લાંબુ લખ્યું; અમે વાંચ્યુ નહીં / પરેશ પ્ર વ્યાસ+

+00000

0

 

લાંબુ લખ્યું; અમે વાંચ્યુ નહીં

અમે નયનભાઇ ફાટી ગયેલા પાના પરનું સાંધણ જોને,
અડધા હાથે લકવો નયનભાઇ અડધા હાથે ઝણઝણ જોને.. –નયન હ. દેસાઇ

અમે કટાર લેખક છીએ. અમે લેખને કટાર(કોલમ)માં ભરીએ છીએ. અમારા શબ્દો નિયત જગ્યામાં ન સમાય તો બાકીનો હિસ્સો સાંધણ પાને છપાય છે. ઘણાં વાંચનારાઓ પાના ફેરવીને સાંધણ પાનુ શોધી  આખો લેખ વાંચવામાં આળસ કરે છે. એક તો સમય નથી. ત્યાં કોઇ નટનટીનાં ફોટા નજરે ચઢે, ક્યાંક કોઇ જોક હોય અને સાપ્તાહિક રાશિ ભવિષ્ય તો હોય જ. એટલે સાંધણ પાનુ તો ટલ્લે જ ચઢી જાય. આ ભાગલા પડેલા લેખની ચિંતા કવિએ પ્રથમ પંક્તિમાં કરી છે. કવિ હોય એમને આવનારા દિવસોની બધી ખબર પહેલેથી જ હોય છે. આ કવિતા સિદ્ધહસ્ત કવિશ્રી નયનભાઇએ ત્રીસ વર્ષ પહેલાં લખી હતી. આજે ક્રાંતિકારી ડિજિટલ યુગ આવી ગયો. લોકો ડિજિટલી લખતા વાંચતા થઇ ગયા. મોબાઇલની  ગાગરમાં આખા વિશ્વનો સાગર દાબી દાબીને ભર્યો છે. એક કાંકરો વાગે ‘ને વેબસાઇટ્સનો ધોધ વછૂટે. આ કાંકરીચાળાનાં પ્રતાપે અનેક વેબસાઇટ્સ ખૂલે. આ વાંચુ કે પેલું? અને સ્ક્રીન પર પહેલુંવહેલું જેટલું દેખાય એટલું જ વંચાય, બાકી વેબસાઇટનાં સાંધણ પાનાનું આંધણ હવે કોઇ મુકતુ નથી. અને બીજુ પાનુ કદાચ ન પણ ખૂલે. અને ખૂલે તો એમાંય ફકરાઓની શરૂઆતનાં શબ્દો કદાચ અલપઝલપ વંચાય પણ આખો લેખ ધ્યાનપૂર્વક વંચાતો નથી. લેખ વાંચીને વાચકો લાઇક કરે, વાહવાહી કરે કે હૌંસલા અફઝાઇ કરે. લેખક એવા ભ્રમમાં રાચે છે કે   વાચકો લખાયેલા લેખને ખરેખર આખો વાંચે છે, પણ એવું છે નહીં. કારણ કે ઇ-માર્ગે એટલું બધું આવે છે કે એમાંથી સાર કાઢવામાં જ જન્મારો વીતી જાય. હવે ખંડકાવ્યનો જમાનો નથી. હાઇકુથી કામ ચાલી જાય છે. મુક્તક કે ગઝલનો કોઇ હાંસિલ-એ-ગઝલ શેર તો બહુ થઇ ગયો. આપણે આમ આપણી ભાષાનો ઓછા નફે, બહોળો વેપાર કરીએ છીએ. કોઇએ માંડીને વાત લખી હોય તો આપણી પાસે વાંચવાનો સમય ક્યાં છે? અને તેમાંથી શબ્દ નીપજે છે ટીએલ; ડીઆર. (TL;DR). Too ટીએલ; ડીઆર: તમે Long; Didn’t Read-નાં સંક્ષેપાક્ષર.

