– ઉપનિષદ/ સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી

૦ ઉપનિષદ – દંતાલી આશ્રમ – ઉપનિષદોને માધ્યમ બનાવીને ધર્મ ચર્ચા ચાલી રહી છે. આગળના મંત્રો એકજ વસ્તુને જુદી જુદી રીતે કહેનારા છે અને એ મંત્રો બહુ મહત્વના છે. એટલે એ મંત્રોની વ્યાખ્યા શરુ કરીએ એના પહેલા થોડી ભૂમિકા સમજવા જેવી છે. જે સંસાર છે, એ સંસારમાં ત્રણ તત્વો ગતિમાં ચાલી રહયા છે. એકતો સંસાર પોતે ગતિશીલ છે, બીજું સંસારમાં રહેનારા માણસો પણ ગતિશીલ છે એટલે ત્રીજું સંસારમાં રહેનારા માણસોના પ્રશ્નો અને એની આવશ્યકતાઓ પણ ગતિશીલ છે. જો આ વાતને સમજમાં આવે તો તમે સમજી શકશો કે બે હજાર વર્ષ પહેલા જે માણસ હતો, એની જે આવશ્યકતા હતી એ અને આજના માણસની આવશ્યકતા સરખી છે ખરી? તો એને હવે સરખી કરી શકાય છે ખરી? એ નેવાના પાણીને મોભે ચઢાવવા જેટલું કઠિન કામ છે. ત્યારે શું છે કે સંસારની ગતિ, એની સાથે માનવ જાતની ગતિ અને એની સાથે માનવ જાતના પ્રશ્નોની ગતિ એટલેકે માનવજાતની આવશ્યકતાઓની ગતિ આ ત્રણેને જો તમે બરાબર યથાયોગ્ય ગોઠવી શકો તો તમે યુગને જાણનારા યુગદ્રષ્ટા છો. પણ જો તમે આ ત્રણેયનું બેલેન્સ તોડી નાંખો તો તમે યુગને ન્યાય આપી શકો નહીં. એટલે આપણે ત્યાં જુદા જુદા શબ્દો વાદ માટે નીકળ્યા. જે લોકો આ ગતિની સાથે ચાલે છે, પ્રશ્નો અને અવશ્યક્તાઓની સાથે ચાલે છે, એમનું નામ છે, પ્રગતિવાદી. જે લોકો સાથે નથી ચાલતા પણ માત્ર ભૂતકાળમાં લઇ જવા માંગે છે, આજના પ્રશ્નો અને આજની આવશ્યકતાઓને ભૂતકાળમાં લઇ જવા માંગે છે, એમનું નામ છે, પ્રતિક્રિયાવાદી છે. દા.ત. ગામમાં લાઈટ ગઈ અને પાણીની ટાંકી ભરાય નથી, હવે પ્રતિક્રિયાવાદી કહેશે કે આ લાઈટ આવી અને ઉપાધિ થઇ. તો પછી લાઈટ કાઢી નાંખો અને કુવામાંથી પાણી કાઢો એ તો તમારા હાથની વાત છે, તમને કોણ ના પડે છે? આવા માણસો પ્રશ્નોનું સમાધાન ભૂતકાળથી કરે છે. હવે જે પ્રગતિવાદી છે એ લાઈટ ગઈ તો કહેશે કે વગર લાઇટે પણ આપણું કામ ચાલે એ માટે એક જનરેટર લાવો, એને ચલાવીને પણ કામ કરી શકાય. આ બે વાદોમાં ઉપનિષદ પ્રગતિવાદી છે. આપણે ત્યાં ઉત્તરવર્તી કાળમાં પ્રતિક્રિયાવાદ આવ્યો અને એની છાયા આજ સુધી છે. લોકો જલ્દી નવી વસ્તુનો સ્વીકાર કરી શકતા નથી. લોકો કહેશે કે આ ખાતર આવ્યું અને લોકોને કેન્સર થયું. પહેલા ક્યાં આટલા બધા રોગો હતા? આ પ્રરિક્રિયાવાદ છે. ખાતર વગર વીંઘામાં મણ વાવો અને પાંચ મણ લો.  હવે અઢી શેર સારું બિયારણ વાવો, ખાતર નાખો અને પચાસ મણ લો. આને પ્રગતિવાદ કહેવાય. તો આ બે વાદો ચાલ્યા આવે છે. આજે તમારી ખુમારી કેમ છે? કારણકે હવે આપણે અમેરિકાનું અનાજ ખાતા નથી. કેટલા ટ્યુબ વેલ, બાંધો, ખાતરના  કારખાનાં, નવા-નવા બિયારણો નીકળ્યા છે એટલે આ પ્રગતિવાદ છે.