મહારાજા ભગવત સિંહનું જીવન ચરિત્ર પર સ્વામીજીનું પ્રવચન –

 
 
A – RAJA KEVO HOY? – RAJKOT – રાજા કેવો હોય? – રાજકોટ – પ્રવીણ પુસ્તક ભંડાર તરફથી આયોજિત મહારાજા ભગવત સિંહનું જીવન ચરિત્ર પર સ્વામીજીનું પ્રવચન – સુખનું મૂળ વ્યવસ્થા છે, પછી એ ધાર્મિક, સામાજિક, રાજકીય કે આર્થિક વ્યવસ્થા હોય. જો પૂરી પ્રજાને સુખી કરવી હોય તો વ્યવસ્થા એક અનિર્વાર્ય તત્વ છે. જે લોકો અવ્યવસ્થામાં જીવન જીવતા હોય છે, એવા લોકો વ્યવસ્થા કરવાની જગ્યાએ નાના-મોટા ચુસણીયાં ચૂસતા હોય છે. માનો કે તમને નોકરી નથી મળતી અને એ રોજી ન મળવાનું દુઃખ મટાડી નથી શકતા એટલે મારી પાસે તમે આવો, તો હું તમને કહું કે જો તમારે બધા ટેન્શન માંથી મુક્ત થવું હોય તો તમે ધ્યાન કરો. આ ચુસણીયું છે, ધ્યાનને અને બેરોજગારીને શું લેવાદેવા છે? બીજા અન્ય ઉદાહરણો સાંભળો. લીંમડી અને બગોદરાની વચ્ચે જે અકસ્માતો થાય છે તો ત્યાં લોકોએ સપ્તાહ રાખી અને મને(સ્વામીજીને) બોલાવવા આવ્યા, સ્વામીજીએ ત્યાં જવા માટે ના પાડી અને કહ્યું કે આ સપ્તાહ પછી તમે એક્સિડન્ટ ન થવાની ગેરંટી આપો તો હું આવું. નવાઈની વાત તો એ છે કે સપ્તાહ ચાલતી હતી તે દરમ્યાનજ બે ભયંકર અકસ્માતો થયા હતા. હું કોઈ સપ્તાહ, જપ કે ધ્યાનનો વિરોધી નથી, હું નાસ્તિક માણસ નથી, હું આસ્તિક માણસ છું, પણ તમે કોઈ કાર્ય-કારણના સંબંધ વિના કાર્ય કરવા બેસો છો તો તમે દુઃખને દૂર ન કરી શકો. દુઃખને દૂર કરવું હોય તો અવ્યવસ્થાને દૂર કરી વ્યવસ્થાની સ્થાપના કરો તો આપોઆપ સુખ થશે. આ વ્યવસ્થાનું નામજ ધર્મની સ્થાપના છે. @6.18min. આ વ્યવસ્થા કોણ સ્થાપે? ધર્મના ક્ષેત્રમાં ધર્મગુરુ, રાજકીય ક્ષેત્રમાં રાજા, સમાજના ક્ષેત્રમાં સમાજના આગેવાનો અને અર્થતંત્રના ક્ષેત્રમાં એના નિષ્ણાંતો અને તજજ્ઞો વ્યવસ્થાને સ્થાપે. અમારે ત્યાં શાસ્ત્રોમાં એક બહુ સરસ કથા છે એમાં સૃષ્ટિની રચના પછી માત્સ્યન્યાય(નાની (નાની માછલી મોટી ને ખાય જાય)ને લીધે પ્રજા બહું દુઃખી થઇ એટલે બ્રહ્મા પાસે ગઈ અને કહ્યું અમને રાજા આપો. પછી બ્રહ્માએ એક રાજા આપ્યો અને રાજાને વિષ્ણુનો અંશ માન્યો અને એમ કહ્યું કે જેનામાં 32 લક્ષણ હોય તે રાજા થઇ શકે. આજના સંદર્ભમાં કહીએ તો એજ નેતા થઇ શકે. રાજામાં ખાનદાની હોવી જોઈએ, સંસ્કૃતમાં એને અભિજાત કહે છે. અભિજાત એટલે સોનું. બુદ્ધે અંગુલીમાલને સુધારી દીધો પણ જે લોકો રીઢા છે એને