Monthly Archives: નવેમ્બર 2021

ટીટોટલર: દારૂનિષેધક

ટીટોટલર: દારૂનિષેધક शैख़ साहिब का इमान बिक ही गया देख कर हुस्न-ए-साकी पिघल ही गया आज से पहले ये कितने मगरूर थे लूट गई पारसाईं* मज़ा आ गया -फना बुलंद शहरी (*पारसाईं= धर्मपरायणता)કેટલાંક લોકોનાં કામ એવા હોય છે કે તેઓ દારૂ ન જ પીતા હોય. જેમ કે કોઈ વિદ્વાન ધર્મગુરુ. તેઓને ગર્વ હોય છે તેઓનાં વ્યવસાય ઉપર. પણ.. ધર્મ સાથે જોડાયેલો કોઈ જણ દારૂનાં પીઠામાં દારૂવિતરણની પવિત્ર ફરજ બજાવતી સાકીનાં સૌંદર્યથી પીગળી જઈને પોતે દારૂ પીવા લાગે તો? પહેલાં કેવું અભિમાન હતું તેમને તેમનાં શુદ્ધ આચરણ ઉપર અને હવે જ્યારે તેમની ધર્મપરાયણતા લૂંટાઈ ગઈ ત્યારે..? અમને તો મઝા આવી ગઈ હોં! ધર્મનેતાની માફક જ આપણાં રાજનેતા પણ દારૂ ન પીતા હોય એવી કેટેગરીમાં આવે છે. દાખલા તરીકે આપણાં પ્રધાનમંત્રી દારૂથી દૂર રહે છે. તેઓ ગત અઠવાડિયે જેઓને મળ્યા એ, અમેરિકાનાં પ્રેસિડેન્ટ પણ દારૂ પીતા નથી. ઇન ફેક્ટ, ગયે વર્ષે પહેલી વાર એવું બન્યું કે અમેરિકાની પ્રેસિડન્ટ ચૂંટણીમાં બંને મુખ્ય પક્ષોનાં ઉમેદવારો, જો બાયડન અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, દારૂ પીતા નહોતા. આ અગાઉનાં પ્રધાનમંત્રીઓની વિદેશયાત્રાઓ દરમ્યાન અનેક ટીવી ચેનલ્સનાં મીડિયાકર્મીઓ પણ એ કાફલામાં સાથે જતા અને સ્વાભાવિક છે કે તેઓ ફ્રી મળતો દારૂ પીતા. હવે એ બધું બંધ થઈ ગયું. આ તો પીતા ય નથી ને પીવા દેતા ય નથી! અને આપણે ઇતિહાસ તપાસીએ તો સરમુખત્યાર એડોલ્ફ હિટલર પણ શરાબ પીતા નહોતા. અમેરિકાનાં પૂર્વ પ્રધાનમંત્રી અબ્રાહમ લિંકન અલબત્ત પીતા હતા. ઈન ફેક્ટ, તેઓ પ્રેસિડન્ટ બન્યા તે પહેલાં તેઓની પોતાની દારૂ ગાળવાની ભઠ્ઠી હતી. નેતાઓની વાત નિરાળી હોય છે. ગુજરાતનાં એક વરિષ્ઠ રાજનેતા પાસેથી આ સાંભળેલો કિસ્સો છે. ગાંધીનગરનાં તેઓનાં નિવાસસ્થાને તેઓને એસિડીટી હોવાથી દૂધ પીવું હતું. પટાવાળાને એક કોથળી લઈ આવ્યા કહ્યું. પટાવાળો કોથળી લઈ આવ્યો. તેઓએ પૂછ્યું કે ‘ગરમ કર્યું?’ તો કહે કે ‘આ ગરમ ન થાય. ફાટી જાય’. નેતા સમજી ગયા. અલ્યા તું શેની કોથળી લઈ આવ્યો?!! હવે ત્રીજી કેટેગરીમાં આપણાં ફિલ્મી અભિનેતા-નેત્રીઓ? આ લોકો તો પીતા હોય એમાં તે શી નવાઈ? પણ ગયા અઠવાડિયે એક પ્રમુખ ઇંગ્લિશ અખબારમાં સમાચાર છપાયા કે બોલીવૂડનાં, દીપિકાથી પદુકોણથી લઈને અક્ષયકુમાર જેવા પંકાયેલા કલાકાર ટીટોટલર્સ છે. ગુજરાતી લેક્સિકોનમાં જોયું તો ટીટોટલર (Teetotaller) શબ્દનો અર્થ હતો: કદી પણ મદ્યપાન ન કરનાર વ્યક્તિ, મદ્યપાનનું વિરોધી. એક શબ્દમાં કહીએ તો દારૂનિષેધક. આહા! ન પીતાં હોય તેઓ માટે પણ કોઈ એક શબ્દ છે ખરો. આ તો સારું. અને આમ જુઓ તો.. દારૂ પીવું સારું પણ તો નથી. ગુજરાતમાં તો એવું કૃત્ય કરવું કાયદેસરનો ગુનો ગણાય છે. પણ…. લોકો પીએ છે. અમીર હોય કે ગરીબ, પીવાવાળા સૌ કોઈ, પોતપોતાને પરવડે એવો અને એવડો, દારૂ પીતા હોય છે. આપણે જો કે અહીં દારૂ ન પીવાનાં લાભાલાભની ચર્ચા કરતાં નથી. આપણે તો સમાચારનાં શબ્દને પકડીએ અને એ શબ્દની વ્યુત્પત્તિથી લઈને આજ દિન સુધીની એની મુસાફરીની વાતો કરીએ છીએ. અહીં છે એ શબ્દનો નશો છે! ટીટોટલર.. શબ્દ વાંચીએ તો એવું લાગે કે ચાય પીનારાં લોકો એટલે ટીટોટલર. તો પછી કોફી પીનારાં હોય કોફીટોટલર કહેવાય? દરઅસલ વાત એ છે કે અહીં પહેલાં ત્રણ અક્ષરો ટીઈએ ટી (ચાય) નથી પણ ટીડબલઈ ટી છે. અહીં મુખ્ય શબ્દ છે ટોટલ. ટોટલ એટલે સંપૂર્ણ, આખું, આખાને કે બધાને આવરી લેતું, કુલ. ‘ટોટલ ઍબસ્ટિનન્સ’ એટલે ‘સદંતર મદિરાત્યાગ’. ઍબસ્ટિનન્સ એટલે ભોગવિલાસથી દૂર રહેવું તે, સંયમી જીવન જીવવું તે. ઓગણીસમી સદીની શરૂઆતમાં ઈંગ્લેન્ડનાં એક શહેર પ્રેસ્ટનમાં ટીટોટલિઝમનું આંદોલન થયું. જે ટેમ્પરન્સ્ મૂવમેન્ટ તરીકે જાણીતું થયું. ટેમ્પરન્સ્ (Temperance) એટલે ખાનપાન કે વર્તનમાં અતિરેક ન કરવો તે. અહીં આ શબ્દ મદ્યપાનનિષેધનાં અર્થમાં હતો. આ આંદોલનનું સૂત્ર હતું: ‘એલ (બીયર), પૉર્ટર (બીયર), વાઇન (મદિરા) કે કોઈ પણ પ્રકારનાં ધગધગતા સ્પિરિટનું સેવન કરવું નહીં’. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર સ્પિરિટનો એક અર્થ ‘ગાળેલો મદ્યાર્કવાળો દારૂ’ એવો થાય છે. ‘સ્પિરિચ્યુઅલ’ એટલે આધ્યાત્મિકતા, ધાર્મિકતા, દિવ્યતા, ઈશ્વરપ્રેરિતતા.. પણ એ શબ્દની વાત ફરી કોઈ વાર! જો કે આ આંદોલનમાં એવા દારૂને મુક્તિ અપાઈ હતી જે દવા તરીકે વપરાય. આંદોલનનાં એક નેતા રિચાર્ડ ટર્નર જીભે તોતડાં હતા. સને ૧૮૩૩માં દારૂસેવન ઉપર ટોટલ નિષેધ- એવું બોલવા જતા તેઓની જીભ અચકાઈ, થોથવાઈ અને તેઓ બોલ્યાં ટી..ટી.. ટોટલ.. . સર્વેને લાગ્યું કે ટોટલ શબ્દની આગળ એક વધારાનો ટી હોય તો મદ્યપાન નિષેધ આંદોલનને વધારે બળ મળે અને ટીટોટલિઝમ શબ્દ જન્મ્યો. અને દારૂ ન પીનારાં બની ગયા ટીટોટલર. તેઓ જે કોઈ પણ પ્રકારનો દારૂ નહીં જ પીએ. જો કે ખ્યાતનામ બ્રિટિશ નાટ્યકાર જ્યોર્જ બર્નાર્ડ શૉ એવું કહેતા કે ‘હું બીયર ટીટોટલર છું, શૅમ્પિયન ટીટોટલર નથી!’ બીયરમાં તેઓને મઝા આવતી નહોતી. સમય બદલાયો છે. આજની યુવા પેઢી આ પહેલાંની પેઢી જેવી પિયકકડ નથી, એવું ગ્રેટ બ્રિટનમાં થયેલી રીસર્ચ કહે છે. ન્યૂયૉર્ક સ્થિત લેખિકા અને ‘ક્લબ સોડા-એનવ્હાયસી’ની સ્થાપક ટીટોટલર્સ માટે ઘણાં આયોજન કરે છે. એ એવું માને છે કે પહેલાં સિગારેટ પીવી ગ્લેમરસ અને ફેશનેબલ ગણાતી, હવે એવું નથી. દારૂનું પણ એવું જ થવાનું છે. દારૂનું સેવન ઓછું થવામાં સોશિયલ મીડિયા પણ મદદ કરે છે. દારૂ પીધેલી હાલતમાં સેલ્ફી-ફોટા અપલોડ થાય તો આપણે કેવા ભૂંડા લાગીએ? હેં ને? લોકોનું ટીટોટલિઝમ પસંદ કરવાનું કારણ માનસિક, સામાજિક, કૌટુંબિક, ધાર્મિક કે આરોગ્ય વિષયક હોઈ શકે. અથવા એમ કે બસ નથી પીવું. કોઈ કારણ નથી. કારણ કે ન પીવાનાં ઘણાં ફાયદા છે. શાયરીઓમાં થયેલી મદિરાની વાત ઈશ્ક-એ-હકીકી હોય છે. કવિ કહે છે એટલે પીવું નહીં. કલાકારો તો માને છે કે પીવાથી ક્રિએટિવિટી વધે છે. કદાચ હશે પણ પ્રોડક્ટિવિટી તો ચોક્કસ ઘટે છે. મહાન લેખક અર્નેસ્ટ હેમિંગ્વે કહ્યું હતું કે ઓ ભગવાન! તમે એવું ક્યારેય સાંભળ્યું છે ખરું કે કોઈ કામ કરતી વખતે પીતા હોય? અને છતાં પીવાવાળાને પીવાનું બહાનું તો મળી જ રહે છે. ઇતિ. શબ્દ શેષ: “હું દારૂડિયો નથી. હું ટીટોટલ તાલિબાન સામે આઝાદીનો લડવૈયો છું.” –બ્રિટિશ કોમેડિયન, એક્ટર, રાઇટર અલ મરે Paresh Vyas

