ચાણક્યની રાજનીતિ

 
 
 ચાણક્યની રાજનીતિ – વડોદરા – શાસ્ત્રના ત્રણ ભેદ કર્યા છે. ધર્મ શાસ્ત્ર, દર્શન શાસ્ત્ર અને નીતિ શાસ્ત્ર. જે સમુહની બાહ્ય વ્યવસ્થા કરી આપે એને ધર્મ શાસ્ત્ર કહેવાય છે. વ્યવસ્થા વિના કોઈ પણ પ્રક્રિયા સારી રીતે ચાલી શકે નહીં. વ્યવસ્થાથીજ માણસો સુખી રહેતા હોય છે. આપણે ત્યાં એક મોટું દુર્ભાગ્ય એ છે કે આપણે ધર્મ અને સંપ્રદાય બંનેને એકજ માનીએ છીએ. ઘણીવાર તો ધર્મ ગાયબ રહી જાય અને સંપ્રદાય માત્ર રહી જાય છે. સંપ્રદાય છે એ જનસમુહની વ્યવસ્થા નથી કરતો પણ પોતાની અપેક્ષાઓ પૂરી કરવાની વ્યવસ્થા કરે છે. તમે નાસ્તિક હોવ કે આસ્તિક હોવ, વ્યવસ્થા વિના તો જીવી શકાવાનું નથી. જો તમે પૂરા મનુષ્ય સમાજમાંથી ધર્મ વ્યવસ્થાને બાદ કરી નાંખો તો પછી આપણી પાસે બે વ્યવસ્થા બાકી રહે તે રાજ વ્યવસ્થા અને સમાજ વ્યવસ્થા. રાજ વ્યવસ્થા દંડાના જોરે ચાલતી હોય છે. બિહારનું ઉદાહરણ સાંભળો. રાજ વ્યવસ્થા તૂટી પડે પછી એ દેશમાં રહેવાય નહીં. રાજ વ્યવસ્થા બહું ભરોસા પાત્ર નથી હોતી, પણ જરૂરી છે. જરૂરી હોવા છતાં એનો પ્રભાવ ક્યારે ક્ષીણ થઇ જાય એ કહેવાય નહીં. જયારે ધર્મ વ્યવસ્થા શ્રદ્ધાના જોરે ચાલતી હોય છે અને શ્રદ્ધા બહું જલ્દી તૂટતી નથી. @5.30min. ધર્મ વ્યવસ્થા માણસના હૃદયમાં, શ્રદ્ધામાં બેઠી હોય છે અને બચપણથી બેઠી હોય છે. એ એને શીખવાડે છે કે, આ ન થાય. કેમ ન થાય? કારણકે પાપ લાગે. એક નાસ્તિક સજ્જનને પૂછ્યું કે તમારે ત્યાં પાપ શું? અને પુણ્ય શું? એ બાબતની ચર્ચા સાંભળો. નાસ્તિકોમાં પાપ-પુણ્ય જેવું કશું હોતું નથી. પાપ-પુણ્ય જેવી કોઈ વસ્તુ ન હોય તો પતિ-પત્નીના સંબંધો કેવી રીતે ટકશે? નાસ્તિક સજ્જને કહ્યું, એ તો અમારે ત્યાં છૂટ છે. એમના મેગેઝીનમાં લખ્યું છે કે રાજીખુશીથી થતું હોય તો વાંધો નહીં. સ્વામીજી કહે છે કે મને ઘણો સંકોચ થાય છે કે વધુ આગળ બહું વાતો નહિ બોલી શકું. ભાઈ-બહેનના લગ્ન થઇ શકે કે નહિ? ધર્મ કહેશે કે નહિ કરી શકાય. પણ કોરી બુદ્ધિથી નિર્ણય ન કરી શકો કે ના કરી શકાય. ત્યારે તમારી આગળ રસ્તો શું રહેશે? એક મોટી અવ્યવસ્થા ઊભી થઇ જશે. એ અવ્યવસ્થા માત્ર કાયદાથી તમે થોડાક ક્ષેત્રો સુધી રોકી શકો પણ બધા ક્ષેત્રોમાં ના રોકી શકો. એટલે ધર્મ એક વ્યવસ્થા છે અને એ આખા જન સમુદાયની વ્યવસ્થા કરે છે. તમને એક સોનાનો હાર મળ્યો હોય, કોઈ જોતું નથી અને ગજવામાં મૂકી દો છો તો ધર્મ એમ કહે છે, “मातृवत् परदारेषु परद्रव्येषु लोष्ठवत, आत्मवत् सर्वभूतेषु यपश्यति सो पश्यति” આ પારકું ધન છે અને મારાથી લેવાય નહીં. માંએ બચપણથી કુટી કુટીને સંસ્કાર નાંખ્યા છે, એ સંસ્કાર તમને કહેશે