનું સ્થાન લીધું એ શબ્દ છે. થોટ- શાવર (વિચારોનો ફૂવારો !). એમ્પ્લોઇઝ (નોકરીયાતો) હ્યુમન રીસોર્સીઝ (માનવ- સંસાધન) કહેવાયા. ઇલીગલ માઇગ્રન્ટસ (ગેરકાયદેસર ઘૂસણખોરો) પછી બિનદસ્તાવેજી હિજરતી (અનડોક્યુમેન્ટેડ ઇમિગ્રન્ટસ) કહેવાયા. એક શબ્દ છે ચેલેન્જડ (પડકારરૃપ). શારીરિક ખોડખાંપણ હોય એને ફીઝીકલી હેન્ડીકેપ્ડ કહેવા કરતા ફીઝીકલી ચેલેન્જડ કહે છે. પછી બટકો હોય એને વર્ટિકલી ચેલેન્જડ અને ગોળમટોળ હોય એને હોરિઝોન્ટલી ચેલેન્જડ કહે છે. ગાંડાને ગાંડો કહે, વરવા લાગે વેણ, ધીરે રહીને પૂછીએ, તું મેન્ટલી ચેલેન્જડ કેમ ?! કંગાલ દેશને અવિકસિત દેશ એમ ન કહેવાય. વિકાસશીલ દેશ એમ કહેવાય. બીબીસીની ઓલ ટાઇમ ગ્રેટ પોલિટિકલ સટાયર સિરિયલ ‘યસ મિનિસ્ટર’માં તો આવા એક કાલ્પનિક આફ્રિકન અવિકસિત દેશને હ્યુમન રીસોર્સ રીચ નેશન કહેવાયો છે. એટલે એવો દેશ જ્યાં અઢળક વસ્તી છે. બેકારી છે. ખાવાપીવાના સાંસા છે. આમ ભૂખડીબારસ પણ આમ માનવસંસાધન સમૃદ્ધ દેશ ! પોલિટિકલી કરેક્ટ તો હોવું જોઇએ ને ?
પોલિટિકલી કરેક્ટ હોવું કે ન હોવું ની ચર્ચા જોખમી છે. ઘણા પોલિટિકલ કરેક્ટનેસને ફ્રીડમ ઓફ એક્સપ્રેશન (અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા)નો વિરોધાર્થી શબ્દ માને છે. મને લાગે છે કે માફકસરનાં પોલિટિકલ કરેક્ટ હોવું સારું છે. તડ ને ફડ પણ નહી. સાંધ ને જોડ પણ નહી. થૂંકનો સાંધો તો જરાય નહી. મનની વાત અને એ પણ પૂરેપૂરી વિનમ્રતાથી…! લગે રહો…
શબ્દ શેષ :
પોલિટિકલ કરેક્ટનેસ એ ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ ટેરરિઝમ (બૌદ્ધિક આતંકવાદ) છે.
– અમેરિકન એક્શન ફિલ્મ હિરો મેલ ગિબ્સન

Keywords shbd,shita સૌજન્ય ગુજરાત સમાચારઆ આઆ

2 Comments

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, સત્યકથા

2 responses to “પોલિટિકલ કરેક્ટનેસ : કોઇને ખરાબ ન લાગે એ રીતે કહેવાની રીતપરેશ વ્યાસ

  1. કડવું સત્ય બધાને કડવું લાગે છે. અપ્રિય પણ સત્ય કહેનારા ઓછા મળે છે.લાગણી દુભાયાના ભયને લીધે જ એમ થાય છે. ગુજરાતીમાં એમ કહેવાય છે ..

    આંધળા ને આંધળો ના કહીએ ,કડવાં લાગે વેંણ
    હળવે રહીને પૂછીએ ,ભાઈ શાને ખોયાં નેણ

    આમાં વાત તો એક જ છે પણ કહેવાની રીત જુદી છે.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s