મા શ્રી જય નારાયણજીનો આસ્વાદ/રોટલીના લોટમા યામિની વ્યાસ

Jay Narayan Vyas

6 hrs ·

એક જમાનો હતો જ્યારે આપણા ઘરોમાં સવાર વહેલી પડતી. સાડા ચાર – પાંચ વાગ્યે તો દિવસ શરુ થઈ જતો. દૂઝણું ઢોર આંગણે બાંધ્યું હોય તો પહેલા તો બોઘરણામાં એ દૂધની શેડ પડતી હોય એનું તાલબદ્ધ સંગીત ત્યારબાદ લયબદ્ધ રીતે ખાંડણીયામાં ઝીંકાતા સાંબેલાના ઘા અને પછી અનાજ દળવાની ઘંટીનો લયબદ્ધ મધુર સંગીત જેવો અવાજ. એવું કહેવાતુ કે જ્યારે ઘંટી એકધારા લયથી ચાલતી હોય ત્યારે એનો અવાજ એટલો કર્ણપ્રિય અને મધુર નીકળે કે નીંદર આવી જાય. આજ રીતે ગોરસ વલોવાતું હોય એ ઘમ્મરવલોણું અને સામસામે બેસીને નેતરાં ખેંચવાનો એ અનુભવ આજે ભૂતકાળ બની ગયા છે. લગભગ સંયુક્ત કુટુંબનો એ જમાનો હતો એટલે પ્રવૃત્તિ વહેંચાઈ જતી. પણ આ પ્રવૃત્તિ સાથે અચૂક જોડાયેલાં રહેતાં પ્રભાતિયાં અને હરિસ્મરણ. પવિત્રતાના આ માહોલમાંથી જે કંઈ પસાર થતું તે જાણે ઈશ્વરનો પ્રસાદ બની જતો. ઘરના એક ખૂણે ચૂલો સળગતો અને ગરમા ગરમ બાજરી કે જુવારનો રોટલો માટીની તવીમાં શેકાતો હોય એની સોડમથી ઘરનું વાતાવરણ મહેંકી ઉઠતું. શેડકઢું દૂધ અને ગરમા ગરમ રોટલો સવારનો નાસ્તો બની રહેતો. આ બધું કામ ઘર ગમે તેટલું સંપન્ન હોય તો પણ કોઈ મજૂર કે મહારાજ નહોતા કરતા. સંપૂર્ણ સાત્વિક વિચારો અને એને પોષતું હરિસ્મરણ આ ખોરાકમાં અમી પૂરતું. આજે આપણે વિજ્ઞાનના યુગમાં જીવીએ છીએ. પુરાવા વગર કશું ન માનનાર પેઢીના આપણે સભ્ય છીએ. આ વિજ્ઞાને એવું પૂરવાર કર્યું છે કે દરેક વ્યક્તિના શરીરમાંથી એક “ઓરા” નીકળે છે અને આ ઓરા કે પ્રકાશપુંજ એ એક એવો સ્ત્રોત છે જે માણસના મનમાં ચાલતા વિચારો મુજબ બદલાય છે. એટલું જ નહીં પણ હાથ અને પગનાં આંગળામાંથી આ ઉર્જાસ્ત્રોત વિશેષ તીવ્રતાથી વહે છે અને ભ્રમરંધ્ર એટલે કે તાળવું આ સ્ત્રોતને સહુથી વધારે ક્ષમતાથી ઝીલી શકે છે. કદાચ આ કારણસર જ સાધુપુરુષો અને સંતમહાત્માઓને આપણે મસ્તક નમાવીએ ત્યારે માથે (તાળવે) હાથ મુકીને આશીર્વાદ આપવાની પ્રથા છે. શક્તિપાત કરવાનો આ ઉત્તમ માર્ગ છે. ક્યારેક કોઈ યોગીપુરુષના ચરણસ્પર્શ અને તેમાંય ખાસ કરીને અંગૂઠાનો સ્પર્શ કરીએ તો ઉર્જાનો એક સંચાર થયો હોય કે અપવાદરૃપ કિસ્સામાં ઝાટકો લાગ્યો હોય તેવો અનુભવ થઈ શકે છે. આ કારણસર સાત્વિક વિચારો સાથે અને હરિસ્મરણ કરતાં તૈયાર થયેલ ભોજન સાત્વિક બને છે અને તેના કારણે તમોગુણ ઉત્પન્ન થવાની શક્યતા ન રહેતાં મન આનંદમાં રહે છે. આ કારણથી જ કહેવાયું છે “અન્ન તેવો ઓડકાર”.

બીજો મુદ્દો આ ખોરાક તૈયાર કરીને જમાડનાર સ્ત્રી જે પત્નિસ્વરૃપે પતિ માટે પોતાનું બધો જ હેત અને સદભાવના રેડીને જમવાનું તૈયાર કરે છે તેનામાં આદર્શ રીતે કયા છ ગુણ હોવા જોઈએ તે નીચેના શ્લોકમાં વર્ણવ્યું છે.