જેવી રીતે ઉત્પાદનના ક્ષેત્રમાં આ બે વાદો છે, એવીજ રીતે સમાજના ક્ષેત્રમાં અને ધર્મના ક્ષેત્રમાં પણ આ બે વાદો છે. ધર્મના ક્ષેત્રમાં પ્રગતિવાદથી શું થયું કે આ મંદિર બધાના માટે ખુલ્લું છે. કોઈના માટે પ્રતિબંધ નથી. ભગવાન સૌના છે, અહીં કોઈ નાતજાતના ભેદ નથી. એટલે આ પ્રગતિવાદ કહેવાય. નાત-જાતના ભેદ રાખીને પેલી જૂની વાત ચલાવે કે પહેલા તો પવિત્ર પુરુષોજ અંદર જતા હતા, એ પ્રતિક્રિયાવાદ કહેવાય. પ્રતિક્રિયાવાદ એક પ્રકારની ઉંબેટ છે અને જે દેશમાં, જે પ્રજામાં આ પ્રતિક્રિયાવાદ છે, એ કદી જલ્દી વિકાસ કરી શકે નહીં. મને એક માણસે કહ્યું કે આ અમેરિકન લોકો તો મૂરખના જામ છે કે એમને અગિયાર ચોકા ચુમ્માલીસ નથી આવડતું. સ્વામીજીએ કહ્યું એમને એ જાણવાની જરૂર નથી અને એ આવડતું ન હોવા છતાં ચંદ્ર, શુક્રલોકમાં એ લોકો ગયા, રોકેટો એ ઊડાડે છે, કેમ? એ લોકોએ કેલ્ક્યુલેટર, કમ્યુટર કાઢ્યું એટલે વગર જોતું મગજ કસવાનું બંધ થયું. પ્રગતિવાદી પ્રજાજ આગળ ચાલશે. ઉપનિષદ પ્રગતિવાદ અને અધ્યાત્મવાદનો સમન્વય કરવા માંગે છે. એટલે આગળ એક મંત્ર છે, એમાં લખ્યું છે, “अन्धन्तमः:प्रविशन्ति एऽविद्यामुपासते, ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायारता:” એ ભાઈ अन्धन्तमः:प्रविशन्ति ગાઢ અંધકારમાં એ પ્રજા પડી જશે, જે માત્ર અવિદ્યાની ઉપાસના કરે છે. અહીં અવિદ્યા એ ભૌતિક વિદ્યા છે. ઉપનિષદની અંદર બે-ચાર શબ્દો વારંવાર આવે છે.  પરા અને અપરા વિદ્યા. જેનાથી પરમેશ્વરની પ્રાપ્તિ થાય એ પરા વિદ્યા કહેવાય અને જેના દ્વારા તમારો સંસાર સુખી થાય તે અપરા વિદ્યા કહેવાય. હવે આ બંનેનો મેળ કરવો છે, એટલે ઉપનિષદ કહે છે, अन्धन्तमः:प्रविशन्ति – જે લોકો ગાઢ અંધકારમાં પડશે, એ માત્ર કોરી ભૌતિક વિદ્યાની ઉપાસના કરશે. भूय इव ते तमो य उ विद्यायारता: એનાથી વધારે ગાઢ અંધકારમાં એ લોકો પડશે જેને માત્ર વિદ્યામાજ રસ હોય. માત્ર આધ્યાત્મિક વાતો કરે છે, આત્માનીજ વાતો કરે છે. અંધકાર એટલે શું? अन्ध न्तमः આ બે શબ્દો વાપરેલા છે. અંધકાર શબ્દનો અર્થ થાય છે, અજ્ઞાન. એટલે ઊંધા માર્ગે ચઢેલો માણસ. ઊંધા માર્ગે ચઢેલો માણસ કદી લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરી શકે નહીં. એટલે ઉપનિષદ બંનેનો મેળ કરવા કહે છે કે તમે માત્ર અવિદ્યાના (ભૌતિક વિદ્યા – જ્ઞાન અને વિજ્ઞાન) ઉપાસક ન બનો અને એમાં ને એમાં રચ્યાપચ્યા રહેશો તો આ બહારની વિદ્યા છે, તે અંદર શાંતિ આપનાર