Monthly Archives: જાન્યુઆરી 2019

સ્વ-અર્થ વિ. સ્વ-સંભાળ/ પરેશ વ્યાસ

P Selfish is considered to be a dirty word. Doing something for self is bad. It can never be a virtue even if Ayn Rand call it so. How about self-care?

સ્વ-અર્થ વિ. સ્વ-સંભાળ

સ્વાર્થી શબ્દ ટીકા છે, ગાળ છે. એ સૂરીલો બોલ નથી. સ્વાર્થી શબ્દ ભૂંડો બોલ ગણવામાં આવે છે. જાત માટે કાંઈ કરવું એટલે અન્ય માટે કાંઈ ન કરવું; એવું આપણા ચિંતકો આપણા મનમાં ખોટી રીતે ઠસાવી ગયા છે. આપણને પરોપકાર પાઠ ગળથૂથીમાં પાઈ દેવામાં આવ્યા છે. ન્યૂઝીલેન્ડનાં કોર્પોરેટ વેલબીઈંગ કોચ સારા મેકગીનેસ એક સરસ શબ્દ આપે છે. સેલ્ફિશ જો ખરાબ હોય તો હાઉ અબાઉટ સેલ્ફકેર? સ્વ-અર્થ નહીં પણ સ્વ-સંભાળ. જાતનું જતન કરવું એમાં કાંઈ ખોટું નથી. સ્વસંભાળનો શુભ દિવસ રવિવાર છે. પંચાંગમાં રવિવારે દિવસ રાતનાં બધા ચોઘડિયાં કાં તો અમૃત છે, શુભ છે કે પછી લાભ છે, એવું અમારું સચોટ તારણ છે. માટે હે પ. પૂ. ધ. ધૂ. પંચાંગવિદો, તમે રવિવારનું દિવસનું પહેલું ચોઘડિયું ‘ઉદ્વેગ’ દેખાડવાનું બંધ કરો. રવિવારે તો કોઈ ચોઘડિયું ઉદ્વેગ, કાળ કે રોગ હોઈ જ ન શકે. હા, ‘ચલ’ ચોઘડિયું ચાલુ હોવાથી ચલાવી શકાય. પણ આ શું? રવિવારે પણ રોગ અને કાળ? બહુત ના-ઇન્સાફી હૈ યે. રવિવારની હર એક ખટઘડી સ્વ-સંભાળ માટે અર્પણ કરવાથી સો તીર્થનું પુણ્ય મળે છે. આજે રવિવાર છે. સ્વ-સંભાળ માટે શું કરવું?
સો વાતની એક વાત. દર રવિવારે મોબાઈલ ફોનને ત્યજો. જાતવટો આપો. એક દિવસ માટે એને અસ્પૃશ્ય બનાવી દો. એક એવો ય જમાનો હતો જ્યારે રજસ્વલા નારીને જોઈ શકાતી હતી પણ અડી શકાતી નહોતી. આ આપણો મોબાઈલ ફોન દર રવિવારે રજસ્વલા થઇ જાય છે, એમ સમજવું. અત્યારે સંદેશા વ્યવહાર ઝડપી છે. દાસી જીવણનું ભજન ‘કેમ કરીએ રે અમે કેમ કરીએ, દવ લાગ્યો રે ડુંગરમાં અમે કેમ કરીએ’, આપને યાદ હશે. કેમ કરીએ?-એવો લિનિયર પ્રોબ્લેમ હવે નથી. હવે આ કરીએ કે પેલું? કે પછી વળી કાંઈ ત્રીજું જ? એવો વૈચારિક ગભરાટ થતો રહે છે. રવિવારે ધરતી ઉપર પગ રાખીને એનાં વિષે વિચારવાનું ટાણું છે. જે કામ આપણને પૈસાથી કે સમયથી પોષાય એ જ કરવું. દેખાદેખી છોડી દેવી. અદેખાઈ તો નહીં જ નહીં. પોતાનાં પરિવારજનો સાથે વાત શે’ર કરો તો તમારી ચિંતા ઘટે.
અને હા, રવિવારે રોજ કરતાં કાંઈ જુદું કરવું જરૂરી છે. રોજ વહેલાં ઊઠતાં હોય હોઈએ તો પથારીમાં પડ્યા પડ્યા ઓસ્ટ્રેલિયા-ઇન્ડિયાની ટેસ્ટ મેચ જોઈ શકાય. રોજ મોડા ઊઠતાં હોઈએ તો વહેલાં ઊઠીને વિવિધ ભારતી ઉપર ભૂલે બિસરે ગીત સાંભળતાં સાંભળતાં કૂંડામાં ઊગેલા છોડની ચોતરફ માટી ગોડી શકાય અને સૂકાયેલાં પાંદડાને કાતરથી કાપી શકાય. અત્યારે શિયાળો છે. એકાદ કુંડામાં ઊગેલા ડહાલિયા કે નાનકડી ક્યારીમાં ઊગેલા પીટૂનિયાનાં સીઝનલ ફૂલમાં ગંધ તો નથી પણ એનાં લાલ, પીળા અને જાંબલી રંગ મનને જલસો કરાવી જાય છે. કુદરત સાથે સમય વીતાવો. મન અને તન બંનેની શુદ્ધિ આપોઆપ થઇ જાય છે. રવિવારે મનનું સાંભળવું. કોઈ અણગમતું હોય, એને ના પાડવામાં જો તારીખ પે તારીખ પડતી રહેતી હોય તો આજે ના પાડી દેવી. ના પાડવામાં કોઈ નાનમ નથી. રવિવારે ગમતો શોખ ટ્રાઈ કરી શકાય. હસતાં રહેવું. હસવું ચેપી છે. સંગીતને સાંભળવું. સંગીત જોવાની જરૂર નથી. એટલે માત્ર ઓડિયો જ સારો. બીજું બધું કામ કરતાં ય સાંભળી શકાય. વિડીયોમાં એ ફેસેલીટી નથી. અત્યારે શિયાળો છે. શાકભાજી, ફળફળાદિ ભરપૂર છે. સમારીને ખાઈ શકાય. રાંધીને ખાઈ શકાય. આવું કામ સજોડે થાય તો તો કેવું સારું?! પાણી અમૃત છે. ખૂબ પાણી પીતા રહેવું હિતાવહ છે. અને હા, આપણા પોતાનાં અંગતને ભેટવું. ભેટતાં રહેવું. ગળે પડવું એનાં કરતાં ગળે મળવું સ્વ-સંભાળનું દ્યોતક છે. ભૂતકાળની અણગમતી વાતોને ગોળ ગોળ વાગોળવાનો કોઈ અર્થ નથી. ધારેલું થાય નહીં તો એને છોડી શકાય. મન પ્રફુલ્લિત રહે એ જરૂરી છે. આનંદ મળે ત્યારે માણી લેવો. આનંદની ઉજાણી પોસ્ટપોન કરવી નહીં.
સ્વ-સંભાળ જરૂરી છે. કહે છે કે ફાનસમાં તેલ ન હોય તો એ ઉજાસ ક્યાંથી આપે? સ્વ-સંભાળ એ તેલ છે, જેનાથી ફાનસની જ્યોત પ્રગટે છે. અજવાસ ફેલાય છે. જાતને જાળવો. કારણ કે એ જ તો છે, જે તમારી સાથે જીવનપર્યંત છે.

Image may contain: flower

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

‘એકત્ર’ ફાઉન્ડેશન-નિર્મિત ‘સંચયન’…

 

વર્ષ: 6 – અંક: 33
સંપાદક: રમણ સોની • પ્રકાશક: અતુલ રાવલ
મિત્રો,
નવા વર્ષની શુભેચ્છાઓ!!
‘એકત્ર’ ફાઉન્ડેશન-નિર્મિત ‘સંચયન’ વી-સામયિકનો આ નવો અંક સાનંદ, સૌને માટે…
આપ અહીં આ PDF પર ક્લિક કરીને આ અંક ખોલી શકશો. વળી એને download કરીને desktop પર મૂકો તો, ફરી ઇન્ટરનેટ ખોલ્યા વિના, ફુરસદે પણ વાંચી શકો.
અન્ય વાચકમિત્રોને, નીચેની link આગળ forward કરીને મોકલી શકશો. સંચયન – 33
આ અંકના લેખકો:
  • ઉમાશંકર જોશી
  • નવ કાવ્યો – દલપત ચૌહાણ, રાજુ સોલંકી, યશવંત વાઘેલા, જયંત પરમાર, એ. કે. ડોડિયા, પ્રિયકાંત કિલ્પત, ચંદ્રા શ્રીમાળી, નીરવ પટેલ
  • બુદ્ધદેવ બસુ
  • જયંત મેઘાણી
  • ઝવેરચંદ મેઘાણી
  • ચુનીલાલ મડિયા
  • સુન્દરમ્
  • મધુસૂદન કાપડિયા
  • કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી
  • બાલમુકુંદ દવે
  • હરનિશ જાની
  • દિવ્યેન્દુ પલિત
  • જયદેવ શુક્લ
  • રમણ સોની
  • રમેશ શાહ
  • Poems and illustrations by Rupi Kaur
  • ‘મારું જીવન તે મારી વાણી’ – સ્વરનિયોજન અને ગાન: અમર ભટ્ટ
આ લિન્ક ઉપરથી આપ ‘સંચયન’ના બધા જ અંકો તેમજ ‘એકત્ર’ના વી-ગ્રંથો અમારી વેબસાઈટ http://www.ekatrafoundation.org તથા https://ekatra.pressbooks.pub ઉપરથી વાંચી શકશો.
અતુલ રાવલ
પ્રકાશક: એકત્ર ફાઉન્ડેશન

 

Leave a comment

Filed under Uncategorized

બહેરિન: રણમાં ‘સ્નેહની બહાર’નો અનુભવ!

Please use
http://translate.google.com/
to translate this article to Language of your choice. 


 
‘26 નોર્થથી 50.33 ઈસ્ટવચ્ચે 750 સ્ક્વેર ફિટ કિલોમીટરનો એક દેશ જેની પાસે 161 કિલોમીટરનો દરિયાકિનારો છે. જેનું શિયાળાનું તાપમાન 15થી 25, સ્પ્રિંગનું 20થી 30 અને ઉનાળાનું ટેમ્પરેચર 31થી 42 સેન્ટિગ્રેડ રહે છે. વિમાનમાંથી જોઈએ તો આ દેશ રેતીને કારણે ભૂખરો દેખાય છે. વિશાળ પોર્ટની સાથે આ લાલ અને સફેદ રંગનો ઝંડો ધરાવતો, (લાલ રંગ એ અરેબિયન ગલ્ફનો ટ્રેડિશનલ રંગ છે અને સફેદ શાંત હોવાની નિશાની છે. એના પાંચ ત્રિકોણાકાર પિલર્સ ઇસ્લામના પાંચ સિદ્ધાંતોની વાત કરે છે.) દેશ સાઉદી અરેબિયા સાથે ચાલીસ કિલોમીટર લાંબા બ્રિજથી જોડાયેલો છે. દેશની કુલ વસ્તી ચૌદ લાખ કરતાં ઓછી છે.

 

જે રાષ્ટ્ર પોતાને ત્યાં હિન્દુ, જૈન મંદિરોને સન્માન આપે, આતંકવાદને મદદ કરતા દેશ સાથે સંબંધ તોડી નાખે એ રાષ્ટ્રને સાચા અર્થમાં સન્માન આપવું જોઈએ.

 

જેમાં ત્રણ લાખથી વધારે બિનનિવાસી લોકો છે. આટલા નાનકડા દેશની કરન્સી અત્યારે ડૉલરથી પણ ઉપર છે. ભારતીય એકસો સિત્તેર રૂપિયા બરાબર 1 દિનારની કિંમત છે. ગુજરાતી, કચ્છી, બોરી અને બાંગ્લાદેશીઓએ આ નાનકડા દેશને પોતાની કર્મભૂમિ બનાવી છે. યુ.એ.ઈ.ના દેશોની જેમ આ દેશ પાસે પણ તેલ છે, પરંતુ તેલના ઘટી રહેલા ભાવોની સાથે બીજા આરબ દેશોની જેમ આ દેશ પણ સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યો છે. વાત છે બહેરિનની!

 

ગુજરાતી સમાજ, બહેરિનના આમંત્રણથી ત્યાંના ગુજરાતીઓને મળવાનું થયું. ઓમાનની જેમ જ અહીંના ગુજરાતીઓ સત્તા અને સુલતાનનાં વખાણ કરે છે. અહીંનું જીવન બેટર છેએવું સ્વીકારે! અમે ભારતથી અમેરિકા જેટલા દૂર નથી. ઇચ્છીએ ત્યારે ઘરે જઈ શકીએ છીએ. અઢી કલાકની ફ્લાઇટ છે! બીજી મજાની વાત એ છે કે અમારી અહીંની જિંદગી અમેરિકા જેટલી મુશ્કેલ નથી. અમે બધા પેમ્પર અને સ્પોઇલ થયેલા ગુજરાતીઓ છીએ.તરલ પારેખે કહ્યું, જે ગુજરાતી સમાજના યુવા પ્રેસિડેન્ટ છે અને વિવાનામની ટેલિકોમ્યુનિકેશન કંપનીમાં કામ કરે છે. તરલભાઈ રાજકોટના છે. એમનાં પત્ની હેન્સી પણ રાજકોટના છે, યોગ ટીચર છે.

 

ભૂમિતભાઈ શાહ પણ છેલ્લાં કેટલાંય વર્ષથી બહેરિનમાં છે. એમણે એમના મિત્રો સાથે મળીને એક જ બિલ્ડિંગમાં એપાર્ટમેન્ટ્સ રેન્ટ કર્યા છે. સૌ સાથે મળીને રહે છે. એકબીજાનાં બાળકો સ્કૂલેથી આવી જાય તો ભારતની જેમ જ પાડોશી એની સંભાળ લે છે! જતીન કારિયા વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ છે. આ યુવા ટીમે ઓક્ટોબરમાં જ ગુજરાતી સમાજનું ઇલેક્શન જીતીને પદ સંભાળ્યાં છે, પણ ઘણુંબધું નવું કરવાની એમની ઇચ્છા અને મહેનત છે. નાટકો, સુગમ સંગીત, ગરબા સિવાય કંઈક થવું જોઈએ એવું માનતી આ ટીમ નવા અને રસપ્રદ વિચારો કરે છે. ગુજરાતી ફૂડ ફેસ્ટિવલ અને ગુજરાતી સાહિત્યનો જલસો કરવાનો એમનો વિચાર દાદ માગી લે એવો છે.

 

ગુજરાતી સમાજના જૂના-પુરાણા ઢાંચાને બદલે આ યુવા ટીમે બાળકોની વક્તૃત્વ સ્પર્ધા ગોઠવી. આમંત્રિત મહેમાન બોલે તે પહેલાં ગુજરાતી સમાજ પરિવારનાં બાળકો હિંમત કરીને સ્ટેજ પર આવે અને પોતાના વિચારો રજૂ કરે એ પ્રયાસ પણ સરાહનીય છે. હેત્વીએ ચણિયાચોળી પહેરીને શુદ્ધ ગુજરાતી ભાષામાં ભવાઈ ફોર્મમાં પોતાનું વક્તવ્ય રજૂ કર્યું. આદિત પારેખ અંગ્રેજીમાં બોલ્યો, પરંતુ એણે પોતાના વિચારો જે સ્પષ્ટતાથી રજૂ કર્યા એ સાંભળ્યા પછી એ નવ વર્ષનો છે એ વાત નવાઈ પમાડે તેવી હતી.

 

તરલ પારેખ મોડર્ન વિચારો ધરાવતા માર્કેટિંગ એક્ઝિક્યુટિવ છે. ગુજરાતથી આવેલા મહેમાનને લોકોના ઘર ગણાવવાને બદલે દેશ બતાવવો જોઈએ એમ માને છે! કાર્યક્રમની પહેલાં કોઈને પણ મળવું કે સ્પોન્સર્સને રાજી કરવાને બદલે વક્તાને આરામ મળવો જોઈએ એ વિચાર પણ મજા પડી જાય એવો જ હતો!

