ગૂડ કોપ, બેડ કોપ- રાજ કરવાની નવી ટેકનિક /પરેશ પ્ર વ્યાસ

%e0%aa%aa%e0%ab%8d%e0%aa%aa%e0%ab%a7ગૂડ કોપ, બેડ કોપ- રાજ કરવાની નવી ટેકનિક
પોલિસથી બધા બીવે. પોલિસ એટલે પકડે. જેલભેગા કરે. કાયદાનાં રખેવાળ. એવી રખેવાળીની ફરજનાં ભાગ રૂપે ક્યારે કોને ઊઠાવીને લઇ જાય, કાંઇ કહી ના શકાય. અને પછી કોઇ અગમ્ય સ્થળે લઇને આગવી ઢબે સરભરા ય કરે. ભલભલાનાં પાટલૂન ભીનાં થઇ જાય. ક્યાંક કોઇ માથાફરેલ પોલિસ એનકાઉન્ટર પણ કરી નાંખે. પણ સારા પોલિસ પણ હોય. જે હમદર્દી જતાવે. મદદ કરે. લાજ બચાવે. રક્ષા કરે. પોલિસને ઉત્તરીય બ્રિટિશ બોલીમાં ‘કોપ’ (Cop) કહે છે. જે ફ્રેંચ શબ્દ ‘કેપર’ (Caper) પરથી આવ્યો છે જેનો અર્થ થાય છે જપ્ત કરવું, આંચકી લેવું. આમ મૂળ લેટિન શબ્દ ‘કેપરૅ’ (Capere) એટલે લઇ શકે, ઝીંક ઝાલી શકે એવી વ્યક્તિ. આપણે ઇંગ્લિશ શબ્દ ‘કેપેબલ’નો ઉપયોગ કરીએ છીએ. કેપેબલ એટલે સક્ષમ. સામનો કરી શકે તેવી વ્યક્તિ. બસ એ જ અર્થ થાય છે કોપનો. કોપ ઘણી વાર જોડીમાં કામ કરતા હોય છે. એક સારો હોય તો બીજો નઠારો. ગૂડ કોપ, બેડ કોપ યૂ સી!

એક મુહાવરા તરીકે ગૂડ કોપ, બેડ કોપ (Good Cop, Bad Cop) માનસશાસ્ત્રનો શબ્દ છે. વાટાઘાટ કે પૂછપરછ કરવી જરૂરી હોય ત્યારે ‘ગૂડ કોપ, બેડ કોપ’ એ એવી માનસિક યુક્તિ છે કે જેનાથી ઇચ્છિત પરિણામ પામી શકાય અથવા તો આરોપી પાસે ધારેલી માહિતી ઓકાવી શકાય. બેડ કોપ એટલે ખરાબ પોલિસમેન જે એકદમ આક્રમક એટિટ્યુડ અખત્યાર કરે. હડહડતું જૂઠાણું, બેફામ આક્ષેપબાજી, ખરાબ રીતે અપમાન કરવું વગેરે. પારાવાર ધમકી પણ આપે. ટૂંકમાં તોડી નાંખું, ફોડી નાંખુંવાળી વાત. આરોપીને એને ધિક્કારવા માંડે.  એને બીક લાગે. જેની પૂછપરછ થતી હોય એને લાગે કે આ કોપ તો માથાનો ફરેલ છે, જક્કી છે અને ધારેલું કરે ય ખરો. આરોપી થર થર કાંપવા માંડે. બસ ત્યારે ગૂડ કોપની એન્ટ્રી થાય છે. એને સહાનુભૂતિ છે આરોપી પ્રત્યે. એ આરોપીની તરફેણ કરે છે. એને સમજે છે. બેડ કોપનાં પ્રકોપથી આપણો આ ગૂડ કોપ આરોપીને બચાવે છે. આરોપીને લાગવા માંડે છે આ સારો માણસ છે. એની પર વિશ્વાસ મુકી શકાય. એને બધુ ય કહી શકાય. પેટછૂટી વાત કરી શકાય. અને પછી આરોપી પોપટની જેમ બોલવા માંડે છે. આમ ઇન્ટરોગેશનમાં જોઇતી માહિતી મળી જાય છે. બસ ધાર્યું કામ થઇ જાય છે.

હવે આ મુહાવરો રાજકારણમાં પણ પ્રવેશી ચૂક્યો છે. એક રાજકારણી ધડબડાટી બોલાવે. બેડ કોપ…યુ સી! મારી નાંખુ, કાપી નાંખું, ભાંગીને ભૂક્કો કરી નાંખું. લોકો આ નેતાનાં ઉદ્દામવાદી વલણ વિષે વિચારતા થઇ જાય. વિરોધ પ્રદર્શન ય થાય. અખબારી આલમ પણ ટીકા કરે. વ્યંગકારો વ્યંગનાં તાતા તીર છોડે. સોશિયલ મીડિયામાં ચર્ચા થવા માંડે. પછી અફવાઓની આપ-લે તો થાય જ. બસ એવા સમયે એની જ પાર્ટીનો બીજો રાજકારણી અથવા પદાધિકારી ગૂડ કોપની માફક હળવો સૂર આલાપે. બેડ કોપની નિંદા પણ કરે. હવે આ પરિસ્થિતિમાં જે લોકોને ધડબડાટી ગમતી હોય એને લાગે કે આ ઉદ્દામવાદી નેતા જ સારો. ઇંટનો જવાબ પથ્થરથી આપે અને ક્યારેક તો બંદૂકથી ય આપે. જે લોકોને લાગે કે આ નેતા વધારે પડતું બોલે કે કરી નાંખે છે; તેવા લોકો ઓલ્યા ગૂડ કોપની વર્તણુંકમાંથી સાંત્વના મેળવે છે કે ચાલો આ પક્ષમાં કોઇ તો છે જે દોસ્તીની, ભાઇચારાની વાતો કરે છે. બસ પછી ખરેખર કાંઇ થાય અથવા ના થાય, એ બન્ને સંજોગોમાં જશ તો એ જ રાજકીય પક્ષને મળે છે. પ્રજા બિચારી ભોળી તે ગૂડ કોપની સદભાવનાથી અને બેડ કોપની વિભાવનાથી સંતોષ પામે છે. પોતાનાં રોજિંદી જદ્દોજેહતને ભૂલીને ગૂડ કોપ બેડ કોપની ચર્ચામાં જ દહાડા પસાર કરે છે.

