‘શૉબોટ’,‘ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડર’ : ખોટો દેખાડો કરતા જાહેર જીવનનાં લોકો

‘શૉબોટ’,‘ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડર’ : ખોટો દેખાડો કરતા જાહેર જીવનનાં લોકો

શંકાનું એક ટીપું, મનની મટોડી કાળી,
ભાષાનો ભેદ તસ્કર કરતાં ગુપત ને ઘેરો.

હું બરતરફ કરું છું શાહીનો ચન્દ્ર નભમાં,
આ વાત પર અમાસે મારી દીધો છે શેરો.                                                                                                                                                    – હરીશ મીનાશ્રુ

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પોતાની શક્તિશાળી તપાસ એજન્સી એફબીઆઇનાં વડાને બરતરફ કરે છે. પછી એને માટે જે શબ્દો વાપરે છે એનો ભેદ ઘેરો છે. રાજકારણ ગજબ છે. જગતકાજી અમેરિકાનાં પ્રેસિડન્ટની ચૂંટણીમાં હિલારી ક્લિન્ટન હારી ગયા એનું એક કારણ એ હતું કે  ઓબામા કાર્યકાળમાં  એ જ્યારે વિદેશ મંત્રી હતા ત્યારે એમણે કેટલાક સીક્રેટ ઈ-મેલ પોતાનાં ખાનગી કમ્યુટર સર્વરમાંથી મોકલ્યા હતા. કોઇ કમ્પ્યુટરને હેક કરે અને સરકારની ખાનગી માહિતી લીક થઇ જાય તો? સઘળું ઠપ્પ થઇ જાય. લોકોને લાગ્યું કે આને મત ના દેવાય. હિલારીનાં આ કૃત્યની તપાસ અમેરિકાની ટોપ તપાસ એજન્સી એફબીઆઇ કરતી હતી. જેમ્સ કૉમી એનાં ડાયરેક્ટર હતા. પછી ચૂંટણીમાં ટ્રમ્પ જીત્યા. હવે ટ્રમ્પને જીતાડવામાં રશિયાનો હાથ હતો કે કેમ? એની તપાસ એફબીઆઇ હસ્તક ચાલે છે. ત્યાં થોડા દિવસ પહેલાં અચાનક ટ્રમ્પે ડાયરેક્ટર જેમ્સ કોમીને પદભ્રષ્ટ કર્યા. પછી એનાં બીજા જ દિવસે ટ્રમ્પ રશિયાનાં વિદેશ મંત્રીને મળ્યા અને પોતે  સામે ચાલીને એમને ખાનગી માહિતી આપી. ખુદ ટ્રમ્પ એવું કહે છે. આમ અમેરિકાનાં એક સમયનાં વિદેશમંત્રીની માહિતી લીક થવાની સંભાવનાથી શરૂ થયેલો વિવાદ હવે રશિયાનાં હાલનાં વિદેશમંત્રી સમક્ષ અમેરિકાની ઓફિશિયલ માહિતી ઓફિશિયલી લીક કરીને વધારે પેચીદો બન્યો છે. જેમ્સ કૉમીને પાણીચું પકડાવવાનાં ટાઇમિંગને લઇને વિવાદ ઘેરો બન્યો છે. પાણીચું એટલે પાણીથી ભરેલું નાળિયેર. બરતરફી, વિદાય, રુખસદ કે રજા આપે ત્યારે આપવામાં આવતું પાણીથી ભરેલું નાળિયેર !  અને કૉમીને કાઢી મુકવાનું કારણ શું આપ્યું? કહ્યું કે જેમ્સ કૉમી ‘શૉબોટ’ છે‘, ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડર’ છે….. અને અમને બે મઝાનાં શબ્દો મળી ગયા. કોઈને કાઢી મુકવા હોય તો કારણ તરીકે કહી શકાય એવા બે શબ્દો શૉબોટ (Showboat) અને ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડર (Grandstander)ની શબ્દસંહિતાની આજે વાત કરીએ.

ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ અમેરિકા દેશ વિશાળ પણ વસ્તી ઓછી. લોકો છૂટાછવાયા વસે. ઓગણીસમી સદીમાં નાટકનાં કલાકારોને શૉ કરવા માટે  ખૂબ મુસાફરી કરવી પડતી હતી. અમેરિકામાં લોકો સામાન્ય રીતે નદીકાંઠે વસતા એટલે સંગીત નાટકનાં કલાકારોએ વહાણમાં  થિયેટર ચાલુ કર્યું. તરતું થિયેટર પણ એ વહાણમાં સ્ટીમ એન્જીન નહીં. કારણ કે સ્ટીમ એન્જિન વહાણની વચ્ચે હોય તો સ્ટેજ પર જોવામાં પ્રેક્ષકોને વચ્ચે નડે. એટલે આ શૉબોટને ખેંચવા એન્જીનવાળી એક બોટ અલગ હોય. નદી માર્ગે શૉબોટ યાત્રા કરતી રહે અને શૉ કરતી રહે. ટિકિટનો દર પચાસ સૅન્ટ. પણ કોઇ પાસે આઠ આના ય ના હોય તો ટિકિટનાં બદલામાં શાકભાજી કે ફળફળાદિ આપે તો ય ચાલે. વીસમી સદીની શરૂઆતમાં એક્ટર જેમ્સ એડમ્સ અને એની પત્નીએ ફ્લોટિંગ થિયેટર શરૂ કર્યું જે મેરીલેન્ડ, વર્જિનિયા અને નોર્થ કેરોલિનાનાં નદી કાંઠાનાં લોકોમાં લોકપ્રિય બન્યું. તે સમયે લેખિકા એડના ફર્બરે શૉબોટ પર સફર કરીને એ જ વિષય પર નવલકથા લખી. પછી તો એની પરથી બ્રૉડવે ડ્રામા અને ફિલ્મ્સ પણ બની. આમ અમેરિકામાં શૉબોટ તેમની સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓનું કેન્દ્ર બન્યું. શૉબોટનાં ખેલ હતા ભપકાદાર, રંગરંગીલા. એમાં આડંબર તો હોય જ. આ પરથી જે આડંબરી હોય અને દેખાડો કરીને સૌનું ધ્યાન પોતાના તરફ આકર્ષવાની ફિરાકમાં કાયમ હોય એવા લોકો શૉબોટ કહેવાયા. રમતગમતમાં એવા ખેલાડી જે રમત સિવાયની હરકત કરીને પ્રેક્ષકોનું ધ્યાન પોતાના તરફ ખેંચતા રહે એ પણ શૉબોટ કહેવાય. અને રાજકારણી તો શૉબોટ હોય જ. તેમનાં માટે એ કમ્પલસરી છે. રાજકારણમાં આગળ આવવું હોય કે ટકી હેવું હોય તો પોતાની બડાશ મારતા રહેવું જ જોઇએ. ડંફાશ, ફિશિયારી કે શેખી કરવામાં નિપૂણ હોવું એ રાજકારણીઓની લઘુત્તમ લાયકાત છે. રાજકારણી ફેંકુ હોવો જોઇએ. ઊતરતી કોટિનો હોય પણ પોતાની આવડત કે કૌશલ્ય વિષે એને પોતાને વધારે પડતો ફાંકો હોય. પોતે સારા હોઇએ તો સારા છીએ એવા વખાણ કરતા રહેવું જોઇએ એ વાત તો જાણે ઠીક. ચન્દ્રકાંત બક્ષીનાં શબ્દોમાં આત્મશ્લાઘા કરવામાં સ્વાવલંબી રહેવું જોઇએ. પણ શૉબોટી રાજકારણીઓએ તો સ્વાડંબરી રહીને આત્મલાઘવતા કર્યા કરવી પડે. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર આત્મલાઘવ એટલે જાતની હલકાઇ. અને હલકાઇ એટલે? અધમતા, નીચતા…

ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડરનો અર્થ પણ એવો જ થાય છે. ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડર શબ્દનું મૂળ ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડ છે. ગ્રાન્ડ એટલે ભવ્ય અને સ્ટેન્ડ એટલે પ્રેક્ષકોને બેસવાની જ્યાં બેઠકો હોય તેવી વ્યવસ્થા. બેસવાની વ્યવસ્થા હોય એને ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડ કેમ કહે? ગ્રાન્ડસીટ કેમ નહીં? એવો સવાલ સ્વાભાવિક થાય. પણ ઓલ્ડ ઇંગ્લિશમાં સ્ટેન્ડનો અર્થ જગ્યા પર હોવું કે રોકાવું, કબજો લેવો, મુકામ કરવો વગેરે થતો હતો. એટલે જ્યાં બેસીએ કે ઊભા રહીએ, એ બન્ને જગ્યાઓ સ્ટેન્ડ જ કહેવાય.  હવે ખેલાડીઓ રમત રમે એને જોવા પ્રેક્ષકો પણ તો જોઈએ. એ બધાં મેદાનની ચોગરદમ બેસે. ક્રિકેટમાં પેવેલિયન શબ્દ જાણીતો છે. ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડ પણ એ જ અર્થમાં છે. પ્રેક્ષકોને બેસવા માટેની ખાસ વ્યવસ્થા અને માથે છાપરું હોય એ ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડ. બાકી લોકો ખુલ્લામાં બેસે એટલે એ ફક્ત સ્ટેન્ડ કહેવાય. ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડ નહીં.  ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડર એટલે……ના, ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડમાં બેઠેલો પ્રેક્ષક નહીં પણ એવો માણસ જે ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડમાં બેઠેલા પ્રેક્ષકોનું ધ્યાન ખેંચવા કોશિશ કરતો રહે. આમ વારંવાર પોતાની બડાશ હાંકતો ફરે પણ કામમાં કાંઈ દમ ના હોય. લોકોને ભરમાવતો રહેવાની એની ફિતરત હોય. ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડરનું ગોત્ર છળ છે. ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડર શબ્દ રાજકારણી અથવા તો જાહેર જીવનમાં કામ કરતી કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે નિંદાત્મક શબ્દ છે.  પ્રેસિડન્ટ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એફબીઆઇનાં ડાયરેક્ટર જેમ્સ કોમીને બરતરફ કરતા એમનાં માટે આવા શબ્દપ્રયોગ કર્યા છે પણ જેમ્સ કોમી ય કહી શકે કે ..આપનાં અઢાર છે…! હેં ને?

પ્રશ્ન એ છે કે જાહેર જીવનમાં પડેલી વ્યક્તિએ સતત કાંઇ ને કાંઇ ગતકડાં કરતા જ રહેવું પડે? લોકનજરમાં રહેવા કોઇને કોઇ હથકંડા અજમાવતા જ રહેવું પડે? શૉબોટ નહીં હોઇએ, ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડર નહીં હોઇએ તો ચાલે?

Trump: SLAMS !!! Comey ‘Is A Showboat And Grandstander … – YouTube

May 11, 2017 – Uploaded by BEST NEWS USA!!!!

Trump: SLAMS !!! Comey ‘Is A Showboat And Grandstander After Firing Comey !!!!!!!!!!!!! Trump

શબ્દ શેષ:
“જેણે ઓરકેસ્ટ્રાને લીડ કરવી છે એણે તો એની પીઠ લોકો તરફ કરવી પડતી હોય છે.” –આધ્યાત્મ લેખક મેક્સ લ્યુકાડો

5 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પ્રકીર્ણ, સમાચાર, Uncategorized

5 responses to “‘શૉબોટ’,‘ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડર’ : ખોટો દેખાડો કરતા જાહેર જીવનનાં લોકો

    • pragnaju

      યાદ અપાવે રતિલાલ છાયાનું ગીત

      કૃષ્ણ-શ્યામ અતલશને પાલવ મલકે નયન મધુર !
      – મૃત્યુ, તવ મલકે નયન મધુર !
      તવપદરવમાં છાનો વહેતો પરમ પિયાનો સૂર,
      મંગલમય તવ સ્મિતથી છોળે નવજીવનનાં નૂર !
      કૃષ્ણ-શ્યામ અતલશને પાલવ,
      મલકે નયન મધુર !
      – મૃત્યુ, તવ મલકે નયન મધુર !
      તિમિરાવૃત તવ મૃદુ આંખડીઓ વદને શાંતિ પ્રચુર,
      શ્યમલ તારા હૈયે ટહુકે યૌવન-મત્ત-મયુર !!
      કૃષ્ણશ્યામ અતલશને પાલવ,
      મલકે નયન મધુર !
      -મૃત્યુ, તવ મલકે નયન મધુર !
      ઘૂઘટ ખોલી બેસ પ્રિયા જરી:હું વિરહે આતુર,
      અમૃતને આસન છેડી દે નવ-વાસંતી સૂર !
      કૃષ્ણશ્યામ અતલશને પાલવ,
      મલકે નયન મધુર !
      – મૃત્યુ, તવ મલકે નયન મધુર !
      – તવપદરવમાં છાનો સુણું પરમપિયાનો સૂર !