Leave a comment

Filed under Uncategorized

હા, હું જીવું છું.

“હા, હું જીવું છું. આજે તો કાલિદાસની યાદ આવી ગઈ. આકાશમાં ઘેરાતાં વાદળોને જોઈને કહેવાનું મન થઈ આવ્યું કે, ‘જાને. કહી આવને કે, હું જીવું છું.’ આ લહેરાતા પવનને કહેવાનું મન થઈ જાય છે કે, ‘જા, સંદેશો પહોંચાડી આવ.’ આ ફૂલની ફોરમને કહી દઉં, ‘અરે! ઊડતાં પારેવાં તારી સાથે જ સંદેશા મોકલી દઉં ત્યાં એટલું જ કહેવાનું છે કે, હું જીવું છું.બસ સીધું લખીને કુરિયર કરી દઈએ તો? ના, પણ એવું ન ચાલે. મારે જવું પડે. મારે જ મારી સાબિતી આપવી પડે. મારે જ મારી હયાતી બતાવવી પડે. એના માટે મારે જ રૂબરૂ જવું પડે અને રૂબરૂ થવું પડશે દર વર્ષે. અરે! હું જીવું છું એવું? એવું કોણ કહે? ના, આ બધી જ પંચાતમાં પડ્યા વગર જાતે જ જવાનું. જઈને કહેવાનું કે, હું રૂબરૂ હાજર છું, હયાત છું. સહી કરવાની, પુરાવો આપવાનો, આ ચોપડી છે એમાં સહીસિક્કા કરાવવાના અને પાછા આવી જવાનું. હા, છે તો વિધિ બહુ સરળ પરંતુ યાર! પગ નથી ઊપડતા. હા, હું મારી જાતને જ કહું છું. આમ તો હું જાતે વિહિકલ ચલાવીને પણ જઈ શકું, ભાડાની રિક્ષા કે ગાડી કરીને પણ જઈ શકું અને કહું તો દીકરો, વહુ કે પતિ કોઈ પણ મને લઈ જઈ શકે ખૂબ કાળજીથી. મારી સખીઓને પણ સાથે લઈ જઈ શકું કે, ચાલ આપણે ફરતાં આવીએ, મસ્તી કરતાં આવીએ, ફિલ્મ જોતાં આવીએ, હોટેલમાં ખાતાં આવીએ. ને બસ તમે અહીં ખાલી બહાર ઊભા રહો. પાંચ મિનિટનું કામ છે. હું રૂબરૂ થઈ આવું. ના, પણ ખરેખર એ કરવાનું ખૂબ અઘરું લાગતું હતું. કોણ જાણે કેમ આ વિધિ કરવા માટે પહેલાં તો હું ખૂબ ઉત્સાહિત હતી, ખૂબ ખુશ હતી કે, વર્ષમાં ફક્ત એક જ વાર – માત્ર એક જ વાર – ઓફિસે જવાનું, સહકર્મચારીઓને મળવાનું, બસ પેલી નાનકડી પુસ્તિકા લઈ જવાની, બતાવવાની, સહીસિક્કા થાય એટલે પાછી લઈ આવવાની અને દર મહિને તમને મળી જાય તમારું નિયત કરેલું પેન્શન. હા, એમ જ થવાનું હતું. મિસિસ સુહાસિની પારેખ, અહીં સહી કરી દો. બસ એટલું જ કામ હતું પણ આ દસબાર પાનાની નાનકડી ચોપડી કેમ વજનદાર લાગતી હતી? મારો આ પગ ઘરની બહાર મૂકતા કેમ ભારેખમ થઈ ગયો હતો મણમણના પોચકાં લપેટ્યા હોય જાણે! તે હું શું કરું ન જવા માટે? ઉપાય તો હશેને? શારીરિક તકલીફ, મેડિકલ સર્ટિફિકેટ આપી દઉં. કંઈક તો કરાયને? ના, ના, એવું કંઈ નહીં કરાય. જશે, આ સુહાસિની પારેખ જશે. હાજર થવા જશે. રૂબરૂ થવા જશે. પોતે હયાત છે તે જણાવવા જશે. અરે સુહાસિની પારેખ, તમે નિવૃત્ત થઈ ચૂક્યા છો. બત્રીસ વર્ષની લાંબી સેવા કર્યા પછી તમે નિવૃત્ત થયા છો. કેટલું સારું લાગતું! ઘણા પૂછતાં,” રજા પર છો?” ને મને કહેતા પણ જાણે સંકોચ થતો કે, “ના… ના… હું નિવૃત્ત થઈ ચૂકી છું.” “વી.આર.એસ. લીધું હશે.” “ના… ના… વયમર્યાદાને કારણે.” આમ કદાચ સંકોચથી કહેતી કે ગર્વથી એ ખબર નથી પણ જ્યારે સાંભળતી કે, “તમે તો લાગતા જ નથી. કેટલાં વર્ષે નિવૃત્તિ હોય છે તમારે?” ” અઠ્ઠાવન.” ‘માંડ ચાલીસના લાગો છો’, આવું કોઈ કહે ત્યારે પેલી બધી જ વાત ભૂલાઈ જતી અને બીજી વાર થતું કે, હા હું રીટાયર થઈ જ ક્યાં છું. હું એકદમ સક્રિય છું. હું એ જ છું જે નોકરી દરમિયાન કરતી હતી. શું ખરેખર એ જ છું? હા, હા, હવે મારી પાસે ઘણો બધો સમય છે. મારી નિવૃત્તિના છેલ્લે દિવસે જ્યારે નિવૃતિ સમારંભ યોજવામાં આવ્યો હતો ત્યારે બધાંની આંખમાં આંસુ હતાં. મારી આંખમાં પણ હતાં છતાં પણ હું બોલી તો એ જ હતી કે, તમારાથી દૂર જઈ રહી છું એટલે દુઃખ છે પરંતુ ખુશી એ વાતની છે કે હું ખરેખર દૂર નથી જઈ રહી પણ હું મારી પોતાની પાસે વધારે જઈ રહી છું. હું મને સમય આપી શકીશ.પણ શું મને આ એકલા મને મળવાવાળી વાત થોડી અઘરી લાગી ખરી? ના, ના, હું મારા પરિવાર સાથે વધુ રહી શકીશ. મારે જે જીવનમાં બાકી હતું તે કરી શકીશ, કારણ કે શારીરિક રીતે હું મજબૂત છું. નિવૃત્તિ પહેલાંની સુહાસિની, નિવૃત્તિ વખતની સુહાસિની કે નિવૃત્તિ પછીની સુહાસિની પણ એવી જ હશે. હા, એવી જ રહીશ. મને રોજના ૮થી ૧૦ કલાક વધારે મળશે. આઠ કલાક નોકરીના અને એક કલાક તૈયાર થવાનો, આવવા-જવાનો વગેરે વગેરે… એકવાર મેં મને જ પૂછ્યું, ‘સુહાસિની,હજી આ જીવનમાં કરવાનાં કેટલાં કામ છે? તો જવાબ મળ્યો,ઢગલાબંધ’ હવે હું એ બધું જ કરીશ.’