બ્રહ્મા પણ સુધારી ન શકે. “मूरख ह्रदय न चेत जो गुरु मिलई बिरंचि सम, फलइ फूलईकि बेंत जद्यपि सुधा बरसैं जलद.” તુલસીદાસે લખ્યું છે, જે મૂરખ માણસ છે, એને બ્રહ્મા પણ સુધારી ન શકે. અભિજાત માણસ બગડેલો હોય તો પણ એને સુધારી શકાય છે. @11.29min. રાજાને માટે કહ્યું છે કે રાજામાં ખાનદાનીપણું હોવું જોઈએ. એટલે કે નાની મોટી કોઈપણ ખુરસી પર બેઠો હોય, પણ ખુરસીના પ્રભાવથી છલકાય ન જાય, છકી ના જાય. રામ ખાનદાન છે, અભિજાત છે, એમની ખુરસી ઉપર બેસવાની તૈયારી છે અને વનમાં જવા પણ તૈયાર છે. “प्रातर भवामि वसुधा धिपचक्र वर्ती, सोऽहं व्रजामि विपिनम जटिलस तापसहि” “तथापि ममलेन मुखाम्बुज श्री रघुनंदनस्य” રામને વનમાં જવાનું થયું તો પણ ચહેરા પર ફીકાસ ન આવી. ઘણાં વર્ષો પહેલાંનું એક મંત્રીનું ઉદાહરણ સાંભળો, કહે છે ખુરસી ગયા પછી એક કાગડોયે આવતો નથી. અંગ્રેજોના વાઈસરોય પાસેથી શીખો કે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીમાં ટર્મ પૂરી થાય એટલે ચાલતા થયા. ગીતા એમણે પચાવી, એટલે રાજ કર્યું. આપણે ગીતાનો પાઠ કરીએ છીએ, પચાવવાની વાત તો દૂર રહી.सुखदु:खे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ……(गीता 2-38).  @16.09min. આ દેશમાં કોઈપણ સરઘસને રોડ ઉપર આવવા દેવાયજ નહીં લોકોને તમે વેપાર કરવા દો, રોડ ઉપર ચાલવા દો, કોઈ પરિક્ષા આપવા જી રહ્યું છે, કોઈ એરપોર્ટ ઉપર, તો કોઈ દવાખાને જઈ રહ્યું છે અને તમે રોડ ઉપર ઉડદન મચાવી રહ્યા છો, તમને શરમ નથી આવતી? તમે નાગરિકતાનો ભંગ કરી રહ્યા છે. આ દેશમાં રોડ ઉપરના સરઘસથી લોકો હેરાન હેરાન થઇ ગયા છે અને મોટા મોટા ધર્મગુરુઓ જે પરમ વૈરાગ્યની વાત કરનારાઓ હોય તેઓ સરઘસ કઢાવે છે. તમે કદી જોયું કે અમેરિકાનો પ્રેસીડન્ટ કે બ્રિટનનો પ્રાઈમ મીનીસ્ટર જીતે તો વરઘોડો કાઢે છે? એટલે રાજા છલકાઈ ન જવો જોઈએ. ભગવતસિંહ મહારાજ ખુરસી ઉપર બેઠા પણ કોઈ જગ્યાએ છીછરાપણું નથી. મહારાજા બગીમાં ફરવા નીકળે છે અને એક્સિડન્ટ થાય છે અને મહારાજા પોતાની ભૂલ તરત સ્વીકારી લે છે. એટલે રાજાની ઉપમા સમુદ્ર સાથે આપી છે, સમુદ્ર જેમ છલકાતો નથી , એની મર્યાદામાં રહે છે, એમ રાજા પણ એની મર્યાદામાં રહે છે. દંડ આપીને તમે કોઈનું માથું તો તમે કાપી શાકોશકો છો, નમાવી શકો છો પણ એના હૃદયને નથી જીતી શકતા. હૃદયને તમે પ્રેમથી, ક્ષમાથી, ઉદારતાથી જીતી શકો. ભગવતસિંહના સમયની એક બીજી