થવાની નથી. અશાંતિ ત્યાં હોય છે કે જ્યાં પ્રશ્નો ઊભા થાય છે પણ એનો ઉકેલ લાવી શકાતો નથી. પ્રશ્ન મોટો હોય તો અશાંતિ પણ વધારે હોય. જ્યા પ્રશ્નો ઊભા નથી થતા હોતા ત્યાં શાંતિ હોય છે. આ અડધી વાત છે. પણ એવી કોઈ જગ્યા છે કે જ્યાં પ્રશ્નો ઊભાજ ન થતા હોય? રાજપાટ છોડીને રામ વનમાં ગયા પછી કેમ પ્રશ્નો ઊભા થાય છે? એવી કોઈ જગ્યા છે, જ્યાં પ્રશ્નો ન ઊભા થતા હોય? તમે ઘર છોડી કોઈ આશ્રમમાં જાવ તો તમને લાગે છે કે ત્યાં પ્રશ્નો નહિ હોય? પહેલોજ પ્રશ્ન થશે કે ગરમ પાણી નથી મળતું અને ઠંડા પાણીએ ન્હાવાની ટેવ નથી. એટલે એ ખોટી વાત છે કે જ્યાં પ્રશ્નો ઊભા નથી થતા ત્યાં શાંતિ હોય છે. એ તો સ્મશાન શાંતિ છે. મડદાંને કોઈ પ્રશ્ન હોતો નથી. જીવતા માણાસોનેજ પ્રશ્નો ઊભા થાય. જીવતો માણસ જેટલો મોટો હોય, એટલા એના પ્રશ્નો મોટા હોય. રાજાના પ્રશ્નો રાજા જેવા હોય અને ભિખારીને ભિખારી જેવા પ્રશ્નો હોય. જ્યાં પ્રશ્નોના ઉકેલ લાવતો હોય ત્યાંજ  શાંતિ હોય.  પ્રશ્નો ઉભાજ ન થાય એવી કલ્પના તમે કરી શકો નહીં. જ્યાં જશો ત્યાં પ્રશ્નો તો ઊભા થવાનાજ. પશ્ચિમના લોકોએ શું કામ કર્યું કે સવારે ઊઠે એટલે કામ ઉપર અને સાંજે આવે એટલે રાત પડી જાય. થાકેલા હોય એટલે ખાય-પીએ અને ઊંઘી જાય. કોઈ જોડે ઝગડવાનો સવાલજ નથી ઊભો થતો.આપણે તો સવારથીજ નવરા. આખા ગામના ઝગડા અને ખટપટો વ્હોરી લઈશું. એટલે આપણે ત્યાં જેટલી અશાંતિ છે, એટલી એમને ત્યાં નથી. એમણે જીવનમાં એક બીજી દ્રષ્ટિ કેળવી કે કોઈના આંતરિક જીવનમાં રસ ન લેવો. એને બહુ ભયંકર અસભ્યતા માની. પ્રશ્નો હોય પણ એનો ઉકેલ ન લાવી શકાતો હોય તો એ દુર્બળ માણસ છે. એટલે જ્યાં પ્રશ્નો હોય પણ એને ઉકેલવાની ક્ષમતા હોય ત્યાં શાંતિ હોય છે. એટલે આ તાકાતને એનું નામ છે, પુરુષાર્થ. અને એ જીવનની સાધના છે. એનાથી ભાગી છૂટવું એનું નામ છે, પલાયનવાદ. એમ ત્રણ વાદો થયા તે પ્રગતિવાદ, પ્રતિક્રિયાવાદ અને પલાયનવાદ. પ્રતિક્રિયાવાદ તમને ભૂતકાળમાં લઇ જશે, પ્રગતિવાદ તમને ભવિષ્યમાં ઉજ્જવળ જગ્યાએ લઇ જશે અને પલાયનવાદથી તમે ભાગી છૂટશો. એટલે ઉપનિષદ એ પ્રગતિવાદ છે. તમને ખબર પડી ગઈ કે આજ રાત્રે તમારા ઉપર હુમલો થવાનો છે, તો તમે શું કરશો? . તમારું કર્તવ્ય છે કે એ હુમલાનો ઉકેલ લાવવો. એ ઉકેલ લાવો તો તમે પુરુષાર્થી છો, તમે સાધના કરો છે. એ પુરુષાર્થ સફળ થશે તો તમને શાંતિ થશે. એમ જેટલા જીવનના પ્રશ્નો છે એને બે ભાગમાં વહેંચી નાંખવાના તે આંતર પ્રશ્નો અને બાહ્ય પ્રશ્નો. આંતર પ્રશ્નો છે એને આંતરવિદ્યાથી હલ કરવાના એટલેકે પરા વિદ્યાર્થી હલ કાવના અને બાહ્ય પ્રશ્નો