કે આ દ્રવ્ય મારાથી લેવાય નહિ અને જેનો એ હાર હોય તેને ખોળીને તમે પાછો આપવાનો પ્રયત્ન કરશો. આમ સમુહની જે બાહ્ય વ્યવસ્થા છે, એમાંજ સુખ છે. યાદ રાખજો કે આ બે ક્ષેત્રો જો અવ્યવસ્થિત થઇ જાય તો કોઈ પ્રજા કદી સુખી ન થાય. એક તો અર્થ ક્ષેત્ર અને બીજું સેક્ષ ક્ષેત્ર. અર્થ ક્ષેત્ર જો અવ્યવસ્થિત થઇ જાય તો “મારે એની તલવાર, લૂંટોજ બસ લૂંટો” અને એવીજ રીતે  સેક્ષ ક્ષેત્ર પણ અવ્યવસ્થિત થઇ જાય, તો પ્રજા દુ:ખી દુ:ખી થઇ જાય. @10.00min. કોઈપણ વ્યવસ્થા સનાતન નથી હોતી. વ્યવસ્થા સમયની સાથે, સંદર્ભની સાથે ચાલતી હોય છે અને એટલોજ બદલાવ લાવવાની ક્ષમતા ધર્મમાં હોવી જોઈએ. જે ધર્મ શાસ્ત્રો પોતાની વ્યવસ્થાને સનાતન બનાવી દેતા હોય છે તે સમય બદલાતાં પછાત થઇ જતા હોય છે. કારણકે એ યુગદ્રષ્ટા નથી થઇ શકતા હોતા. વર્તમાન યુગ પ્રમાણે એમાં પરિવર્તન કરવું જરૂરી બની જતું હોય છે. પછી એક દર્શન શાસ્ત્ર છે, એ માણસની આંતરિક વ્યવસ્થાને ઠીક કરતું હોય છે. તમને કેટલાકને પ્રશ્નો થતા હોય છે કે, ઈશ્વર છે કે નહીં? છે તો કેવો છે? શું કરે છે? આત્મા છે કે નહીં? પરલોક છે કે નહીં? આ બધા આંતર પ્રશ્નો છે અને આ આંતર પ્રશ્નો પ્રત્યેક ચેતનાવાળા સમાજને થતાંજ હોય છે. ચીલાચાલુ જીવનવાળા તથા ઘરેડમાં નાંખેલાં માણસને આવા પ્રશ્નો નથી થતા. આસ્તિકતા એટલી કઠીન નથી જેટલી નાસ્તિકતા કઠીન છે. કારણકે નાસ્તિક્તાની પાસે આસ્તિકતા જેવાં સમાધાનો નથી. હાર્ટની રચના વિશેનું ઉદાહરણ સાંભળો, કે સામાન્ય તંદુરસ્ત માણસનો BP નો આંકડો 120/80 કોણે નિર્ધારિત કર્યો? લોહીની થીક્નેસ કોણે નક્કી કરી? આસ્તિક તો કહેશે એ તો ભગવાનની રચના છે. નાસ્તિક કહેશે, એ તો કુદરતનું કામ છે. પણ કુદરત છે કોણ? કુદરત નામનો કોઈ માણસ છે? કુદરત જડ છે કે ચેતન? જો કુદરત જડ હોય તો કોઈ આવી વ્યવસ્થા ન ઊભી કરી શકે. એટલે નાસ્તિક્તામાં સમાધાન બહુ દુષ્કર છે, કઠીન છે. શરીરની રચના એ કોઈ ડીઝાઈનરે ડીઝાઇન બનાવી છે, વધુ આગળ સાંભળો. તમે નાસ્તિક હોવ કે આસ્તિક, બહું શાંતિથી તમે દર્શનનું અધ્યયન કરો તો તમને લાગશે કે ઋષિઓએ આ બાબતમાં ઊંડું સંશોધન કર્યું છે. કેટલાક ધર્મો પાસે દર્શનો નથી. ઇસ્લામ પાસે દર્શન નથી. અલ્લાહ કેવો છે? શું કરે છે? કશું પૂછવાનું નહીં. @15.01min. એની એક બહું મોટી શાંતિ હોય છે કે કંઈ માથાકુટજ નહિ, અલ્લાહ છે એટલે છે. અને આપણે ત્યાં કંઈ વિવાદ, કંઈ વિવાદ કે દર્શનોમાં પણ કેટલાંયે પક્ષો છે. તમને નવાઈ લાગશે કે ઈશ્વર નથી એનું પણ દર્શન છે. બૌધ ધર્મના એક વિદ્વાને વેદને પ્રમાણભૂત નથી કર્યા અને ઈશ્વરનું પ્રમાણ સ્વિકારતા નથી એને પણ આપણે એક કાંકરી મારી