છેલ્લે બધાંએ કહ્યું હતું કે, “ફરીથી મળવા આવજો.” મેં કહ્યું, “હા કેમ નહીં? લંચ ટાઇમમાં તમારા લોકો માટે લંચ લઈને આવીશ.”આ બધું મેં કહ્યું હતું. બે-ચાર વાર જઈ પણ આવી.પણ પેલી સરસ મજાની નાનકડી પુસ્તિકા હતી એના પહેલા જ પાને લખ્યું હતું ‘દર વર્ષે જુલાઈ માસમાં આ બુક લઈને રૂબરૂ હાજર થવું.’ એમાં કંઈ કેટલીય કોલમો ભરેલી હતી. તમારો કર્મચારી નંબર, મને લગભગ બધું મોઢે જ હતું. તે મોઢે જ હોયને! આટલાં વર્ષથી હું નંબરથી જ ઓળખાતી હતી.ઉપરાંત મારી સંસ્થાનું નામ, મારો પ્રોવિડન્ટ ફન્ડ નંબર, ઓહો, આ તો નિવૃત્તિ વેતનદાર માટેની હિસાબી શાખાની ચોપડી હતી. શેનો હિસાબ હોય? હા, હિસાબ…. જે વેતન મળતું હતું તેનો હિસાબ.વળી થયું ‘અત્યારે જીવનનો હિસાબ માંડવા ન બેસી જતી સુહાસિની, એમાં તો કેટલું હોય!’ હજુ તો કંઈ કેટલું, નિવૃત્તિ વેતન હુકમ નંબર, નિવૃત્તિ વેતનદાર એટલે તમારું નામ, કાયમી રહેઠાણનું સરનામું, તમારો હોદ્દો, તમારું ખાતું, છેલ્લો બેઝિક પગાર, નિવૃત્તિ વેતનની માસિક રકમ, જન્મ, નોકરીમાં દાખલ થયા તારીખ, નિવૃત્તિની તારીખ, અરે બાપરે! કેટલું બધું? બધું મસ્ત મજાનું લાલચટક પેનથી ભરાયેલું. હા મને એ પાનું બહુ ગમતું. હું સફળતાપૂર્વક આ નોકરી કરી શકી છું. ખૂબ સરસ પરિચય છે. હંમેશા બધાંની સાથે જ આપણે હોઈએ છીએ. એ નોકરીનું સ્થળ પણ એક ઘર અને સહકર્મચારીઓ પરિવાર બની જતા હોય છે. બહુ સરળતાથી બધું ચાલતું જ હતું અને હજી તો મારે ત્યાં વરસોવરસ હકપૂર્વક જવાનું હતું. હું ફરીથી એ ચોપડીમાં બધું જ વાંચી ગઈ. પહેલું પાનું અને છેલ્લું પાનું અને થોડી સૂચનાઓ લખેલી હતી. પછી તો ખાનાંઓ જ હતાં. એમાં મહિનાઓ અને વર્ષ એવાં બધાં ખાનાં હતાં જે ભરાવવાનાં હતાં, પરંતુ પહેલાં પાનાં પર એક કોલમ ખાલી હતી. જ્યાં મારી કદી નજર જ પડી ન હતી, કારણકે ભરાઈ ન હતી. પણ ત્યાં મારી નજર અટકી ગઈ હતી. મૃત્યુની તારીખ! હા, સુહાસિની પારેખ, એ જ કોલમ હતી જ્યાં લખાયું હતું મૃત્યુની તારીખ, પરંતુ એ જગ્યા ખાલી હતી. હા ભરાશે. જે આ જગતમાં આવે તે જાય જ છે. સ્કૂલમાં જોડાઈ, સ્કૂલમાંથી રજા લીધી, કોલેજમાં જોડાઈ, કોલેજમાંથી રજા લીધી, નોકરીમાં જોડાઈ, નોકરીમાંથી પણ હું ગઈ તો આ જગતમાંથી પણ જઈશ. બધાંએ પોતપોતાનું પાત્ર ભજવવાનું હોય છે. કહેવાય છેને કે, જીવન રંગમંચ હોય છે. આપણે તો આપણું પાત્ર ભજવાઈ જાય, આપણી ભૂમિકા પૂરી થાય એટલે ચાલ્યા જવાનું. મેં તે દિવસે સ્પીચમાં કહ્યું પણ હતું કે, નોકરી હોય કે જીવન પણ સમય થાય એટલે ખુશી ખુશી જતા રહેવાનું. તો જ બીજા માટે જગ્યા થાયને! નવી કુંપળ ત્યારે જ ફૂટે છે જ્યારે પીળું પાન ખરીને ક્યાંક અદૃશ્ય થઈ જાય. હા, પણ જાણે એ દિવસ દૂર જ ન હતો. આ બધી વાતો કરવાનું સારું લાગે છે પણ કોરોનાએ મૃત્યુને પણ કેવું સાહજિક બનાવી દીધું છે! મને કેમ એમ થાય છે કે, એક દિવસ એ મૃત્યુની તારીખવાળી જગ્યા ભરાઈ ગઈ. અફકોર્સ, એ ચમકતા લાલ અક્ષરની વચ્ચે ઝાંખા પણ તાજા ભૂરા અક્ષરે ભરાઈ, પણ હું છું. હા, એક ગેબી અવાજ આવ્યો તો. ‘તું અહીં જ છે. આ તારું ઘર છે. તારા પરિવારજનો છે અને વચ્ચે તું છે.’ કહેવાય છે કે તમે તેર દિવસો સુધી તમારા ઘરમાં રહેતા હો છો. પછી તમારી મુક્તિ થતી હોય છે. એકદમ થોડું છોડીને જવાય! ભલે તમે જગતમાંથી નીકળી ગયા હો. નિવૃત્ત થઈ ત્યારે ઘણાએ કહ્યું હતુંને કે, તમે લાગતા નથી. અત્યારે મને ખુદ જ નથી લાગતું કે હું મૃત્યુ પામી છું, પરંતુ મને ખુશી છે કે, હું મૃત્યુ પામી ત્યારે પણ એવીને એવી જ દેખાઉં છું. એવીને એવી જ જઈશ ભગવાનના દરબારમાં…. પણ હજુ તો અહીં જ છું. હું જઈશ તેર દિવસ પછી. તેઓ મને જોઈ નથી શકતાં પરંતુ હું સઘળું નિહાળું છું. “અરે અનુ બેટા પીન્ટુને જલદી યુનિફોર્મ પહેરાવી દે. હમણાં રીક્ષા આવશે પરંતુ મારું