ટીએલ; ડીઆર ઇન્ટરનેટ સ્લેન્ગ છે. આમ તો ઓક્સફોર્ડ ઇંગ્લિશ ડિકસનરીની ઓન-લાઇન ડિક્સનરીમાં આ શબ્દ ત્રણ વર્ષ પહેલાં ઉમેરાયો હતો પણ હવે ગયા મહિને રેગ્યુલર ઓક્સફોર્ડ ઇંગ્લિશ ડિક્સનરીએ પોતાનાં લેટેસ્ટ અપડેટમાં આ શબ્દને ઓફિસિયલી ઉમેર્યો છે. માટે ટીએલ; ડીઆર સંક્ષેપાક્ષરો હવે શબ્દ બન્યા છે. લાંબા લખાણ અથવા તો માંડીને કરેલી વાતની ટીકા કરવા પ્રયોજાયેલો શબ્દ સ્વાભાવિક રીતે ટૂંકો ‘ને ટચ હોય તો જ ટચ(!) થાય. ટૂંકમાં કહીએ તો લખાણ માફકસરનું હોય તો વંચાય, બાકી તો ફકરાનાં મથાળા વંચાય, ફોટા જોવાય અને પછી અચ્યુતમ કેશવમ થઇ જાય.  

‘શાહી’, ‘ખડિયા’, ‘કિત્તા’, ‘કલમ’ વગેરે શબ્દો હવે ચલણમાં નથી. ક્યાંક કવિતામાં સાંભળવા મળે તો મળે. ચેકબૂકમાં સહી કરવાના ય જમાના ગયા. હવે ઇ-બેન્કિંગનાં જમાના આવી ગયા. હસ્તાક્ષરની જગ્યાએ પાસવર્ડ આવ્યા છે. અરે, હવે તો મોબાઇલ ફોન પર ફિંગરપ્રિંટથી પૈસાની લેતીદેતી થઇ જાય છે. ફરીથી અંગૂઠા મારવાનાં દિવસો આવ્યા છે. આપને કહા, હમને કિયા! કાગળ કલમ ગયા; હવે આપણે  સઘળું કમ્પ્યુટર પર લખીએ છીએ. અને એવું હવે ક્યાં છે કે જે અખબાર કે સામાયિકોમાં લખતા હોય અથવા તો જેમની ચોપડીઓ છપાઇ હોય એ જ કવિઓ કે લેખકો કહેવાય. આખું ઇન્ટરનેટ ભાતભાતનાં બ્લોગર્સથી ખદબદે છે. આપણામાં સદસદવિવેક (સારાનરસાનો ભેદ પામવો તે કે તેની શક્તિ) નહીં હોય તો ગોટે ચઢી જવાય. વાંચનારાઓ જો કે સ્માર્ટ છે. એમને ટીએલ; ડીઆર કરતા કોઇ રોકી શકે તેમ નથી, કોઇ ટોકી શકે એમ નથી. સાંપ્રત ઇ-સમયમાં લેખકોએ માફકસરનું અને વાંચ્ય શી રીતે લખવું?