નથી. આવું તમે ઇસ્લામમાં કે ચર્ચવાળાને ત્યાં ન લખી શકો. સ્વામીજી MILANO, ઇટલી ગયેલા ત્યાની ચર્ચની મુલાકાત વિષે સાંભળો. આપણું એક બહું મોટું સદભાગ્ય છે કે ચાર્વાકથી માંડીને બીજા વિદ્વાનોને કોઈને જીવતા બાળ્યા નહિ કે જેવા ક્રિશ્ચિઅનોએ બાળ્યા. આજે પણ એમના પુસ્તકો છે, એમની વિચાર ધારા છે અને એનો આદર કરવામાં આવે છે. એનું કારણ આ દર્શનો છે. દર્શનો તમને વિચાર કરવાની અને પ્રશ્નો કરવાની છૂટ આપે છે. બૌદ્ધોના સામે સૌથી વધુ ટક્કર લેનાર વિદ્વાન ઉદયનાચાર્યએ ઈશ્વર સિદ્ધિનો ગ્રંથ લખેલો છે, એમાં તર્કનો જવાબ નાસ્તિકોની ભષામાંજ તર્કથી આપ્યો છે.  ઉદયનાચાર્ય દર પૂનમે જગન્નાથપુરીના દર્શન કરવા જતા. એક દિવસ જયારે  જગન્નાથપુરી પહોંચ્યા ત્યારે દરવાજા બંધ થઇ ગયેલા. @20.22min. ઉદયનાચાર્યને રીસ ચડી. તમને રીસ ન ચડે તો એનો અર્થ એવો થાય કે તમને પ્રેમજ નથી. ભક્તને ભગવાન પર રીસ ચડી. એમણે એક સુંદર શ્લોક લખ્યો, “मदधिना तवस्थिति: ऐश्वर्य मदमत्तोसि, उपस्थितिषु बौद्धेशु मदधिना तवस्थिति” તું જગન્નાથ છે, આ ઐશ્વર્યનો તને મદ ચઢી ગયો છે. મારા જેવો માણસ એક મહિનો પગે ચાલીને આવે અને તેં દરવાજા બંધ કરી દીધા છે, પણ યાદ રાખજે આ તારા ચોકમાં જયારે નાસ્તિક બૌદ્ધો ઊભા થશે અને તું નથી એવી ચેલેંજ કરશે, ત્યારે તારી સિદ્ધિ હુંજ કરવાનો છું, તારી સ્થિતિ મારે આધીન થઇ જશે. લોકો કહે છે કે ફટ દઈને દરવાજા ઉઘડી ગયા હતા. આ દર્શન શાસ્ત્ર છે, એ તમારા આંતરિક, આધ્યાત્મિક પ્રશ્નોના ઉકેલ માટે છે. જે શાસ્ત્ર પ્રશ્નોના ઉકેલ કરતુંજ નથી, એ શાસ્ત્રજ નથી. વિવેકાનંદ ફરતાં ફરતાં આંધ્રના એક મંદિરમાં ગયેલા. (ત્યારે અમેરિકા ગયેલા ન હતા), ત્યાં મંદિરના ઓટલા ઉપર પંડિતો સાત દિવસથી શાસ્ત્રાર્થ કરતા હતા કે “સંડાસ જઈ આવ્યા પછી હાથ પાંચ વાર ધોવા કે સાત વાર ધોવા? આ પ્રશ્ન ઉકેલ્યો કે ઊભો કર્યો. આ કોઈ પ્રશ્નજ નથી.મુજફ્ફર નગર (UP)માં રામાયણનું પારાયણ થયેલું ત્યારે નવી બનાવેલી સુંદર ધર્મશાળામાં સાધુઓએ સાબુના બદલે માટીથી હાથ ધોયા એટલે બધા પાઈપો બંધ થઇ ગયા, કારણકે તમે ભૂતકાળમાં જીવો છો અને યુગની સાથે ચાલતા નથી. @25.35min. મારે જે ચર્ચા કરવી છે તે નીતિ શાસ્ત્રની. ગુજરાતમાં નીતિનો અર્થ જુદો છે, કે અમે નીતિથી જીવીએ છીએ પરંતુ સંસ્કૃતમાં એનો અર્થ થાય છે કે “પોતાના બચાવ માટે યુક્તિઓ બતાવે એનું નામ નીતિ” તમે ઈચ્છો કે ન ઈચ્છો, તમે એક એવા સમાજમાં જીવો છો કે તમારા ઉપર હંમેશાં જાત જાતનો ખતરો રહેતો હોય છે. જાનનો ખતરો, ધનનો ખતરો, પ્રતિષ્ઠાનો ખતરો, ઈજ્જત-આબરુનો ખતરો વિગેરે. હવે એ ખતરાઓ વચ્ચે તમારો બચાવ, તમારું રક્ષણ કેવી