ઘટના સાંભળો કે જેનો પતિ રાજનું કામ કરતા મરી ગયો છે, તેને જીંદગીભરનું વર્ષાસન બાંધી આપ્યું. @22.48min. બકરું અને વરુની વાર્તા સાંભળો. જે વાતાવરણમાં તણાય છે, એ રાજા ન થઇ શકે પણ જે વાતાવરણ ઉભું કરે એ રાજા થઇ શકે. એક બીજો મુદ્દો યાદ રાખો કે રાજાની કોઈ જાત ન હોય, એમ નેતાની પણ કોમ ન હોય. ગોંડલ સ્ટેટ અને ગાયકવાડી રાજમાં વીણી વીણીને રત્નો મુક્યા હતા. રાણીની ઉપર પ્રેમ હોય પણ રાણીના ભાઈને દીવાન ન બનાવાય. (રાજા-રાણી અને વહીવટી તંત્રની પુરી વાત  એના પછીના પ્રવચન નંબર 494માં, 38.51minite સાંભળો) અકબરે પણ વીણી વીણીને રત્નો ભેગા કર્યા હતા. મહારાજની પાસે એમનું એક આગવું વ્યક્તિત્વ હતું, અને એના કારણે એક વાતાવરણ ઉભું કરતા. રાજા પાસે પર્સનાલીટી પણ હોવી જોઈએ, એટલે કે સુંદર દેખાવો જોઈએ. આ વ્યક્તિત્વનો પણ એક પ્રભાવ છે. @28.38min. ઈશ્વરની જેમ રાજા પણ સર્વજ્ઞ હોવો જોઈએ, એને સંગીતનું જ્ઞાન હોવું જોઈએ, કલામાં, સાહિત્યમાં એને રૂચી હોવી જોઈએ. એને આર્કિટેક્ટ-એન્જીનીયરીંગનું જ્ઞાન હોવું જોઈએ, તલવારનું જ્ઞાન હોવું જોઈએ. ભગવતસિંહમાં આ બદ્ધા ગુણો હતા. એમના બનાવેલા ભવનો આજે પણ અડીખમ ઊભા છે. અત્યારની લોકશાહીથી લોકો કંટાળ્યા છે, અને કહેતા થઇ ગયા છે કે આના કરતાં તો રાજાઓ અને અંગ્રેજો સારા હતા. @32.00min. મહારાજા કેમ સફળ રહ્યા તે સાંભળો. આપણે સ્વતંત્ર કરતાં  સ્વછંદ વધારે થયા, આ લોકશાહી ન કહેવાય પણ એક જાતની બીમારી છે. મહારાજને કોઈપણ એંગલથી જુઓ, એકેએક એંગલથી અદભૂત માણસ લાગશે. ગોંડલ સ્ટેટમાં કોઈ ટેક્ષ નહિ, છતાં છલકાતું ને છલકાતું, કારણ કે રાજા પોતે અત્યંત સાદાઈથી પૈસાનો ઉપયોગ કરે છે. એમણે પ્રજાના પૈસા પણ બેફામ રીતે વાપર્યા નહીં. 20વર્ષ પહેલાં એક ધર્મ ગુરુ પરણેલા ત્યારે 20 લાખ રૂપિયાના ગુલાબ ગલીઓમાં અને રોડ ઉપર બિછાવેલા. અત્યારે 20 કરોડ થાય. શું પ્રેરણા આપો છો? તમને હોસ્પિટલ બનાવવાનું કેમ નથી સુઝતું? કોઈ વિધવા, કોઈ અનાથ બાળકો નથી દેખાતા? એટલે આમ આ અવ્યવસ્થા એજ દુઃખનું કારણ છે. જો તમે આ ધર્મની, સમાજની અને રાજની વ્યવસ્થાને સુધારી ન શકો તો એમને ઊંચા ન લાવી શકો.