૨૦ કોટવેથી મેનહટન : પ્રકરણ – ૧૮ , કોટવેની રાણી

       ચેસની રમત –સમૃદ્ધ સમાજોમાં પણ છેવાડાની રમત – ખૂણેખાંચરે, નાનકડા ટેબલ પર રમાતી રમત – ટીવી અથવા બીજા કોઈ પ્રસાર માધ્યમોમાં કદી ન દર્શાવાતી રમત. તો પછી વીસ વીસ વર્ષથી આંતરવિગ્રહ અને દારૂણ દરિદ્રતામાં સબડતા, સાવ છેવાડાના, યુગાન્ડા જેવા દેશની રમતની આ વીરાંગનાની કથા આપણા સુધી શી રીતે આવી રહી છે?
       આ પ્રશ્ન કદાચ ઘણાંને પ્રાસ્તાવિક વેળાએ થયો હશે! અને આ પ્રશ્ન બહુ જ સ્વાભાવિક પણ છે. છેલ્લા ચરણમાં આવી પહોંચેલી આ કથા આગળ વધારીએ, તે પહેલાં આ શંકાનું સમાધાન કરીએ.
      જ્યારે યુગાન્ડાની ટીમ સુદાનથી પાછી આવી, ત્યારે કોટવેના ચેસ પ્રૉજેક્ટને શરૂઆતથી જ સબળ ટેકો આપનાર અને સ્પોર્ટ્સ આઉટરીચ, યુગાન્ડાના પ્રમુખ રોડની સુદીથને ફિયોના અને તેના બે સ્લમ સાથીઓની આ પ્રગતિને ઉજાગર કરવાનું સૂઝ્યું. રોડનીએ તેમના સમાચાર પત્ર (Newsletter)માં આ ત્રણ જણની કોટવેના સ્લમથી સુદાનમાં સફળતા સુધીની સફરનું બહુ જ ટૂંકમાં વર્ણન કર્યું. અમેરિકામાં આ સમાચાર પત્ર ટ્રોય બુડરના વાંચવામાં આવ્યો. હંમેશાં કરતો હતો, તેમ તેણે આ પત્રને કચરાપેટીમાં ઉશેટી દીધો. પરંતુ રાતે ઘેર ગયો, ત્યારે તેને આ સફરની અદભુતતા માટે કુતૂહલ થયું. આ વિચારનો કીડો તેના મનમાં ઘુમરાતો જ રહ્યો. બીજા દિવસે તેણે કચરાપેટામાંથી એ લેખ કાઢ્યો અને બરાબર ધ્યાનથી વાંચ્યો. ત્રણ ચાર મહિના પછી, દલિત લોકોના પ્રશ્નો અંગેના એક સેમિનારમાં તેનો મિત્ર ટીમ ક્રોથર્સ આવા જ એક વિષય પર વ્યાખ્યાન આપી રહ્યો હતો. એ વ્યાખ્યાન પતી ગયા પછી, ટ્રોયે તેને આ વાત કરી. લેખક હોવાના સબબે ટીમને તો આ વાતમાં બહુ જ રસ પડ્યો. તેણે પણ એ સમાચાર પત્ર વાંચ્યો.
       હવે ટીમની ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ. (આ રૂપાંતરકારની થઈ ગઈ હતી, તેમ જ તો!) તેણે આ અંગે સંશોધન કરીને એક પુસ્તક લખવાનો પ્રસ્તાવ ESPN આગળ મૂક્યો. ESPNના મેગેઝિન વિભાગના વડા બી. મોરિસને પણ એવો જ રસ પડ્યો. સપ્ટેમ્બર -૨૦૧૦ના ખેન્તિ મેન્સિયાક ઓલિમ્પિયાડમાં ફિયોનાએ લીધેલ ભાગના અછડતા સમાચાર મોરિસે સાંભળ્યા હતા. તેણે તરત ચક્રો ગતિમાન કર્યા અને ટીમ કમ્પાલા પહોંચી ગયો. જ્યારે તે રોડની, ફિયોના અને કટેન્ડેને મળ્યો; ત્યારે તેને ખ્યાલ આવી ગયો કે ફિયોનાની સફર તે સમાચાર પત્ર કરતાં તો ઘણી વધારે ઊંડી હતી. તે તો બરાબર ખાઈ ખબુસીને ફિયોના, કટેન્ડે, રોડની અને બીજાં બધાંનાં જીવન અને કવનની કડીઓ ભેગી કરવા મચી જ પડ્યો. ખૂટતી વિગતો મેળવવા તે ઓગસ્ટ-૨૦૧૧માં ફરી વખત કમ્પાલા ગયો. કટેન્ડે અને રોડનીએ આપેલી વિગતોના પ્રતાપે આ કથામાં તે વાસ્તવિકતા ભારોભાર ઠાંસી શક્યો.
      છેવટે તેની અથાક મહેનતના પરિણામે ઓક્ટોબર-૨૦૧૨માં જગતને ‘‘કોટવેની રાણી’ પુસ્તક મળ્યું. પ્રગટ થતાંની સાથે જ આ પુસ્તકે તો જબરી હિલચાલ મચાવી દીધી. જે વાતની કમ્પાલાના બહુ જ થોડા લોકોને ખબર હતી, તે વાત જગજાહેર થઈ ગઈ અને આ લખનારના વાંચવામાં આવ્યા પછી ‘વેગુ’ના ફલક પર પ્રસિદ્ધ થવાનું સૌભાગ્ય તેને સાંપડ્યું છે.
      ભારતીય મૂળનાં જાણીતાં દિગ્દર્શક મીરાં નાયરે, આ પુસ્તક પરથી એક ડોક્યુમેન્ટરી બનાવી છે.( A Fork, A Spoon & A Knight) અને ડિઝની ફિલ્મવાળાઓએ આ પુસ્તક પરથી પૂર્ણ લંબાઈની ફિલ્મ બનાવવાનું પણ શરૂ કરી દીધું છે.
……
હવે વાર્તા આગળ વધારીએ….
        ખેન્તિ મેન્સિયાસ્ક પછી તરત જ ઘરઆંગણે ભણતર માટે ૭૫ ડોલર (વાર્ષિક)ની એન્ડ્રુ પોપ મેમોરિયલ સ્કોલરશીપ ફિયોનાને મળવા લાગી હતી. વધારે સંખ્યામાં બાળકો ભાગ લઈ શકે, તે માટે કટેન્ડેનો ચેસ પ્રૉજેક્ટ કોટવેમાં જ આવેલા અગેપ ચર્ચના મોટા હોલમાં ખસેડાયો હતો. એ કહેવાની જરૂર છે ખરી કે, ફિયોના તેમાં કોચ તરીકે સેવા આપતી થઈ ગઈ હતી?! એટલું જ નહીં, કમ્પાલાનાં અતિ શ્રીમંત કુટુંબોનાં બાળકોને ઘેર જઈને પણ ફિયોના ચેસની રમત શીખવાડતી થઈ ગઈ હતી.
     વિશ્વ ફલક પર પણ ફિયોનાની સફર જેટ ગતિએ આગળ વધતી રહી. ઇસ્તમ્બુલ (તુર્કસ્તાન) ખાતે રમાયેલી ૪૦મી ઓલમ્પિયાડમાં ફિયોનાએ વધારે સારો દેખાવ કર્યો હતો; અને તેને Woman Candidate Master (WCM) નો ઇલ્કાબ એનાયત થયો હતો. ટ્રોમ્સ, નોર્વેમાં યોજાયેલી ૪૧મી ઓલિમ્પિયાડમાં પણ તેણે ભાગ લીધો હતો.
    પરંતુ પુસ્તકના પ્રકાશન બાદ તો તે જગજાહેર બની ગઈ હતી. આજની તારીખ સુધીમાં તેણે અમેરિકાની ત્રણ વખત મુલાકાત લીધી છે, જે પૈકીની એક તો વિશ્વના ધનાઢ્ય ગણાતા એવા બિલ ગેટ્સ દ્વારા સ્પોન્સર્ડ થઈ હતી. વળી ૨૦૧૩માં તો ન્યુયોર્કના વૈભવશાળી મેનહટન વિસ્તારમાં તેના હીરો – વિશ્વ વિખાત, ચેસ ગ્રાન્ડ માસ્ટર ગેરી કાસ્પારોવ સાથે પણ એક મૈત્રી રમત રમવાનો લ્હાવો તેને મળ્યો.