રીતે કરી શકશો? અને જો એ રક્ષણ કરતા તમને ન આવડે તો તમે ધર્મનું પાલન કરીને અને દર્શનની સમજણ હોવા છતાં તમે સુરક્ષિત ન રહી શકો. એ સુરક્ષાના ઉપાયો સૌથી વધુમાં વધુ રાજાને હોય છે કે જેને આખો દેશ ચલાવવાનો હોય છે. રાજા જો દેશની સુરક્ષા ન કરી શકે તો આખા દેશને પેઢીઓ દર પેઢીઓ સુધી ભોગવવું પડે. એટલે રાજનેતાએ નીતિ શાસ્ત્રોનું અધ્યયન કરવું બહુ જરૂરી છે. અમારે ત્યાં એવી માન્યતા છે કે પંચતંત્ર અને હિતોપદેશ જેવા ગ્રંથો રાજાના દીકરાઓને ભણાવવા રચાયેલા હોય છે. એક પંચતંત્રની વાંદરા અને મગરની વાત સાંભળો. @30.27min. ચાણક્યે લખ્યું છે, જે સ્ત્રી હઠીલી અને વહેમીલી હોય એ જરૂર માર ખાવાની. એક બહેનોની સભાની વાત સાંભળો. વાંદરા અને મગરની વાત એ કુટનીતિનું ઉદાહરણ છે. આપણે કોઈને દુઃખી નથી કરવા, કોઈને હેરાન નથી કરવા પણ કોઈ આપણને નુકશાન પહોંચાડતું હોય તો એ નુકશાનમાંથી કેવી રીતે બચવું એનું નામ નીતિ શાસ્ત્ર છે. અહિયાં ગાંધીજીનો સત્ય અને અહિંસાનો સિધ્ધાંત ન ચાલે. “कृता कृत्येम्न्मन्येत क्षत्रियो युधिसन्गत” જયારે તમે યુદ્ધ કરવા યુદ્ધે ચઢ્યા છો તો વેદિયા ન થવું, આને નીતિ કહેવાય અને એ જો તમને ન આવડે તો રાજને તમે હાની પહોંચાડી દો, એટલે આ રાજનીતિ છે એ બહું જરુરી છે. @34.19min. આ દેશમાં એક બહુ મોટા રાજા થાય છે, એનું નામ છે નંદ રાજા અને એ જુલ્મી રાજા છે અને એના જુલમનો શિકાર ચાણક્ય(વિષ્ણુ દત્ત) પોતે પણ થયો છે. બે પ્રકારની પ્રજા હોય છે, જુલમ સહન કરનારી અને બીજી જુલમનો સામનો કરનારી. અફઘાનિસ્તાનમાં રશિયા આવ્યું, અફઘાનોએ એનો વિરોધ કર્યો અને સાત વર્ષને અંતે રશિયાને ભાગવું પડ્યું. વિયેતનામમાંથી અમેરિકાને ભાગવું પડ્યું, આ એક પ્રજા હોય છે. એક બીજી પ્રજા હોય છે કે જવા દો ને, આપણે શું? આપણે ભલા અને આપણી દુકાન ભલી, આપણું રસોડું ભલું, આપણું ઘર ભલું. જેને રાજ કરવું હોય તે કરે, દુનિયાની પંચાતમાં આપણે પડવું નથી. પહેલી પ્રજાનો ઈતિહાસ હોય છે, જયારે બીજી પ્રજાનો ઈતિહાસ હોતો નથી, કારણકે તેઓ ઘટનાઓ નથી ઘટાડી શકતા. ઘટનાઓના તેઓ દાસ હોય છે. ગાંધીજીને આફ્રિકામાં ટ્રેનમાંથી ફેંકી દીધા. બધાએ કહ્યું, આ કડવો ઘૂંટડો પી જાઓને? આ મોટી સત્તા આગળ આપણું શું ચાલવાનું હતું? પણ આ માણસની અંદર એવું કોઈ તત્વ છે કે એમણે ત્યાંથીજ સામનો કરવાની શરૂઆત કરી. મારી સમજણ પ્રમાણે ગાંધીજીમાં પ્રતિક્રિયા અહીંથી શરુ થાય છે. બીજરોપણ અહીંથી થયું, અંતે દક્ષિણ આફ્રિકા સ્વતંત્ર થયું. બધામાં આવી શક્તિ-વૃત્તિ કે ફના થવાની તૈયારી નથી હોતી. બધા તો જીવવા માટે જન્મ્યા હોય છે અને એવા લોકો ઈતિહાસ નથી રચી શકતા. મુત્સદ્દીગીરી