એટલેકે ભૌતિક પ્રશ્નોને અવિદ્યાથી એટલે અપરા ભૌતિક વિદ્યાર્થી હલ કરવાના. એટલે જ્ઞાન વિજ્ઞાનનો વિકાસ કરો. એટલે અહીં લખ્યું છે, એ ભાઈ “विद्यां चाविद्यां च यस्तदवेदोभयंसह” આગળ આ મંત્ર આવશે. “अन्धन्तमः:प्रविशन्ति एऽविद्यामुपासते, ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायारता:” માત્ર કોરી વિદ્યા તમારા આંતરિક પ્રશ્નોને હલ કરી શકશે નહીં. આંતરિક પ્રશ્નો શું છે? માનો કે તમારા ઘરમાં બધી ભૌતિક વસ્તુઓ છે, એ છતાં તમે દુઃખી છો, કેમ કે આંતરિક પ્રશ્નો ઘણા ભયંકર છે. પકવાન છે, સરસ રસોઈ છે પણ ભાવતું નથી. આંતરિક પ્રશ્નોમાં લાગણીના અને મસ્તિષ્કના પ્રશ્નો બહુ દુઃખદાયી હોય છે. છોકરો છે પણ કુમાર્ગે ચાલે છે અને દીકરી પણ એવીજ છે તો આ પ્રશ્નો વિદ્યાના દ્વારા હલ થઇ શકશે નહીં. વિદ્યા તમારા આંતર જગતને મજબૂત બનાવશે અને એમ કહેશે કે જો આ છોકરા તારે માર્ગે ન હોય, કલ્યાણ માર્ગે ન હોય તો એના સાથેની ગાંઠ છોડી કાઢ. નથી છૂટતી એ મોહ છે. ઘણી કાયરતાઓ હોય છે, એમાં સૌથી મોટામાં મોટી આબરૂની કાયરતા હોય છે. એ એટલી ભયંકર છે કે તમે સત્ય હોવ, સાચા માર્ગે હોવ તો પણ ચાલી ન શકો. તમને સમાજ ચાલવા દેશે નહીં. આ કાયરતા પણ વિદ્યાથી દૂર થશે. ઉપનિષદ ત્યાગ અને વૈરાગ્ય પર ભાર મુકતા નથી પણ કર્તવ્ય ઉપર ભાર મૂકે છે. તમારો ત્યાગ અને વૈરાગ્ય તમને લાચાર ન બનાવી દે કે કોઈ ખાવાનું આપે તો ખાઉં, કોઈ કપડાં આપે તો પહેરું, કોઈ પોસ્ટકાર્ડ આપે તો લખું. ઉપનિષદ તમને પરાવલંબી થવાનું કહેતા નથી. ત્યારે ઉપનિષદ તમને કર્તવ્ય કરવાનું કહે છે, સ્વાવલંબી બનવાનું કહે છે. આપણા પ્રધાનમંત્રીએ એક સુત્ર આપ્યું, “जय जवान जय किसान” અને આપણે પદેશથી અનાજ મંગાવતા બંધ થયા. ખાલી આત્મા, આત્મા કહેવાથી દેશનું ભલું થવાનું નથી. સ્વામીજી એક હાઈસ્કૂલમાં પ્રવચન આપવા ગયા તો ત્યાં એક નારો લખ્યો હતો, “नहीं चाहिए भौतिकवाद एक हमारा ईश्वरवाद” આ નારા વિશે સ્વામીજીનો જવાબ સાંભળો. પેલાએ(ઈશ્વરે) કહ્યું છે કે મેં ચારે તરફ એટલું બધું ધન મૂક્યું છે કે તમે એને ખોળો, ભૌતિક વિદ્યાની ઉપાસના કરો અને સમૃદ્ધ બનો. સ્વામીજીએ ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે કહ્યું કે તમે બધા સારા નારાઓ લગાવ્યા છે પણ એક નારા સાથે હું સહમત નથી એટલે એ નારાના વિરુદ્ધમાં મારે પ્રવચન કરવાનું છે.. તમારી ઈચ્છા થાય તો બીજી વાર મને ના બોલાવશો. જે માણસ આ નારા લગાવવામાં પ્રમુખ હતો, એને ઘણું દુઃખ થયું. કહ્યું કે બાપજી, તમે તો મારો સિધ્ધાંતજ તોડી નાંખ્યો. સ્વામીજીએ કહ્યું, જે તૂટી જાય એને સિદ્ધાંત કહેવાય નહીં. આ નારા લગાવનાર વ્યક્તિને ત્યાં TV, ફોન, ફ્રીઝ, ગાડી બધું છે અને કહો કે नहीं चाहिए…. તો તારા ઘરમાંથી તો બધું કાઢ. ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક એમ બે વિદ્યાઓ છે. રાષ્ટ્રને જો તમે આ બધી ભૌતિક ઉપલબ્ધીઓથી બચાવવા માંગો તો રાષ્ટ્ર ભિખારી થઇ જશે.એટલે ઉપનિષદ માત્ર અધ્યાત્મવાદી નથી પણ સમગ્રતાવાદી છે. એ તમારા બાહ્ય અને આંતર જીવન એમ બંનેને સુખી કરવા માંગે છે. કોઈકે કહ્યું કે આ નારા લગાવનાર વ્યક્તિએ ગયા વર્ષે ત્રણ લાખ રૂપિયાનું બનાવતી બિયારણ ખેડૂતોને વેચી દીધું હતું. આમાં આધ્યાત્મિકતા ક્યાં રહી? ત્યારે ઉપનિષદ કહે છે, “संभूतिं च विनाशं च यस्ततद्वेदोभयँस:, विनाशेन मृत्युम तीर्त्वा सम्भूत्यामृतमश्नुते”(१४),  “विद्यां चाविद्यां च यस्तदवेदोभयंसह, अविद्यया मृत्युम तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते” (११). આ પાંચ-છ શ્લોકો સાથે સમજી લેવાના છે. તો અવિદ્યા જે ભૌતિક વિદ્યા છે, એનાથી શું ફળ પ્રાપ્ત થશે?  मृत्युम तीर्त्वा મૃત્યુને ટ્રાઇ જશો. મરી જવું એ મૃત્યુ નથી. આ એક ભ્રાંતિ છે, મરી તો બધાને જવાનુંજ છે. અહીં મૃત્યુનો અર્થ લાચાર જીવન કહ્યું છે. લાચાર જીવન એટલે શું? પેટ નથી ભરી શકાતું, કપડાં નથી સિવડાવી શકાતાં, ઘર નથી, નોકરી નથી, વિગેરે. આ લાચારીને તમે બે માર્ગે દૂર કરી શકો. એક તો જેના કારણે તમે લાચારી ભોગવો છો, એની ઈચ્છાજ ન કરો. ખાવાનું નથી તો ખાવાની ઈચ્છાજ ન કરો અથવા જે મળે, જ્યાં ત્યાંથી મળે એ ખાઈ લો. એવું લખ્યું છે, “प्रातष्टिततले तले विटपीनाम चिराणी कंठांकुरु” એ ભાઈ તને રહેવાનું ઘર ના મળતું હોય તો કોઈ ઝાડ નીચે રહે. તો વસ્ત્રો ક્યાંથી લાવીશ? . चिराणी कंठांकुरु તો એમ કરીને કોઈએ ચીંથરા ફેંકી દીધા હોય તે બધા ભેગાં કરીને એ ગોદડી બનાવી લે. પછી કોઈ ટુકડા આપે તે અને કોઈનું ફેંકી દીધેલું હોય તે ખાઈને જીવ. પણ “सम्मानम कलयाती घोलगर्लम निचापमानंस:” પણ મારી પાસે ઘર નહિ હોય, મિલકત નહિ હોય તો બધા લોકો અપમાન કરશે. તો સહન કરીને જીવન પૂરું કરી નાંખ, પણ ઈચ્છા કરીશ નહીં. એમ ત્યાગ માર્ગમાં વૈરાગ્યની પ્રધાનતા છે. આ એક માર્ગ થયો. દેશ આ રીતે ગરીબ થતો હોય છે. બીજો માર્ગ એ કે જે તમારી લાચારી છે એને દૂર કરવા પુરુષાર્થ કરો. હાથ-પગને કામે લગાડો, મગજને કામે લગાડો. તમારા ઘરમાં એક નહિ દશ ઘડિયાળ લગાવેલા હોવા જોઈએ. તમે એટલું કમાવો કે તમારું ઘર ભરેલુંને ભરેલું રહે. ઉપનિષદ કોઈને સાધુ-સાધ્વી બનવાનું કહેતા નથી. તમારી યુવાન બહેન દીકરી વિધવા થઇ હોય તો એને ભણાવો.