તમે કહેશો કે આ ગૂડ કોપ, બેડ કોપની વાર્તા અત્યારે માંડવાનું શું પ્રયોજન છે? તાજેતરનાં સમાચારમાં આ મુહાવરો ચર્ચામાં છે. યુએસએની સુપ્રીમ કોર્ટમાં નવ ન્યાયાધીશ હોય છે. આ નિમણુંક આજીવન હોય છે. જસ્ટિસ એન્તોન સ્કાલિયાનાં અવસાન પછી આ ખાલી જગ્યા પર અમેરિકન પ્રેસિડન્ટ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અત્યંત વિદ્વાન જજ નીલ ગોર્સચની નિમણુંક કરી છે. જસ્ટિસ ગોર્સચ માત્ર 49 વર્ષનાં છે એટલે તેઓ વર્ષો સુધી સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચૂકાદા આપતા રહેશે પછી સરકાર ગમે તે પક્ષની હોય.  ટ્રમ્પે એક રીઆલિટી શૉની માફક નીલ ગોસર્ચનાં નામની જાહેરાત કરતા  કહ્યું’તુ કે “ સર, હવે આ મંચ તમારો છે.” ત્યારે જવાબ આપતા તેમણે કહ્યું કે “ હું મારી ખામીઓ પ્રત્યે સજાગ છું. અમે ન્યાયાધીશો પદવીસૂચક ખાસ પોશાક ધારણ કરીએ છીએ, તેનાથી અમે વધારે સ્માર્ટ થઇ નથી જતા. જે જજને એણે પોતે દીધેલા બધા જ ચૂકાદા ગમવા માંડે તો તે જજ એક ખરાબ જજ છે.” આમ તો જસ્ટિસ ગોસર્ચ ટ્રમ્પે નીમેલા જ જજ; પણ સ્વભાવમાં ટ્રમ્પથી સાવ વિપરીત. ટ્રમ્પનો તો સ્વભાવ જ એવો કે રોજ કાંઇ ને કાંઇ ઊંબાડિયા લિયે. હમણાં પોતાની સહીથી ફતવો બહાર પાડીને નવ મુસ્લિમ દેશોનાં લોકોને અમેરિકામાં આવવા મનાઇ ફરમાવી દીધી. વીઝા હોય તો ય અહીંયા ના  જોઇએ. કેટલાંક રાજી થયા. કેટલાંક નારાજ થયા. પછી એક ફેડરલ કોર્ટનાં ન્યાયાધીશે ટ્રમ્પનો વહિવટી હૂકમ ફગાવી દીધો. ટ્રમ્પ બગડ્યા. એમણે ટ્વિટ્યુ કે “ હું  માની નથી શકતો કે એક જજે આખા દેશને સંકટમાં મુકી દીધો. હવે કાંઇ થશે તો એની જવાબદારી એ જજની અને આખા ન્યાયતંત્રની રહેશે.” લો બોલો!  એમણે આ જજને ‘સો-કોલ્ડ(કહેવાતા) જજ’ પણ કહ્યા. આમ ટ્રમ્પ બન્યા બેડ કોપ! પણ પછી એમનાં દ્વારા જ સુપ્રીમ કોર્ટનાં જજ તરીકે નોમીનેટ થયેલાં નીલ ગોર્સચે ટ્રમ્પની ટીકા કરતા કહ્યું કે આવું કથન દેશનાં ન્યાયતંત્રનું ‘નૈતિક બળ તોડનારું’ અને ‘નિરાશાજનક’ છે. ગૂડ કોપ…. હેં ને? બસ હવે આવું જ ચાલતું રહેશે. ટ્રમ્પને બેડ કોપની ભૂમિકા ફાવી ગઇ છે. પણ એમની કેબિનેટમાં એમણે ધીરગંભીર લોકોને ભર્યા છે. એ બધા ગૂડ કોપ પૂરવાર થઇ રહ્યા છે. પ્રજાને પછી બીજું કાંઇ વિચારવાનું નહીં. જે થાય એ જોયા કરવાનું. તેલ પણ અને તેલની ધાર પણ..!

શબ્દ શેષ:
“દરેક ગૂડ કોપને બેડ કોપની જરૂરિયાત હોય છે.” –આંતરરાષ્ટ્રીય આતંકવાદનાં વિષય પર બનેલી સનસનીખેસ ટીવી સીરીઝ ‘હોમલેન્ડ’માં એક્ટર પીટર ક્વીન

 

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s