 

બ્રિજેશભાઈ અને એમનો પરિવાર પણ બહેરિનમાં ઘણાં વર્ષથી રહે છે. નવાઈની વાત એ છે કે અહીં રહેતા ઘણા ગુજરાતી પરિવારો શુદ્ધ શાકાહારી છે. બહેરિનમાં શુદ્ધ શાકાહારી રેસ્ટોરાંઝ છે. એટલું જ નહીં, ‘દેશી સ્પાઇસનામની એક રેસ્ટોરાંમાં ઊભા ઊભા પાણીપૂરી ખાવાની સગવડ છે. રવિકુમાર નામના વારાણસીના ચાટ સ્પેશિયાલિસ્ટઅહીં દસ વર્ષથી કામ કરે છે. રવિકુમારની પાણીપૂરી બહેરિનમાં જાણીતી છે. એસ હોટેલ્સ અને બીજી બે હોટેલ્સના માલિક હિમાંશુ ગાંધી છેલ્લા બે દાયકાથી બહેરિનમાં છે. એમનો પરિવાર કેનેડા શિફ્ટ થઈ ગયો છે, પણ હિમાંશુભાઈને બહેરિન સાથે પ્રેમ છે!

 

રોજ સવારે ચાર વાગ્યે ઊઠીને ચાલવા જવું, નિયમિત જિમ અને બાકીનો સમય હોટેલમાં રોકાયેલા ગેસ્ટ્સની સગવડ સાચવવાનું કામ હિમાંશુભાઈને ગમે છે. એ કહે છે, ‘બહુ કમાઈ લીધું. હવે મજા કરવી છે અને અહીં આવતા ગુજરાતી મિત્રોને મજા કરાવવી છે.ગોલ્ફ ક્લબમાં નાનકડી વિલામાં હિમાંશુભાઈ નેપાળી હોમમેનેજર સાથે રહે છે. એ નેપાળી છોકરી બાજરીના રોટલા અને ગુજરાતી ભોજન રાંધે છે. મને શું તકલીફ છે?’ હિમાંશુભાઈ કહે છે.

 

ગુજરાતી સમાજના ડિનરમાં સંપૂર્ણપણે કાંદા-લસણ વગરનું સ્વાદિષ્ટ ભોજન જમાડ્યા પછી બિલ લેવાની પણ ના પાડે એવા દિલદાર ગુજરાતીઓ બહેરિનને પોતાનો જ દેશ માનીને જીવે છે. અમીબહેન અને હર્ષદભાઈ જ્વેલરી ડિઝાઇન કરે છે. બહેરિનના એમ.એલ.એ અને રોયલ પરિવાર એમના ક્લાયન્ટ છે. હર્ષદભાઈને અરેબિક બોલતા સાંભળીએ તો આશ્ચર્ય થાય, છતાં એ ગુજરાતી બોલે તો અંગ્રેજી શબ્દોનો ઉપયોગ ઓછામાં ઓછો હોય!

 

બહેરિનમાં 200 વર્ષ જૂનું કૃષ્ણમંદિર છે. રોજ હવેલી સંગીત સાથે દર્શન ખૂલે અને કુમારભાઈના નામે ઓળખાતા એક ભાટિયા સજ્જન જેઓ મંદિરના ટ્રસ્ટી છે એ કહે છે કે રોયલ પરિવારમાંથી અવારનવાર અહીં મહેમાનો આવે છે. સામાન્ય રીતે આપણાં મનમાં અરબ કે મુસ્લિમ દેશો વિશે કેટલીક દૃઢ માન્યતાઓ છે. આપણે ધારીએ છીએ કે એ લોકો ઇસ્લામિક પ્રચારને મહત્ત્વ આપે છે. એમને ત્યાં બીજા કોઈ ધર્મને સ્થાન કે આદર નથી મળતા.

 

એની સામે ઓમાન, બહેરિન જેવા દેશોમાં મંદિરો છે અને મંદિરો માટે રોયલ ખજાનામાંથી મેઇન્ટેનન્સ સહિત નિયમિત ભેટ પણ પહોંચાડવામાં આવે છે. બહેરિનના સુલતાન હિઝ મેજેસ્ટિ કિંગ હમદ બિન ઇસા અલ ખલીફા પ્રજાવત્સલ અને સમજદાર કિંગ છે એવું વિદેશીઓ પણ સ્વીકારે છે. ક્રાઉન પ્રિન્સ હિઝ રોયલ હાઇનેસ પ્રિન્સ સલમાન બિન હમદ અલ ખલીફા ડેપ્યુટી પ્રાઇમ મિનિસ્ટર તરીકે સેવા બજાવે છે.

 

સાઉદી સાથે એમના સંબંધો સારા છે, દુબઈ સાથે પણ બહેરિન ઉષ્માપૂર્ણ સંબંધો ધરાવે છે, પરંતુ હાલમાં જ કતાર સાથે તમામ સંબંધો કાપીને આ ઇસ્લામિક રાષ્ટ્રએ પોતાની નિષ્ઠા પ્રસ્થાપિત કરી છે. માનવધર્મ એ પોતાના ધર્મ કરતાં ઉપર છે એમ માનતું આ રાષ્ટ્ર પોતાના રાષ્ટ્રધ્વજમાં ઇસ્લામના પાંચ મુદ્દાને મહત્ત્વ આપે છે, પરંતુ કતાર એક રાષ્ટ્ર તરીકે આતંકવાદની મદદ કરે છે એવી માહિતી મળતાં જ કતાર સાથેના તમામ સંબંધો કાપી નાખવામાં આવ્યા છે. દરિયાનો રસ્તો અને આકાશની સીમાઓ પણ હવે કતાર વાપરી શકે તેમ નથી. કતારના તમામ સપ્લાઇઝ તોડી નાખવામાં આવ્યા છે.

 

કેટલીક વાર આપણી માન્યતાઓ પૂરી માહિતી મેળવતા રોકે છે, એ સમજવું જોઈએ. જે રાષ્ટ્ર પોતાને ત્યાં હિન્દુ, જૈન મંદિરોને સન્માન આપે, આતંકવાદને મદદ કરતા દેશ સાથે સંબંધ તોડી નાખે એ રાષ્ટ્રને સાચા અર્થમાં સન્માન આપવું જોઈએ. 40 કિલોમીટરનો આ દેશ પ્રગતિ કરી રહ્યો છે, કારણ કે અહીં વસતા લોકોના મનમાં માનવતા અને સમજણ ધર્મથી ઉપર છે. છેલ્લા થોડા સમયથી તેલના ભાવ ઘટવાથી આર્થિક સંકટનો સામનો કરવો પડે છે છતાં આ નાનકડા દેશે પોતાના લોકોની સગવડોમાં કાપકૂપ કરી નથી. લગ્ન થાય એટલે કોઈ પણ બહેરિનીને ઘર આપવાનો કાયદો છે. મફત તબીબી સારવાર, બાળકોનું શિક્ષણ અને બીજી કેટલીય સગવડો આ દેશ પોતાના દેશવાસીઓ માટે પૂરી પાડે છે.

 

અહીં વસતા ગુજરાતીઓ બહેરિનને પોતાનો દેશ માને છે છતાં એ લોકો ભારતને પોતાના હૃદયમાં સંઘરીને બેઠા છે. એમનાં સંતાનોને ગુજરાતી શીખવવા કટિબદ્ધ છે. એમને માટે ગુજરાતથી આવતો દરેક મહેમાન એમની સાથે નાનકડું ગુજરાત લઈને આવે છે. એ સૌ ગુજરાતી મહેમાન માટે ઘર, હૃદય અને સ્નેહના દરવાજા ઉઘાડીને સતત પ્રતીક્ષા કરે છે. દેશની બહાર વસતા ગુજરાતીઓ કદાચ વધુ ગુજરાતી છે.

બહેરિન: રણમાં સ્નેહની બહારનો અનુભવ!
કાજલ ઓઝા વૈધ

1 ટીકા

Filed under ઘટના

તોલ માપ વિગેરે *ખુબજ અગત્યની માહિતી* જરૂર સાચવી ને રાખશો*

તોલ માપ વિગેરે  

*ખુબજ અગત્યની માહિતી* જરૂર સાચવી ને રાખશો*

👌*💱 સંખ્યા અને નંગ : 💱

 

૧૨ નંગ = ૧ ડઝ

૧૪૪ નંગ = ૧ ગ્રોસ

૧૨ ડઝન = ૧ ગ્રોસ 


૨૦ નંગ = ૧ કોડી


૧ રીમ = ૫૦૦ કાગળ  


૧ ધા = ૨૪ તા


૧ રીમ = ૨૦ ઘા

 

 


⌨⌨⌨⌨⌨⌨⌨⌨⌨⌨⌨ 

 

 

 🏋 વજન 🏋


૧ પાઉન્ડ {રતલ}= ૦.૪૫ કિ.ગ્રા


૧ કિ.ગ્રા. = ૨.૨૧ પાઉન્ડ  


૧ ગ્રામ = ૧૦૦૦ મીલી ગ્રામ


૧ ક્વિન્ટલ = ૧૦૦ કિલોગ્રામ  


૨૦ કિ.ગ્રા. = ૧ મણ


૧ ટન = ૧૦૦૦ કિલોગ્રામ  


૧ તોલા = ૧૧.૬૬ ગ્રામ


૨૦ મણ = ૧ ખાંડી


૫ મણ = ૧ ગુણી

 

 


   📚    * અંતર  🛣*

 

 


૧ ઈંચ = ૨.૫૪ સે.મી.  


૧૦ મીલીમીટર = ૧ સેન્ટીમીટર


૧ મીટર = ૩૯.૩૭ ઈંચ  


૧ ચો.ફુટ = ૯૨૯ ચો.સેમી.


૧ ફુટ = ૩૦.૪૮ સે.મી.  


૧૦ સેમી = ૧ ડેસીમીટર


૧૦ મીટર = ૧ ડેકામીટર


૧ વાર = ૩ ફુટ  


૧ માઈલ = ૧૬૦૯ મીટર  


૧ માઈલ = ૧.૬૧ કિ.મી.  

 

 


*  પ્રવાહી માપ  🌊*

 

 


૧ લિટર = ૧૦૦૦ મીલીલિટર  


૧૦૦૦ લિટર = ૧ કિલો લિટર  


૧ કિલો લિટર = ૧ ઘન મીટર  


૧ ગેલન = ૪.૫૪૬ લિટર  


૧ લિટર = ૦.૨૨ ગે

 

 


⌨⌨⌨⌨⌨⌨⌨⌨⌨⌨⌨

 

 


   *⏰ સમય  ⏰*

 

 


૬૦ વિપળ = ૧ પળ


૬૦ પળ = ૧ ઘડી  


૨.૫ પળ = ૧ મિનિટ  


૧ ધડી = ૨૫ મિનિટ  


૨.૫ ધડી = ૧ કલાક  


૩ કલાક = ૧ પહોર  


૬૦ વિકલા = ૧ કલા


૬૦ કલા = ૧ અંશ


૮૦૦ કલા = ૧ નક્ષત્ર  


૨૦૦ કલા = ૧ નવાંશ


૩૦ અંશ = ૧ રાશિ  


૬૦ અંશ = ૧ ચક્ર


૧ સેકન્ડ = ૧૫ વિકલા  


૪ સેકન્ડ = ૧૫ વિકલા  


૪ મિનિટ = ૧ કલા  


૧ કલાક = ૧૫ અંશ  


૨ કલાક = ૧ રાશિ  


૨૪ કલાક = ૩૬૦ અંશ

 

 


 💁કેટલા ગણું 💁

 

 


ડેકા = દસ ગણું  


હેક્ટો = સો ગણું  


કિલો = હજાર ગણું  


મેગા = દસ લાખ ગણું  


જિગા = અજબ ગણું  


ટેરા = હજાર અબજ ગણું  


પેટા = દસ લાખ અબજ ગણું  


એકસા = અબજનું અજબ ગણું  

 

 


🤷🏻કેટલા ભાગનું 🤷🏻

 

 


ડેસી = દશમાં ભાગનું  


સેન્ટી = સો માં ભાગનું


મિલી = હજારમાં ભાગનું  


માઈક્રો = દસ લાખમાં ભાગનું


નેનો = અબજમાં ભાગનું  


પેકો = હજાર અબજમાં ભાગનું  


ફેમટો = દસ લાખ અબજમાં ભાગનું  


એટ્ટો= અબજ અબજમાં ભાગનું  


  


*📓જમીનના – કદના માપનું કોષ્ટક*

 

 


1 એકર=40 ગુંઠા,           


1 એકર=4840  ચો. વાર


1 એકર=43560  ચો.ફૂટ,   


1 એકર=0.4047 હેકટર


1 એકર=2.5 વીઘા,     


1 વીઘા =16 ગુંઠા


1 વીઘા =16 ગુંઠા,       


1 વીઘા =17424  ચો. ફૂટ


1 હેક્ટર =6.25 વીઘા,   


1 ગુંઠા =101.2  ચો. મીટર


1 ગુંઠા =121 વાર,       


1 ગુંઠા =1089 ચો. ફૂટ


1 મીટર =100 સે.મી.,   


1 મીટર =3.28 ફૂટ ,39.37ઈંચ


1 મીટર =1,196  વાર,   


1 ચો.મીટર =10.76  ચો. ફૂટ


1 વાર =3 ફૂટ,             


1 વાર =0.9144 મીટર


1 ચો. વાર =9  ચો. ફૂટ         


1 ફૂટ =0.3048 મીટર,  


1 ઈંચ =25.3 મી. મી.   


1 મીટર =1000 મી.મી.  


1 ગજ =2 ફૂટ,             


1 ગજ =0.61 મીટર


1 કડી =2 ફૂટ,             


1 કડી =0.61 મીટર


1 સાંકળ =16 કડી,     


1 સાંકળ =10.06 મીટર


1 સાંકળ =33 ફૂટ,         


1 કિ.મી. =1000 મીટર


1 કિ.મી.=0.6215માઈલ,


1 માઈલ =1609 મીટર


1 કિ.મી. =3280.80 ફૂટ,  


1 ફલાંગ =660 ફૂટ


1 ફલાંગ =201,17 મીટર   


1 ઘન મીટર =1000 લિટર


1 ઘનફૂટ =0.2831 ઘનમીટર  


1 ઘનમીટર =35.31 ઘનફૂટ,  


1 ઘન સેમી =1 સીસી     


1 સીસી =1 મિ.લિ.,           


1 સીસી =1 ગ્રામ  


1 લિટર =1000 સી.સી.,     


1 લિટર =1 કિ.ગ્રા.  


1 ઘનફૂટ =28.317 લિટર     


1 લિટર =0.2205 ગેલન


1 ઘનફૂટ =6.24 ગેલન,       


1 લિટર =2.205 પાઉન્ડ


1 ઘનમીટર =1000 કિગ્રા     


1 ઘનફૂટ =62.4 પાઉન્ડ


1 ગેલન =10 પાઉન્ડ


ગાયકવાડી (અમરેલી વિસ્તાર)


1 વસા =1280 ચો.ફૂટ  ,    


1 વસા =118.91 ચો.મી.


1 એકર =34.03 વસા,       


1 વીઘા =20 વસા


1 વીઘા =23.51 ગુંઠા,         


1 એકર =1.7015 વીઘા


1 વસા =142.22 ચો.વાર

ahendra Brahmbhatt

9 ટિપ્પણીઓ

Filed under વિજ્ઞાન

Sweet News for Diabetics!

Sweet News for Diabetics!
TIRUPATI: Diabetics who loathe drinking sugarless coffee/tea or feel sick of adding alternative sweeteners have something to cheer about!

Days are not far behind when they can just pick a couple of leaves, add them to boiling tea and have a sip of a much sweeter beverage. With an estimated 80 million Indians expected to get into the diabetes bracket by 2025, which, on its flip side, has given birth to scores of `low sugar’ or `sugar-free’ alternative sweeteners, researchers have intensified their search for a biological equivalent that led to the discovery of Stevia.
Stevia rebaudiana, also called as sweet leaf or sugar leaf, is the magical leaf in question. Native to Paraguay, it is widely distributed in the US, Brazil, Japan and other South-East Asian countries. It is locally called `Madhu patri’ in Telugu, `Seeni tulasi’ in Tamil and `Madhu parani’ in Marathi. This leaf is not only calorie-free, but also non-toxic, heat-stable, non-fermentive, non-carcinogenic, non-addictive, flavour enhancing and above all, free of calcium cyclamate saccharin aspartame that leads to side-effects.