 કરાવડાવો અને પોતાના પગ ઉપર ઊભી રહે એટલું એને આવડવું જોઈએ. એને સાધ્વી બનાવશો નહીં (પણ યોગ્ય પાત્ર મળતું હોય તો પુનર્લગ્ન કરો). એટલે ઉપનિષદ કહે છે, अविद्यया मृत्युम तीर्त्वा છોકરો છે તો એને પોતાના પગ ઉપર ઊભો કરો. ગમે ત્યાં જાય, લાત મારીને પૈસો પેદા કરે. એનું નામ કહેવાય લાચારીમાંથી છૂટવું. અને પછી विद्ययाऽमृतमश्नुते હવે અધ્યાત્મવિદ્યાથી અમૃતત્વનું પણ થશે. અમૃતત્વ એટલે અધ્યાત્મ પ્રસાદ. એટલે પ્રત્યેક પરિસ્થિતિમાં તમારી પ્રસન્નતા અક્ષમ રહે એનું નામ અધ્યાત્મ પ્રસાદ. તમે પુરુષાર્થ કર્યો, પ્રાપ્ત કર્યું પણ પછી ખોવાઈ ગયું, બળી ગયું કે ચોરાઈ ગયું છતાં તમારી આધ્યાત્મિકતાના કારણે તમારા ચહેરા ઉપર ગ્લાનિ કે શોક આવતો નથી. સૌરાષ્ટ્રમાં એક ઘટેલી ઘટના સાંભળો. એક લુવાણા ઠક્કર હતા. મોટી ઉંમર સુધી સંતાન ન હતું એટલે અધ્યાત્મ માર્ગે ચઢી ગયેલા અને પછી કહે કે સારું થયું ભગવાને બહુ દયા કરી કે આપણને છોકરાં આપ્યા નહીં. આ ઠક્કરે એમાંથી મન વાળી લીધું, એનાથી મોટું જ્ઞાન નથી, મોટી સમજણ નથી. બંને સત્સંગ ઉપર ચઢી ગયા. એમને થયું કે કોઈ સંત પ્રત્યક્ષ મળે તો એની હૂંફથી જીવન જીવી શકાય. એક બીજી વાત યાદ રાખજો કે તમે આધ્યાત્મિક માર્ગમાં ખુબ આગળ વધ્યા હોવ તો તમારી ઈચ્છા પુરી કરવાની જવાબદારી ભગવાનની છે. जो इच्छा करि हों मन मांहि रामकृपा कछु दुर्लभ नाहीं. આગળ વધવાનો અર્થ થાય કે તમને પુરી ન થાય  એવી ઈચ્છા થાયજ નહીં. બન્યું એવું કે એમને એક સંત મળ્યા અને કહ્યું ભગત મારે તમારે ત્યાં રહેવું છે. ૦૦
 

3 ટિપ્પણીઓ

Filed under Uncategorized

3 responses to “– ઉપનિષદ/ સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી

  1. એક વાર સ્પીડ રિડિંગ કરી ગયો. પણ આમાં એ ન ચાલે સમય કાઢીને બેવાર આ લેખ વાંચવો પડે અને વિચારવો પડે. મેં એમના પુસ્તલો વાંચ્યા છે. એક વખત ન્યુ જર્સીમાં એમને સાંભળ્યા છે. શ્રી ભીખુભાઈ એમના સત્સંગી છે. એક સમયના પાડોસી ભીખુભાઈ સાથે જૂની મૈત્રી છે.

  2. પ્રવીણભાઈની વાત બિલકુલ સાચી છે. આ લેખ બે-ત્રણ વખત વાંચવો જ પડે અને વાંચવો જ જોઈએ…

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s