Daily Archives: જૂન 20, 2020

સંગીતકાર રવિ તરીકે ઓળખીએ છીએ તે રવિશંકર શર્મા

આપણે જેમને સંગીતકાર રવિ તરીકે ઓળખીએ છીએ તે રવિશંકર શર્મા અગર જીવતા હોત તો આજે ૯૪ વર્ષના થાત. ૩ માર્ચ, ૧૯૨૬ના રોજ દિલ્હીમાં તેમનો જન્મ થયો હતો. તેમણે મુખ્યત્વે હિન્દી અને તમિલ તથા મલયાલમ ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું હતું. એક લાંબી સફળતા બાદ આ સંગીતકારે દોઢ દાયકાનો બ્રેક લીધો હતો અને સફળતાપૂર્વક પરત થયા ત્યારે તેમણે ‘બોમ્બે રવિ’ નામ રાખ્યું હતું.
રવિ સાહેબે શાસ્ત્રીય સંગીતની તાલીમ લીધી નહોતી પણ પિતાજીના ભજનો સાંભળીને તેમણે સંગીત શિક્ષણ લીધું હતું. તેમણે જાતે જ હાર્મોનિયમ અને અન્ય શાસ્ત્રીય વાદ્યો વગાડતા શીખી લીધાં હતાં. શરૂઆતમાં તેઓ ઈલેક્ટ્રીશિયન તરીકે કામ કરતા હતા. પચાસના દાયકામાં મુંબઈ જઈને પ્રોફેશનલ ગાયક બનવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેઓ બેઘર હતા, શેરીઓની ફૂટપાથ પર રહેતા અને મલાડ રેલવે સ્ટેશન પર રાત્રે સુતા. ૧૯૫૨માં હેમંત કુમારે રવિને ‘આનંદ મઠ’ના ‘વંદે માતરમ’ ગીતના કોરસ ગાયક રૂપે રાખ્યા હતા.
સંગીતકાર બન્યા બાદ પોતાની નૈસર્ગિક શક્તિથી તેમણે જે મધુરા ગીતો સર્જ્યા તે યાદગાર બન્યા. તેમને શ્રેષ્ઠ સંગીતકાર રૂપે જે ફિલ્મો માટે ફિલ્મફેર નામાંકન મળ્યું તેમાં ‘ચૌદહવી કા ચાંદ’, ‘દો બદન’, ‘હમરાઝ’, ‘આંખે’ (૧૯૬૮) અને ‘નિકાહ’નો સમાવેશ થાય છે. તો ‘ઘરાના’ અને ‘ખાનદાન’ માટે તેમને ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સ મળ્યાં પણ ખરાં. તેઓ તેમના ‘વક્ત’, ‘નીલકમલ’ અને ‘ગુમરાહ’ના ગીતો માટે પણ હંમેશા યાદ રહેશે.
છેલ્લા પાંચેક દાયકાથી દેશમાં જે પણ પરિવારમાં લગ્ન હોય ત્યાં ‘આજ મેરે યાર કી શાદી હૈ’, ‘બાબુલ કી દુઆએ લેતી જા’, ‘ડોલી ચડ કે દુલ્હન સસુરાલ ચલી’ કે ‘મેરા યાર બના હૈ દુલ્હા’ જેવા રવિના ગીતો યાદ કરાય છે. સુપર શાયર સાહિર લુધિયાનવીની ઘણી મહાન રચનાઓને રવિએ તર્જોમાં ઢાળી છે. મોહમ્મદ રફી સાહેબના શ્રેષ્ઠ ગીતો આપણને રવિના સંગીતમાં મળ્યાં છે, તો મહેન્દ્ર કપૂરને જાણીતા બનાવવામાં પણ રવિની કમાલ હતી. આશા ભોસલેની મહાન કરિયર ઘડવામાં રવિ સાહેબનો ફાળો હતો, ‘તોરા મન દર્પન કહેલાયે’ કે ‘સુન લે પુકાર’ જેવા ગીતો તેમણે ગવડાવ્યાં હતાં. તેમનો લાંબો સંબંધ નિર્માતા-નિર્દેશક બી.આર. ચોપ્રા સાહેબ સાથે રહ્યો હતો. પચાસ અને સાંઠના દાયકાની સફળતા બાદ રવિ ૧૯૭૦થી ૧૯૮૨ સુધી નિષ્ક્રિય થઇ ગયા. ૧૯૮૨માં ‘નિકાહ’ આવી, તેઓ ફરી સફળ થયા અને સલમા આગાને શ્રેષ્ઠ ગાયિકાનો ફિલ્મફેર એવોર્ડ અપાવ્યો. તેઓ મલયાલમ ફિલ્મોમાં ‘બોમ્બે રવિ’ નામે જાણીતા બની ત્યાંના ગાયિકા ચિત્રાજી ને નેશનલ એવોર્ડ અપાવ્યો.