Sri Venkateswara University’s Biotechnology Department has taken up extensive research on the plant’s properties and its in-vitro culture. Efforts are on to make it `temperature-resistant’ to suit our climate. “Stevia contains a stevioside, a secondary metabolite responsible for the sweetness, which is 300 times sweeter than sucrose. We are trying to enhance this quality to make it as sweeter as possible,” C.V. Naidu, Associate Professor, working on the plant told The Hindu.
Much in store

Apart from domestic use, the plant has much in store for bakery, confectionary and beverage sectors, economically too. 50 gm of Stevia leaf powder can replace 1,000 gm of cane sugar. It can also be used in chocolates, candies, mouth fresheners, chewing gum, paan etc., as its anti-microbial property does not encourage tooth decay.
Stevia leaf tea is found to offer excellent relief for an upset stomach. Like cucumber, a wet stevia leaf bag provides a cooling effect to eyes. “Apart from all these, the leaf helps in weight and blood pressure management, acts as an anti-tumour agent and induces insulin secretion,” Dr. Naidu says.

http://www.thehindu.com/…/ sweet-news-for…/ article1853953.ece

1 ટીકા

Filed under વિજ્ઞાન

मम् देशस्य नामः भारतः । Happy 70th Republic Day.

Image result for 26 jan 2019 celebration Republic day
Republic day 2019 in India will be celebrated on 26thof January,
at Saturday. In 2019, India will celebrateits 70th Republic Day.

Republic Day of India 2019 – 26 January 2019 – Parade, Chief Guest …


SANSKRIT LOVE SONG TO INDIA Tvibrant HD

https://www.tvibrant.com › Gaiea Sanskrit
Mar 15, 2018

Soma das Soma das; so nice and beautiful song when I wish I listen that song. Subham Mohantys; मम् देशस्य नामः …

मम् देशस्य नामः भारतः । धन्यवादः

देवीः तोया संगीतः अत्यंत सुन्दरः मधुरः भवति मम् नाम शुभमः मम् देश

भारतस्य उत्तराखण्ड राज्यस्य राजभाषाः भवति

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના

INTERESTING INFORMATIONv

INTERESTING INFORMATION

https://www.youtube.com/watch?v=vMLS7XkNaVc&feature=youtu.be

वीर सावरकर पर उंगुली उठाने वाले पहले मोहम्मद के बारे में जवाब दें।

https://www.youtube.com/watch?v=zKI4d7PeFJo  Exclusive: Ahmedabad elderly couple narrate ordeal after their son became a ‘sadhu’…..(1)

http://sandesh.com/dharmesh-returned-back-from-sanyas-know-what-happend/

ઘર છોડી સંન્યાસ ધર્મ અપનાવેલા પુત્રની વાપસી, જાણો શું બની ગયું…..(2)

https://www.youtube.com/watch?v=5F5265jEl28 CHOR BAZAR-MUMBAI

https://govindmaru.wordpress.com/2018/09/17/dinesh-panchal-85/

કચરાની જેમ કીડની બાળી દેવાય?

https://www.youtube.com/watch?v=ZxBVwn4RTTM

Jyada Paani Pio Jaldi Maro!

https://www.youtube.com/watch?v=lVGWAXsyw_U  Virudhdh AAHAR

https://www.youtube.com/watch?v=2XopXd-zRrE

INDIA: THE BRAIN OF THE NEW WORLD ECONOMY

https://www.bbc.com/news/av/stories-45449218/meet-mumbai-s-singing-and-dancing-plogging-club Mumbai’s singing and dancing plogging club

https://www.youtube.com/watch?v=Puo7qOYHpfU&feature=youtu.be

Omg yeh mera india manipur mothers market

https://govindmaru.wordpress.com/2018/09/21/vikram-dalal-9/

ગીતાનો સ્વધર્મ

https://www.youtube.com/watch?v=5UYobkX3t1g Sushma Swaraj at South India educational society. Shankracharya swami Jayendra Sarshwati.

Must listen watch Sushma Swajaj.

https://www.facebook.com/GhufranOfficial/videos/1728747257184735/?t=266

Very Interesting – The usefulness of Cows (Retired cows)

https://govindmaru.wordpress.com/2018/09/24/devika-dhruva-3/

અંગદાનઅંગે અભીવ્યક્તી

https://hindi.oneindia.com/news/uttar-pradesh/kanpur-scientists-will-now-use-moss-to-make-petrol-474475.html  कानपुर के वैज्ञानिक अब खत्म कर देंगे पेट्रोल की समस्या, काई से बनेगा फ्यूल

https://www.indiawest.com/news/global_indian/indian-americans-have-donated-estimated-billion-to-u-s-universities/article_819260a4-c34d-11e8-abe4-0bd0e1c69015.html?utm_source=DNL+of+September+28&utm_campaign=DNL+September+28%2C+2018&utm_medium=email   Indian Americans Have Donated Estimated $1.2 Billion to U.S. Universities.

https://www.youtube.com/watch?v=xulmATdq9xw&feature=youtu.be

फ़िरकापरस्त लोगों को महान बताकर गुमराह किया गया – पुष्पेंद्र कुलश्रेष्ठ

https://pravinshastri.wordpress.com/ પ્રવીણ શાસ્ત્રી અને મિત્રોની વિવિધ વાતો

https://govindmaru.wordpress.com/2018/10/05/rachana-nagrik-2/

જપમાળાનાં નાકાં ખર્યાં

https://www.youtube.com/watch?v=2eoH2waQopE

Experience Indian Tourism with the Maharajas’ Express

https://www.youtube.com/watch?v=Ix0aLnlCwd8

THE INDIA ECONOMY WILL  BEAT THE FAKE RUPEE CRISIS

https://www.youtube.com/watch?v=dJlNtg1G5YQ

simple machine to detect heart attack several hours before

https://timesofindia.indiatimes.com/world/us/sponsoring-green-card-for-parents-to-get-tougher/articleshow/66126755.cms  Sponsoring US green card for parents to get tougher

https://govindmaru.wordpress.com/2018/10/08/govind-maru-53/

અંગદાનના પાંચ સાચા કીસ્સા

https://www.youtube.com/watch?v=MECyWKvPo-Q

Belgian Draft Horses: splendid horses, rare historic carts

https://www.youtube.com/watch?v=dvTXwqSwKsI

નરસિંહ મહેતાનું જીવન અને કવન – INTERESTING TALK of Shri P K Davda.

https://www.youtube.com/embed/TfGZUoG1H2E

Rome and The Vatican – IF YOU DID NOT GO SO FAR, VISIT FROM YOUR HOME

https://www.facebook.com/wahresindhiwah/videos/1685157094944871/

Daughter-in (out) law

https://govindmaru.wordpress.com/2018/10/15/videos/  (1) ‘માણસ બદલાઈ ગયો; પરન્તુ દીલ તો એ જ છેઅને (2) ‘અંગદાતાને વૉક ઑફ રીસ્પેક્ટ

https://www.youtube.com/watch?v=lGVH1Xd9-wk

जोड़ों का दर्द मुफ्त में मुक्ति । स्वामी दिव्य सागर।

https://www.youtube.com/watch?v=wGsYyuKot_8

मधुमेह डायबिटीज मुफ्त में मुक्ति। स्वामी दिव्य सागर

 

4:20 / 15:39

THE INDIA ECONOMY WILL BEAT THE FAKE RUPEE CRISIS!

INTERESTING INFORMATION

https://www.youtube.com/watch?v=vMLS7XkNaVc&feature=youtu.be

वीर सावरकर पर उंगुली उठाने वाले पहले मोहम्मद के बारे में जवाब दें।

https://www.youtube.com/watch?v=zKI4d7PeFJo  Exclusive: Ahmedabad elderly couple narrate ordeal after their son became a ‘sadhu’…..(1)

http://sandesh.com/dharmesh-returned-back-from-sanyas-know-what-happend/

ઘર છોડી સંન્યાસ ધર્મ અપનાવેલા પુત્રની વાપસી, જાણો શું બની ગયું…..(2)

https://www.youtube.com/watch?v=5F5265jEl28 CHOR BAZAR-MUMBAI

https://govindmaru.wordpress.com/2018/09/17/dinesh-panchal-85/

કચરાની જેમ કીડની બાળી દેવાય?

https://www.youtube.com/watch?v=ZxBVwn4RTTM

Jyada Paani Pio Jaldi Maro!

https://www.youtube.com/watch?v=lVGWAXsyw_U  Virudhdh AAHAR

https://www.youtube.com/watch?v=2XopXd-zRrE

INDIA: THE BRAIN OF THE NEW WORLD ECONOMY

https://www.bbc.com/news/av/stories-45449218/meet-mumbai-s-singing-and-dancing-plogging-club Mumbai’s singing and dancing plogging club

https://www.youtube.com/watch?v=Puo7qOYHpfU&feature=youtu.be

Omg yeh mera india manipur mothers market

https://govindmaru.wordpress.com/2018/09/21/vikram-dalal-9/

ગીતાનો સ્વધર્મ

https://www.youtube.com/watch?v=5UYobkX3t1g Sushma Swaraj at South India educational society. Shankracharya swami Jayendra Sarshwati.

Must listen watch Sushma Swajaj.

https://www.facebook.com/GhufranOfficial/videos/1728747257184735/?t=266

Very Interesting – The usefulness of Cows (Retired cows)

https://govindmaru.wordpress.com/2018/09/24/devika-dhruva-3/

અંગદાનઅંગે અભીવ્યક્તી

https://hindi.oneindia.com/news/uttar-pradesh/kanpur-scientists-will-now-use-moss-to-make-petrol-474475.html  कानपुर के वैज्ञानिक अब खत्म कर देंगे पेट्रोल की समस्या, काई से बनेगा फ्यूल

https://www.indiawest.com/news/global_indian/indian-americans-have-donated-estimated-billion-to-u-s-universities/article_819260a4-c34d-11e8-abe4-0bd0e1c69015.html?utm_source=DNL+of+September+28&utm_campaign=DNL+September+28%2C+2018&utm_medium=email   Indian Americans Have Donated Estimated $1.2 Billion to U.S. Universities.

https://www.youtube.com/watch?v=xulmATdq9xw&feature=youtu.be

फ़िरकापरस्त लोगों को महान बताकर गुमराह किया गया – पुष्पेंद्र कुलश्रेष्ठ

https://pravinshastri.wordpress.com/ પ્રવીણ શાસ્ત્રી અને મિત્રોની વિવિધ વાતો

https://govindmaru.wordpress.com/2018/10/05/rachana-nagrik-2/

જપમાળાનાં નાકાં ખર્યાં

https://www.youtube.com/watch?v=2eoH2waQopE

Experience Indian Tourism with the Maharajas’ Express

https://www.youtube.com/watch?v=Ix0aLnlCwd8

THE INDIA ECONOMY WILL  BEAT THE FAKE RUPEE CRISIS

https://www.youtube.com/watch?v=dJlNtg1G5YQ

simple machine to detect heart attack several hours before

https://timesofindia.indiatimes.com/world/us/sponsoring-green-card-for-parents-to-get-tougher/articleshow/66126755.cms  Sponsoring US green card for parents to get tougher

https://govindmaru.wordpress.com/2018/10/08/govind-maru-53/

અંગદાનના પાંચ સાચા કીસ્સા

https://www.youtube.com/watch?v=MECyWKvPo-Q

Belgian Draft Horses: splendid horses, rare historic carts

https://www.youtube.com/watch?v=dvTXwqSwKsI

નરસિંહ મહેતાનું જીવન અને કવન – INTERESTING TALK of Shri P K Davda.

https://www.youtube.com/embed/TfGZUoG1H2E

Rome and The Vatican – IF YOU DID NOT GO SO FAR, VISIT FROM YOUR HOME

https://www.facebook.com/wahresindhiwah/videos/1685157094944871/

Daughter-in (out) law

https://govindmaru.wordpress.com/2018/10/15/videos/  (1) ‘માણસ બદલાઈ ગયો; પરન્તુ દીલ તો એ જ છેઅને (2) ‘અંગદાતાને વૉક ઑફ રીસ્પેક્ટ

https://www.youtube.com/watch?v=lGVH1Xd9-wk

जोड़ों का दर्द मुफ्त में मुक्ति । स्वामी दिव्य सागर।

https://www.youtube.com/watch?v=wGsYyuKot_8

मधुमेह डायबिटीज मुफ्त में मुक्ति। स्वामी दिव्य सागर

 