આર્ટ્સહબ-માં ગીના ફેર્લી કેટલીક સેલ્ફ-હેલ્પ ટિપ આપે છે. સ્ક્રીન પર વાંચવાની રીત જુદી છે. અહીં વાંચનારાઓ સર્ફ, સ્કૅન અને સ્ક્રોલ કરે છે. વેબસાઇટ્સની વાંચનક્ષમતાને લગત થયેલાં નિલ્સન નોર્મન ‘આઇ ટ્રેકિંગ સ્ટડી’ અનુસાર વેબપેજ પરનું 20% લખાણ જ વંચાય છે. બાકી હરિ હરિ! બે વાત અગત્યની છે. તમારી વાત સુસંગત હોવી જોઇએ અને રસપ્રદ તો હોવી જ જોઇએ. લોકોને મલાઇમાં રસ છે. એટલે લખાણ મુદ્દાસર, હાઇલાઇટ કરેલાં શબ્દો, સહેજમાં યાદ રહી જાય એવા રસપ્રદ મથાળાઓ, નાના વાક્યો, નાના ફકરાઓ, બુલેટ પોઇંટ્સ વગેરે લખાણને વાંચનક્ષમ બનાવે છે. તસવીરો પણ રસને જાળવી રાખે છે. ઇન ફેક્ટ, વિઝ્યુઅલ ટીચિંગ એલાયન્સ તો એમ કહે છે કે દિમાગમાં આલેખાતી માહિતી પૈકી 90% માહિતી  દ્રષ્ટિવિષયક છે. લખાણ કરતા ચિત્ર કે તસવીર દિમાગમાં 60000 ગણી વધારે સમજણ આપે છે. તસવીર ન હોય તો લેખનાં વંચાવાની શક્યતા સાવ ઘટી જાય છે. લખાણનાં મથાળાંની ભૂમિકા પણ અગત્યની છે. મેઇન હેડિંગ એવું હોય કે જેમાં આખા લેખનો સાર આવી ગયો હોય. સબ-હેડિંગ્સ વિષયને રમતો રાખે. લેખની મુખ્ય પંચલાઇન્સ હાઇલાઇટ થવી જરૂરી. અને શબ્દોની કરકસર તો ટીએલ; ડીઆરથી બચવાનું હાર્દ છે. લાંબુ કહેવું સહેલું છે. ટૂંકમાં કહેવું અઘરું છે. પણ ટૂંકમાં કહેવું હવે નિહાયત જરૂરી છે. કવિ શ્રી હેમેન શાહનો શેર છે કે દરિયા તરફ મેં આંગળી ચીંધી દીધી હતી, એણે કહ્યું કે પ્રેમ પર બોલો ટૂંકાણમાં….. લાંબુ બોલ્યા હો તો કદાચ ‘એણે’ ટીએલ;ડીઆર કહી દીધું હોત!

શબ્દ શેષ: ટૂંકાણ એ સમજશક્તિનો આત્મા છે. – વિલિયમ શેક્સપિયર; ‘હેમ્લેટ’.+

हरदिल अजीज गीतकार आनंद बख्‍शी की आज पुण्यतिथि है। 21 जुलाई 1920 में रावलपिंडी में जन्में आनंद बक्‍शी ने लगभग चालीस साल तक हिंदी फिल्मों के लिए गीत लिखे। 81 बरस की आयु में 30 मार्च 2002 को जब आनंद बख्‍शी हमारे बीच से रुखसत हुए तब तक …

आनंद बख्शी उनकी पहली फिल्म भला आदमी से अपना पहला गीत गा …

Sep 24, 2011 – Uploaded by Rakesh Anand Bakshi

गीत लेखक आनंद बख्शी रेडियो में भला आदमी से अपना पहला गीत गासाक्षात्कार। होस्ट अमीन सयानी … शामिल हुई सेना, ईएमई आनंद प्रकाश के रूप मेंबख्शी, रैंक …

श्रद्धांजलि के लिए आनंद बख्शी – शीर्ष 25 गाने – सदाबहार हिंदी धुन …

Dec 6, 2012 – Uploaded by Filmi Gaane

श्रद्धांजलि के लिए आनंद बख्शी – 25 गाने शीर्ष – सदाबहार हिंदी धुन – पुराना हैगोल्ड … आराम और आनंद द्वारा लिखी गई सर्वश्रेष्ठ गीतों में से 24 के इस …

आनंद बख्शी सुपरहिट गीत के संग्रह के सर्वश्रेष्ठ – भाग 1 – यूट्यूब

Jul 20, 2012 – Uploaded by Filmi Gaane

Bindia Chamke सैनिक – Do Raate – 00:00:05 दम मारो दम – हरे राम हरेकृष्णा – 00:05:03 Eb Lagan Lagi – Lafangey – 00:07:31 कल रात वली

6 Comments

Filed under Uncategorized

6 responses to “લાંબુ લખ્યું; અમે વાંચ્યુ નહીં / પરેશ પ્ર વ્યાસ+

  1. આ નં દ બક્ષીના ગીતો મને બહુ ગમે છે . નવરંગ મુવીમાં એનેજ ગીતો આપેલા છે .