ડોક્યુમેન્ટરી

તેનું પોતાનું કથન

કાસ્પારોવ સાથેની રમત

          ફિયોનાની આ વિવિધરંગી સફરના સમાપન વેળાએ સૌ વાચકો જોગ એક દર્દભરી વિનંતી વ્યક્ત કરવાની આરજૂ રોકી શકાય તેમ નથી.

       આપણી આજુબાજુ થોડીક જ નજર લંબાવીએ; તો ફિયોના, બેન્જામિન, ગ્લોરિયા, બ્રાયન, નાઈટ, હેરિયેટ અથવા કટેન્ડે હાજરાહજૂર જોવા મળી જાય એમ ન બને? આ કથા વાંચ્યા પછી, શું આપણે આપણી આંખો અને બધી સંવેદનાઓ બંધ રાખી શકીશું ખરાં?

     વિચારી જોજો.

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના

2 responses to “૨૦ કોટવેથી મેનહટન : પ્રકરણ – ૧૮ , કોટવેની રાણી

  1. છેલ્લો ભાગ … અને આ ફરીથી વાંચ્યું –
    આપણી આજુબાજુ થોડીક જ નજર લંબાવીએ; તો ફિયોના, બેન્જામિન, ગ્લોરિયા, બ્રાયન, નાઈટ, હેરિયેટ અથવા કટેન્ડે હાજરાહજૂર જોવા મળી જાય એમ ન બને? આ કથા વાંચ્યા પછી, શું આપણે આપણી આંખો અને બધી સંવેદનાઓ બંધ રાખી શકીશું ખરાં?
    ————–
    હવે ‘નૂતન ભારત’ શ્રેણી આગળ ધપાવવાનો ઉત્સાહ વધી ગયો.

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s