મદ્રાસમાં એક બહેને પોતાના દત્તક લીધેલા દીકરાના લગ્નમાં 100 કરોડ ખર્ચ્યા હતા. આ છલકાઈ જનારા લોકો છે, અભિજાત નથી. એટલે નથી ખુરસી પચાવી શકતા કે નથી પૈસો પચાવી શકતા. @38.31min. ત્યારે ભગવતસિંહ પોતાના વ્યક્તિગત જીવનમાંથી આપણને પ્રેરણા આપે છે કે, તમે ટ્રસ્ટી થજો. દ્વારિકાનો કૃષ્ણ સોનાની દ્વારિકા મૂકીને ચાલતા થયા, પણ આ ચાલતા થાય એ બીજા, કદાચ ચાલતા થવું પડે તો ઘરવાળીને બેસાડીને જાય એવા છે. આમની પાસે તમે શું અપેક્ષા રાખો? એટલે  હું ઘણી વાર લોકોને કહું છું કે કોઈને પણ લોકસભાની કે વિધાનસભાની ટીકીટ આપવી હોય તો ઓછામાં ઓછી એની સામાન્ય પરિક્ષા લેવી જોઈએ કે જેમાં ભગવતસિંહજી, સરદાર પટેલ, પ્રભાશંકર પટ્ટણી અને સયાજીરાવ ગાયકવાડના જીવન ચરિત્રોને લગતા પ્રશ્નો હોય. એક બીજો મહારાજનો પ્રસંગ સાંભળો કે એક દિવસ મહારાજાએ પોતે એક ડોસીનો ઘાસનો ભારો ઉતારવામાં મદદ કરી અને એ ડોસીના કહેવાથી એના રાજમાં વિસામા કરાવડાવ્યા. તેઓ પેન્સિલ વાપરવામાં પણ કસર કરતા. દુકાળમાં અને ધરતીકંપ વખતે એમણે એક એક કરોડ આપ્યા હતા. વિધાતા ઘણીવાર ભૂલ કરી બેસે છે કે ભગવતસિંહને દિલ્હીની ગાદી ઉપર બેસાડવાની જરૂર હતી અને જો એવું થાત તો ભારતની સ્થિતિ કંઈક જુદીજ હોત. @44.16min. એક નવાબની વાત સાંભળો, સ્ટેશન ઉપર કવાલી સાંભળવા ટ્રેનને બે કલાક મોડી કરી. જો પુનર્જન્મ થતો હોય તો હું તો એજ ઈચ્છા રાખું કે ભગવતસિંહ દિલ્હીમાં જન્મ લે. આજે આતંકવાદનો રોગ આખા દેશમાં ફેલાઈ રહ્યો છે, ત્યારેઆપણે એવી ઈચ્છા રાખીએ કે, આપણને એક સારો રાજા મળે, જે આખા દેશને એક વ્યવસ્થા આપે. હજાર હનો કરો, મોટા મોટા અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરો, લાખોનાં ટોળાં ભેગા કરો, સમૈયા કરો, એ બધાં ચુસણીયાં છે, એનાથી પ્રશ્નો ઉકેલાતા નથી.  એ કલોરોફોર્મ છે,થોડા સમય બેહોશ બનાવી દે છે, જેમાં તમને આનંદ મળે. પ્રશ્નો તો બત્રીસ લક્ષણા પુરુષથી ઉકેલાવાના છે. મહારાજના અસંખ્ય ગુણો, સાદું પણ ભવ્ય અને અગાધ ઊંડાણવાળું જીવન કે જેના અંગ્રેજો પણ વખાણ કરે, આવા એક રાજવીએ 50-70 વર્ષ ઉપર જેની આપણે કલ્પના પણ નથી કરતા, એવું બધું એમણે કરી બતાવ્યું. કારણકે તેઓ બે વખત વિલાયત ગયા હતા. આજે આપણે રસાતળમાં જઇ રહ્યા છીએ અને કહીએ છીએ કે “हम महान है, हम महान है, हम महान है” અને પાછા માર પણ ખાતા જાવ છો.  ક્યાં સુધી માર ખાશો? આટલું નાનું પાકિસ્તાન આપણને ડોળા બતાવે, ગામે ગામ એમના ગુપ્ત ચરો છે, ત્યારે આપણે મહારાજા પાસે ઘણી પ્રેરણાં લેવાની છે. 
 

Leave a comment

Filed under Uncategorized

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s