  1. pragnaju

    Dr.Kanak Ravel
    10:56 PM (12 hours ago)

    to me
    તળ ગુજરાતીમાં “ચકલી નાની ને’ ફૈડકો મોટો “

    • pragnaju

      ધન્યવાદ
      આ રીતે ચકલીને યાદ કરાવવા બદલ …

      आज चिड़िया हर शहर में आबोदाना ढूँढती है आशियाना ढूँढती है

      વર્ષો પહેલા ગુરૂનાનકે કહેલું, “રામકી ચીડિયા, રામકા ખેત, ખાલો ચીડિયા ભર-ભર પેટ”

      આજે પરીસ્થીતી બદલાઈ ગઈ છે. શહેરી વિસ્તારોમાં ચકલીઓ ચિંતાજનક પ્રમાણમાં ઘટી રહી છે. વિશ્વભરમાં ૨૦૧૦ ની સાલથી “ચકલી બચાવ અભિયાન” શરૂ થયું છે. દર વર્ષે ૨૦ માર્ચે “World Sparrow Day” વિશ્વભરમાં ઘર ચકલી અને અન્ય પક્ષીઓ જે આપણા પર્યાવરણના મહત્વ ના અંગ છે. તે અંગે જન-જાગૃતિ સ્વરૂપે ઉજવાય છે.

      ઘોડિયામાં સુતેલા બાળકે જોયેલું-જાણેલું સૌપ્રથમ પંખી એટલે ચકલી. બાળક થોડું મોટું થાય એટલે “ચકી લાવી ચોખાનો દાણો, ચકો લાવ્યો મગનો દાણો-ચકીબેને રાંધી ખીચડી” ની વાર્તા સાંભળે. બાળક એથી મોટું થાય એટલે રમત રમતાં ગાય:

      ચકી ચોખા ખંડે છે, પિતાંબર પગલા માંડે છે, ચકી ગઈ ધોવા, ચકો બેઠો રોવા, રોઈ-રોઈ થાક્યો,
      ઈ ચકીનો કાકો, સોઈ ખપે ? કે સાંબેલું ?

      તો વળી નાની બાળકીઓ નૃત્ય સાથે ગાય:
      ચકીબેન (૨) મારી સાથે રમવાને આવશો કે નહિ ? ખાવાને દાણા પીવાને પાણી, બેસવાને પાટલો, સુવાને ખાટલો, આપીશ તમને હું….આપીશ તમને.
      આ બાળકો મોટઉપાડે કોઈ ગજાઉપરાંતનું કોઈ કામ કે વાતો કરે તો વડીલો સંભળાવે, “ચકલી નાની ને ફૈડકો મોટો” કોઈનું ન માની, હારી-થાકી પસ્તાય ત્યારે સાંભળવું પડે કે ‘અબ પછતાયે ક્યાં હોત, જબ ચીડિયા ચુગ ગઈ ખેત’ વળી ધૂળમાં નહાતી ચકલી જોઈ- વડીલો વરસાદની આગાહી કરે (ચકલી પાણી સ્નાન ઉપરાંત ધૂળસ્નાન કરી પોતાના પીંછા-પાંખ હળવા સ્વચ્છ કરે છે.)

      આવી આપણી ચકીબેન એશિયા, આફ્રિકા, ઓસ્ટ્રેલીયા, યુરોપ તથા અમેરિકા એમ પૃથ્વીના મોટા ભાગમાં જ્યાં-જ્યાં માણસો વસ્યા છે ત્યાં વસે છે.

      છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં ચકલીઓની સંખ્યા ચિંતાજનક રીતે ઓછી થતા આ દિશામાં ચકલી બચાવવાના પ્રયત્નો શરૂ થયા છે. ફળિયું, ફળિયામાં ઝાડ, ઓટલો-ઓશરી-ઓરડા-ગોખલા-માળિયા-અભરાઈ-દેશી નળિયા-વંજીવરા વાળા દેશી બાંધણી વાળા ઘરોને સ્થાને બહુમાળી મકાનો બનતા ચકલીઓને રહેવા માટે જગ્યા નથી મળતી હવે માળા ક્યાં બનાવવા? આપણી આધુનિક જીવનશૈલીને લીધે ચકલીઓને ખોરાક-રહેઠાણ-રક્ષણ મળવું શહેરી વિસ્તારોમાં બહુ ઓછું થઇ ગયું છે.