સાંભળશે કોઈ નહીં. મને ટેન્શન થાય છે. અરે! હું તો નોકરીએ જતી ત્યારે પણ એને તૈયાર કરીને જતી. હા પણ એ બિચારીને કેટલા કામ છે? વચ્ચે પાછો ફોન આવ્યો. લાવ, હું જ એને શર્ટનાં બટન મારી આપું. એને લંચબોક્સમાં આ ન મૂક, એ પાછું જ લાવશે. એને ભાવતું જ નથી. અરે ભગવાન! આ તો એમના માટે શ્યૂગર વગરનું કાઢ્યું હતું ને એ ભૂલથી નિર્મિશના ટિફિનમાં ભરાઈ ગયું! અરે દીકરા! આ નવું શું કામ ખરીદ્યું. મારા કબાટમાં પડ્યું છે. હા, મારી પાછળ દાન કરવું હતું તો ત્યાંથી લઈ લેવા હતાને! મારી પાસે કેટલા ચાંદીના સિક્કા પડ્યા છે! મેં કંઈ કેટલુંય ભેગું કરી રાખ્યું છે ને આ લોકોને કઇ ખબર નથી. અરે બાપ રે! મેં તો ઘણા ચેકમાં આગળથી સાઇન કરી રાખી છે. આ બધી ઝંઝટમાં ન પડો તો ન ચાલે? હજુ ક્યાં ખબર પડી છે કે હું મૃત્યુ પામી છું? ચેક વટાવી શકાય. ના, ના, એ લોકો તો આવું નહીં જ કરે. અરે ઓ શકુબેન,બરાબર કલીપ માર ચાદર ઊડી જશે. સામેવાળાનો ચીકુ આવીને પૂછે છે કે, ચોકલેટદાદી ક્યાં? હા, નિવૃત્તિ પછીના વર્ષ હું એની સાથે કેટલી મસ્તી કરતી! એ કંઈ પણ હોય તો મને બતાવવા આવતો ને હું ચોકલેટ આપતી. હા ચીકુ, હું અહીં જ છું જો. પીન્ટુ સ્કૂલેથી આવે ત્યાં સુધી હું તેની સાથે પકડાપકડી રમતી. બધાં જ મને શોધે છેને! એ… દીકરા! આટલો બધો લોટ કેમ કાઢ્યો છે? વધી પડશે, બકા. એણે જરાક મારી સામે જોયું પણ ખરું. એને બિચારીને શું ખબર?જો તો દિપુ,જરા કુંડામાં પાણી રેડ તો,તુલસીમા સુકાઈ જવાના! સામેની ગલીમાં ત્રીજી જ દુકાને મારી બે સાડી ફોલ સ્ટીચ માટે આપી છે. લઈ આવજે.એક પર તો કાશ્મીરી વર્ક છે બહુ મોંઘી છે.ને આ નળ પાછો ટપકતો થયો? જો મારા મોબાઈલમાં જીતુ પ્લમ્બર લખ્યું હશે. ફોન કરી દે,તરત આવી જશે. સાડા સાત થયા. એમને જમાડી લે. મોડું થાય તો એમને તકલીફ થાય છે પરંતુ તે બોલશે નહીં. બધાં બધાંની પળોજણમાં પડ્યા છે. શું કરું? લાવ હું કરી દઉં. ના, પણ હું તો હાજર જ નથી. અરે! પેલા ધોબીનો હિસાબ બાકી છે. આ રીતે કપડાં ન આપી દે. અરે એ તો ઘણીવાર ખિસ્સામાં વીંટી પણ મૂકી દે છે. ધોબીને કપડાં આપતાં પહેલાં હંમેશાં ચેક કરવાનાં અને તે પણ વોશિંગ મશીનમાં નાખો ત્યારે પણ ખિસ્સાં જોવાનાં. કેટલીય વાર પાંચસોની નોટ રહી ગઈ હશે. કેટલીય વાર કહ્યું કે જોઈ લો, જાણી લો, આ આને આપવાનું છે, આ તેને આપવાનું છે પણ નહીં, સાંભળે જ નહીંને! સારું છે કે બેંક અને બીજા હિસાબો તો પપ્પાને ખબર છે પણ લોકરમાં આ મોટીકાકી એ મૂકવા આવ્યું છે. આ આનું છે, તે તેનું છે, મેં લીસ્ટ તો બનાવ્યું છે. તે છતાં કઈ રહી જાય તો? ના… ના… સુહાસિની, તારે તો હવે અહીંથી જવાનું છે. તો શું કામ બધી પંચાત કરે છે? અહીં કેટલા બધાં ભેગા થયા છે? હા આજે હું કદાચ છેલ્લો દિવસ. આજે તેરમું છે. મને સ્વપ્નેય ખ્યાલ ન હતો કે હું મારું તેરમું પણ માણીશ. કેટલી બધી વિધિઓ થાય છે? એ તો મોટાકાકી આવી ગયા તો સારું થયું.મારી દીકરી, પુત્રવધૂ, બિચારાને કંઈ જ ખબર નથી.હજુ પિન્ટુને કોઈએ તૈયાર નહીં કર્યો? આજે એની પીટીની પરીક્ષા છે! તેણે ચોક્કસ મને યાદ કરી જ હશે. એ મને પણ પીટીના દાવ શીખવતો.તે મને દાદી નહીં પરંતુ દીદા કહેતો. તેની સ્કૂલનો સમય થઈ ગયો છે, ભાઈ. એને તો કોઈ તૈયાર કરો. પરંતુ તેણે તો દીદા બોલીને ભેંકડો તાણ્યો અને હું કદી ન સાંભળતીને એની કોઈ વાત, તો મને ચૂંટલી ખણતો. દીદા કરીને… અરે આ ચૂંટી કોણે ખણી? હા, હું તો જીવું છું. હા… ફરીથી બોલતો, સુહાસિની. હા, હું જીવું છું. આ ચુંટી ખણી છે ઈશિતાએ. મારી નાનકડી સહકર્મચારિણી. અહીં હું રૂબરૂ થવા આવી ત્યારે ક્યાંય ખોવાઈ ગઈ હતી અને તેણે મને ઢંઢોળી. “સુહાસિની દીદી…” “હા બેટા.. અરે! હું જીવું છું.” સામે બેઠેલા ક્લાર્ક સામે ભોંઠી પડી. મેં નિવૃત્તિની પુસ્તિકા લીધી અને ઈશિતાને કહ્યું, “ચાલ..” “પણ ક્યાં?” “તું હાફ ડેની લીવ મૂકી દે. આપણે જઈએ… હું જીવું છું તેની પાર્ટી કરવા.” == યામિની વ્યાસ”.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