રવિ સાહેબે ૧૯૪૬માં લગ્ન કર્યા હતાં, તેમને વીણા અને છાયા રૂપે દીકરી અને અજય રૂપે દીકરો હતો. અજયે મરાઠી અને હિન્દી ફિલ્મોની અભિનેત્રી વર્ષા ઉસગાંવકર સાથે લગ્ન કર્યા છે. ૭ માર્ચ, ૨૦૧૨ના રોજ મુંબઈમાં ૮૬ વર્ષની વયે રવિ સાહેબ આ જગત છોડી ગયા.
રવિને તેમની ફિલ્મો ‘પરિણયમ સુકૃથમ’ માટે નેશનલ એવોર્ડ મળ્યો હતો. તે ઉપરાંત તેમને કેરળ સરકાર દ્વારા અનેક એવોર્ડ્સ મળ્યાં હતાં. ચેન્નાઈમાં તેમને ૨૦૦૬નો સંસ્કૃતિ કલાશ્રી એવોર્ડ અપાયો હતો.
સંગીતકાર રવિના યાદગાર ગીતો: સીએટી કેટ (દિલ્હી કા ઠગ), યે હવા યે નદી કા કિનારા (ઘર સંસાર), સબ કુછ લૂટા કે હોશ મેં આયે (એક સાલ), ચૌદહવી કા ચાંદ હો, મિલી ખાક મેં મોહબ્બત (શીર્ષક), દાદી અમ્મા દાદી અમ્મા માન જાવ (ઘરાના), વો દિલ કહાં સે લાઉં (ભરોસા), બિખરા કે જુલ્ફે ચમન મેં ન જાના, એક વો ભી દિવાલી થી (નઝરાના), સૌ બાર જનમ લેંગે (ઉસ્તાદો કે ઉસ્તાદ), વફા જીન સે કી, મુઝે પ્યાર કી જિંદગી દેને વાલે (પ્યાર કા સાગર), મૈ ખુશનસીબ હું મુજકો (ટાવર હાઉસ), બાર બાર દેખો (ચાઈના ટાઉન), આગે ભી જાને ન તું, અય મેરી જોહરાજબી, વક્ત સે દિન ઔર રાત, હમ જબ સીમટ કે આપ કી (વક્ત) આજા તુજ કો પુકારે મેરા પ્યાર, બાબુલ કી દુઆએ લેતી જા, ઓ રોમરોમ મેં બસને વાલે રામ (નીલકમલ), ચલો ઇકબાર ફિર સે, આપ આયે, ઇન હવાઓ મેં, (ગુમરાહ), હુસ્નવાલે તેરા જવાબ નહીં (ઘરાના), ગરીબો કી સુનો (દસ લાખ), બડી દેર ભઈ નંદલાલા, તુમ્હી મેરે મંદિર (ખાનદાન), ભરી દુનિયા મેં આખીર, ઇસ ભરી દુનિયા મેં, નસીબ મેં જિસકે જો લિખા થા, રહા ગર્દીશો મેં હરદમ, જબ ચલી ઠંડી હવા, લો આ ગઈ ઉનકી યાદ (દો બદન), જિંદગી ઈત્તફાક હૈ (આદમી ઔર ઇન્સાન), યે જુલ્ફ અગર ખુલ કે, મેરે ભૈયા મેરે ચંદા, તોરા મન દર્પણ કહલાયે, છૂ લેને દો નાજુક હોઠોં સે (કાજલ), નીલગગન કે તલે, કિસી પથ્થર કી મુરત સે, ન મુંહ છુપા કે જીઓ, તુમ અગર સાથ દેને કા વાદા કરો (હમરાઝ), તુઝે સૂરજ કહું યા ચંદા (એક ફૂલ દો માલી), ના ઝટકો જુલ્ફ સે પાની (શેહનાઈ), ગૈરો પે કરમ, મિલતી હૈ જિંદગી મેં (આંખે), ચુપકે ચુપકે રાત દિન, દિલ કે અરમાન આંસૂઓ મેં બહ ગયે, (નિકાહ).

Image may contain: 1 person, smiling, closeup

Leave a comment

Filed under Uncategorized