      ચકલીનો ખોરાક અનાજના દાણા – નાના જંતુ – કીડા – ઈયળ વગેરે છે. હવે ખેતીમાં જંતુનાશક દવાઓના બેફામ વપરાશથી નાના જંતુ – કીડા-ઈયળો પણ ઘટી ગયા છે. શહેરોમાં પ્રદુષણથી તાપમાન વધી ગયું છે. ધ્વની પ્રદુષણ પણ વધી ગયું છે. જે ચકલી સહન નથી કરી શકતી. વિવિધ કંપનીઓના મોબાઇલ ટાવરોમાંથી નીકળતા તરંગો પણ ચકલીના પ્રજનન પર ઘાતક અસર પડે છે. ખોરાક અને માલની જગ્યાની શોધમાં તે શહેરોથી દુર નવા ઠેકાણા શોધે છે. જેમ કે ઓવરબ્રિજની તોતિંગ દીવાલોમાંના અનેક બાકોરાં ચકલી – કબરોની નવી વસાહતો બને છે.

      પર્યાવરણ અને ઇકોસિસ્ટમના ભાગરૂપ આ પંખીડા માટે આપણે આટલું કરીએ..
      ૧. ચકલાઓને ઘરનું ઘર આપવા પૂંઠા – લાકડા – માટીના બનેલા પક્ષીઘર આપણા ઘરોમાં લગાવી શકાય.
      (વરસાદની સીધી માર કે બિલાડી ન પહોચે તે રીતે)
      ૨. કમ્પાઉન્ડ વોલપર પાણીનું કુંડુ રાખી શકાય – ટીંગાડી શકાય જેમાં ચકલા પાણી પીશે – સ્નાન પણ કરી શકશે.
      ૩. માટીના કે અન્ય પાત્રમાં અનાજના થોડા ઘણા દાણા –ચણ તરીકે રોજ નાખી શકાય.
      ૪. ઘર આગણે શક્ય હોય તો એકાદ વ્રુક્ષ લગાવી શકાય.

      આટલું કર્યા પછી આપણે આગણે ચકીબેન તો આવશે જ પણ સનબર્ડ-ગ્રીનબીઈટર જેવી અન્ય પ્રજાતિ અને કોયલબેન, કુકડીયો કુંભાર જેવા અવનવા પક્ષી મીઠા ટહુકા – ગીતો ગાતા થશે. ખિસકોલીઓ પણ સાતતાળી રમવા આવતી થશે.

      આશ્વાસન એ વાતનું લઇ શકાય કે આપણા ગુજરાતમાં આજે પણ ગામડે-ગામડે એકાદ ભગત પ્રભાતફેરી કરી મુઠી મુઠી ચણ ઉઘરાવી ચબૂતરે નાખે છે. હજુ નવા ચબુતરા બને છે. કેટલાક ખેડૂતો પોતાના ખેતરમાં બે-ત્રણ ચાસ માત્ર પંખીડા માટે ઉગાડે છે. લગભગ ઘરોઘર પાણી ના કુંડા મુકવામાં આવે છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ઘણા શહેરોમાં “ચક્લીઘર” અને પાણીના કુંડાનું નિ:શુલ્ક વિતરણ અને આ વિષયે જાગૃતિ જોવા મળે છે. જેના સારા પરિણામે ફરી પાછી ચકીબેન આપણે આગણે આવતી થઇ છે.

      છેલ્લે કવિ શ્રી ઉમાશંકર જોષી દ્વારા લિખિત આ પંક્તિ,
      “વિશાળે જગ વિસ્તારે નથી એક જ માનવી, પશું છે, પંખી છે, ફૂલો છે, વનો ની છે વનસ્પતિ”
      આજે જ આવી સવારી અમારી ચકલીની Inline image 1

  2. બે શબ્દો શૉબોટ (Showboat) અને ગ્રાન્ડસ્ટેન્ડર (Grandstander) વિષે નવું જાણવા મળ્યું.એ શબ્દો ટ્રમ્પને પણ લાગુ પડે છે.

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s