વિનાનું પરાક્રમ આંધળું હોય છે અને મુત્સદ્દીગીરી ભણાવવાની કોલેજ નથી હોતી એ તો માણસમાં જન્મજાત હોય છે. અકબર-શિવાજી ભણવા ન હોતા ગયા પણ એ બંને મુત્સદ્દી છે, એટલે એમને સફળતા મળી છે. અપમાનિત થયેલો, હતાશ-નિરાશ થયેલો ચંદ્રગુપ્ત જંગલોમાં રખડી રહ્યો છે, ત્યાં એને જોયું તો એક ચોટલીવાળો શ્યામ વર્ણનો બ્રાહ્મણ કંઈક ખોદી રહ્યો છે એટલે ચંદ્રગુપ્તે પૂછ્યું કે ભાઈ, તું શું ખોદી રહ્યો છું? પેલા બ્રાહ્મણે કહ્યું કે મને આ છોડની ઠેસ લાગી છે એટલા માટે એને મૂળમાંથી કાઢી રહ્યો છું. ચંદ્રગુપ્તે કહ્યું, જરા ફરીને ચાલવાનું. પણ પેલા બ્રાહ્મણે(ચાણક્યે) કહ્યું, ના, હું એ સિદ્ધાંતમાં નથી માનતો. ચંદ્રગુપ્તે વિચાર્યું કે આ માણસ કામનો છે. જે લોકો ફરીને ચાલે છે, એ લોકો ઈતિહાસ નથી રચી શકતા.@40.36min. બેયની મૈત્રી થઇ ગઈ. ભગવાન જેને સફળતા આપવા માંગતો હોય છે એની પાસે એક સારી ટીમ થઇ જતી હોય છે. તમે ગમે એટલા બહાદુર હોવ પણ ટીમ વિના તમે કામ નથી કરી શકતા હોતા. ટીમ એક-બીજાની પોષક હોવી જોઈએ, પગ ખેંચનારી ન હોવી જોઈએ. શિવાજીનું ઉદાહરણ સાંભળો. ટીમ વિના મોટાં કાર્ય નહિ કરી શકાય. અત્યારે ભારતમાં આજ મોટું દુઃખ ઊભું થયું છે. ચંદ્રગુપ્ત અને ચાણક્યની ટીમે એક વિશાળ સલ્તનતની સ્થાપના કરી. ચાણક્યની વિશેષતા એ છે કે એ અવિવાહિત છે અને ગામની બહાર પર્ણ કુટીમાં રહે છે. રાજા રાજમહેલમાં રહે છે. એ મને છે કે હું રાજાનો મંત્રી છું અને મારે જો સલાહકાર તરીકે સલાહ આપવાની હોય તો મારી આર્થિક આવશ્યકતાઓ ઓછામાં ઓછી હોવી જોઈએ કે જેથી મારે રાજા સામે લાંબો હાથ ન કરવો પડે. “જેનું પેટ પરાધીન એના વિચારો પરાધીન” પારકા રોટલા ખાઈને તમે સ્વતંત્ર વિચાર ન રાખી શકો. સુખ-સગવડો એવી વસ્તુ છે કે એક વખત ભોગાવો પછી એને છોડી ન શકો. એક રાજા-દિવાન અને ભરવાડનું ઉદાહરણ સાંભળો. 
@46.31min. સગવડોને નિરંતર ભોગવ્યા કરો અને પછી છોડી દેવી હોય તો ના છૂટી શકે, તમે એના દાસ થઇ જાવ. રાજાને તમે સાચી સલાહ આપો ત્યારે સંબંધ તૂટવાનો ભય રહેતો હોય છે. સંબંધ તૂટવાનો જેને ભય ન લાગતો હોય તેજ તમને સાચી સલાહ આપી શકે. “सचिव बैद्य गुरु तीन मुजो, प्रिय बोलही भय आस” (तुलसीदास). એક મહાત્માની વાત સાંભળો કે ચુંટણીના ટાઇમે એમને ત્યાં પાંચ-દશ નાળીયેર મૂકી રાખે કે જે ઉમેદવાર આવે એને નાળીયેર આપવાનું. જીતે તો કહેવાય કે મારા નાળીયેરથી જીત્યા અને હારે તો કંઈ થોડો દાવો કરવા આવવાનો છે? ચાણક્ય સમજે છે કે મારે સાદું જીવન જીવવાનું કે કાલે રાજ્યાશ્રય ન હોય તો પણ હું મસ્તીથી, ખુમારીથી જીવન જીવી શકું. મહાભારતનું ભીષ્મનું વસ્ત્રાહરણ વખતનું ઉદાહરણ સાંભળો.