આવિર્ભાવ

આવિર્ભાવ આખરે આરત અને અનોખીના છૂટાછેડા થઈને જ રહ્યા.“અરે પપ્પા! તમે ખોટું સમજો છો. અનોખી મા ન બની શકે તે મુખ્ય કારણ છે જ નહીં. તમને કઈ રીતે કહું? એનું બીજે લફરું ચાલે છે. મારી નજર સામે અને તમારી નજર સામે પણ.”“હેં? કોની સાથે?”“તમારા લાડલા વેદ સાથે.”“નો… આઈ કાન્ટ બિલીવ.” રાજનભાઈ વિચારમાં પડ્યા. એમને એવું ક્યારેય લાગ્યું નથી. પછી ખબર નહીં. અનોખી ‘રાજન એન્ડ સન્સ’ નામની મોટી ફોર્મમાં ઇન્ટરવ્યૂ આપવા ગઈ ત્યારે તે વેદને જ બોસ સમજી બેઠી હતી. તેને પૂછાયેલા ફક્ત બે જ સવાલમાં વેદે તેને પસંદ કરી લીધી હતી. તેજબુદ્ધિ વેદે ઉમેદવારોની અરજીઓનો અગાઉથી જ અભ્યાસ કરી લીધો હતો. વેદ ‘રાજન એન્ડ સન્સ’નો ખૂબ હોનહાર અને જવાબદાર અધિકારી હતો. રાજનભાઈનો જમણો હાથ જ સમજોને. લગભગ આરત જેટલી જ ઉંમરનો. મા વગર રાજનભાઈના ખોળે અત્યંત લાડકોડમાં ઊછરેલો તે મનમોજી હતો. કામ પ્રત્યે પણ બેદરકાર. પાર્ટી અને ગર્લફ્રેન્ડમાં વ્યસ્ત રહેતો. રાજનભાઈને થયું કે, સારી છોકરી સાથે પરણાવવાથી અને પરિવારમાં વ્યસ્ત થવાથી તે સુધરી જશે. એમની નજરમાં અનોખી વસી ગઈ. પણ આરત લગ્નના બંધનમાં જકડાવા ના યે તૈયાર થાય.એમણે વેદને કામ સોંપ્યું કે આરત અને અનોખીની ગાઢ મિત્રતા કરાવે. વેદને અનોખી ખૂબ ગમતી, પરંતુ થાય શું? બોસે કહ્યું હતું. રાજનભાઈએ એમ કહ્યું હતું કે, આરત ધીમેધીમે સમજદારીપૂર્વક જવાબદારી સંભાળે અને ‘રાજન એન્ડ સન્સ’ ‘આરત એન્ડ સન્સ’માં પરિણમે. પછી તે નિવૃત થઈ જાય. આ ઇચ્છા તેમણે આરતને પણ જણાવી.“પણ પપ્પા, દીકરી જન્મે તો?”“અરે! તો ‘આરત એન્ડ ડોટર્સ’ થશે.”“વાહ!” સામાન્ય પરિવારની, કાર્યમાં ગંભીર, ચતુર, કુશળ, ઠાવકી, બાપ વગરની અનોખીને નોકરી કરીને તેના બે નાના ભાઈઓને સેટ કરવા હતા. વેદે વાતવાતમાં તેની ઈચ્છા જાણી હતી.આમ તો વેદને જ અનોખી પહેલી નજરે ગમી ગઈ હતી.પરંતુ વેદ એના તરફ હાથ લંબાવે તે પહેલાં તો રાજનભાઈએ તેને પુત્રવધૂ તરીકે પસંદ કરી લીધી હતી. ઉપરથી, પ્રસ્તાવ મૂકવાનું કામ પણ વેદને જ સોંપ્યું હતું. વેદ ખૂબ દુઃખી થયો. પણ તે પ્રામાણિક હતો.તેણે મન મક્કમ કરીને આરતને સમજાવીને અનોખીની વધુ નજીક લાવવાનું કામ ઉપાડ્યું. સફળ થયો. ધામધૂમથી લગ્ન થયાં. વેદ અને અનોખી સારા મિત્રો બની રહ્યાં. પાંચેક મહિના સરસ ચાલ્યા. આરતની આદતો બદલાઈ નહીં. અનોખીને જાણ થતી તો એ વેદને જ જાણ કરતી, પરંતુ વેદ તેને સમજાવતો, ધીરજ આપતો કે, હું તેને સમજાવીશ. ધીરેધીરે બધું થાળે પડી જશે. રાજનભાઈનો સ્વભાવ ખૂબ સરસ હતો. અનોખી કશું જ બોલી ન શકતી. રાજનભાઈએ અનોખીના બંને ભાઈઓને સેટ કરવાની જવાબદારી લઈ લીધી હતી. આ બાજુ મુક્ત જીવન જીવેલા આરતને આ બંધન ફાવતું ન હતું. ત્રણેક વર્ષ પછી બાળક ન થતાં રાજનભાઈએ ડૉક્ટરને બતાવવાનું કહ્યું. “પપ્પા, શું ઉતાવળ છે? જિંદગીની મજા માણીએ છીએ.”પરંતુ અનોખી જાણતી હતી કે, જિંદગી કેવી છે. પણ તે હંમેશા સસરાજીની સારાઈ તરફ જોતી. રાજનભાઈએ ફરીથી દબાણ કર્યું તેથી તેઓ ડૉક્ટરને બતાવવાં ગયાં. જરૂરી બધા જ પરીક્ષણો કર્યા પણ રિપોર્ટ જોઈને તરત જ આરતને બહાનું મળી ગયું. અને અનોખી મા નહીં બની શકે એ બહાના હેઠળ તેને ડિવોર્સ આપી દીધા. ઠરેલ અનોખીએ એ પણ સ્વીકારી લીધું. રાજનભાઈ ખૂબ દુખી થયા. એમને થયું કે ઘણા ઉપાય છે હવે તો બાળક લાવવાના પણ આરતનું આવું જ વલણ હોય તો અનોખી અને વેદનું અફેર સહજ હોઈ પણ શકે. તેમણે વાત સ્વીકારી. “તું આવી વાત વિચારી જ કઈ રીતે શકે, આરત? અને રાજનસર તમે પણ…?” બસ આટલું બોલી વેદે રાજીનામું ધરી દીધું. અનોખી પણ ‘રાજન એન્ડ સન્સ’ છોડીને ચાલી ગઈ. એકાદ મહિનાનો સમય ગયો અને આશ્ચર્ય વચ્ચે વેદ અને અનોખી એક બીજી કંપનીમાં ઇન્ટરવ્યૂ આપવા માટે અચાનક મળી ગયાં. “વેદ, તમે સિલેક્ટ થઈ જશો તો હું આ જોબ મને મળશે તો પણ નહીં કરું.”વેદે કહ્યું, “લોકો તો બોલ્યા જ કરશે. આપણે શું કામ સાથે નોકરી ન કરીએ?”બંનેને મળી અને સાથે નોકરી સ્વીકારી.થોડા સમયમાં વેદે લગ્ન માટે પ્રસ્તાવ મૂક્યો. અનોખીએ કહ્યું, “મારા રિપોર્ટ વિશે જાણો છોને?”“ જે હોય તે,હું તને પ્રેમ કરું છું.”“પણ આપણે લગ્ન કરીશું તો આરતના આરોપનો પુરાવો મળી જશે.”વેદના ફરી એ જ શબ્દો, “લોકો તો કંઈ પણ કહેશે એની ફિકર ન કર અને હા આપણે બાળક દત્તક લઈ લઈશું.ને જો આ નોકરી છોડી આપણે કોઈ નાનકડો બિઝનેસ શરૂ કરીએ.”અને બંને પરણી જાય છે. પહેલે જ વર્ષે આશ્ચર્ય વચ્ચે અનોખી ગર્ભધારણ કરે છે. અનોખી ને વેદ તરત જ પહેલાં જે ડૉક્ટર પાસે તપાસ કરાવેલી હતી ત્યાં પહોંચે છે. ડૉક્ટર પણ નવાઈથી કહે છે, “અનોખી, તે જાતે તારા રિપોર્ટ નહોતા જોયા?”“ના, મેડમ.”“ઓ માય ગોડ! ખામી તારામાં નથી, આરતમાં છે.”અનોખી રિપોર્ટની બીજી કોપી કરાવે છે. બંને જાય છે રાજનભાઈને બતાવવા, મીઠાઈ લઈને, વધામણી આપવા. ‘અનોખી એન્ડ સન્સ કે ડોટર્સ’ ભવિષ્યમાં અમે કરીશું.== યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