4:20 / 15:39

THE INDIA ECONOMY WILL BEAT THE FAKE RUPEE CRISIS!vv

Leave a comment

Filed under Uncategorized

यतो धर्मस्ततो जयः

A – GEETAA-NO SAAR – GEETAA MANDIR, NEW YORK – ગીતાનો સાર – ગીતા મંદિર, ન્યુ યોર્ક – ધર્મના પાંચ મિત્રો છે. यतो धर्मस्ततो जयः  જ્યાં ધર્મ હશે, ત્યાંજ વિજય હશે, એવું આપણે માનીએ છીએ. પણ ધર્મ અને અધર્મ એ બંનેને સમજવા બહુ અઘરું કામ છે. પહેલા એના પાંચ મિત્રોને સમજવાનો પ્રયત્ન કરીએ. ધર્મનો સૌથી મોટામાં મોટો મિત્ર કુદરત છે. કુદરત એ મોટામાં મોટું શાસ્ત્ર છે, મોટામાં મોટી વ્યવસ્થા છે. તમારા જીવનને જો વધુને વધુ ધાર્મિક રીતે સમજવું હોય તો, પહેલામાં પહેલી વાત એ છે કે તમે કુદરતના નજીક છો કે દૂર છો? તમારી આખી વ્યવસ્થા, જીવન પધ્ધતિ જેટલી કુદરતની નજીકમાં હશે એટલાજ તમે વધુ ધર્મને પાળી શકતા હશો. અને કુદરતથી જેટલા દૂર ભાગશો, એટલુંજ ટેન્સન વધારશે, અવ્યવસ્થા ઉભી કરશો. કુદરત સ્વયં એક મોટામાં મોટું શાસ્ત્ર છે. એક મુદ્દો સમજી લેજો, અમે જે સન્યાસીઓ છીએ, એ સનાતન ધર્મનો પ્રજાર કરીએ છીએ, પણ કોઈ સમ્રદયનો પ્રચાર નહિ કરીએ. દુર્ભાગ્યવશ લોકો આ ભેદને સમજતા નથી. અમે કોઈ જય શ્રી કૃષ્ણ કહે તો જય શ્રી કૃષ્ણ, નમ: શિવાય કહો તો નમ: શિવાય અને જય અંબે કહો તો જાય અંબે કહીએ. અમે પરસ્પરમાં ॐ નમો નારાયણ એવું બોલીએ છીએ. અમને કોઈ સાથે કશો ભેદ કે વિરોધ નથી, પણ અમે કદી સંપ્રદાયનો પ્રચાર ના કરીએ. સંપ્રદાયમાં અને ધર્મમાં બહુ મોટું અંતર છે. ધર્મની આગળ સનાતન લગાવીએ તો એનો અર્થ થાય છે કે જે કાયમ-કાયમથી ચાલતો આવે છે એવો ધર્મ. જે વ્યવસ્થા, જે જીવન પધ્ધતિ કાયમથી ચાલતી આવે છે એ. દરેક જીવ માત્ર માટે કુદરતની વ્યવસ્થા સનાતન છે. માણસ સિવાયના બાકીના બધા જીવ-જંતુઓ કુદરતી શાસ્ત્ર પ્રમાણેજ જીવન જીવતા હોય છે. તમે એવી કલ્પના કરી શકો છો કે આપણે ૧૦૦-૨૦૦ સિંહ કે વાઘને ભેગા કરી એને ભાગવત સંભળાવીએ અને સમજાવીએ કે તમે આજથી માંસાહાર છોડી દો અને ઘસ ખાવાનું શરુ કરો. આ વાત શક્યજ નથી. તમે કદી કોઈ સિંહ કે વાઘને એવો વિચાર કરતો જોયો કે આપણે બે વર્ષ ચાલે એટલો ખોરાક ભેગો કરી દઈએ. એનામાં એ શક્યતાજ નથી. @5.01min. આખી કુદરતી વ્યવસ્થા પ્રમાણે એ જીવન જીવે છે, એને સનાતન કહેવાય છે. પણ માણસ કુદરતી અને માનવીય વ્યવસ્થાથી જીવન જીવે છે. તમે રોડ ઉપર જમણા હાથે ચાલો તો એ માનવીય વ્યવસ્થા છે. માનવીય વ્યવસ્થાને પણ ત્રણ-ચાર ભાગમાં વહેંચી શકાય. મનુષ્યોએ ધાર્મિક, સામાજિક અને રાજકીય વ્યવસ્થા કરી. સામાજિક વ્યવસ્થામાં કન્યા ક્યાં અપાય? કોની કન્યા લેવાય? કઈ જ્ઞાતિ છે? કેટલી ઉંમરે દીકરો-દીકરી પરણાવાય? દહેજ લેવાય કે નહિ? આ બધી માનવીય વ્યવસ્થા છે. માનવીય વ્યવસ્થા છે, એ સતત સુધારી શકાય છે. કુદરતી વ્યવસ્થાને તમે સુધારી ના શકો. તમને જે ભૂખ લાગે છે, તરસ લાગે છે, એ કુદરત લગાડે છે. ભૂખને કદાચ રોકી શકાય, પણ ઊંઘને ના રોકી શકાય. ભગવદ ગીતામાં અર્જુન માટે એક ખાસ નામ છે, गुडाकेश – ઊંઘને જીતવું એ છેલ્લામાં છેલ્લો વિજય છે. તમે લાખ પ્રયત્ન કરો તમને ઝોકું આવીજ જવાનું. તમારે એ વ્યવસ્થાને આધીન થયા વિના જીવી ના શકો. ગમે એટલી ભૂખ લાગી હોય અને ગમે એટલું ખાવાનું હોય તો પણ તમે એની લીમીટથી વધારે ખાઈ નથી શકતા. તમે અટકાવવાના લાખ પ્રયત્ન કરો બાલ્યાવસ્થાથી તમારી યુવાવસ્થા અને યુવાવસ્થાથી તમારી વૃધ્ધાવસ્થા થઈજ જાય છે. વાળ ધોળા થાય એ તમને ગમતા નથી. લોકો બજારમાંથી કલર લાવી લગાવે છે પણ ૪-૫ દિવસોમાંજ ધોળા થવા લાગે છે. વૃધ્ધાવસ્થા માણસને ગમતી નથી પણ જે માણસ સમય આવ્યે વૃધ્ધાવસ્થાનો સ્વીકાર કરતો નથી એ વૃધ્ધાવસ્થામાં બહુ દુઃખી થતો હોય છે. જો તમે એ વૃધ્ધાવસ્થાનો સ્વીકાર કરો તો, તો તમારા વાળ ઋષિ જેવા દેખાય. અમારે ત્યાં એક બહુ સરસ એની આખ્યાયિકા છે. @10.00min. એ વિષય ભોગમાં તરબોળ રહે છે. કેટલાક માણસો છે, એ ભક્તિ કરવા માટે જન્મ્યા હોય છે. તમે એને ગમે ત્યાં ગોઠવો, એ નહિ ગોઠવાય. પછી એ તુકારામ હોય, જ્ઞાનેશ્વર હોય, નામદેવ હોય, નરસિંહ હોય કે મીરાં હોય, એ ભક્તિ માટેજ જન્મેલા માણસો છે. એ જ્યાંનો છે, ત્યાંજ ગોઠવાશે ત્યારે એને શાંતિ મળશે. કેટલાક લોકો પૈસો કમાવા માટે જન્મ્યા છે. પૈસા બધાને કમાવા છે પણ આવડત નથી. અને મૂર્ખા એવા છે કે પછી અમારી પાસે આવે છે કે બાપુ તમે ધબ્બો મારો ને હું પૈસાદાર થઇ જાઉ. અમે કંઈ મૂરખ નથી. તમે એટલી અક્કલ રાખો કે તમને ધબ્બો મારીને અમે તમારાં ગજવાં હલકા કરી આપીએ છીએ. એક ઓળખીતા સિંધી સજ્જન કહે છે કે સ્વામીજી મને એક રૂમમાં પૂરી દો અને બે ટેલીફોન આપો અને બહારથી તાળું મારી દો, સાંજ પડે ને હું લાખ રૂપિયાનો ઢગલો કરી આપું. આ માણસ ખાસ પૈસા કમાવા માટે જન્મ્યો છે. કેટલાક માણસો વિદ્યા માટે જન્મ્યા હોય છે. હ્યું-એન-ત્સાંગ, ઇત્સિંગ કે ફાહ્યન હોય. પર્વતો ઓળંગીને વિદ્યા મેળવવા ભારત આવશે. કેટલાક માણસો ખટપટ કરવા માટે જન્મ્યા હોય છે. એક સજ્જનની વાત સાંભળો કે શકુનીએ ભગવાન પાસે શું માગ્યું? કૃષ્ણની પાસે એટલું બધું શીખવાનું છે કે અમારે ત્યાં સંસ્કૃતમાં એક ઉક્તિ છે, आमर्णान्तानिवैराणि – માણસ મરે ત્યાં સુધી વેર હોય, મર્યા પછી પણ જે વેર રાખે એને દુર્જન કહેવાય, દુષ્ટ કહેવાય. સજ્જનોને પણ દુશ્મન હોય. જયારે તમે કોઈને અજાતશત્રુ કહો છો, ત્યારે હું અહીં બેઠો-બેઠો કહી દઉં કે એના વ્યક્તિત્વમાં ઝીરોજ હોય. કશું ન હોય. અજાતશત્રુના વ્યક્તિત્વમાં કશો દમ ના હોય. પણ તમારા વ્યક્તિત્વમાં કંઈ દમ આવ્યો કે થોડાક લોકો તો વિરોધી, વૈરી થવાનાજ. માણસ મરે પછી એનું વેર પૂરું થયું અને કહ્યું છે કે લગ્નમાં ના જશો પણ મરણ પ્રસંગે દુશ્મનને પણ ખાંધ આપવા માટે જરૂર જજો. કૃષ્ણે કહ્યું, હવે આ યુધ્ધ તો પૂરું થયું. બધું ખેડાણ-મેદાન થઇ ગયું. ચાલો હવે ફરીએ, જોઈએ કે શું દશા છે? @15.00min. જોયું તો એક માણસ હજુ મર્યો નથી અને હાથ પગ હલાવી રહ્યો છે. કૃષ્ણ નજીક ગયા અને જોયું તો આ તો શકુની. કૃષ્ણને ગુસ્સો આવી ગયો કે તારા એકના કરને આ ૧૮ અક્ષોહિણી સેના મરી ગઈ. શકુનીએ કહ્યું, જે બનવાકાળ હતું તે બની ગયું પણ જો તમે ભગવાન હોવ તો મને મરતાં-મરતાં એક વચન આપો. મરતા માણસની ઈચ્છા પૂરી કરવી જોઈએ એટલે પૂછ્યું શું? શકુનીએ કહ્યું, ગામેગામ મારો વંશ રાખજો. કૃષ્ણ ઉતાવળમાં હતા અને કહી દીધું, तथास्तु. આ એનું દુઃખ છે, આપણને. એટલે એક માણસ છે, એ ખટપટો કરવા માટે જન્મ્યો છે. આવા એક ખટપટિયાના કારણે, એક મંદિરમાં સાધુઓના ઝગડા કેવી રીતે થાય તે સાંભળો. અંદરના માણસની આ પ્રવૃત્તિ છે. કોઈને કોઈ નિમિત્તે એને રાગદ્વેષ હોય એટલે ઝગડો થવાનોજ. અમે બે, બેઠા હોઈએ અને એકને વધારે પગે લાગે અને બીજાને ઓછું લાગે તો દુઃખ થાય. એકને મોટી માળા અને બીજાને નાની પહેરાવે તોએ દુઃખ થાય. તમને ખબર નથી કે તમે મહાભારત ઉભું કરી દીધું. કેટલાક માણસો સમાધાન કરવા માટે જન્મ્યા હોય છે. એક ઓળખીતા સજ્જનની વાત સાંભળો. એમનું ટેલીફોનનું બીલ બહુ મોટું આવે પણ એમણે ટેલીફોનના દ્વારા ઝગડો કરેલા, અબોલા લીધેલા ઘણા દંપતીઓનો મેળ કરાવી આપ્યો. કેટલાયે દંપતીઓના છુટાછેડા થતા અટકાવ્યા. હવે સમાધાન કરાવવા માટે જન્મ્યો છે. માણસ એક ખાસ પ્રકૃતિ લઈને જન્મ્યો હોય છે. પેલા સાધુઓની વાત પછી સાંભળો. ગૃહસ્થો કરતાં અમે સાધુઓ વધારે ક્રોધી હોય છે. @20.02min. રાત્રે બધા સાધુઓ ઊંઘી ગયા હોય ત્યારે, એમાંનો એક સાધુ, બીજા સાધુઓની વસ્તુઓ આઘી-પાછી કરતો કરતો હતો. એટલે સવારે ખુબ ઝગડા થતા હતા, પણ અંતે પકડાઈ ગયો. પૂછ્યું તો કહે, પહેલાં હું ગામનો સરપંચ હતો અને આખા ગામનું આઘું-પાછું કરીને લડાવતો હતો. હવે એવી ટેવ પડી ગઈ છે કે જ્યાં સુધી હું આઘું-પાછું નહિ કરું ત્યાં સુધી, મને ઊંઘ આવતી નથી. અલગ-અલગ વ્યક્તિત્વ લઈને અલગ-અલગ પ્રકારના માણસો આપણા વચ્ચે આવતા હોય છે એટલે બધા એમના વ્યક્તિત્વ પ્રમાણે જીવન જીવતા હોય છે. એટલે પહેલામાં પહેલું શાસ્ત્ર કુદરત છે. પછી માનવીય વ્યવસ્થા છે. જે માનવીય વ્યવસ્થા છે, એના માટે આપણે શાસ્ત્રો રચ્યા. એક બીજો મુદ્દો યાદ રાખજો, કુદરતની વ્યવસ્થા સનાતન છે પરંતુ માનવીય વ્યવસ્થા સમયની સાથે બદલાતી હોય છે. હિંદુ ધર્મ આના કારણે ટકી શક્યો છે. સમય પ્રમાણે આપણો ધર્મ સુધારી શકાય છે. ઇસ્લામ કોઇપણ કાળમાં સુધારી શકાતો નથી. એ કહે છે, એક માત્રાનોએ સુધાર ન થવો જોઈએ. જેવું ૧૪૦૦ વર્ષ ઉપર કહ્યું હતું, એવુંજ આજે હોવું જોઈએ. જરાયે ફેરફાર ન થઇ શકે, જયારે આપણે ફેરફાર કરીએ છીએ. બુદ્ધ આવ્યા, બુદ્ધે સુધારા કર્યા. આપણે એનો સ્વીકાર કર્યો અને બુદ્ધને એક અવતાર માન્યો. મહાવીરે સુધારા કર્યા, એમણે લોકોને કહ્યું, અરેરે તમે શરમાવો, આ નિર્દોષ પશુઓની તમે હિંસા કરો છો? આપણે એવી હિંસા છોડી દીધી. ગાંધીજીએ અસ્પૃશ્યતાનો ત્યાગ કરાવ્યો. સ્વામી વિવેકાનંદે રામકૃષ્ણને કહ્યું, મારે આ પ્રપંચમાં નથી પડવું, હું હિમાલય જઈશ અને આત્માનું કલ્યાણ કરીશ. કારણકે આ તો કૂતરાની પૂંછડી છે, સીધી થઇ શકેજ નહીં. રામકૃષ્ણે કહ્યું, જો કૂતરાની પૂંછડી કાયમના માટે સીધી થઇ ગઈ હોત તો, હું અને તું આવીને કામ શો કરત? એક માણસે કહ્યું, આ ભૂખ ના લગતી હોત અને આ પાપી પેટ ના હોત તો મારે તો ભગવાનનું ભજનજ કરવાનું હતું. સ્વામીજીએ કહ્યું, તને ખબર નથી, જેને ભૂખ નથી લાગતી, એ ભગવાનનું ભજન નથી કરી શકતો, એ ડોક્ટરને ત્યાં આંટા મારે છે. ભગવાને કૃપા કરી કે આપણને ભૂખ લાગે છે અને ખાધેલું પચે છે. ભીમ સૌથી વધારે ખાય એટલે કૃષ્ણે એને સેનાપતિ ના બનાવ્યો. કૃષ્ણ જાણે છે કે આ યુધ્ધનેતા નથી. પછી ભીમ ઉપર નજર ગઈ પણ @25.00min. જયારે જુઓ ત્યારે આખો દિવસ ખા-ખાજ કરે છે, એટલે એ યુધ્ધ નેતા ના થઇ શકે. અર્જુન ઉપર મન ઠર્યું અને ભીમની ઉપેક્ષા કરી. પણ મારી દ્રષ્ટિએ, મારા મતે, મારી સમજણ પ્રમાણે, પાંડવોમાં કોઈ સારામાં સારું પાત્ર હોય તો એ ભીમ છે. પ્રત્યેક આપત્તિમાં ભીમજ કામમાં આવે. મહાદેવને પ્રસન્ન કરવા, નદી હતી એના આડે સુઈ ગયા. પાણી બધું ભરાયું એટલે મહાદેવ ડૂબવા માંડ્યા એટલે મહાદેવે કહ્યું કે હવે આને કોઈ હિસાબે ઉભો કરો, નહિ તો મને એ શાંતિથી રહેવા દેશે નહીં. મહાદેવે પ્રસન્ન થયા અને ભીમે બે વરદાન માગ્યા અને મહાદેવે આપ્યાં. પહેલું વરદાન, હું જેટલું ખાઉં એટલું બધું પચી જાય. એક મુદ્દો યાદ રાખજો, ભગવાન મળે અને તમે અબજો રૂપિયા માંગો તો મળે પણ ભૂખ ના માંગો તો ખાખરો ખાઈનેજ જીવવું પડશે. ભગવાને કહ્યું તથાસ્તુ. બીજું વરદાન માગ્યું કે જેટલું પચેલું છે એનું પરિણામ શકુની ભોગવે. આ ઓછી બુધ્ધિ છે? એટલે એક સનાતન શાસ્ત્ર છે અને કુદરતી વ્યવસ્થા છે. તમે કુદરતનો વિરોધ કરશો તો થકી જશો. એક ગાયત્રીના ઉપાસક ડોક્ટર સજ્જનની વાત સાંભળો. એમણે એવી એક ખાસ ટેવ કે રાત્રે એક વાગ્યે ઉઠે અને ગાયત્રી કરવા બેસી જાય. સ્વામીજીએ એને બ્રહ્મમુહુર્ત એટલે ત્રણ થી ચાર વાગ્યાના સમયમાં જયારે ઓક્સિજનનું પ્રમાણ વધુ હોય ત્યારે નહિ ધોઈને બેસો તો તમારા મનમાં બહુ પ્રસન્નતા આવશે. સ્વામીજીએ કહ્યું તમે એક વાગ્યે ઉઠો એટલે તમે કુદરતની વિરુધ્ધ જાઓ છો, તમે તમારી ઊંઘ ખોઈ બેસશો. અનિન્દ્રાનો વ્યાધિ થશે. એક બીજા પટેલ હતા, એમણે ભજન સાંભળેલું કે “તારે માથે ભમે છે કાળ, ઊંઘ તને કેમ આવે?” તો એ ભાઈ ઊંઘનું ઝોકું ના આવે માટે એના કુવા ઉપર લાંબુ લાકડાનું પાટિયું રાખીને એના ઉપર ભજન કરે, ઊંઘ આવે તો જાય કુવામાં. સ્વામીજીએ કહ્યું આવી કુદરત વિરુધ્ધની સાધના ના કરાય. અંતે એને પણ અનિન્દ્રાનો રોગ લાગુ પડી ગયો. કુદરત તમારો સૌથી મોટામાં મોટો મિત્ર છે, બને તો તમે એને સાથે રાખો, એજ સનાતન શાસ્ત્ર છે. બીજી માનવીય વ્યવસ્થા હંમેશાં સુધારી શકાય એવી હોય છે. તમે અહીં (અમેરિકામાં)આવ્યા, પાટલુન-શર્ટ પહેરો અને બહેનો પણ ઘણી વાર પહેરે છે. @30.00min. કોઈ આકાશ તૂટી નથી પડતું. કારણકે આપણે સમજીએ છીએ કે તમારે ફેકટરીમાં કામ કરવા જવાનું હોય, મશીન ચાલતું હોય, સાડી અંદર ભરાય જાય, નુકશાન તમને થવાનું છે. એટલે હિંદુ પ્રજા સુધારાને બહુ જલ્દી સ્વીકાર કરે છે, એટલે એ ટકી શકી છે. જે લોકો સુધારાને નથી સ્વીકાર કરતા હોતા અને જૂની-જૂનીજ વાતો કાર્ય કરતા હોય છે, એ લોકો તૂટી જતા હોય છે. આપણે ત્યાં માનવીય જે શાસ્ત્રો છે, એ શાસ્ત્રોના દ્વારા

