માનવ તંદુરસ્તી (૨૯) ….સ્ટેમ સેલ્સ અને જેનેટિક્સ

 

HUMAN CELL showing the NULEUS & MITOCHONDRIA

 

 

UNDIFFERANTIATED TOTIPOTENT to PLURIPOTENT CELLS leading to

 UNIPOTENT DIFFERETIATED CELLS of Different Systems

The Structure of DNA

DOUBLE HELIX STRUCTURE of DNA & the GENE

 

4 Base Fragment Chemical Make-Up of DNA

માનવ તંદુરસ્તી (૨૯) ….સ્ટેમ સેલ્સ અને જેનેટિક્સ

આ વિષય પર ખુબ જ ચર્ચાઓ થઈ રહી છે.

પણ, એ વિષે વિગતે કહેવું એટલે ઘણા જ ઉંડાણમાં જવું પડે.

તેમ છતાં, સરળ ભાષામાં કંઈક સમજ આપવા પ્રયાસ કર્યો છે.

સ્ટેમ સેલ (STEM CELL )

પ્રથમ, સવાલ કે “સ્ટેમ સેલ” શું છે ?

૧૯૫૦/૧૯૬૦માં જ્યારે્ બલ્ડના કેન્સર માટે બોનમેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવાની શરૂઆત થઈ ત્યારે મેરોમાં જે સેલ્સો જુદા જુદા લોહીના સેલ્સ બને તેવા “મલ્ટીપોટેન્ટ” (Multipotent )સેલ્સને “સ્ટેમ સેલ્સ”નું નામ આપવામાં આવ્યું.

આ રહ્યા “એડલ્ટ સ્ટેમ સેલ્સ” (Adult Sem Cell) )

એ સિવાય, માનવ “એમ્બ્રીઓ” (Embryo ) માં રહેલા સેલ્સ હોય તેમાંથી શરીરના જુદા જુદા સેલ્સ બની શકવાની શક્તિ હોય….આ સેલ્સો “પ્લુરીપોટેન્ટ” (Pleuripotent )સેલ્સ કહેવાય….આ રહ્યા “એમ્બ્રીઓનીક” સ્ટેમ સેલ્સ.

તો, જે સેલ્સ અન્ય સેલ્સરૂપે બની શકે એવા સેલ્સને “સ્ટેમ સેલ્સ” (Stem Cell ) કહેવાય અને તે બે નામે છે>>>

(૧) એડલ્ટ સ્ટેમ સેલ્સ (Adult Sem Cell )

(૨) એમ્બ્રીઓનીક સ્ટેમ સેલ્સ (Embryonic Sem Cell )

પ્રથમ બોનમેરો ( Bone Marrow)માંથી જ એડલ્ટ સ્ટેમ સેલ્સ મળતા અને લોહીના રોગોની સારવાર માટે વપરાતા..ત્યારબાદ, ચરબી યાને એડીપોસ ટીસ્યું ( Adipose Tissue) ઉમબીલીકલ કોર્ડ (Umbilical Cord ) લીવર ( Liver) ચામડી, મસલ્સ ( Muscles) વિગેરે અનેક અંગોમાંથી એડલ્ટ સ્ટેમ સેલ્સ શોધ્યા છે.

આજે તમો સ્ટેમ સેલ્સ વિષે વધુ સાંભળો છો કારણ કે એને વાપરી અનેક રોગોના ઈલાજો તરફ માનવીની દોડ છે.

 

જીન્સ(GENES ) શું ?

આ સવાલનો જવાબ આપવો કઠીણ છે.

એક રીતે કહું તો જીવીત પ્રાણી કે જંતુનો એક પાયારૂપી આધાર.

એક જીવના યુનીટ (Unit ) એક સેલ ( Cell) ને ગણો.

એની અંદર ન્યુક્લીઅસ (Nucleus ) હોય.

અહીં જે તત્વ છે તેમાં “ડીએનએ” (DNA) કહી શકાય.

એક ડાયાગ્રામરૂપે “ડીએનએ” ને “ડબલ હેલીક્ષ” (Double Helix ) સ્વરૂપે નિહાળવામાં આવ્યું છે.

એમાં જે ચાર “અમીનો એસીડ્સ” (Amino Acids ) છે તેના નામો છે>>>

(૧) આડેનીન (Adenine )

(૨) સાયટોસીન (Cytosine )

(૩) ગુઆનીન (Guanine )

(૪) થાઈમીન (Thymine )

આ ચાર જુદી જુદી જગાએ રહેતા જુદા જુદા સ્વરૂપી શક્તિ હોય .

સેલની અંદર ન્યુલ્કીઅસ સિવાય “મિટોકોન્ડીઆ” હોય અને ત્યાં પણ “ડીએનએ” હોય.

આ પ્રમાણે અનેક શરીરમાં જીન્સ હોય

એક જીનને ફરી અંદરથી નિહાળતા, જોડમા રહે એવા શરીરમાં ૨૩ “ક્રોમોઝોમ્સ” ( Chromosomes) છે.