*અરીસાનું આકાશ*

“આંખો બંધ કર. લે, તારી ગિફ્ટ.” દેવદત્તે અન્યાને કહ્યું. “દત્તુ, તને ગિફ્ટ લેતાં આવડી પણ ગઈ?” “શું થાય? તને સરપ્રાઈઝ ગમે છે એટલે માંડ ખરીદી શક્યો.” “એમાં શું છે?”“એમાં તને તું જ દેખાય એવું…”અન્યાને થયું, ‘મારે તો તને જોવો છે.’“શું વિચારમાં પડી ગઈ? તારે જે જોવું હોય તે દેખાય.” અન્યા ખુશ થઈ અને ગિફ્ટનું રેપર ખોલવા લાગી. રેપર ખોલતાં ખોલતાં મનમાં થયું, ‘આ તો વળી શું ઊંચકી લાવ્યો હશે?” ખોલીને જોયું તો એક કલાત્મક અરીસો હતો. લંબગોળ મજાનો અરીસો. પિત્તળની કારીગરીથી એની કિનાર સજાવી હતી. એને આકર્ષક હેન્ડલ પણ હતું જેથી હાથમાં પણ પકડી શકાય અને દીવાલ પર પણ લટકાવી શકાય. અન્યા જોઈને ખુશ થઈ. તેણે સેલ્ફી લેતી હોય તેમ અરીસો હાથમાં ઊંચો કરીને બંનેની સામે ધર્યો. એમાં અન્યા અને દેવદત્ત બંનેના ચહેરા દેખાયા. તે ખૂબ ખુશ થઈ ને ક્યાંક ખોવાઈ ગઈ. દેવદત્તે હલાવી. “ચાલ, હું જાઉં. મને માફ કરજે, લગ્નમાં હાજર નહીં રહી શકું તે માટે.” દેવદત્ત તેનો ખૂબ સારો મિત્ર. બંનેના પરિવારો પણ એકબીજાને ઓળખે. બધા ઈચ્છતા હતા કે અન્યા અને દેવદતનાં લગ્ન થાય. દેવદત્તે પણ કહ્યું હતું કે, “જો હું પરણું તો તને જ પરણું,પણ મારે તો લગ્ન જ નથી કરવા. લશ્કરમાં જઈશ અને ભારતમાની સેવા કરીશ.” અન્યાએ ફરી અરીસામાં જોયું. તેણે દેવદત્તને સમ આપ્યા હતા તે યાદ આવ્યું. “કોઈ લશ્કરમાં હોય તો પણ પરણે તો ખરાને? હું ક્યાં તારી સાથે આવવાની જીદ કરું છું? હું તારી રાહ જોઈશ તું આવે નહીં ત્યાં સુધી.”“ના મારે કોઈને દુઃખી નથી કરવા. મેં નક્કી કર્યું છે કે, મારે લગ્ન જ નથી કરવા.” અન્યાથી આ જવાબ નહીં સહેવાતા આંસુભરી આંખે દોડી ગઈ. દેવદત્ત અન્યાનાં લગ્નમાં હાજર ન રહી શક્યો પરંતુ તેણે દિલથી શુભેચ્છા મોકલી હતી. નમ્ર અને અન્યા ધામધૂમથી પરણ્યાં અને મજાની જિંદગી શરૂ કરી. નાનકડા ફલેટમાં બંને જણા રહેવાં ગયાં અને ઘરની સજાવટ કરી. પેલો નયનરમ્ય અરીસો દેવદત્તે જાતે જ બેડરૂમમાં સજાવ્યો. એ હાથમાં પકડીને ઉતારી શકાય એવો હતો, પરંતુ લટકાવેલો રાખ્યો તેથી બે હાથ ખુલ્લા રહે અને માથું પણ ઓળી શકાય. અન્યા રોજ એમાં જોવાનું ચૂકતી નહીં. જ્યારે પણ નવરાશ મળે ત્યારે જોઈ લેતી. એ જોતી ત્યારે પાછળ તેને દેવદત્ત પણ હસતો દેખાતો.આમ તો મોટું ડ્રેસિંગ ટેબલ હતું પરંતુ આંખના મેકઅપ માટે તે આ અરીસામાં જોતી. નમ્ર ઘણીવાર કહેતો પણ ખરો કે, “સાડી પહેરી રહી છે તો આ લાંબા અરીસાનો ઉપયોગ કરને!”અન્યા કહેતી, “તું જોઈ લે એટલે બસ! અરીસો તારી આંખમાં છે.”પણ ખરેખર અરીસો અન્યાની આંખમાં હતો. ઘણી વખત તે અરીસામાં જોતી હોય અને પાછળથી નમ્ર આવી ચડે તો તે ગભરાઈ જતી, કારણ કે તેને અરીસામાં દેવદત્ત દેખાતો હોય. નમ્ર અને અન્યાનો સંસાર ખૂબ સરસ ચાલતો હતો. તેઓ એકબીજાની, એકબીજાના મિત્રોની ને પોતાનાં ભૂતકાળની વાતો કરીને ખૂબ હસતાં. અન્યાને એક પ્રકારનો રંજ રહેતો કે, તે દેવદત્તને ભૂલી શકી ન હતી. હવે તે એકલી હોય ત્યારે અરીસામાં જોઈને દેવદત્તને ફરિયાદ કરવાનું શરૂ કર્યું કે, ‘તું હવે મારી યાદોમાંથી જા. મારાં મન-હૃદય-આંખોમાંથી પણ જા’ પણ એમ કંઈ થોડું જવાય છે? દેવદત્ત હંમેશા સમાયેલો જ રહેતો. દેવદત્ત સાથે વિતાવેલા પ્રસંગો તેને યાદ આવતા અને તે યાદોમાં ખોવાઈ જતી.એકવાર બંને આંબાના મોરવા ચોરવા ગયાં હતાં. હોળીના દિવસે બંનેએ બધા પર રંગ ભરેલી ડોલો ઢોળી હતી.ઘણીવાર સોસાયટીના ઘરોના બારણાં બહારથી બંધ કરી દેતા.કેટલાય તોફાનો, કેટલીય ધમાલ કરતાં ને બહાર ચોકલેટ્સ મૂકી દેતા.બધે બન્ને સાથે જ હોય. ત્યારે જ અન્યાએ વિચારી લીધું હતું કે તેનો પતિ તો દત્તુ જ હશે. હવે અન્યાને થતું કે, કદાચ હું નમ્રને અન્યાય કરી રહી છું. ગમે તે રીતે દત્તુને ભૂલવો પડશે. મારે કંઈક કરવું જોઈએ. તેણે અરીસા પર એક સુંદર કપડું લઈ સરસ મજાનો પરદો કરી દીધો. નમ્રએ પૂછ્યું કે, “આ શું કર્યું છે.?“બા કહે છે કે બેડરૂમમાં અરીસો હોય તો ઉપર પરદો કરી દેવો.”“તો આ નાના અરીસા પર જ કેમ? મોટા પર પણ કરી દે.”“હા, એ પણ કરીશ.”અન્યાના જન્મદિવસ પર નમ્ર સરસ મજાની ગિફ્ટ લઈ આવ્યો. અન્યાના હાથમાં ગિફ્ટ પકડાવીને હરખભેર તેને બેડરૂમમાં ખેંચી ગયો. નમ્રએ વ્હાલથી તેને પોતાની તરફ ખેંચી. અન્યાના બંને હાથ પકડી ઊંચા કરીને નાચવા લાગ્યો. અચાનક તેનો હાથ અરીસા પર લાગ્યો અને અરીસો નીચે પડ્યો. અન્યા ચીસ પાડી ઊઠી. જાણે તેને થયું કે પોતાનું હૃદય તૂટી રહ્યું છે! નમ્રે તરત સોરી કહ્યું, “અરે એમાં રડે છે શું? આપણે એમાં આવો જ અરીસાનો કાચ ફરી નંખાવી દઈશું.” અન્યાએ વાંકાં વળીને અરીસાના ટુકડા ભેગા કર્યા.નમ્ર પણ મદદ કરવા વાંકો વળ્યો “જો અનુ ટુકડાઓમાં ઘણી બધી અન્યા અને નમ્ર દેખાય છે! સારું થયું ને તૂટ્યો.” અન્યા એમાં દેવદત્તને શોધે એ પહેલાં એક કાચ તેને સહેજ વાગ્યો અને લોહી પણ નીકળ્યું. તે આંગળી પર હાથ ફેરવીને નમ્રએ વહાલથી પટ્ટી બાંધી આપી. અન્યાએ વિચાર્યું કે હવે અરીસો નથી લગાવવો. નમ્રએ ઓફિસ જતી વખતે કહ્યું કે, “મને પેલો અરીસો આપ. હું આવતી વખતે એમાં કાચ નંખાવતો આવીશ.” અન્યાએ કહ્યું, “ના, કંઈ જ વાંધો નહીં. હવે એ અરીસો જવા દો. નવો અરીસો લાવીએ. કમુએ કહ્યું છે કે,ભાભી આ તો ભંગારમાં જશે. એની ફ્રેમ પિત્તળની છે તો સારા પૈસા આવશે એટલે મેં કમુને આપી દીધો છે.”નમ્ર ઓફિસે ચાલ્યો ગયો અને અન્યા એકલી પડી. હૃદયમાં ઘણા બધા સવાલજવાબ ચાલતા હતા, પરંતુ સહસા એને કંઇક યાદ આવ્યું ને તેણે ઝડપથી મોબાઈલ ઊંચક્યો. કમુને ફોન કર્યો, “કમુ, પેલો તૂટેલા અરીસો ભંગારમાં વેચતી નહીં.”યામિની વ્યાસ