Leave a comment

Filed under અધ્યાત્મ

બ્રહ્મસુત્રનું પરમ તત્વ બ્રહ્મ

 
B – BHAVNAGAR – એ સરળ કામમાં ઘાણ સમાજનો અને પ્રજાનો નીકળવાનો હતો. ભગવદ ગીતાનો પહેલો અધ્યાય અને બીજા અધ્ધાયની ઉત્થાનીકા બહુ સમજવા જેવી છે. કૃષ્ણે યુદ્ધનો પક્ષ લીધો છે. अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ।। (गीता २-१८). સ્વામીજીનું પુસ્તક છે, ગીતા અને આપણા પ્રશ્નો, તમને અનુકુળ લાગે તો વાંચજો. સૌથી ઓછામાં ઓછું કયું પ્રાણી મરાય છે? અને સૌથી વધારેમાં વધારે કયા પ્રાણીઓ મરાય છે? સૌથી ઓછામાં ઓછા સિંહ અને વાઘ મરાય છે અને સૌથી વધારેમાં વધારે ઢગલા બંધ બકરાં મરાય છે. છતાંએ એની કોઈ નોંધ લેવા તૈયાર નથી. જે ગીતા વારંવાર અહિંસા શબ્દ મુકે છે,  अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः। दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम्‌॥ (गीता १६-१). हिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम्। दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम्।।गीता १६-२). જે ભગવદ ગીતા વારંવાર અહિંસા શબ્દ મુકે છે, એજ ભગવદ ગીતાનો મુખ્ય ટોન (ઝુકાવ) યુદ્ધનો કેમ? કારણકે ભગવદ ગીતાની અહિંસા અને હિંસા જુદી છે. ભારતમાં અંગ્રેજોનું ઉદાહરણ સાંભળો. અંગ્રેજોએ ભારતમાં ૧૭૫ વર્ષ રાજ્ય કર્યું. એ ૧૭૫ વર્ષોમાં છેવટના જે ૧૦૦ વર્ષ છે એ સૌથી ઓછામાં ઓછી હિંસાથી રાજ્ય કર્યું. અને કેટલું મોટું રાજ્ય? કાબુલથી રંગુન અને લ્હાસાથી લંકા સુધીનું રાજ્ય, આટલું વિશાળ ભારત. અંગ્રેજોના સમયમાં SRP, CRP, BSF પોલીસો ન હતી. આ બધી ટીમો આપણે બનાવવી પડી. એમના સમયમાં તો માત્ર પોલીસ અને મીલીટરીજ હતી. બહુ ઓછી મીલીટરી હતી. ત્યારે ૬૪ કરોડના ખર્ચે ભારતની સુરક્ષા થતી હતી એ અત્યારે ૧૫૦ અબજના ખર્ચામાં પણ નથી મળતી. કેમ? એનું કારણ શું છે? એનું કારણ એ છે કે અંગ્રેજોએ પહેલા ૭૫ વર્ષ વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવામાં હિંસા કરી. પીંઢારાઓનો મોટો ત્રાસ, રાજાઓનો, નાવાબોનો ત્રાસ, મરાઠાઓનો ત્રાસ મીટાવ્યો. બાબાજી રાવ અહીં કાઠીયાવાડમાં ચોથ ઉઘરાવવા આવે ત્યારે કાઠીયાવાડ બાળીને ખાક કરી નાંખે. સૌથી વધારે તો પીંઢારાઓનો ત્રાસ. પીંઢારા એ હતા જે લશ્કરમાંથી છૂટા કરાયેલા માણસો, જેમને કંઈ નોકરી ન હતી એવા સિંધીઓ, પથાણો, બલુચો, આરબો હતા. @5.05min. જે બહારના દેશોમાંથી આવેલા અને રજવાડામાં સૈનિકો બનેલા અને પછી સૈનિકોમાંથી છૂટા થયેલા એ લોકો, એમનો પોતાનો ઘોડો, પોતાના શસ્ત્રો અને પછે ૨-૨, ૫-૫ હજારની ટુકડીઓ ભેગી થાય અને તીડની માફક અ આખા ગામને રગદોળી નાંખે. એટલો જુલમ કે લુંટે તો લુંટે પણ એના પતિની રૂબરૂમાં એની પત્નીની ફજેતી કરે, બાપના રૂબરૂમાં એની દીકરીની ફજેતી કરે. એ કેવી ફજેતી કે હું અહીં માઈક ઉપર કહી ના શકું. એટલા જુલમ, એટલા અત્યાચાર કે આપણી પાસે તો એકજ વાત હતી કે હે ભગવાન, હવે અવતાર લો, આ ધરતી હવે પાપથી ખદબદી ઉઠી છે. અને અમે બધાએ લોકોને આજ શીખવાડ્યું છે. ચિંતા ના કરો, હવે અવતાર થવાની તૈયારીમાંજ છે. પછી ભારતમાં કંઈ અવતાર થયા કે આજે જીવતા ૧૦૦૦ ભાગવાનો છે. એક ભગવાન ગુજરી ગયા જેમનું ૫ કરોડ રૂપિયા ખર્ચીને મંદિર બનાવે છે. ગુજરતાં પૂજ્ય મોટાને આવડ્યું. એમણે કહ્યું, ખબરદાર !! મારી પાછળ ચાર ઇંટો ના મુકશો. જો તમારે પૈસા આપવા હોય તો એ પૈસામાંથી જે ગામડામાં નિશાળના હોલ ના હોય ત્યાં જઈને એ હોલ બંધાવજો. એમને મરતાં આવડ્યું. ઘણીવાર અમે તો જીવતા-જીવતા વ્યવસ્થા કરી જઈએ કે મુકોને મારી મૂર્તિ, પાછળવાળા મુકે કે ના મુકે.એટલે અમે તો જીવતા જીવતાજ મૂર્તિ મુકાવીએ. હોકલી વાળા ભગવાનની વાત સાંભળો. આ ભગવાન સાથે સ્વામીજી, વર્ષમાં એક બે વાર ભેગા થતા. આ ભગવાનને હોકલી પીવાની ટેવ. મેં કહ્યું ભગવાન, આ ધુમાડા મને ગમતા નથી, તો આ ધુમાડા બંધ કરો. મારી સામે ડોળા કાઢ્યા, મને કહે શું અજ્ઞાની જેવી વાતો કરો છો, હું હોકલી પીતોજ નથી, આ તો શરીરના ધર્મો છે અને હું તો આત્મામાં સ્થિર છું. આત્માને અને હોક્લીને કંઈ લેવાદેવા નથી. હવે સામાન્ય માણસ હોય તો કંઈ કહીએય ખરા, પણ આ તો ભગવાન. આ તો ઊંઠા ભણાવવા જેવી વાત છે. મેં વિચાર્યું કે ઊંઠાનો જવાબ ઊંઠાથીજ આપવો. એણે કેલીકોનું એકદમ પાતળું ધોતિયું પહેરેલું. મેં દશ-પંદર મિનીટ પછી જોરથી એક એવી ચૂંટી ખણી તો એક વેંત ઊંચા કૂદયા. મને કહે, આ શું કરો છો? મેં કહ્યું આ તો દેહના ધર્મો છે, આત્માને ચૂંટી હોયજ નહીં. તમારા જે પ્રાણ પ્રશ્નો, જીવનના પ્રશ્નો ક્યાં હલ થયા? સ્વામીજીનું પુસ્તક ભારતીય યુધ્ધોનો ઈતિહાસ વિષે સાંભળો. એમાં ૩૦૦૦ વર્ષોના યુધ્ધો છે. એટલા માટે કે હું જે પ્રજાનો રોટલો ખાઉં છું, જે પ્રજા મને પૂજે છે, એની હું આંખ ઉઘાડું. બાકી ઊંઠા તો ભણાવતા મને પણ આવડે છે. મારુંએ મંદિર બનાવે અને મને એ ભગવાન બનાવી દે. લોકો મને પણ વિવેકાનંદ બનાવી દે છે. સ્વામીજીએ કહ્યું, વિવેકાનંદ એ વિવેકાનંદ છે. વિવેકાનંદ પ્રત્યે મારા મનમાં ઘણું માન છે, @10.00min. પણ કેટલીક બાબતોમાં વિરોધ પણ છે. એવીજ રીતે ગાંધીજી પ્રત્યે મને અનહદ માન છે પણ કેટલીક બાબતોમાં વિરોધ પણ છે. એ વિરોધ હું છાનો રાખતો નથી. ત્યારે અંગ્રેજોએ શરૂઆતના ૭૫ વર્ષ સુધી એટલી હિંસા કરી કે આ પીંઢારાઓને બધા સાફ કરી નાંખ્યા અને કવિ દલપતરામે લખ્યું, કોઈ ના પકડે બકરીનો કાન, હરખ હવે તું હિન્દુસ્તાન. એ વાસ્તવિકતા હતી. એ ખોટી વાત નથી. આ અંગ્રેજોના વખાણ નથી પણ એના પહેલા કોઈ કાયદો નહિ, કોઈ નિયમ નહિ, કોઈ કોર્ટ નહિ અને બાપુ કહે તે કાયદો. ત્યારે ભગવદ ગીતા શું કહે છે કે જે દોષી છે, રીઢા ગુનેગારો છે એના પ્રત્યેની તમારી અહિંસા એ સત્યનો વિનાશ નોતરનારી અહિંસા થશે. કૃષ્ણે દુર્યોધનને સમજાવ્યો કે તું ફક્ત પાંચ ગાન આપ, આ તારા ભાઈઓ છે. દુર્યોધન એકજ વાક્ય બોલે છે,  “सूच्यग्रं नैवदास्यामि विनायुद्धेन केशव !”  હે કેશવ, તમે પાંચ ગામ માંગો છો પણ હું યુધ્ધ કર્યા વિના એક સોયની અણી જેટલી જમીન આપવા તૈયાર નથી. એમ હવે તમારી પાસે બે પ્રશ્નો છે, કે તમે અન્યાયના સામે શરણાગત થઇ જાવ અથવા અન્યાયનો મુકાબલો કરો. અન્યાયના સામે શરણાગત ના થાવ એ ગાંધીજીનો સિધ્ધાંત છે. મુકાબલો કરવાની પધ્ધતિ સામેની ભૂમિકાને આધીન છે. ખોટું ના લગાડશો, હું એમ માનું છું કે ગાંધીજીની અહિંસાની સફળતામાં ૫૦% ગાંધીજી કારણ છે અને ૫૦% અંગ્રેજો કારણ છે. અંગ્રેજોની જગ્યાએ જો આ દેશમાં જર્મનો હોત, ઇટાલિઅનો હોત, રશિયાનો હોત, પોર્ટુગીઝો હોત તો આ અહિંસાના આંદલોનો સફળ ના થઇ શકયા હોત. ગોવામાં કેમ સફળતા ન મળી? ગોવા તો બહુ નાનું હતું. અને ત્યારે તો આપણે આઝાદ હતા. જે ગોવાનું પહેલું આંદોલન કરવા ગયા એમને જીપ સાથે બધાને બાંધીને, ખુબ દોડાવી મારી નાંખ્યા હતા. આખું આંદોલન તૂટી ગયું. અંગ્રેજોએ એવું ના કર્યું. જેલમાં સારી રીતે રાખતા. અંગ્રેજોની ખાસિયત છે, એને પકડાતાં આવડે અને છોડતાંએ આવડે. તમે વિચાર કરજો કે અહિંસાના આંદોલનો ચાલ્યા તો કેમ ચાલ્યા અને સફળ થયા તો કેમ સફળ થયા? @15.00min. સામેનો વર્ગ પણ એવોજ છે. અંગ્રેજોએ કદી કોઈ આંદોલનકારીઓના ઘરે દરોડા પાડ્યા નથી. ત્યારે હવે એકેય ઉપાય બાકી નહિ રહ્યો હોય તો શું કરવું? જયારે કાશ્મીરના ઉપર આક્રમણ કરવામાં આવ્યું, ત્યારે ગાંધીજીએજ કહેલું કે સેના મોકલો. એમ ના કહ્યું કે કાર્યકર્તા મોકલો.