Daily Archives: જાન્યુઆરી 26, 2020

પરીકથાના રાજકુમાર જેવી કરિયર ધરાવતા – the first Republic Day+દેશના પ્રથમ દલિત રાષ્ટ્રપતિ કે. આર. નારાયણ

Here are some rarely seen pictures of the first Republic Day celebrations of India:

1. Dr Rajendra Prasad, India’s first President, taking the salute.

Republic Day 1

2. Dr Rajendra Prasad going to take part in Republic Day celebrations

Republic Day 2

3.  Dr Rajendra Prasad salutes the cavalry that would escort him to Irwin Amphitheatre.Republic Day 3

4. The President saluted and hoisted the flag at the Irwin Stadium

4

5. Indonesian President as the first chief guest at the Republic Day parade

Indonesia

6. Dr Rajendra Prasad in a carriage on the way to Irwin Stadium for first-ever Republic Day celebrations

Republic Day 4

7. Military contingents marching at Irwin Amphitheatre in the background of Purana Qila

Republic Day 5

8. C Rajagopalachari, last Governor-General of India, declaring India a sovereign democratic republic at the Durbar Hall of Rashtrapati Bhavan on January 26, 1950.

republic day 6

9. Dr Rajendra Prasad on his way back to Rashtrapati Bhavan after the parade.

Republic Day 7

10. People waiting to catch a glimpse of the parade Connaught Place.

republic day

(Image Credits- PIB and other government websites)

With the Constitution gave the citizens of India the power to choose their own government and paved the way for democracy. Dr Rajendra Prasad took oath as the first President of India at the Durbar Hall in Government House and this was followed by the Presidential drive along a five-mile route to the Irwin Stadium, where he unfurled the National Flag.

Silent video:

 courtesy Deepak Punjabi
…………………………………………………………………………..

પરીકથાના રાજકુમાર જેવી કરિયર ધરાવતા – દેશના પ્રથમ દલિત રાષ્ટ્રપતિ કે. આર. નારાયણન (આ છે ‘દિવાળીની ભેટ’ – જરૂર વાંચજો)