<

Leave a comment

Filed under Uncategorized

આઝાદી

“આપણે ત્રણ રંગનાં ફૂલપાંદડાંથી તોરણ બનાવી શણગાર કરીશું.””મારા પપ્પાની ઇલેક્ટ્રિકની દુકાન છે. હું ત્રણ રંગની ઝબૂકઝબૂક થાય એવી લાઈટ લગાવીશ.”“મારી મમ્મી ત્રણ રંગની કેઈક બનાવી આપશે.” “આપણે ત્રણ રંગોથી રંગોળી બનાવીશું. મારી દીદી સરસ બનાવે છે. તો આપણે તેની મદદ લઈશું.””એ… હા, મેં મમ્મીને કહ્યું છે. કેસરી, સફેદ, લીલી સાડીઓ આપજે. એનાથી આખો શણગાર કરીશું. વચ્ચે ભૂરો દુપટ્ટો ગોળ ગોઠવી અશોકચક્ર બનાવીશું.”“હા, એ વાત બરાબર. મેં તો દેશભક્તિના ગીતો ભેગાં કર્યાં છે. “હા, તો તો આપણો જ નંબર આવશે.”“આહાહા..!”“અમે તો દેશભક્તોનો ફેન્સી ડ્રેસ પહેરીને પરેડ જેવું કરવાનું વિચાર્યું છે.”બધાં ગ્રુપમાં, ફોન પર, વોટ્સએપ પર બસ આ જ ચર્ચા ચાલતી હતી. એક શૈક્ષણિક સોસાયટીએ સ્પર્ધા યોજી હતી જેમાં બાળકો, વડીલો, શિક્ષકો કે નાગરિકો એમ કોઈપણ વ્યક્તિ ભાગ લઈ શકે. એકતા અને સ્વતંત્રતા વિશે લોકોમાં જાગરૂકતા લાવવા માટે, જે દેશભક્તો શહીદ થયા તેમને સ્મૃતિ અર્પણ કરવા માટે અને લોકોમાં દેશદાઝ વધે એ માટે આવી મોટી સ્પર્ધાનું આયોજન થયું હતું. સૌ કોઈ કેટલાય વખતથી આ તૈયારીમાં જોડાયેલા હતા. કંઈ ને કંઈ નવી રીતે સર્જનાત્મક કરીને દરેકને વિજેતા થવું હતું. હા, તૈયારી પણ નાનીસૂની ન હતી. સૌ બાળકો પોતપોતાના પોકેટમની વાપરવા અને વડીલો પણ ખર્ચો કરવા તૈયાર હતા. એક વાલીએ તો બહારની કમ્પાઉન્ડ વોલ ત્રણ રંગથી રંગાવવાનું પણ કહ્યું. એકે ત્રણ રંગોના ઘણા બધા ફુગ્ગા ઉડાડવાનું આયોજન કર્યું. વળી એકે ત્રણ રંગની જાજમ લાવીને બિછાવડાવી. વાલીઓ પણ એટલા જ ઉત્સાહમાં હતાં કે પોતાના દીકરાઓના ગ્રુપનું કે મિત્રમંડળનું જ નામ આવે. એક વાલીએ તો વળી ત્રણ રંગના ફુવારા લગાવ્યા હતા. એ દૃશ્ય પણ સુંદર લાગતું હતું. બધાને થતું હતું કે ૧૫મી ઓગસ્ટ રોજ હોય તો કેવી મજા પડે! જ્યારે પણ કોઈ ઉજવણી હોય ત્યારે દેવનું કારસ્તાન મોટું જ હોય. એ ભારે તોફાની, ભારે ખેપાની! કંઈપણ સારું થવા જતું હોય ત્યાં દેવ કશીક તો ગરબડ કરી જ નાંખે. આ વખતે તેને સૌએ ચેતવ્યો હતો. આચાર્યએ બોલાવીને તેને ચેતવણી આપી હતી કે, “ભલે તારાથી કંઈ ન થાય તો કંઈ નહીં, પરંતુ જે થાય છે તેમાં વિક્ષેપ ન કરતો, બગાડી ન નાખતો.” દેવે પણ પ્રોમિસ કર્યું હતું. દેવને શિક્ષકોએ અને વડીલોએ પણ સમજાવ્યો હતો કે, આ દેશભક્તિની ઉજવણી છે. આઝાદીની વાત છે. શિક્ષકો એવું ઈચ્છતા હતા કે, દેવ કશામાં ભાગ ન લે તો સારું. શિક્ષકોએ હર્ષ, આર્યન અને દેવાંશીની ટીમને દેવ પર નજર રાખવા માટે કહ્યું હતું. તે બીજું કંઈ ન કરે તો સારું, પણ કંઈ તોફાનની તૈયારી ન કરે!“પણ દેવ છે ક્યાં?”એકને ખબર હતી તેણે કહ્યું, “દેવ તો આગલા દિવસે ગરીબ છોકરાઓ પાસેથી ઝંડા ખેંચી લઈ ટ્રાફિક સિગ્નલ પર ઝંડા વેચતો હતો. વળી એણે એક ગાડીવાળા સાથે સારી એવી કચકચ પણ કરી હતી.” બધાને થયું કે, કાંઈ વાંધો નહીં. ભલે શાળા સંકૂલ બહાર જે કરે તે, એને પછી જોઈશું. હમણાં રહેવા દો. સૂતેલા સાપને જગાડવો નથી.આખરે ૧૫મી ઓગસ્ટ આવી. બધાએ પોતપોતાની કલા અને કૃતિઓ ખૂબ જ સુંદર રીતે પ્રસ્તુત કરી. સુંદર કાર્યક્રમ ચાલી રહ્યો હતો. ત્યાં સૌએ દેવને આવતો જોયો. સૌ સાવધ અને સજ્જ હતા કે, તે કોઈ તોફાન ન કરે, પરંતુ તે શાંતિથી આવીને બેસી ગયો. તમામ પ્રસ્તુતિઓ પૂરી થયા પછી શાંત બેઠેલા દેવને જોઈને સંચાલકે પૂછ્યું કે, “તારે કંઈ રજૂ કરવું છે? દેવે હા પાડી અને પાંચ મિનિટનો સમય માંગ્યો.થોડીવારે તે અને તેની ટીમ બહારથી આવી. તેમાં સંજુ, ઓમ અને હેલી હતાં, એટલું જ નહીં તેની સાથે બીજા બે છોકરા અને બે છોકરીઓ પણ હતી. સૌને નવાઈ લાગી. આટલી મોટી ટીમ! દેવે કહ્યું કે, આ ચાર છોકરાછોકરી ઝંડા વેચતાં હતાં. તેમની પાસેથી વધારે પૈસા આપી અમે બધા ઝંડા ખરીદી લીધા અને એ અમે વેચ્યા,એ બધા પૈસા પણ એમને જ આપી દીધા. દેવે એમને બતાવી કહ્યું કે, “આ ચારેયને ભણવું છે તો તમે સોસાયટીના બધા ગુરૂજનો છો તો તેમને માટે કોઈ વ્યવસ્થા કરી શકો તો… મારી ટીમના વાલીઓએ તેમને ચોપડીઓ, નોટબુકો અને ગણવેશનો ખર્ચ આપવાનું માથે લીધું છે.” સૌએ દેવને તાળીઓથી વધાવી લીધો અને સૌ આશ્ચર્યપૂર્વક દેવ સામે જોઈ રહ્યા.સ્વાભાવિક છે કે, દેવે જે કાર્ય કર્યું હતું તે ખરેખર ખૂબ ઉત્તમ હતું. દેવ ફરી બોલ્યો, “એક મિનિટ ઊભા રહો.”તે બહાર જઈને પંખીઓ પૂરેલાં ચાર પીંજરાં લઈ આવ્યો અને કહ્યું, “આમાં એક મારાં ઘરનું છે અને ત્રણ પીંજરા અમારા પૈસામાંથી ગઈકાલની શનિવારીમાથી ખરીદીને લાવ્યા છીએ. અમે સૌ ઇચ્છીએ છીએ કે, તમે સૌ આ પંખીઓને પીંજરામાંથી મુક્ત કરો.” દેવના માબાપની અને સૌની આંખોમાંથી હર્ષના અશ્રુ સરી પડ્યાં.આ આઝાદીના પ્રતિક રૂપે પંખીઓને આઝાદ કરવાનો વિચાર દેવનો હતો. પરંતુ દેવની મમ્મીએ કહ્યું કે, “આ પંખીઓ બહારના વાતાવરણથી ટેવાયાં નથી. કદાચ તેમની પાંખ ઝટ ન ઊઘડે. માટે, પહેલાં ઘરના જ બગીચામાં કે આપણે નજર રાખી શકીએ તેવી જગ્યાએ પીંજરુ ખોલીએ, તો તેઓ ડર્યા વગર પોતાની રીતે ઊડતાં પણ શીખી શકે અને પછી મુક્ત વાતાવરણમાં તેઓ એમની આઝાદી માણી શકે.યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