    • pragnaju

      આભાર
      સાચી વાત છે આ નં દ બક્ષીજી એટલે આ નં દ બક્ષીજી.ત્વો સદા આપણા હ્રુદયમા જીવે
      પણ
      આતાજી અમારા દીકરા પરેશ સાંપ્રત સમયના શબ્દો પણ લેખ લખે છે આ ટીએલ; ડીઆર. (TL;DR). Too ટીએલ; ડીઆર: તમે Long; Didn’t Read-નાં સંક્ષેપાક્ષર. વિષે હંમણા જાણ્યું તે વાંચી તમારા પ્રતિભાવ આપશોજી.

  2. Aape sav sachu lakhyu. Mane gamelo lekh hu koine vachavanu kahu to bilkool aape lakhu evoj prtibhav sabhalva male.
    Aanand bakshi uttam geetkaromana ek, emana geeto maneto khoobaj game. Aanand Baxi sahebne hardik shraddhanjali.

    • pragnaju

      ધન્યવાદ સુ શ્રી અનિકાબેનશ્રી
      આપણે તો સાધારણ વ્યક્તીઓ પણ મોટા વિદ્વાનો પણ લાંબુ વાંચતા નથી
      અને
      આનંદજી ના આપને કયા ગીત ગમે છે તેનું બને તો રસદર્શન કરાવશો

  3. –dr khub gamyu…
    Anand Baxi ne varsho pahela yoga shikhavadva gayo hato– tyare gadi bula rahi vi. uper vaato thayely..temane bhav bhini shradhanjali – khubaj saras index mukyo che..dhanyavad

    • pragnaju

      મા શ્રી મહેન્દ્રભાઇ
      ધન્યવાદ
      આનંદબક્ષી, યોગ,શિક્ષણ સાથે તમારા સુભગ સંજોગની વાત વિગતે જણાવશોજી..
      અમારુ માનવું છે કે સેરેબ્રલ કોરટેક્ષ અને લીમ્બીક સીસટીમનું સમતોલન તે યોગ..ત્રીજી આંખ કે છઠી ઇન્દ્રીય જાગરણ તેના લીધે શક્ય બને છે. કોઇ પણ સર્જનમા તાર્કીક સાથે સંવેદનશીલતા પણ આવે !
      આપ તો કોમ્પુટર નિષ્ણાત અને અમે પૌત્રો પાસે ખપ પુરતું શીખ્યા..પૌત્રો ગંમતમા ગુજરાતી લીપીને વાયરસ જેવી ગણે ! બે સ્વર નજીક હોય ત્યારે જોડણીની ભુલ પડે , ગુજરાતીમા શબ્દ નીચે બીન્દી મુકવાનું,ઉંધા અક્ષર લખવાનું કે ચિત્ર પર લખવાનું શીખવે પણ ભુલી જવાય અને પાઇની ઉજવણી ( માર્ચ ૧૪)વખતે તો પાઇ ની કોપી પેસ્ટ કરીએ..અમારા બ્લોગમા નીરવ-નિરવની જોડણીના પ્રશ્નમા આવડે તો સુધારાય ને! પછી અમારા સુજા વહારે ધાયા તો વર્ડપ્રેસમા ગરબડ રહી..
      .અમારી નબળાઇ છે કે કોઇ કેમ છો ? પૂછે અને અમે દાસ્તા ચાલુ કરીએ…
      અમારા દીકરા પેપરમા કોલમીસ્ટ પણ છે…તેના લેખો અને અમારી દીકરી યામિનીના લખાણ અંગે પણ પ્રતિભાવ લખશો

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s