 
 
B – VADODARA – ચંદ્રગુપ્ત-ચાણક્યનો મેળ થયા પછી આખા ભારતનો મોટો ભાગ ઠેઠ કાબુલ-કન્ધારથી માંડીને નર્મદા સુધીનો ભાગ મૌર્ય સામરાજ્યમાં લઇ આવ્યા. ચંદ્રગુપ્તની માં છે, “મુરા” એ નંદ રાજાની દાસી, જાતે વાળન્દ છે અને એટલે મૌર્ય નામ પડ્યું છે. ચાણક્યને કોઈ એલરજી નથી જેવી શિવાજી પ્રત્યે દક્ષિણના બ્રાહ્મણોની હતી. ચાણક્ય જાણે છે કે ચંદ્રગુપ્ત એ કાર્ય કરી શકશે. તમે ચાણક્યને વાંચજો એણે તે જમાનામાં વિધવા વિવાહની, છૂટા છેડાની છૂટ આપી છે. ચાણક્ય ધરતી ઉપરનો માણસ છે, એટલે એ વાસ્તવવાદી છે અને એવાજ માણસો પ્રશ્નો ઉકેલી શકે. અતિ-આદર્શવાદીઓ પ્રશ્નો ઉકેલી ન શકે. એણે એવું નથી લખ્યું કે “અહિંસા પરમો ધર્મ” એણે લખ્યું છે કે ગામમાં કસાઈ ખાનું ક્યાં હોવું જોઈએ? કસાઈ કેવો હોવો જોઈએ? માંસ કેવું વેચવું જોઈએ? કયા પશુઓને મારવા કયા પશુઓને ન મારવા વગેરે બધી વ્યવસ્થાઓ લખી છે. એણે દારૂનું પીઠું ક્યાં રાખવું એ પણ લખેલું છે. દારૂબંધી એ ધરતી ઉપરનો ઉકેલ નથી, એ આદર્શવાદ છે અને આદર્શવાદજ પાખંડ ઊભું થતું હોય છે. સુઈગામમાં જાડેજા લોકોની વાત સાંભળો. જિંદગીમાં આદર્શ હોવો જોઈએ પણ અતિ આદર્શથી અવ્યવહરિક થઇ જવાય છે. તમે આખી વ્યવસ્થાને બગાડી નાંખશો. ચાણક્ય વાસ્તવવાદી છે, એણે તો દારૂના પીઠાં ઉપરાંત પ્રત્યેક નગરમાં વારાંગનાઓ કેવી રીતે રહે અને શું કરે એને આખી વ્યવસ્થા લખેલી છે. એણે એવું લખ્યું છે કે જો તમારે શહેરને ચોખ્ખું રાખવું હોય તો, શહેરના રોડ નીચેથી ગટરને પસાર થવા દેવી જોઈએ. જો તમે ગટરનોજ વિરોધ કરશો તો ગટર ઉપર આવી જશે અને બધે દુર્ગંધ ફેલાઈ જશે. જો કુળવધુનું-સન્નારીનું રક્ષણ કરવું હોય તો તમારે આ રસ્તાનો પણ સ્વીકાર કરવો પડે, નહિ તો કોઈ કુળવધુ સલામત ન રહી શકે. યુદ્ધ થતું હોય તો સામ, દામ, દંડ, ભેદ જે કંઈ થતું હોય તે કરવાનું પણ વિજય મળવો જોઈએ. @5.07min. ચાણક્યે લખ્યું છે કે તમારે જો યુદ્ધજ ન કરવું હોય તો સારામાં સારો રસ્તો એ છે કે, તમારા પાસે એટલાં મોટી સંખ્યામાં આધુનિક શસ્ત્રો હોય, મોટી સેના, સારામાં સારા સેનાપતિઓ હોય કે તમારે યુદ્ધજ ન કરવું પડે. યુદ્ધ થતું હોય છે, તમારી કમજોરીથી, તમારી દુર્બળતા તમારા દુશ્મનોને આમંત્રણ આપે છે. અમેરિકામાં કેમ યુદ્ધ નથી થતું? તે સાંભળો. અમેરિકા હંમેશાં યુદ્ધને દૂર રાખે છે. નેપાળમાં માઓવાદીનું એટલું બધું બળ કે એ આપણે ત્યાંજ આવવાનું છે. હમણાં આંધ્રના એક બહું મોટા ઓફિસર આવેલા તે બિચારા રડી પડ્યા હતા. એ લોકો 300 કરોડ રૂપિયા ટેક્ષ ઉઘરાવે છે અને બોર્ડ લગાડ્યા છે કે અમે સરકારને માનતાજ નથી. જો તમારે યુદ્ધને દૂર રાખવું હોય તો એ યુદ્ધને જ્યાં થતું હોય ત્યાંજ અટકવી દો. એક સૂત્ર છે “આક્રમણ એ રક્ષણનો પહેલો ઉપાય છે” યુદ્ધના ચાર પ્રકાર છે. રાજપૂતોના, મરાઠાઓના, અંગ્રેજોના અને બીજા અન્યોના, એ વિષે સાંભળો. @10.12min. બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં ચર્ચિલ કે કોઈ બીજા લડવા ન હોતા ગયા, એ તો બેઠા બેઠા મુત્સદ્દીગીરીના નિર્ણયો કરતા હતા. આપણે આપણાં પરાજયમાંથી શીખવું જોઈએ અને