આમાં ૨૨ જોડ સિવાય એક જોડ જેમાં “એક્સ”( X) કે “વાય” (Y ) ક્રોમોઝોમ્સ હોય….જો એ જોડમાં બે “એક્સ” હોય તો એ સ્ત્રી સ્વરૂપ અને એની જગાએ એક “એક્સ” અને બીજો સાથે “વાય” હોય તો એ પુરૂષ સ્વરૂપ હોય.

આજે સાયન્ટીસ્ટો માનવીના જીન્સ પર શોધો કરી રહ્યા છે અને રોગોના કારણો શોધી રહ્યા છે. ઘણું શોધાયું છે પણ ઘણું શોધવાનું બાકી છે.

આ વિષયે ચર્ચા કરતા, “ક્લોનીંગ” વિષે કહેવું યોગ્ય હશે.

“ક્લોનીંગ” (CLONING ) શબ્દનો અર્થ થાય કે એક જીવમાથી જેનેટીક મટીરીઅલ લઈ બીજા જીવના મટીરીઅલ સાથે જોડી નવો જીવ બનાવવો.

“ડોલી” ( Doli) નામના ઘેટાના બચ્ચાનો જન્મ થયેલ તે વિષે વિશ્વ જાણે છે..અહીં, એક ઘટાના શરીરમાથી અંગના જીન લઈ બીજા ઘેટાના જીન સાથે જોડી, એક “એમબ્રીઓ” કર્યો અને તેને કોઈ બીજા ઘેટામાં મુકી બાળઘેટું જનમ્યું તે જ હતી “ડોલી”.

આ પ્રમાણે માનવી એની શોધની સફરમાં ઘણો જ સાહસી બની ગયો છે…અને ભવિષ્યમાં ક્લોનીંગ કરી માનવી પોતાને જ બનાવવા સ્વપ્ના સેવી રહ્યો છે. હજું તો એ થયું નથી તે પહેલા જ કદાચ મનમાં પોતે “ભગવાન” જ છે એવી કલ્પના પણ કરી રહ્યો હોય !

 

આ “સ્ટેમ સેલ્સ અને જેનેટીક્સ”નો વિષય સારરૂપે>>>

માનવનું શરીર અનેક જુદા જુદા “સેલ્સ”રૂપે બનેલું છે.

એક સેલમાં એક “ન્યુક્લીઅસ”(Nucleus ) અને તેમાં છે “ડીએનએ”(DNA ) જેમાં રહે છે “જીન” (GENE )રૂપી ભંડાર.

આ જીનને સુક્ષ્મરૂપે નિહાળતા, “ડબલ હેલીક્ષ” સ્વરૂપ જાણવા મળે ..અને એમાં ચાર “અમીનો એસીડ્સ” જુદી જુદી જગાએ રહેતા જુદા જુદા વંશવેલાના પ્રતિકો બને છે.

જ્યારે માનવી એક “એમબ્રીઓ” સ્વરૂપે હોય ત્યારે એક ઈંડા સાથે વિર્યનું મિલન થઈ ચુક્યું હોય..અને ત્યારબાદ, એક સેલમાંથી વિભાજન થતા અનેક સેલ્સો અને એ રહ્યો પ્રથમ “સ્ટેમ સેલ) અને એકવાર માનવ સ્વરૂપે જન્મ મળે ત્યારબાદ, માનવ શરીરે બોનમેરોમાં “મલટીપોટેન્શીએલ” સેલ્સમાંથી લોહીના જુદા જુદા સેલ્સો બને એ રહ્યો “એડલ્ટ સ્ટેમ સેલ” નો એક દાખલો…એવી જાણકારી બાદ, અમબીલીકલ કોર્ડ,અને અન્ય અંગોમાંથી પણ સ્ટેમ સેલ્સ મેળવવાની વાત સૌએ જાણી.

આજે “સ્ટેમ સેલ્સ” દ્વારા અનેક રોગોને સમજવા પ્રયાસો છે.

અને એવી સફર સાથે “ક્લોનીંગ”ની ચર્ચાઓ થઈ રહી છે.

ભવિષ્યમાં શું નવું હશે તે અત્યારે કોણ કહી શકે ?

આ અલ્પ સમજ તમોને આપી છે.

તમો ઈનરનેટના માધ્યમે કે ડોકટરને પૂછી આ વિષયે વધુ જાણી શકો છો.

 

ડો. ચંદ્રવદન મિસ્ત્રી.

 

FEW WORDS…

Today’s Health Topic is about the STEM CELL.

A STEM CELL is a MULTIPOTENT CELL which can generate into OTHER CELLS.

There  are 2 types>>>

(1) EMBRYONIC Stem Cell, when it is taken from the Embryonic tissue.

(2) ADULT Stem Cell when it is from Adult Eg those in Blood/Bone Marrow.

To know MORE about the Stem Cell, please click on the LINK below>>>>

http://en.wikipedia.org/wiki/Stem_cell

You will have a better understanding of it in English.

GENES in BODY

The understanding of the DNA/RNA and the GENES is complex and one who desires to have MORE understanding can do by clicking on the LINK below>>>>

 

Hope you like this Health Post.
Dr. Chandravadan Mistry

Leave a comment

Filed under વિજ્ઞાન

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s