દેશના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ કે. આર. નારાયણન યાદ છે? તેઓ ૧૯૯૭થી ૨૦૦૨ સુધી, સૌથી કપરા સમયમાં ભારતના રાષ્ટ્રપતિ હતા. કોચ્ચેરીલ રામન નારાયણન તેમનું મૂળ નામ. ૨૭ ઓક્ટોબર, ૧૯૨૦ના રોજ તેમનો જન્મ ત્રાવણકોરમાં થયો હતો. તેઓ દેશના દસમાં ચૂંટાયેલા રાષ્ટ્રપતિ રૂપે ઓળખાય છે. શ્રી નારાયણન પ્રથમ દલિત તથા પ્રથમ મલયાલી રાષ્ટ્રપતિ રૂપે પણ યાદ કરાશે. પૂર્વ ઇલેક્શન કમિશનર ટી. એન. શેષાન સામે નારયણન ૧૯૯૭માં કૂલ માન્ય મતોના ૯૫ ટકા મત મેળવીને તેઓ રાષ્ટ્રપતિ પદની ચૂંટણી જીત્યા હતા.
૨૭ ઓક્ટોબર, ૧૯૨૦ના રોજ ત્રાવણકોરમાં તેમના જન્મનો દસ્તાવેજોમાં ઉલ્લેખ છે પણ તેમની જન્મ તારીખ અંગે વિવાદ છે. તેમના કાકા તેમને શાળામાં દાખલ કરવા ગયેલા ત્યારે અનુમાનથી આ જન્મ તારીખ લખાવી હોવાનું જણાયું હતું. પિતાજીના ઘરે એક કાચી ઝૂપડીમાં ત્રાવણકોરના પેરુમથોનમ ઉઝાવૂર ગામમાં તેમનો જન્મ થયો હતો. આજે એ ગામ કેરળના કોટ્ટાયમમાં છે. તેમના સિદ્ધહસ્ત આયુર્વેદાચાર્ય પિતાના સાત સંતાનોમાં તેઓ ચોથા હતા. તેમના પૂર્વજ પારવાન જાતિના હતા, જે જાતિના લોકો ઊંચા ઝાડ પરથી નારિયેળ તોડવાનું કામ કરતા હતા. તેમનું પરિવાર ખુબ ગરીબ હતું પણ વૈદરાજ રૂપે પિતાજીનું ખુબ માન હતું.
ગરીબ પિતાએ નારાયણનને ભણાવ્યા હતા. તેઓ રોજ ૧૫ કિમી ચોખાના ખેતરોમાંથી પગે ચાલીને સ્કૂલે જતા અને ત્યારની સાધારણ ફી ભરવાની પણ પિતાની સગવડ નહોતી. ઘણીવાર તેમણે વર્ગની બહાર ઊભા રહીને ભણવું પડ્યું હતું. પુસ્તકો ખરીદવાના પૈસા ન હોવાને કારણે તેમના મોટા ભાઈ આખું પાઠ્યપુસ્તક તેમને હાથે લખીને આપતા. જેમતેમ મેટ્રિક થયાં અને પછી શિષ્યવૃત્તિ લઈને અંગ્રેજી સાહિત્યમાં બી.એ. ઓનર્સ થયા ત્યારે ત્રાવણકોર (આજની કેરળ) યુનિવર્સિટીમાં પ્રથમ ક્રમે આવનાર પહેલાં દલિત વિદ્યાર્થી હતા.
તેમને ‘ધ હિન્દૂ’ અને ‘ધ ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા’માં પત્રકાર રૂપે કામ કર્યું. ૧૯૪૫માં મુંબઈમાં મહાત્મા ગાંધીની મુલાકાત થઇ અને તેઓ લંડન સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સમાં પોલીટીકલ સાયન્સ ભણવા ગયા. એ વિષયમાં વિશિષ્ટતા મેળવી. ત્યારે તેમને જે. આર. ડી. તાતાએ શિષ્યવૃત્તિ આપી હતી. નારાયણન ત્યાં ઇન્ડિયન લીગમાં સક્રિય હતા, જ્યાં વી. કે. કૃષ્ણમેનન પ્રમુખ હતા. ક. મા. મુનશીના ‘ધ સોસિયલ વેલ્ફેર’માં નારાયણન લંડનના સંવાદદાતા હતા. ત્યારે તેમની સાથે વિરસામી રિંગાડૂ હતા, જે પાછળથી મોરેશિયસના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા હતા. તો તેમના ત્યાંના ગાઢ મિત્ર ટ્રુડ્યું પણ હતા, જેઓ પાછળથી કેનેડાના વડાપ્રધાન ચૂંટાયા હતા.
૧૯૮૪માં ભારત પરત થયા ત્યારે નારાયણન પાસે લાસ્કીનો એક પત્ર હતો જેને કારણે તેમની વડાપ્રધાન પંડિત નેહરુ સાથે મુલાકાત સંભવ હતી. શ્રી નારાયણને એ મુલાકાત વર્ણવતા લખ્યું છે કે, ‘મેં લંડનમાં એલ.એસ.ઈ. કોર્સ પુરો કર્યો ત્યારે ત્યાના આચાર્ય લાસ્કીએ મને પંડિત નેહરુને નામે એક પરિચયાત્મક પત્ર આપ્યો હતો. મેં પંડિતજીની મુલાકાત માંગી હતી. સંસદ ભવનમાં માટે તે તક મળી. અમે લંડનની થોડી ઔપચારિક વાતો કરી પછી મને ખ્યાલ આવ્યો કે અમારી મુલાકાતનો સમય પુરો થયો છે, એટલે મેં પેલો પત્ર પંડિતજીને આપીને રજા લીધી. હું બહારની લોબી સુધી પહોંચ્યો તો મને લાગ્યું કે કોઈ તાળી વગાડીને મને બોલાવતું હતું, પાછળ ફરીને જોયું તો પંડિત નેહરુ મને પાછા જવાનો ઈશારો કરતા હતા. મારા ગયા બાદ પંડિતજીએ તે પત્ર વાંચ્યો હતો. તેમણે પૂછ્યું, ‘તમે મને આ પત્ર પહેલાં કેમ ન આપ્યો?’ મેં જવાબ આપ્યો હતો, ‘માફ કરજો પણ મને એ ઠીક લાગ્યું કે વિદાય સમયે આપને પત્ર આપું.’ તેમણે મને થોડા પ્રશ્નો પૂછ્યા. થોડા દિવસો પછી હું ‘ભારતીય વિદેશ સેવા’માં હતો. પંડિતજીના કહેવાથી મારી નિયુક્તિ થઇ હતી. એક ડિપ્લોમેટ રૂપે એમણે રંગૂન, ટોકિયો, લંડન, કેન્સાસ અને હેનોઇ દૂતાવાસોમાં કામ કર્યું હતું.
પછી તેઓ થાઈલેન્ડ, તુર્કી અને ચીનમાં ભારતીય રાજદૂત બન્યા હતા. ત્યારે ૧૯૬૨ના ભારત-ચીન યુદ્ધ પછીનો કૂટનીતિકનો કપરો સમય હતો. ‘દિલ્લી સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સ’માં તેમણે ભણાવ્યું હતું. ૧૯૭૨માં નારાયણન જવાહરલાલ નેહરુ યુનિવર્સિટીના સભાસદ અને પછી કુલપતિ બન્યા હતા. એ પદને તેઓ સામાન્ય માણસો સાથે જોડાવાની આધારશીલા માની હતી. શ્રી નારાયણનની પ્રતિભાને કારણે ઇન્દિરા ગાંધી સરકાર દ્વારા સેવાનિવૃત્તિ બાદ પણ તેમણે પાછા બોલાવીને ૧૯૮૦થી ૧૯૮૪ સુધી અમેરિકામાં ભારતના રાજદૂત બનાવાયા હતા. ત્યારે અમેરિકા – ભારતના સંબંધ સુધારવામાં તેમની મહત્વની ભૂમિકા રહી હતી. એ લાભ એમને ત્યારે મળ્યો જયારે ઇન્દિરા ગાંધીએ રોનાલ્ડ રેગનના પ્રમુખપદા દરમિયાન વોશિંગ્ટન યાત્રા કરી હતી. પંડિત નેહરુ અને ઇન્દિરાજી નારાયણનને દેશના ત્યારના સર્વશ્રેષ્ઠ રાજનાયિક માનતા હતાં.
જયારે તેઓ રંગૂનમાં હતાં ત્યારે નારાયણનની YWCA ના અધિકારી મા ટિન્ક ટિન્ક સાથે મુલાકાત થઇ હતી. તેઓ પ્રેમમાં પડ્યા અને લગ્ન કરવાના હતાં, પણ તે માટે વડાપ્રધાનની મંજૂરી જરૂરી હતી. પંડિત નેહરુએ તે આપી હતી. પછી તેમના પત્ની ઉષા નામે ભારતીય નાગરિક બન્યા અને આજીવન મહિલા-બાળકો માટે સામાજિક કાર્યકર રહ્યાં. તેમની દીકરીઓ ચિત્રા અને અમૃતા છે. ચિત્રાજી સ્વીડન અને તુર્કીમા ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયમા કામ કરી ચુક્યા છે.
ઇન્દિરા ગાંધી નારાયણનને આગ્રહ કરીને રાજનીતિમાં લાવ્યા હતાં. કેરળથી સતત ત્રણ ચૂંટણીઅમ ૧૯૮૪, ૧૯૮૯ અને ૧૯૯૧મા તેઓ સાંસદ રૂપે ચૂંટાયા હતા. રાજીવ ગાંધીના પ્રધાનમંડળમાં નારાયણને યોજના, વિદેશ બાબતો અને સાયન્સ ટેકનોલોજી વિભાગોને સંભાળ્યા હતાં. સાંસદ રૂપે તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય પેટેંટ કાયદાને ભારતમાં નિયંત્રિત કર્યો.
૧૯૯૨માં ડો. શંકર દયાળ શર્માના રાષ્ટ્રપતિ સમયમાં નારાયણન ઉપરાષ્ટ્રપતિ રૂપે ચૂંટાયા. વી. પી. સિંહે તેમના નામની દરખાસ્ત કરી હતી. જનતા પક્ષ, ડાબેરી મોર્ચો અને નરસિમ્હા રાવની કોંગ્રેસે પણ તેમને ટેકો આપતાં નારાયણન ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદે સર્વસંમત ઉમેદવાર બન્યા હતા. ૬ ડીસેમ્બર, ૧૯૯૨ના રોજ બાબરી મસ્જિદનો વિધ્વંસ થયો તે ઘટનાને નારાયણને ‘મહાત્મા ગાંધીની હત્યા બાદ દેશમાં ઘટેલી સૌથી મોટી દુખાંતિકા’રૂપે વર્ણવી હતી.