“कार्येषु मन्त्री करणेषु दासी
भोज्येषु माता शयनेषु रम्भा ।
धर्मानुकूला क्षमया धरित्री
भार्या च षाड्गुण्यवतीह दुर्लभा ॥”

આમાંનો એક ગુણ ‘ભોજ્યેષુ માતા” છે અને આ કારણથી પત્નિ જ્યારે પતિને જમાડે છે ત્યારે જગતમાં વીરલ એવું મા નું વ્હાલ એમાં ઢોળે છે.

આજે જે કૃતિની ચર્ચા કરવી છે એના કેન્દ્રસ્થાને આમ તો રસોઈની એક વાનગી – “રોટલી” છે. કવિયત્રી શરૃઆત જ એ રીતે કરે છે કે પોતાની જાતને ઓળઘોળ કરીને જે પ્રીત નીપજે એ ભેળવીને એણે રોટલીનો લોટ બાંધ્યો છે. આ લોટ નરમ રહે તો જ રોટલી બરાબર ખીલે. જો ક્યારેક રસોડામાં નજર નાંખી હોય તો બહેનો લોટ બાંધ્યા પછી આટાના એ લુવાને કોઈક વાસણમાં થોડો સમય ઢાંકી રાખે છે. આ પ્રક્રિયાથી લુવો થોડો ફૂલે છે અને રોટલી પોચી તથા સુંવાળી થાય છે.

પત્નિ તરીકે લોટ બાંધતા બાંધતા એના મનમાં પતિની મધુર યાદ ઉઠે છે. જેને પણ આ પ્રક્રિયાના ભાગરૃપે એ મમળાવે છે. શબ્દપ્રયોગ થયો છે ‘મમળાવી’. આપણને ભાવતી વસ્તુ એકદમ ચાવી ન જતાં મોંમાં મમળાવીને એનો ધીરે ધીરે આસ્વાદ માણવાની એક આગવી મજા છે. સ્વાભાવિક રીતે જ આ મમળાવાની પ્રક્રિયા લાંબુ ચાલે છે અને આ તો પાછી “એમની” યાદને મમળાવાની છે જેટલી લાંબી ચાલે તેટલી મીઠાશ જ મીઠાશ ને ?

પણ વાસ્તવિક જીવન હંમેશા આવી મધુર યાદોથી જ બને એવું નથી હોતું. ઘરસંસાર ક્યારેક મનદુઃખ અને ખટરાગ પણ કરાવે છે. આવું થાય ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે જ પતિ એ હથેળી પર રાખીને વ્હાલ વરસાવ્યું હોય તે પત્નિને આ અનુભવ માઠો લાગે છે. રોટલીનો લોટ બાંધતા બાંધતા આંખ છલકાઈ જાય એવું દુઃખ આ અનુભવે આપ્યું છે. એક નાની વાતમાં પતિએ કહેલ આકરાં વહેણ આ આંખ છલકાવી દીધાનું નિમિત્ત બને છે. પણ એ ક્ષણિક છે. આ રોટલીનો લોટ બાંધ્યો છે તેમાં માત્ર લોટ, પાણી અને મોંણ એટલું જ નથી. પેલી ભોજ્યેષુ માતાવાળી વાત અહીં પત્નિસ્વરૃપા કવિયત્રી કહી જ દે છે કે એની રેસિપીમાં ‘મા’નું વ્હાલ પણ ભળ્યું છે.

અને મા નું વ્હાલ ભળે તેવી રેસિપી સાથેની આ વાનગી તૈયાર થતી હોય ત્યારે સમગ્ર ચેતાતંત્રનો કબજો લાગણી લઈ લે છે. ખૂબ વરસાદ છે, પતિને ભૂખ બહુ લાગી હશે એ લાગણીની હૂંફ પણ હવે ઉમેરાય છે. અત્યાર સુધી આપણે જોયું તેમ સતત પતિના નામનું રટણ ચાલુ છે અને જ્યારે કોઈ તમને ખૂબ યાદ કરતું હોય ત્યારે આવું કહેવાય છે કે હેડકી આવે. કોઈને થાય કે આ શું વેવલાવેડા આ તો રોજનું કામ છે. પણ ના. એક પતિના હૈયાનો ઉમળકો અને હરખ જ્યારે એમાં ભળે ત્યારે એ કામ કામ નહીં આરાધના બની જાય છે. કદાચ પૂજાનો આ પણ એક પ્રકાર છે અને આ બધું પત્નિ કંઈ મફતમાં થોડું કરે છે ? હૈયામાં હરખની હેલી ચડે અને સાંજ હરખી ઉઠે એ આનંદ ક્યાંય બજારમાં વેચાતો મળે ખરો ? યામિનીબેને રોટલી બનાવતાં બનાવતાં એક પત્નિના મનોભાવને પણ સરસ અભિવ્યક્તિમાં વણી લીધા છે. કૃતિ સાચે જ ‘ભોજ્યેષુ માતા’ના ભાવને જીવંત કરે છે.૦૦૦૦

 

1 Comment

Filed under Uncategorized

One response to “મા શ્રી જય નારાયણજીનો આસ્વાદ/રોટલીના લોટમા યામિની વ્યાસ

  1. ત્યાંથી આ મળ્યું. સિંહો સાથે મસ્તી !

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s