કાર્યકર્તા સામે માણસો હોય તો સફળ થઇ શકે, પણ ભૂંડના સામે કાર્યકર્તાઓ સફળ ના થઇ શકે. અંગ્રેજોએ સ્ત્રીઓની મર્યાદા રાખી. એ બાબતમાં ક્લાઈવ અને હેસ્ત્તિગ્સ એમ બંનેના ઉપર કેસ થયેલો, એમાં એકને તો આત્મહત્યા કરવી પડી હતી. એટલે સામે એવા માણસો હતા જે તમારો અવાજ સાંભળી શકતા હતા. પણ હવે સામે તો એવો માણસ છે, જે એમ કહે છે, “सूच्यग्रं नैवदास्यामि विनायुद्धेन केशव !” એટલે જયારે કૃષ્ણ સંધી કરવા માટે, તંબુમાંથી નીકળ્યા ત્યારે યુધિષ્ઠિર એવું ઈચ્છતા હતા કે, સંધી થઇ જાય. પણ દ્રૌપદી એવું ઈચ્છતી ન હતી. દ્રૌપદી તંબુમાંથી બહાર નીકળી અને આડી ફરી, છૂટા વાળ આગળ કરીને કહ્યું, “एस तेमेन विस्मर्तव्यो जुडाकेश” વાસુદેવ તમે સંધી કરવા જાઓ છે, પણ આ તમારી બહેનના વાળ યાદ રાખજો, દુર્યોધનની સભા વચ્ચે મને જાંઘ ઉપર બેસવાનું કહેલું, ત્યારે મેં પ્રતિજ્ઞા કરેલી કે એમના ખળ ખળતા લોહીમાં જ્યાં સુધી હું મારા વાળ નહિ ધોઉં ત્યાં સુધી હું એમાં તેલ-કાંસકી નાખીશ નહીં. ઇતિહાસનું નિર્માણ તો વટદાર પ્રજા કરતી હોય છે. સમજુતી માટે ઉતાવળી પ્રજા કોઈ દિવસ ઇતિહાસનું નિર્માણ કરતીજ નથી. ૧૯૬૫નું યુધ્ધ થયું, તાસ્કંદ કરારની ઉતાવળ કરી નાંખી અને ઘણું ગુમાવ્યું છે, હું ચર્ચા નહિ કરી શકું. ૧૯૭૧માં સીમલા કરારની ઉતાવળ થઇ, બહુ જલ્દી તમે સમજુતી કરી નાંખી. ઈઝરાઈલ પાસેથી શીખજો, જીતેલી ધરતી એમ જલ્દી આપી દેવાની ના હોય. થર પારકર જીલ્લામાં ૮૦% વસ્તી હિન્દુઓની અને એ આપી દીધી, કેટલી મોટી ભૂલ થઇ? આખો ગુજરાતી જીલ્લો હતો. મુંબઈ પ્રાંતમાંથી જયારે સિંધ પ્રાંત છૂટો પડ્યો ત્યારે કરાંચી વહીવટની દ્રષ્ટિએ નજીક પડે અને મુંબઈ દૂર પડે એટલા માટે એને કરાંચી-સિંધમાં નાખવામાં આવેલો. અને પછી આપણને ધ્યાન ના રહ્યું, સિંધની સાથે એ જીલ્લો જતો રહ્યો, તમે બહુ ઉતાવળા થયા.  @20.05min. ગોલન પહાડીઓ ઉપર વર્ષોથી, ઈઝરાઈલનો કબજો છે, કે અમે નહિ છોડીએ. શક્તિશાળીનું સૌજન્ય હોય છે. શક્તિ વિનાના માણસના સૌજન્યની કોઈ કિંમત હોય? એટલે મારી તમને ખાસ વિનંતી છે કે તમારી પાસે એક મણ શૌર્ય હોય તો તમે એક શેર અહિંસાની વાત કરજો. પણ તમારી પાસે પા શેર પણ શૌર્ય નહિ હોય અને દશ મણ અહિંસાની વાત કરશો તો લોકો તમારી હંસી ઉડાવશે. ટ્રેનમાં બે કોંગ્રેસના કાર્યકર્તાઓની વાત સાંભળો. કોઈ દેવીનો ઉત્સવ હતો. જગ્યા માટે ઝગડો થયો. એક-બીજાને મારી નાંખે એવું વાતાવરણ અને બરાબર એજ ટાઈમે ડબામાં એક કદાવર શીખ ચડ્યો અને એને ત્યાંજ ઉભા-ઉભા લલકાર કરી કે ख़बरदार, किसीने हाथ लगाया तो. બધા ચુપ થઇ ગયા. या देवी सर्वभूतेषु शक्ति-रूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः॥ કશું કરવું ન પડ્યું, લોકો રાજી થઇ ગયા કારણકે એની પાસે મણનું શૌર્ય હતું. એટલે એની વાણીની અસર થઇ. એટલે ભગવદ ગીતા આ સંદર્ભમાં જોશો તો એની ઉત્થાનીકા, એની પ્રાથમિકતા, એક રાષ્ટ્રીય પ્રશ્ન થઈને ઉભી છે. એટલે લખ્યું છે, सुखिनक्षत्रिया: पार्थ लभन्ते युदमीदूशम ॥ (गीता २-३२) અર્જુન, ક્ષત્રિયોએ કેટલાં પૂણ્ય કર્યા હોય ત્યારે એને આવું યુધ્ધ પ્રાપ્ત થાય. આ કોઈ દુર્ભાગ્યની ઘડીઓ નથી, આ તો સદભાગ્યની ઘડીઓ છે. @25.00min. कुतस्वा करमलमिदं विषमे समुपास्थितम् |. अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन || (गीता २-२) જો તું માર્યો જઈશ તો સ્વર્ગ ભોગવીશ અથવા જીતીશ તો પૃથ્વી ભોગવીશ. વધારે ચર્ચા નહિ કરું. પણ ભગવદ ગીતા માત્ર યુદ્ધની વાતો કરીને અટકી નથી જતી. વૈદિક સંસ્કૃતિ અને શ્રમણ (બુદ્ધ અને મહાવીર) સંસ્કૃતિમાં બહુ મોટો તફાવત છે અને આપણા ઉપર બંનેનો પ્રભાવ છે. એ શું છે કે તમારા અંદર જે કામવાસના છે, એ કામ વાસનાના વિષયમાં તમે શું માનો છો? તમારો શું અભિગમ છે? વૈદિક સંસ્કૃતિમાં ઋષિ કુળનો ગુરુ વિદ્યાર્થીને એના ઘરે મોકલતી વખતે કહે છે કે प्रजातन्तुमा व्यवद्छेत्सि તું પ્રજાના તાંતણાને તોડીશનહીં.આપણે ત્યાં સન્યાસ પધ્ધતિ હતી, પણ તે ૭૫ વર્ષ પછી અને એ વ્યહવારિક ન હતી. સ્વામીજીનું પુસ્તક છે, ધોગતિ નું મૂળ વર્ણ વ્યવસ્થા, એમાં જણાવ્યું છે કે માનો કે કોઈ માણસની ઉંમર ૭૫ વર્ષની થઇ છે અને એને જો વૈદિક સન્યાસ આપીએ તો એને ઝાડ નીચે રહેવાનું, પાંચ ઘરની ભિક્ષા લાવવાની, એને પાણીમાં પીલાળીને એનો રસકસ કાઢી નાખવાનો, પછી એના ગોળા કરીને ખાઈ જવાના. ત્રણ દિવસથી વધારે રહેવું નહિ અને પૈસો પાસે રાખવો નહીં. આ સન્યાસ છે, તમારામાંથી જે ૭૫ વર્ષના થયા હોય અને એમની ઈચ્છા હોય તો શરૂઆત કરીએ. આ સન્યાસ અવ્યહવારિક છે. ૭૫ વર્ષની ઉંમરે જયારે દાંત પડી ગયા હોય, સંભળાતું ન હોય, દેખાતું ન હોય, લીવર બગડ્યું હોય એને તમે ઝાડ નીચે મોકલાવો છો? અત્યારે એને જરૂર છે, એના દીકરાના દીકરાની વહુ સવારે પોચો શીરો ખવડાવે, કોઈ પંખો નાંખે, મચ્છરદાની લગાવી આપે, પગ દબાવી આપે અને છોકરાંઓ બાપા, બાપા, બાપા કરતા હોય. એને જંગલમાં ઝાડ નીચે મોકલવું એ તો એના ઉપર ક્રુરતા છે. ત્યારે હવે કોને સન્યાસ આપશો? ૧૨,૧૮,૨૦ વર્ષના છોકરાને? એ પણ વ્યહવારિક નથી. ત્યારે ભગવદ ગીતાના સન્યાસની ખાસ વિશેષતા છે. ભગવદ ગીતાના ૫,૬,૧૮માં અધ્યાયમાં સન્યાસની ચર્ચા છે. ગીતાએ કદી પણ વર્ણલક્ષી કે વેશલક્ષી સન્યાસ નથી બતાવ્યો. ज्ञेय नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति । निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ।।(गीता ५-३). અર્જુન એને તું નિત્ય સન્યાસી સમજ જે કોઈનો દ્વેષ નથી કરતો, કે કોઈની પાસેથી આકાંક્ષા નથી રાખતો. હે મહાબાહો જે નિર્દ્વન્દ્વ ભાવથી રહે છે, એ ભલેને લેંઘો પહેરેલો હોય કે ધોતિયું પહેરેલું હોય એ સન્યાસી છે. ગીતાનો સન્યાસ ગુણલક્ષી છે. अनाश्रित कर्मफ़लं कार्य कर्म करोती यः स संन्यासी च योगीच न निराग्निर्म चाक्रिया ।। (गीता ६-१). અર્જુન જે આસક્તિ રહિત થઈને કર્તવ્ય કર્મને જે કરેછે, @30.00min. તે સન્યાસી અને યોગી છે. કોઈ ગુફામાં ન નિષ્ક્રિય થઈને બેસી રહેનારો, સન્યાસીએ નથી અને યોગીએ નથી. અઢારમાં અધ્યાયમાં ફરી પછી એની એજ ચર્ચા કરી છે. ભગવદ ગીતાએ સન્યાસનો નકાર ન કર્યો પણ સંયાસને સકારાત્મક બનાવી દીધો. અને સકારાત્મક સ સન્યાસની દ્રષ્ટિએ જુઓ તો કૃષ્ણ પોતે સન્યાસી છે. આટલું મોટું યુધ્ધ સફળતાથી કરાવડાવીને વળતરમાં કંઈ માગતા નથી. દ્વારકાના રાજા તો બળદેવ છે, કૃષ્ણ નથી. એ નથી હસ્તિનાપુર કે ઇન્દ્રપ્રસ્થ કે મથુરાના રાજા. એ તો આપણે કહેવા ખાતર કૃષ્ણને દ્વારિકાધીશ કહીએ છીએ. એ તો માત્ર સન્યાસી છે. તો પછી લડાઈ કેમ કરવો છો? એ તો કર્તવ્ય કર્મ છે. જો આ યુધ્ધ નહિ કરવું તો હજારો દ્રૌપદીઓના વાળ ખેંચાશે અને કૌરવો જીતી જશે તો વધારે અત્યાચારો કરવાના. એટલે કાયદો અને વ્યવસ્થા માટે આ જરૂરી છે. શાંતિના બધા પ્રયત્નો નિષ્ફળ જાય ત્યારે ક્રાંતિજ બાકી રહે છે. અશાંતિ પછી જેને ક્રાંતિ કરતા ન આવડે એ પાછળથી શાંતિ ના ભોગવી શકે, એ ઉપધીજ ભોગવે. અંગ્રેજોએ શાંતિ ભોગવી કે કોઈ ના પકડે બકરીનો કાન, હરખ હવે તું હિન્દુસ્તાન. એટલે ભગવદ ગીતમાં જે સન્યાસ છે એ પણ નકારાત્મક સન્યાસ નથી પણ સકારાત્મક ગુણ લક્ષી સન્યાસ છે. એટલે કામ વાસનાની બાબતમાં પણ ઉપનિષદનો ઋષિ વિદાય લેતાં, વિદ્યાર્થીને એમ કહે છે કે प्रजातन्तुमा व्यवद्छेत्सि તું પ્રજાના તાંતણાને તોડીશનહીં. પ્રજાના તાતણાંને ચાલુ રાખવો એ તારું કર્તવ્ય છે, એ તારી જવાબદારી છે. અને એ જવાબદારી તું અદા કરે તો એમાંથી રામ, કૃષ્ણ, બુદ્ધ, મહાત્મા ગાંધી પેદા થશે. ત્યારે બીજી તરફ જે શ્રમણ સંસ્કૃતિ છે, એ ખસતી, ખસતી એકદમ નકારાત્મક ભૂમિકાએ પહોંચી. આપણે છેડા ઉપર બેસનારી પ્રજા છે. કાં તો અત્યંત ભોગ કાં તો અત્યંત અભોગ. રાજાઓને ત્યાં સેંકડો રાણીઓ હોય. એમ કહેવાય છે કે નિઝામના કેટલાં હતા, તે સાંજે હાજરી પૂર્વી પડતી. ભગવદ ગીતા એમ કહે છે કે અત્યંત ભોગમાં જીવન નથી કે અત્યંત અભોગમાં જીવન નથી. આભાર, ધન્યવાદ, હરિ  તત્સત. @33.50min. બ્રહ્મસુત્રનું પરમ તત્વ બ્રહ્મ. @47.49min. ગીતાજીનો ઉપસંહાર – ગાયિકા છે, અનુરાધા પૌંડવાલ.  सर्वधर्म परितज्य मम एकम शरणम ब्रज  नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत। यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ॐ शान्ति शान्ति शान्तिः 