વિજયનો ઉન્માદ પણ ન કરવો જોઈએ. રાજપૂતોના યુદ્ધો પરિણામ વિનાના, પરાક્રમથી, બહાદુરીથી ભરેલા હોય છે, કારણકે રાજા પોતે લડવા જાય છે. પૃથ્વીરાજ અને શાહબુદ્દીનની લડાઈ વિષે સાંભળો. શાહ્બુદ્દીનનું એક લાખનું સૈન્ય સામે પૃથ્વીરાજનું ત્રણ લાખનું સૈન્યને ભાગવું પડ્યું અને વેર-વિખેર થઇ ગયું. પૃથ્વીરાજ અંતે કેદ પકડાયા. એટલે ચાણક્ય મુત્સદ્દી છે અને એની ઝુંપડીમાં બેઠો બેઠો રાજાની દોરવણી કરે છે. જે વૃદ્ધ માણસોની સલાહ લે તે ડાહ્યો માણસ કહેવાય. મૂર્ખાઓને કોઈની સલાહ લેવાની જરૂરજ નથી હોતી, કારણકે એમને એવું લાગતુંજ નથી કે તે પોતે અધૂરા છે. ટૂંકમાં તમારી પાસે સારાં શાસ્ત્રો હોય, મોટી સેના હોય, સારા સેનાપતિઓ હોય અને આક્રમણ કરવાની શક્તિ હોય તો તમારે યુદ્ધ કરવુંજ ન પડે. આપણે ઊંધા રસ્તે ચાલ્યા, આપણાં નેતાઓએ કહ્યું કે શસ્ત્રો વિખેરી નાંખો, લશ્કર વિખેરી નાંખો. લશ્કરની જરુરજ નથી. અંગ્રેજોના ગયા પછી શસ્ત્રો ઉત્પાદન કરતાં બધા કારખાનાં બંધ કરી દીધાં અને લશ્કરને બહું ઉપેક્ષિત કરી દેવામાં આવ્યું એટલે 1962માં આપણે હારી ગયા. હવે ભાન થયું કે આ પાયાનું રોંગ થીંકીંગ છે. બીજું રોંગ થીંકીંગ એ હતું કે આપણો કોઈ મિત્ર નહિ અને તટસ્થ થઇ ગયા. ખરેખરતો જેની પાસે જૂથ ન હોય તે તો માર ખાતો હોય છે. એટલે જૂથનું બળ હોવું જરૂરી છે. ચાણક્યે લખ્યું છે કે તમારા પાસે બજેટ ન પહોંચતું હોય અને મોટી સેના ન ઊભી કરી શકતા હોવ તો, મિત્રો બનાવો અને મિત્રોનું સંયુક્ત બળ ઊભું કરો. હમણાં જો યુદ્ધ થયું હોત તો આપણું કોણ હતું? પાકિસ્તાનની પાસે તો અમેરિકા, ચાઈના અને 40-45 ઇસ્લામિક રાષ્ટ્રો હતા. સુરક્ષા પરિષદમાં તમારી વાત કોણ ઉપાડવાનું હતું? ચાણક્યે લખ્યું છે, જો તમારું બજેટ ન પહોંચતું હોય તો તમે મિત્રો બનાવો અને સંયુક્ત મિત્રો થઇ એક શક્તિ ઊભી કરો. શક્તિથીજ રાજ થતું હોય છે. એટલે સજ્જનો, હું જોઉં છું કે આટલા વર્ષો પછી પણ ચાણક્ય વાસ્તવિક માણસ છે. મારી સમજણ પ્રમાણે ચાણક્ય પછી આ દેશને બીજો કોઈ ચાણક્ય મળ્યો હોય તો તે છે છત્રપતિ શિવાજી અને બીજા છે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ. દુર્ભાગ્ય એ છે કે આપણે વલ્લભભાઈને સમય ન આપ્યો, કુદરતે પણ ન આપ્યો અને લોકોએ પણ ન આપ્યો, બાકી એ જો પ્રધાનમંત્રી થયા હોત તો ન કાશ્મીરનો પ્રોબ્લેમ હોત કે ન ચાઈનાનો પ્રોબ્લેમ હોત કે ન તિબેટનો પ્રશ્ન હોત કારણકે એ ધરતી ઉપરનો માણસ હતો. ચાણક્ય આઉટ ડેટ નથી થતો, એનું એકજ કારણ છે કે એ પ્રશ્નોના ઉકેલ વાસ્તવિક રીતે બતાવે છે. @15.38min. એટલે સ્વ. કમળાશંકરભાઈ પંડ્યા એ તો રાજનેતા હતા, અને એ જમાનો હતો જ્યાંરે અહિયાં પ્રજા સમાજવાદી પક્ષ, સમાજવાદી પક્ષ અને સામ્યવાદી પક્ષની પણ ધારા ચાલતી હતી, ત્યારે કોંગ્રેસની પણ એક ધારા ચાલતી હતી અને ત્યારે હિંદુ મહાસભાનો પ્રભાવ ન હતો. કોંગ્રેસ પાસે બહું સારા કાર્યકરો હતા. ચાણક્યે બહું સુંદર વાતો લખી છે. એણે લખ્યું છે કે કોઈ માણસની જીભ ઉપર મધના ટીપાં મૂકવામાં આવે અને એ ત્રણ દિવસનો ભૂખો હોય અને તમે એવી અપેક્ષા રાખો કે મધના ટીપાં ન