૧૭ જુલાઈ, ૧૯૯૭ના રોજ જયારે રાષ્ટ્રપતિ પદની ચૂંટણીનું પરિણામ જાહેર થયું ત્યારે ટી. એન. શેષાન સામે નારાયણનને કૂલ વૈધ મતોના ૯૫ ટકા મત મળ્યાં હતાં. કેન્દ્રમાં અલ્પમત સરકાર હોવા છતાં પૂરી થયેલી આ એકમાત્ર ચૂંટણી હતી. તેઓ પહેલાં દલિત રાષ્ટ્રપતિ બન્યા. રાષ્ટ્પતિ રૂપે પોતાના પહેલાં સંબોધનમાં તેમણે કહ્યું હતું કે, ‘ દેશનું સર્વોચ્ચ પદ એવી વ્યક્તિને મળ્યું છે જે સમાજની ધરાતલથી જોડાઈ છે એટલું જ નહીં ધૂળ અને ગરમીમાં તે ચાલી છે. આ ચૂંટણી સાબિત કરે છે કે દેશનો એક સામાન્ય નાગરિક પણ સામાજિક અને રાજનૈતિક જીવનમાં કેન્દ્ર સ્થાને જઈને સર્વોચ્ચ પદે પણ પહોંચી શકે છે. આ તેમની વ્યક્તિગત પ્રસન્નતા નથી, નવી પ્રતિષ્ઠપૂર્ણ પરંપરાનો આરંભ છે.’ આઝાદીની સુવર્ણ જયંતી સમયે ૧૯૯૭માં ત્યારના વડાપ્રધાન ઇન્દ્રકુમાર ગુજરાલે કહ્યું હતું કે દેશના બેહદ ગરીબ પરિવારની દલિત વ્યક્તિનું રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં બીરાજવું એ ગાંધીજીના સપનાની પૂર્ણતા છે અને પ્રજાતંત્રની શોભા છે. તેમના રાષ્ટ્રપતિ પદના સમયમાં નારાયણને બે વાર સંસદ ભંગ કરવો પડ્યો હતો. બીજી વાર તેમણે અટલ બિહારી વાજપેઈને વડાપ્રધાન બનાવ્યા અને દસ દિવસમાં બહુમત સાબિત કરવાનું કહ્યું હતું પણ જયલલિતાના પક્ષે ટેકો પાછો ખેંચતા વાજપેઈ હાર્યા હતા. સંસદ ભંગ થઇ અને ચૂંટણીમાં એન.ડી.એ. મોર્ચો જીત્યા બાદ વાજપેઈ ફરી વડાપ્રધાન બન્યા હતા. રાષ્ટ્રપતિ પદના તેજ કાર્યકાળમાં ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં રાષ્ટ્રપતિ શાશન પણ લાગુ કરાયું હતું. દરમિયાનમાં કારગીલ યુદ્ધનો કપરો કાળ પણ આવ્યો હતો.
રાષ્ટ્રપતિ બન્યા બાદ નારાયણને એક નૈતિક નિર્ણય લીધો હતો કે તેઓ કોઈ પૂજા સ્થાન કે ઈબાદતગાહ પર નહીં જાય. આવો અમલ કરનારા તેઓ એક માત્ર રાષ્ટ્રપતિ રહ્યા. તેમનો સમય પુરો થતાં કોંગ્રેસ અને સાથીઓ ઇચ્છતા હતા કે શ્રી નારાયણન બીજા સત્ર માટે પણ રાષ્ટ્રપતિ રહે. પણ તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પૂર્ણ સહમતી ન હોય તો તેઓ રાષ્ટ્રપતિ નહીં બને. વાજપેઈએ તેમને મળીને જણાવ્યું હતું કે તેમના એન.ડી.એ. મોરચામાં તેમને માટે પૂર્ણ સંમતિ નથી. તે ઘટનાઓને અંતે ડો. એ.પી. અબ્દુલ કલામનું નામ આવતાં શ્રી નારાયણન જાતે જ ખસી ગયા હતા.
પોતાના રાષ્ટપતિ કાળ માટે તેમના શબ્દો આ રહ્યાં, ‘ ભારતના રાષ્ટ્રપતિ રૂપે મેં ખુબ દુખ અને પોતાને અસહાય અનુભવ્યા છે. એવા ઘણાં મોકા હતાં, જયારે દેશના નાગરિકો માટે કશું કરી શકાયું નહીં. સીમિત શક્તિને કારણે હું વેદના અનુભવતો હતો. આને દુખાંત જ કહેવું જોઈએ.’ તેઓ દેશના રાજકારણને સર્વધર્મથી હિન્દુત્વ તરફ ઢળતું જોઈ રહ્યા હતા તેથી દુ:ખી હતા.
૯ નવેમ્બર, ૨૦૦૫ના રોજ શ્રી કે. આર. નારાયણનનું નિધન આર્મી રીસર્ચ એન્ડ રેફરલ હોસ્પિટલ, નવી દિલ્હીમાં થયું. તેમની ન્યુમોનિયાની ફરિયાદ હતી, પછી કિડની કામ ન કરતા તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. રાજકીય સન્માનથી યમુના નદીને કિનારે ‘શાંતિ વન’ નજીક તેમની અંતિમ વિધિ થઇ હતી, જ્યાં તેમના માર્ગદર્શક પંડિત નેહરુની સ્મૃતિઓ જીવંત છે. તેમના વિદ્વાન સંતાનોએ કહ્યું હતું કે તેમના પિતાજીને રાષ્ટ્ર પ્રેમ, વિશિષ્ટ નૈતિક મનોબળ તથા શાસનમાં સાહસ માટે હમેશા યાદ કરાશે.

(‘બુક વર્લ્ડ’ માટે લખાયેલો લેખ)

Image may contain: 2 people, people smiling, eyeglasses and closeup

Leave a comment

Filed under Uncategorized