1 ટીકા

Filed under અધ્યાત્મ

ગીતાનું પ્રદાન

 
A – GEETAA-NU PRADAAN – LOK BHARTI – BHAVNAGAR – ગીતાનું પ્રદાન – લોક ભારતી – ભાવનગર – આપણો વિષય છે, ઉપનિષદો, યોગસુત્ર, ભગવદ ગીતાનું પ્રદાન શું છે? ઉપનિષદોનું ઘણું મોટું પ્રદાન છે. આજે પણ બિમાર એવા હિંદુ ધર્મને, કોઈને ખોટું ન લાગે, મરણ પથારીએ પડેલા હિંદુ ધર્મને બચાવવાની કોઈ મોટામાં મોટી ઓથ હોય તો એ ઉપનિષદો પાસે છે. શર્ત એટલીજ છે કે ઉપનિષદોને પ્રધાન બનાવો તો. એની પાસે ઘણું મોટું ભાથું છે. બૌધ્ધિકો માટે, ભાવનાશીલ લોકો માટે, વ્યહવાર માટે , બધા ,માટે. ઉપનિષદમાં એકજ બ્રહ્મ છે, એકજ પરમેશ્વર છે. નિરાકાર છે પણ સાકાર સાથે કોઈ વિરોધ નથી, એવી ઘણી બધી વાતો છે. ઉપનિષદ પછી ભારતને કોઈ બીજું મોટું પ્રદાન કરનારો ગ્રંથ હોય તો એ યોગ સુત્ર છે.તમને કદાચ ખબર હોય કે ન હોય, યોદ સુત્ર બુદ્ધના ઉત્તર કાળમાં રચાયેલો ગ્રંથ છે. બુધ્ધથી ૨૦૦ વર્ષ પછી એટલે ઇ.સ. પૂર્વે ત્રીતીય શતાબ્દીમાં તક્ષશીલાના આચાર્ય પતંજલિ અને એ પતંજલિએ આ ગ્રંથ રચ્યો છે. @5.02min. પતંજલિ માટે એક બહુ પ્રસિધ્ધ સ્લોક છે,  योगेन चित्तस्य पदेन वाचां, मलं शरीरस्य च वैद्यकेन। योऽपाकरोत् तं प्रवरं मुनीनां, पतंजलि प्रांजलिरानतोऽस्मि। એમણે ત્રણ મોટા ગ્રંથો રચ્યા. એ ત્રણે ત્રણ ગ્રંથો મેલ દૂર કરનારા છે. योगेन चित्तस्य – યોગ દ્વારા ચિત્તનો મેલ,  पदेन वाचां – વ્યાકરણના દ્વારા વાણીનો મેલ અને मलं शरीरस्य च वैद्यकेन। અને આયુર્વેદ, વૈદકના દ્વારા શરીરનો મેલ, આ ત્રણે મેલો દૂર કરવા માટે પતંજલિએ ત્રણ ગ્રંથોની રચના કરી. ત્રણે અદભૂત ગ્રંથ છે. પતંજલિ બહુ મોટા મહાન ઋષિ છે. એ અર્થમાં મહાન છે કે એ ચિંતક નથી. તમે યોગસુત્ર જોશો  એમાં ચિંતનનું પ્રમાણ ન્યૂન છે, પણ સાધનાનું પ્રમાણ પ્રચુર છે. એટલે યોગસુત્ર એ સાધના પ્રધાન ગ્રંથ છે. સાધનાનું પ્રમાણ એટલું પ્રચુર છે કે યોગસુત્ર આસ્તિકો માટે ઉપયોગી છે, નાસ્તિકો માટે પણ ઉપયોગી છે, જૈનો, બૌદ્ધો, મુસલમાનો, ક્રિશ્ચિઅનો એમ બધા માટે ઉપયોગી ગ્રંથ છે. આજે તો યોગનો પ્રચાર સાયન્ટીફીક રીતે અમેરિકામાં થાય છે, એ વિષે સાંભળો. વિવેકાનંદે એક જગ્યાએ એક બહુ સરસ વાત લખી છે. એમણે લખ્યું છે કે સન્યાસીઓ માત્ર ગુફામાં ના બેસી રહેશો. સાંજ પડે એટલે બહાર નીકળજો અને વોલીબોલ રમો, ક્રિકેટ રમો. સૌથી વધારેમાં વધારે, બિમારી સાધુઓની હોય છે. એનું કારણ કૃત્રિમ જીવન, બનાવટી જીવન, બેઠાળુ જીવન છે. વિવેકાનંદે તો લખી દીધું પણ બહુ મોટી ભાવના લઈને તમે, મળવા આવ્યા હોવ અને હું આશ્રમમાં વોલીબોલ રમતો હોઉં તો તમે કહેશો કે વોલીબોલજ રમવું હોય તો સાધુ શું કામ થયા? પશ્ચિમની પાસે એક જીવન છે, ૮૦ વર્ષનો ડોસો પણ રમતો હોય છે. એમની પાસે આરોગ્ય છે, બાઉડાનું જોર છે, મસ્તિષ્કમાં જોર છે. આપણે એની પાસેથી શીખવાનું છે. એટલે योगेन चित्तस्य पदेन वाचां વાણીની અશુધ્ધિ છે, અશુધ્ધ ઉચ્ચાર, એ વ્યાકરણના દ્વારા દૂર થાય. શરીરનો મેલ એ બિમારી છે, પરસેવો મેલ નથી, પરસેવો થવો જરૂરી છે. @10.02min. શરીરમાં જો કોઈ બિમારી ના હોય એવા શરીરમાંથી આપોઆપ એક ચમક નીકળશે, એક સુગંધ નીકળશે.પ્રયત્ન કરીને સુંઘી જોશો તો દોઢ બે વર્ષના બાળકના શરીરમાંથી સુગંધ નીકળતી હોય છે. કુદરતે આ સુગંધ મુકેલી છે. આરોગ્યની સાથે બે વસ્તુઓ આપોઆપ સંકળાયેલી છે, તમારા શરીરમાંથી એક સુગંધ અને તમારી ચામડી ઉપર એક ચમક. એટલે કવિ કાલિદાસે શાકુંતલમાં લખવું પડ્યું,  किमिव हि मधुराणां मण्डनं नाकृतीनाम्‌॥ એણે વલ્કલ પહેર્યા છે, પેલાં પાંદડાં ખોસ્યાં છે, છતાંએ શકુંતલા રૂપાળી લાગે છે. આ ત્રણ મેલો છે, એ ત્રણે ત્રણ મેલોને દૂર કરવા માટે પતંજલિએ ત્રણ ગ્રંથો લખ્યાં. આ ત્રણેય સાધનાના ગ્રંથો છે, એટલે એમાં વાદ-વિવાદનો પ્રશ્નજ નથી. ઈશ્વરને માનો, ન માનો, તમારી ઈચ્છા છે. પણ હું તમને એકજ વાત કહેવા માંગું છું, કે તમારું ચિત્ત છે, એ તમને દુઃખ દે છે? તમારું મન તમને દુઃખ દે છે? તમારા મનથી તમે ત્રાસી ગયા છો? એવું હોય તો એના માટે મારી પાસે એક સાધના છે, એટલી સરસ સાયન્ટીફીક છે કે તમને ભાગ્યેજ એનો વિરોધ કરવાનું મન થાય. એ યોગને એમણે આઠ ભાગમાં વહેંચી નાંખ્યો છે, એટલે એને અષ્ટાંગ યોગ કહેવાય છે. એ આઠ ભાગ છે, यम, नियम, आसन, प्राणायम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान અને  समाधि. એમાં પહેલાં જે બે ભાગ છે, એ ફાઉન્ડેસન છે. એના ઉપર બુદ્ધની અસર છે, મહાવીરની અસર છે. બુદ્ધ અને મહાવીર આ બંનેએ જે ધર્મ લોકોના આગળ મુક્યો એની એક ખાસ ખાસિયત છે. દા.ત. બુદ્ધે કહ્યું ધર્મ એટલે શું? શીલ, ઇ અને પ્રજ્ઞા. શીલથી સમાજનું ચરિત્ર બને છે, સમાધિથી તમારી આંતરિક  શુધ્ધ થાય છે અને પ્રજ્ઞાથી તમારી બુધ્ધિ ખીલે છે. આ ત્રણ જ્યાં દ્રઢ થતા હોય, સ્થિર થતા હોય એનું નામ ધર્મ. આમાં કોઈ વિરોધ કરવા જેવી કે ન ગમવા જેવી કોઈ વાત નથી. ચોટી રાખો તો ધર્મ, દાઢી રાખો તો ધર્મ, એવી કોઈ વાત નથી. એમ વેદ કહે એનું નામ ધર્મ, ગીતા કહે એનું નામ ધર્મ, ફલાણો ગ્રંથ કહે એનું નામ ધર્મ એવું નથી. એમણે એકજ વાત કરી, શીલ સમાધિ અને પ્રજ્ઞા. આવીજ રીતે જૈનોનું  तत्वर्थाभिगम સુત્ર છે, એનું પહેલુંજ સુત્ર છે, શ્રદ્ધા, જ્ઞાન અને ચારિત્ર. આ ત્રણ જ્યાં હોય એનું નામ ધર્મ. બુદ્ધ  અને મહાવીરની અસર પતંજલિ ઉપર છે, કારણકે પતંજલિ એ બંનેથી ૨૦૦ વર્ષ પછી થયા છે. તમે સ્વીકાર કરી શકો તો બુદ્ધ અને મહાવીર  કપિલની અસર છે. @15.00min. આપણે ત્યાં જે ષડ દર્શનો  છે, એ ષડ દર્શનોમાં એક કપિલનું દર્શન એવું છે, જે પહેલેથી અહિંસાવાદી છે. કર્મકાંડનો વિરોધી અને અનિશ્વરવાદી છે. જયારે બુદ્ધ-મહાવીર ન હતા ત્યારે પણ તમે કપિલ શાસ્ત્રને જોશો તો કર્મવાદ, આત્મવાદ, કર્મફળવાદ ખરો પણ કર્મકાંડ નથી, એટલે કપિલની અસર બુદ્ધ અને મહાવીર ઉપર છે. બુદ્ધ એ કપિલ સંપ્રદાયના બહુ મોટા આચાર્ય, ગુરુ આલાન કાલામને ત્યાં વર્ષો સુધી રહેલા અને એમની પાસેથી જ્ઞાન ગ્રહણ કરેલું, એટલે આ એક પરંપરા છે. કપિલે લખેલું કે આ યજ્ઞો, આ હોમ-હવાનો, એની જીવન વિકાસમાં કોઈ જરૂર નથી. એની કશી આવશ્યકતા નથી. એટલે પતંજલિના ઉપર બૌદ્ધ અને જૈન ધર્મની સચોટ અસર છે. પણ સાથે-સાથે પતંજલિમાં એક વિશેષતા છે કે પતંજલિ ઈશ્વરવાદી છે, અનિશ્વરવાદી નથી. આ જે ધ્યાન કરવાની, યોગ કરવાની પ્રક્રિયા છે, એ ઈશ્વરવાદની દેન છે એટલે એમણે એ બંને પ્રક્રિયાનું ઈશ્વરવાદમાં રૂપાંતર કરી નાખ્યું. અનિશ્વરવાદની દેન એટલા માટે છે કે જો ઈશ્વર નથી, તો હવે ઉપાસના કોની કરવી? બૌદ્ધ અને જૈન ધર્મો, વર્ષો સુધી મૂર્તિ પૂજા ન હતા કરતા, ચૈત્ય વંદના કરતા હતા. મૂર્તિ પાછળથી આવી. થાઈલેન્ડમાં, જાપાનમાં અને કોરિયામાં સ્વામીજીએ ફક્ત બુદ્ધનીજ મૂર્તિ જોઈ. બુદ્ધ સિવાય બીજું કોઈ નહીં. જૈનોમાં ૨૪ તીર્થંકર આવ્યા એટલે ૨૪ મૂર્તિ હોય. સાશન દેવીની મૂર્તિ હોય, વીરોની પણ પૂજા થાય. ત્યારે  પતંજલિએ જે પહેલા બે મુક્યા છે, યમ અને નિયમ  अहिंसासत्यअस्तेय, ब्रह्मचर्या परिग्रहा यमा: આ યમ છે, ફાઉન્ડેસન છે અને शौच, संतोष, सत्प, स्वध्याय ईश्वर प्रणिधानानि नियमा:યોગસુત્રે કોઈ જગ્યાએ ઉપવાસ કરવાની વાત નથી કરી. કારણકે આ રાજયોગ છે. હા, युक्ताहार લખ્યું છે. યોગ્ય આહાર એટલે જેણે તમે સરળતાથી પચાવી શકો અને જે આરોગ્યદાયી પણ હોય. સ્વામીજી કોઈ દિવસ ઉપવાસ નથી કરતાयुक्ताहार છે, એ ઉપવાસ કરતાંએ મોટી વસ્તુ છે. જે લોકો ઘણા ઉપવાસ કરે છે અને ઉપવાસ છોડ્યા પછી જે ખા-ખા કરે છે, એવા લોકોના આરોગ્ય બગડી જતા હોય છે. લાંબા ઉપવાસો અને ખા-ખા કરવું એ કુદરતી વ્યવસ્થા નથી. યોગ સુત્રની એક ખાસિયત છે, એણે નિયમો આપ્યા કે शौच એટલે શરીરથી પવિત્ર રહેવું. संतोष – તપની વ્યાખ્યા કરી. યોગસુત્ર ઉપર વ્યાસ ભાષ્ય છે. વ્યાસજીએ એટલે પ્રસિધ્ધ વ્યાસજી નહિ, પણ બીજા વ્યાસજીએ બહુ સુંદર વ્યાખ્યા કરી. તપ એટલે ભૂખ્યા રહેવું, એક પગે ઉભા રહેવું એવું નહિ પણ ધર્માચરણ કરતી વખતે જે કષ્ટો આવે એ કષ્ટોને હસતાં-હસતાં સહન કરવું એનું નામ તપ. @20.00min. આ લોક ભારતી ઉભી કરવી હોય અને કષ્ટો ના આવે એવું કદી બનેજ નહીં. એ કષ્ટોને તમે હસતાં-હસતાં શન કરી લો છો તો તમે તપસ્વી છો. વાસ્કો-ડી-ગામા તપસ્વી છે, કોલંબસ તપસ્વી છે, કારણકે એના રાષ્ટ્રીય તપનું ફળ એના દેશને મળે છે. આ સંસ્થા માટે જેણે તપ કર્યું અને આજે પણ તપ કરવું પડતું હશે અને કોણે કોણે સલામો નહિ ભરવી પડતી હોય? એ વાંઝીયું તપ નથી. આપણા દેશનું તો દુર્ભાગ્ય છે કે આ દેશમાં જેટલો ત્યાગ અને વૈરાગ્ય છે અને જેટલું તપ છે, દુનિયાના કોઈ દેશમાં આટલું નથી. કેટલા ત્યાગીઓ, કેટલા વૈરાગીઓ, કેટલા તપસ્વીઓ આ દેશમાં રહ્યા, પણ બધું વાંઝીયું, બધું સંતાન વિનાનું એનું કશું પરિણામ નથી. ત્યારે આ લોક ભારતીનું તપ પરિણામ આપે છે, એમાંથી સેંકડો વિદ્યાર્થીઓને નવું જીવન મળે છે. જે અશાંતિ તમે સહન કરો છો, હજારોને એમાંથી શાંતિ મળે છે. તો તમારી અશાંતિ એ તપ છે. એટલેકે ધર્માચરણ કરતી વખતે, સત્યાચરણ કરતી વખતે, જે તમને કષ્ટ પડે એ તપ છે. રાણ પ્રતાપ, ગાંધીજી, એમનું રાષ્ટ્રીય તપ છે. ગાંધીજી ધાર્યું હોત તો ચોપાટી ઉપર મોટો બંગલો બાંધી શક્ય હોત, ફિરોઝ શાહ જેવા મોટા બેરિસ્ટર થઇ શક્ય હોત પણ પછી બાપુ ના થઇ શક્ય હોત. કેટલાક સાધુઓ એક પગે ઉભા રહી તપ કરે છે અને લોકો પાસે રામેશ્વર જવા પૈસા ઉઘરાવે છે તો કેટલાક ઉનાળાના દિવસોમાં પંચ ધૂણી તપતા હોય છે, તો એમાંથી રાષ્ટ્રને શું મળ્યું? સમાજને શું મળ્યું? એ તો બધા વાંઝીયા તપ છે. ભગવદ ગીતાએ એનો બહુ વિરોધ કર્યો છે. कर्षयन्त: शरीरस्थं भूतग्राममचेतस: | मां चैवान्त:शरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् || गीता १७-६). એ અજ્ઞાનીઓ જે ઘોર તપ તપે છે ને, એ તો મનેજ સુકવી રહ્યા છે. એટલે એ વાંઝીયા તપ છે.