ચાટે અને ન જ ચાટે, તો સમજવાનું કે એ રાજનેતા ભ્રષ્ટાચાર કરશે નહીં. આપણાં અહિ પહેલી પેઢી તો સારી હતી પછી બીજી ત્રીજી અને પછી કોમવાદ આવ્યો અને હવે ગુંડાવાદ આવી ગયો. આપણે મોરલ વગરની પ્રજા છીએ  એટલે આ દેશને ફીટ થાય એવું બંધારણ બનાવવું જોઈએ. હાલનું બંધારણ અંગ્રેજો માટે છે, કારણકે એમની પાસે એક નિશ્ચિત મોરલ છે. ત્યાંના પ્રાઈમ મીનીસ્ટર વિલ્સને ફક્ત એક સભ્યની બહુમતીથી આખી ટર્મ પૂરી થાય ત્યાં સુધી રાજ કર્યું હતું. આપણાં અહીં એવી કોઈ શક્યતાજ નથી. આપણાં સૌના ઉપર એક જવાબદારી છે કે આ દેશની આઝાદીને કેમ ટકાવવી? @20.53min. એટલે સજ્જનો ચાણક્ય પ્રસ્તુત છે, ચાણક્ય વાસ્તવિક છે, વ્યહવારિક છે. એની પાસે પ્રશ્નો છે અને પ્રશ્નોના સનાતન ઉકેલ પણ છે. પ્રશ્નોને બગડતાં અટકાવવા હોય તો આપણે ચાણક્યની પાસે આવીએ અને ચાણક્યના માર્ગદર્શનના આધારે અને વર્તમાન યુગ પ્રમાણે આપણું પોતાનું માર્ગદર્શન ભેગું કરી દેશનું સુકાન ચલાવીએ. હું પરમેશ્વરને પ્રાર્થના કરું કે આપણે આપણાં દેશના હિતમાં ચાણક્યને એના યથાર્થ સ્વરૂપમાં સમજીએ અને જે કંઈ અત્યારે શક્ય હોય એનો સ્વીકાર કરીને ચાલીએ અને રાષ્ટ્રના પ્રશ્નોને ઉકેલીએ, એવી પરમેશ્વરને પ્રાર્થના, આભાર, ધન્યવાદ, હરિઓમ તત્સત. @24.32min. કુદરતી પ્રકોપ અને કર્મવાદ – ટર્કી (તુર્કસ્તાન)માં કમાલ પાસા થયા, એમણે ઘણાં સુધારા કર્યા. ઈરાનના શાહે, ઈરાનને યુરોપ જેવું બનાવી દીધું હતું પણ ખુમેની આવ્યા અને બધું હતું ત્યાનું ત્યાં કરી દીધું. ઈરાનની ભૂંડી દશા કરી નાંખી અને પછાત રાજ્ય બની ગયું. એટલે ધર્મ સુખ આપે છે અને દુઃખ પણ આપે છે. જો તમે યુગની સાથે એની વ્યાખ્યા ન કરી શકો, ન સ્વીકારી શકો, ન પચાવી શકો તો એ તમારો ધર્મ તમને દુઃખ આપનાર પણ થઇ શકે છે. કુદરત બહું સુખ આપે છે અને કોઈવાર દુઃખ પણ આપે છે. કોઈવાર કુદરત રૂઠે છે. કુદરત એની રીતે ચાલે છે.ધરતી કંપ, આંધી, અતિવૃષ્ટિ, અનાવૃષ્ટિ કરી દે છે. માણસો દુઃખી-દુઃખી થઇ જતા હોય છે. જૈન ધર્મના અનુયાયી એક સજ્જનની કર્મફળ વિશેની વાત સાંભળો. વાતવાતમાં, ડગલે અને પગલે પૂર્વના કર્મોની વાત કરો તો પુરુષાર્થની કોઈ જગ્યાજ નથી. @31.06min. એટલે કુદરતની અવ્યવસ્થામાં, વ્યવસ્થા રહેલી છે અને એ પણ જરૂરી છે. આજે જે ખનીજ, ઓઈલ નીકળે છે, એ લાખો વર્ષો પહેલાં થયેલા ધરતીકંપનું કારણ છે. આ કુદરતની વ્યવસ્થા છે. એક દુઃખ લોકોના દ્વારા આવતું હોય છે. થોડા વધારે પૈસા ખર્ચીને સારા મહોલ્લામાં રહેજો કે જેથી સારા માણસો મળે. સંસારમાં સારું માણસ મળે એનાથી બીજું કોઈ વધારે સુખ નથી. આપણે ત્યાં એવું લખ્યું છે કે જે રાજા ગુંડાઓનો નાશ કરે છે, એનાથી ઊંચો, પવિત્ર કોઈ બીજો રાજા નથી. @36.09min. સ્વામીજીની સંસ્થા તરફથી એક લાખ રૂપિયાનું દાન. ભગવાન સૌનું ભલું કરે, મંગળ કરે, આભાર, ધન્યવાદ, હરિઓમ તત્સત. @36.51min.  –  देशभक्तिके फ़िल्मी गीत – हम लाये हैं तुफानसे, कहनी है इक बात, एय वतन, एय वतन हमको तेरी कसम

Leave a comment

Filed under Uncategorized

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s