એક માણસે કહ્યું કે મહારાજ, તમારે તો લીલા લહેર છે. અમારા સાધુઓ તો વાળ ખેંચે છે. (લુંચન કરે છે.) સ્વામીજીએ કહ્યું, હું ચામડું ખેંચવા તૈયાર છું, પણ તમે મને એનું પરિણામ બતાવો, એનાથી થશે શું? જો તમે મને કહેશો કે આ કરવાથી રાષ્ટ્રને આ મળ્યું કે સમાજને આ મળ્યું કે અંતરાત્માને આ મળ્યું તો હું મારું ચામડું ખેંચી આપવા તૈયાર છું. યોગ સુત્ર એ તમને મને છે કે ધર્માચરણ કરતાં જે કષ્ટો પડે, જે વિગ્નો હસતાં સહન કરે એ સાચું તપ છે. તમે બે કોલેજમાંથી એક સાથે ભણીને બહાર નીકળ્યા. એમાં એક માણસ છે, એણે નિયમોને ઊંચા મૂકી દીધા, બંગલો બનાવી દીધો, ફેકટરીઓ બનાવી દીધી, આંગણે ચાર-પાંચ ગાડીઓ ઉભી છે. @25.05min. અને તમે તપમાં રહી ગયા, સત્યમાં રહી ગયા, તમે સિધ્ધાંતોમાં રહી ગયા. હવે સાયકલનુંએ ઠેકાણું નથી. તમારા મનમાં રહી રહીને વેદના થાય છે કે સાળુ, એના જેવું કર્યું હોત તો આપણે પણ આગળ વધી ગયા હોત. ત્યારે તમે તપસ્વી નહિ થઇ શકો. પેલી ગાડીઓ કરતા તમારી સાઈકલનું તેજ વધારે છે. એટલે शौच, संतोष, सत्प, स्वध्याय ईश्वर प्रणिधानानि नियमा: સ્વાધ્યાયનો અર્થ થાય છે, એવું આધ્યાત્મિક પુસ્તક, સમૂહમાં મળીને ચિંતન, મનન સાથે અડધો કલાક, કલાક વાંચવું, જાણવું, સમજવું, એનું નામ સ્વાધ્યાય. એ તમારા અંતરને એક રીતે પકડી રાખશે. ईश्वर प्रणिधानानि नियमा: જે તમારો ઇષ્ટ દેવ હોય, એના આગળ સંપૂર્ણ ભાવથી શરણાગતિ, આત્મનિવેદન કરી દેવું, આ નિયમ બતાવે છે. પછી બે ક્રિયાઓ બતાવી છે, આસન અને પ્રાણાયામ. યોગ શબ્દને એટલો ભારે બનાવી દીધો છે કે યોગ તો આપનાથી ના થાય. અહિયાં, नेति, धोती, बस्ति, कुञ्जर क्रिया નથી. એ હઠયોગ છે અને એ અકુદરતી છે. હું તમને ભલામણ કરું છું, કદી એ ચક્કરમાં પસ્ધો નહીં. નહિ તો એવા બીમાર થશો કે ડોક્ટર પણ તમારા રોગને મટાડી શકશે નહીં. આ પતંજલિનો રાજયોગ છે. રાજયોગમાં બેજ ક્રિયાઓ છે. આ બે અત્યંત સરળ આસન અને પ્રાણાયામ. તમને જે ઠીક લાગે, યોગ્ય લાગે એ પ્રકારનું કોઈ એક આસન અને એ આસન ની સ્થિતિ ધીરે ધીરે ધીરે, થતાં થતાં અડધો કલાક, કલાક, બે કલાક, ત્રણ કલાક આપોઆપ તમને બેસતાં ફાવે એ તમારું આસન છે. પછી શ્વાસની ઉપરની જે પ્રક્રિયા છે, એનું નામ યોગ છે અને એ પણ બહુ સરળ છે. શ્વાસની ગતિને મંદ કરીને પ્રાણ + આયામ = પ્રાણાયામ, આયામનો અર્થ છે, વિસ્તાર, વિસ્તારવું, ફેલાવું. જે તમે ૧૫ સેકંડમાં લો છો, એને પછી ૨૦ સેકંડમાં, ૪૦ પછી ૧ મિનીટમાં એમ એનો વિસ્તાર કરો. શ્વાસ લેતાં અને મુકતાં તમે એનો જેટલો વિસ્તાર કરી શકો એટલો વિસ્તાર કરો છો, એનું નામ છે પ્રાણાયામ. અને પ્રાણાયામ શા માટે છે? प्राण बन्धन महि सौम्य मन: (उपनिषद) હે સૌમ્ય આ જે મન છે એનું બંધન પ્રાણ છે. તમારે અનુભવ કરો હોય તો કરજો. તમારું મન સૌથી વધારેમાં વધારે છટકેલું ક્યારે રહે છે? મન ઉપરનું નિયંત્રણ સૌથી વધારેમાં વધારે ક્યારે ખોઈ બેસો છો? જયારે તમે સુઈ જાવ છો પછી, મન એના સંસ્કારો પ્રમાણે, વાસના પ્રમાણે એના વિચારોનો આયામ ઉભો કરી દેશે. તમે એને રોકી નહિ શકો. તો સૂતી વખતે મન ઉપર કાબુ કેમ નથી રહેતો? કારણકે મનના ઉપર કાબુ રાખવાની જે પ્રક્રિયા છે, એ કરોડરજ્જુમાં છે. અને કરોડરજ્જુ સીધી રાખો એ યોગ છે. शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य…….स्वं दिशः च अनवलोकयन् ॥ (गीता ६ – ११,१२,१३)  @30.09min. આ કરોડરજ્જુ છે, એમાં તમારું મન છે અને એ કરોડરજ્જુ જેટલું સીધું હશે એટલુંજ તમે તમારા વિચારો ઉપર, તમારા ઉપર કંટ્રોલ રાખી શકશો. જ્યાં એ ઢીલું થયું કે આડા પડ્યા નહિ કે કરોડરજ્જુ સાથે સંકળાયેલું જે મનનો તંતુ છે, એના ઉપરથી તમારો કંટ્રોલ છૂટી જશે. એટલે પ્રાણાયામ માટેની અનિર્વાર્ય શર્ત છે કે પ્રાણાયામ હંમેશાં કરોડરજ્જુને સીધું રાખીનેજ કરી શકાય. એટલે આ એજ ક્રિયા છે, પછી બાકીના જે ચાર છે એ प्रत्याहार, धारणा, ध्यान અને  समाधि એ ક્રિયા નથી, પરિણામ છે. તો प्रत्याहार શું છે? आह्रियन्ते इति आहाराः જેનું આહ્ર્ણ કરવામાં આવે એ આહાર છે. આહાર એટલે આંખનો આહાર, નાકનો આહાર, કાનનો આહાર વિગેરે પાંચે-પાંચ ઇન્દ્રિયોનો આહાર. આંખનો આહાર રૂપ છે, નાકનો આહાર ગંધ છે, કાનનો આહાર શબ્દ છે, જીભનો આહાર રસ છે, વિગેરે, વિગેરે. આહારોના પ્રત્યે જીવ માત્રનું સહજ આકર્ષણ હોય છે. એ આકર્ષણની જગ્યાએ પ્રત્યાહાર થાય એટલે પેલી મીરાંને લખવું પડ્યું, उलट गई मेरी नैन पुतलियाँ મારી આંખની પૂતળીઓ હતી એ ઊંધી થઇ ગઈ. હવે એને સામે જોવાનું કરતાં અંદર જોવાનું ગમે છે. આ જે ઊંધી પૂતળીઓ છે, એ प्रत्याहार છે. તમે અત્યાર સુધી જે સાધના કરી એનું પહેલું પરિણામ છે. નીચે દોડવું એ આહાર છે, ઉપર ચઢવું એ प्रत्याहार છે. પછી धारणा, ध्यान અને  समाधि એની માત્રા છે. તમે ૧૨-૧૨ માત્રાઓ વધારતા જાવ, તો એક ટાઈમ એવો તમને આવે કે તમારું ધ્યાન સ્થિર થાય, તમારી સમાધિ સ્થિર થાય. એ ચર્ચાનો વધારે વિસ્તાર નહિ કરું પણ ફરી-ફરીને મારે તમને આટલીજ વાત કરવાની છે કે યોગ સુત્રમાં ઈશ્વર છે, સ્પષ્ટ સાધના છે. અબીલ-ગુલાલ, ગંગાજળ જરૂર નહિ, જમના જળની જરૂર નહિ, ધારો, ડાભળો કશી જરૂર નહીં. એ બધાં કર્મકાંડ છે. પણ યોગ સુત્રમાં શું નથી? યોગ સુત્રમાં સમાજ નથી, રાષ્ટ્ર નથી, ઉપનિષદોમાં પણ આજ દશા છે. @35.00min. ઉપનિષદોમાં આત્મા છે, પરમાત્મા છે, કર્મની મીમાંસા છે, બધું ઘણુંયે છે. પણ ઉપનિષદમાં રાષ્ટ્ર નથી. હોય તો કોઈ જગ્યાએ થોડો પણ બહુ ભાર દઈને નહિ હોય. એમાં સમાજ નથી, માનવતા નથી. એટલેઆપણે ત્યાં મધર ટરેસા નથી પેદા થતી. સાધ્વીઓ ઘણી થાય પણ ટરેસા એકેય ના થાય. વિવેકાનંદ પછી, સાધુઓમાં માનવતાવાદી પરિવર્તન આવ્યું છે. વિવેકાનાદના ઉપર ક્રિશ્ચિઅનોની અસર છે. અમેરિકા ગયા અને ત્યાંથી એમણે જોયું કે મારે રામકૃષ્ણ મીશનની સ્થાપના કરવી છે, જે મીશનના સન્યાસી એવા હોય, જે દવા આપતા હોય, ઇન્જેક્શન આપતા હોય, અનાજ-કપડાં આપતા હોય પણ ખાલી આશીર્વાદ આપતા હોય એવા નહીં. એક માણસે સ્વામીજીને પૂછ્યું, મહારાજ તમે કામ શું કરો છો? હું દર્શન દેવાનું કામ કરું છું અને એ એટલું મોટું કામ છે કે લાઈનોની લાઈન લાગી હોય અને કામધંધો મુકીને લોકો આવતા હોય છે. રામકૃષ્ણ મીશન આખું બદલાઈ ગયું, એનું કારણ એના ઉપર ક્રીશ્ચિઆનીટીની અસર છે, અને એણે સારા પરિણામો આપ્યા છે. એટલે આ બંને ગ્રંથો (ઉપનિષદ અને યોગસુત્ર) ના ઘણાં જમાપાસાં છે, પણ એમાં માનવતાની વાત નથી. ગરીબને દવા, અનાજ, કપડાં આપજો, તમારા રાષ્ટ્ર માટે જીવજો, જરૂર પડે તો ફાંસીએ ચઢી જજો, બલિદાન દઈ દેજો એવી માનવતાની અને રાષ્ટ્રવાદની વાત નથી. એટલે હિંદુ, જૈન, બૌદ્ધ આ ત્રણ ધર્મોની ત્રિવેણીએ સાધુઓ, સાધ્વીઓ, આચાર્યો, સતાવધાનીઓ, અષ્ટાવધાનીઓ ઘણા આપ્યા, યોગીઓ, મહા યોગીઓ પણ ઘણાં આપ્યા પણ માનવતા અને રાષ્ટ્રવાદ ન આપ્યો. કાઠીયાવાડમાં કેટલીયે સ્ત્રીઓ બળી મરતી હોય છે. એમાં કેટલીને બાળી મુકવામાં આવે છે. બાળી મુકવાની આપણી સંસ્કૃતિ છે. ઘી બાળવું, અનાજ બાળવું, વિધવાઓને બળજબરી કરી સતી બનાવી બાળવું. એમાંએ પછાત કોમની સ્ત્રીઓ બળી મરતી નથી. એના જે સામાજિક નિયમો છે, એ જેટલા સરળ છે, એટલા ઉપરના સમાજના નિયમો અઘરા, કઠોર, અ માનવીય અને અકુદરતી છે. એ રીતે પશ્ચિમની સ્ત્રીઓ બળી નથી મરતી કે એને બાળી નથી મુકતા. પરણવા પહેલાંજ છૂટા થવાની શરતો આગળથી નક્કી કરી રાખતા હોય છે. એક ડ્રાઈવરની વાત સાંભળો@40.00min. એની પત્નીએ કહ્યું કે હવે તારી સાથે મારા જીવનનો વિકાસ થઇ શકે એમ નથી, કારણકે તું ડ્રાઈવર છે અને ડ્રાઈવરની એક લીમીટ હોય છે અને મને છેલ્લા મહિનાથી, ફિલ્મ બનાવનારાઓનો એક પ્રોડ્યુસર મળી ગયો છે અને એણે મને જીવનની ઘણી તકો ખોળી આપી છે, એટલે હું સવારે વિદાય થઈશ. એમ કહીને સવારે બાય-બાય કરીને ચાલતી થઇ. બહુ સરળતાથી એ ભેગા મળી શકે છે અને બહુ સરળતાથી એ જુદા થઇ શકે છે. ભવિષ્યમાં એ લોકો ખેલદિલી પૂર્વક મળતા હોય છે. આપણે તો નાક કાપી નાંખીએ કે એનો ભવ બગડી નાંખીએ, કે એના ઉપર તેજાબ છાંટી મોઢું બગડી નાંખીએ. જો એમની સંસ્કૃતિ જો તમને નહિ ગમતી હોય તો આ નાક કાપવાની સંસ્કૃતિનું પણ ગૌરવ લેવા જેવું તો નથીજ. એ લોકો સ્ત્રીઓને બાળી નથી મૂકતા કે રીબાવી-રીબાવીને કાયમ ત્યકતા નથી બનાવતા કે પોતે ત્યકત નથી થતા. બરાબર છે, તું તારી રીતે તારું જીવન જીવ, હું મારી રીતે મારું જીવન જીવું. આ એમના જીવનનું જમા પાસું છે. ત્યારે જે ત્યારે આ જે બંને ગ્રંથો, ઉપનિષદ અને યોગ સુત્રમાં સમાજ જીવનની ચર્ચા નથી. માનવતાની જોઈએ એવી ચર્ચા નથી. સંત પરંપરા એ શાસ્ત્રીય પરંપરા નથી. છતાં હું એમ માનું છું કે આ દેશની હિંદુ પ્રજાને જો બચાવી હોય તો આ સંતોએ બચાવી અને આદર્શો પુરા પડ્યા હોય તો આ સંતોએ પાડયા. એટલે જલારામે કહ્યું, જો આપે ટુકડો તો હરિ થાય ઢૂકડો. જે આંગણે આવે એ બધાને ટુકડો આપવાનો. ત્યારે હિંદુ પ્રજા માટે એવા ગ્રંથની જરૂર છે, જે ગ્રંથમાં સમગ્રતાની દ્રષ્ટિ હોય. રાષ્ટ્રની, માનવતાની, સમાજની દ્રષ્ટિ હોય. એમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ હોય, વ્યક્તિના પ્રશ્નો હોય, કુટુંબના પ્રશ્નો હોય, સમાજના પ્રશ્નો હોય, જેને એક સમગ્ર દ્રષ્ટિ કહેવાય. એવા ગ્રંથનું નામ છે, ભગવદ ગીતા. ભગવદ ગીતમાં, ઉપનિષદો નું તત્વ ચિંતન છે, યોગ સુત્રનો યોગ છે, પુરાણોની પૌરાણિકતાનો થોડો અંશ છે. આજે TV ઉપર વિશ્વરૂપ દર્શન બતાવતા હતા. એ વિશ્વરૂપ દર્શન બતાવ્યું એ પૌરાણિકતા છે. એક સાથે હજાર-હજાર માથાવાળો ભગવાન જોઇને અર્જુન રાજી ના થયો પણ ગભરાઈ ગયો. आख्याहि मे को भवानुग्ररूपी नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद। (गीत ११-३१) तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते॥ (गीता ११– ४६). મને કહો, આવા ઉગ્ર રૂપવાળા આપ કોણ છો? તમારી દાઢમાં, તમારા દાંતોમાં કેટલાયે લોકો કચડાઈ ગયા છે. બ્રહ્માંડોના બ્રહ્માંડો ચાવી રહ્યા હોય એવા તમે કોણ છો? દયા કરો, મારે આ રૂપ નથી જોઈતું, પેલું હતું એ જ તમે બતાવો. @45.01min. કેટલી મોટી શંકા છે કે કૃષ્ણ તો દ્વિભુજજ છે, અહીં અર્જુન કહે છે, चतुर्भुजेन ચતુર્ભુજ ક્યાં જોયું છે? હે વિશ્વમૂર્તિ મને જે હતું એ ચાર ભુજાવાળુંહતું એને એ રૂપ બતાવો. કોણ છો તમે? कालोस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृतः | (गीता ११-३२). હું કાળ છું, મહા કાળ છું. હું વિષ્ણુ છું, નારાયણ છું એવો ઉત્તર નથી આપ્યો. આટલી બધી વિકરાળતા લઈને કેમ તમે આવ્યા છો? લોકોનો નાશ કરવા માટે, ભગવાન થઈને નાશ કરો છો? કારણકે નાશમાંથી સર્જન છે, વિસર્જનમાંથીજ સર્જન થતું હોય છે. જેવી રીતે પાંદડાં પીળાં પડી ખરી પડે છે અને પછીજ નવાં પાંદડાં આવે છે. મારી વાતને તમે સમજી ના શક્યા, આપણે ત્યાંના પીળાં પાંદડાં દિલ્હી અને ગાંધી નગરની ખુરસીથી ખરવાજ નથી માંગતા. એટલે એક એવા ગ્રંથની જરૂર હતી જે ગ્રંથ એક સમગ્રતાનું અવલોકન કરતો હોય અને સમ્ગ્ર્તાના અવલોકનમાં સૌથી પહેલામાં પહેલું અવલોકન હતું ને એટલું ભીષણ અવલોકન હતું કે જે નથી ઉપનિષદમાં કે નથી કે નથી યોગ સુત્રમાં. ગીતા એ કોઈ ગુફામાં રવ્હાયેલો ગ્રંથ નથી કે શાંતિથી કોઈ ઋષિએ બેઠાં-બેઠાં લખ્યો હોય. ગીતા તો યુધ્ધના મેદાનમાં પ્રગટેલો ગ્રંથ છે, જ્યાં શસ્ત્રો ક ખણખણી રહ્યા છે, શંખ વાગી ચૂક્યા છે. બંને તરફથી યોધ્ધાઓ તૈયાર થઇ રહ્યા છે, એ વખતે રચાયેલો આ ગ્રંથ છે. ઉપનિષદ અને યોગ સુત્રમાં કોઈ યુદ્ધની ચર્ચા આવતી નથી. બીજા જે જૈન કે બૌદ્ધ આગમો, શાસ્ત્રો છે એમાં કોઈ યુધ્ધની ચર્ચા આવે છે? અને આવે છે તો કયો પક્ષ લઈને આવે છે? અહિયાં અર્જુન શસ્ત્રો છોડી દે છે કે મારે યુધ્ધ નથી કરવું. એ કહે છે શા માટે? ભોગ માટે? અરે, હું ભીખ માગીને ખાઇશ અને આ તો રુધિરથી ખરડાયેલા ભોગ છે. અને તે પણ आचार्या: पितर: पुत्रास्तथैव च पितामहा: । मातुला: श्वशुरा: पौत्रा श्याला: सम्बंधिनस्तथा ।।(गीता १ ३४) આચાર્યો, વડીલો, પુત્રો, પીતામાહો, મામા, સસરા, પૌત્રો, સાળા અને સંબંધીઓને મારીને? હે મધુસુદન બધા ભેગા થઈને મને મારી નાંખે તો પણ……કેટલી મોટી ઉત્થાનીકા છે? અને આ ઉત્થાનીકા ઉપર બૌદ્ધ ધર્મની અસર છે, મહાવીરની અસર છે. કૃષ્ણ ઉત્તરપક્ષી છે, પૂર્વપક્ષી નથી  કૃષ્ણે તો એટલુંજ કહેવું હતું કે તારે યુધ્ધ નથી કરવું, તારે ભોગ નથી જોઈતા, તારે રાજ્ય નથી જોઈતું, કશું નથી જોઈતું તો ચાલો રથ વાળો પાછા અને જાઓ હિમાલયની ગુફામાં, થાઓ સન્યાસી અને નારાયણ, નારાયણ કરીને જીવન કરો પૂરું. આ તો બહુ સરળ કામ હતું પરંતુ એ સરળ કામમાં ઘાણ કોનો નીકળવાનો હતો?  
 

Leave a comment

Filed under અધ્યાત્મ