રક્ષા કવચ

‘લે તારી રાખડી ને લાવ પાછી મારી ગીફ્ટ.’ યાદ છે? રક્ષાબંધનને દિવસે ઝઘડો થાય તો તારો આ સંવાદ અચૂક હોય. તને રાખડીનો કેટલો શોખ! મિકી, ડોનાલ્ડ, સ્પાઇડરમેન, મ્યુઝિકવાળી ને લાઈટવાળી ને દર વર્ષે બજારમાં નવી આવે એ તો ખરી જ. વળી, તું દોસ્તોને બતાવીને કલાકે કલાકે રાખડી બદલાવે પણ ખરો.
પણ કેવો લુચ્ચો! ગિફ્ટ એક જ વાર આપે અને એ પણ ચોકલેટથી પતાવે! એકવાર ડૉકટરે મને દાંતના સડા વિશે પૂછેલું તો મેં તારું નામ દીધેલું. ભલે આપણી વાતેવાતે લડાઈ થાય, પણ તું કાયમ કહેતો, ‘કોઈ હેરાન કરે તો મને કહી દેજે, આ તારો ભાઈ બેઠો છે.’ ત્યારે હું ખરેખર નિર્ભય થઈ જતી.
ખરેખર મારું સુરક્ષાકવચ. તને મારા રિપોર્ટ કાર્ડમાં પપ્પાની સહી કરતા આવડે. કફ સિરપની બાટલી ફૂટી જાય તો પિગીબેંકમાંથી ખરીદી ને અરધી કરીને જગ્યા પર ગોઠવતા આવડે. ઓશિકાથી લડતાં લડતાં કવર ફાટી જાય તો રૂ ખોસીને સ્ટેપ્લરથી સીવતાં આવડે. તું મારાથી એક વર્ષ પાછળ છતાં મારું હોમવર્ક આવડે.
નાનપણથી તારે ઉકેલવા હતા ઘણા કૂટપ્રશ્નો, સિદ્ધ કરવા હતા કેટલાય પ્રમેય, નાસા પહોંચી બનવું હતું એસ્ટ્રોનટ ને બોલની સાથે બેટ પણ ઉછાળી બનવું હતું ક્રિકેટર. રાયફલમાંથી ગોળી છૂટીને દુશ્મનને આરપાર વીંધી બૂમરેંગની માફક પાછી આવે એવી શોધ કરી બનવું હતું યોદ્ધા. ફેન્સી ડ્રેસમાં તું આ સઘળું બની ચૂક્યો હતો. રિસર્ચનાં સપનાંથી ખીચોખીચ ભરેલી તારી આંખો જોઈ લાગતું’તું કે તું સાયન્ટિસ્ટ જ બનશે. વળી, તારાં તોફાનો જોઈને એમ પણ લાગતું’તું કે તું કંઈ નહીં બને. મમ્મીપપ્પા પણ ખીજાતાં. મેં તો કહી દીધું હતું, કંઈ નહીં બને તોય મારો ભઈલો તો મને બહુ ગમશે.
યાદ છે? મમ્મીએ એકવાર ઉંદરનું પીંજરું આપી એમાંથી ઉંદર દૂર છોડી દેવા કહ્યું’તું ને આપણે પેલાં વારેવારે આપણને વઢતાં કોકીકાકીના ઘર નજીક છોડી આવેલા. ને હા, તે દિવસે આપણાં બંનેની લડાઈમાં રોટલીના ડબ્બામાં પાણી પડી ગયેલું પછી શું કરેલું યાદ છે? પછી ક્લિપ મારીને બધી રોટલીઓ બહાર દોરી પર સૂકવેલી. દાદી સુદર્શનચૂર્ણ દર રવિવારે આપતાં એટલે શનિવારે આપણે એ ડબ્બી ખાલી કરી દેતા. પણ એ આપણા દાદી હતા, સમજી જતા ને થોડું બીજી ડબ્બીમાં કાઢી રાખતાં, પછી વહાલથી ખીજાતાં. પણ આટલાં તોફાન સાથે તારો તો બધામાં જ પહેલો નંબર આવતો.
ને આખરે તું બન્યો ડૉક્ટર, થ્રૂઆઉટ ગોલ્ડમેડાલીસ્ટ! આખરે તેં સાચુકલો સફેદ કોટ પહેર્યો. ગળે સ્ટેથોસ્કોપ લટકાવીને હાથમાં સિરિન્જ પકડી ખરી! આખી દુનિયાને તારે સાજી કરવી છે. ગમે તેટલી ઈમરજન્સી હોય પણ તું રક્ષાબંધને રાખડી બંધાવવા અચૂક આવે. યાદ છે? એકવાર તો ઓપરેશન થિયેટરમાંથી નીકળી ગ્લોવ્ઝ સાથે જ કાંડુ ધરી દીધેલું. ને મને મારો ભાઈ દેવદૂત હોવાનું ગૌરવ થયેલું. તું જેમ જેમ મોટો થતો ગયો તેમ તેમ રાખડીની સાઈઝ નાની થતી ગઈ ને ગિફ્ટ મોટી-અનોખી. પેનડ્રાઈવથી લઈ પુસ્તકો સુધીની… ને પાછો પૂછે અચૂક, ‘શું જોઈએ તારે? હું છું ને તારો ભાઈ.’ ત્યારે વહાલથી મારી આંખો ભરાઈ આવતી. અમે બહેનો તો બસ વ્હાલની ભૂખી.
ભાઈ, આમ તો તું બહુ હિંમતવાન. ભારેખમ ઓપરેશન તારે માટે રમત વાત. વહાલી દાદીના મૃત્યુ વખતેય ના રડ્યો પણ લગ્ન પછી મારી વિદાય તો દૂર, તું તો આગળના દિવસોથી જ રડવા માંડેલો. ને વિદાયવેળાએ તો… અરે! તારા જીજુએ છાનો રાખવો પડેલો. તને તો એમ જ કે, રોજ રક્ષાબંધન આવે ને રોજ હું તારે ઘરે આવું.
જો, આજે આવી છું તારી ગમતી રાખડી લઈને. ચાલ હાથ ધરને!
તું કહે તો કલાકે કલાકે શું, મિનિટે મિનિટે બાંધીશ. કોણ મને કહેશે ‘તારો ભાઈ બેઠો છેને!’ ક્યાં છે મારું રક્ષાકવચ? ઓ કૉરોના વોરિયર! એકવાર પણ નહીં આવે?
-યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

વર અને સાહેબ

વર અને સાહેબ

“બેન, આપણું નામ કેટલું હરખું! મારું નામ કાશી અને તમારું નામ કેશી.
“કેશી નહીં કેશવી.”
“હા,એજ”
“બેન, આજે પગે માલિશ કરતી જઉં કે?” કાશીએ કામ પતાવીને કહ્યું. કેશવીના પગ કાલે દુખતા હતા તેથી કાશીએ સરસ માલિસ કરી આપી હતી. કેશવીને થયું કાશી પાસે માલિશનું કામ પણ બંધાવી દઉં. કાશી ઘરના કામ સાથે માલિશનું કામ પણ કરતી અને તેનાથી સારું એવું કમાઈ પણ લેતી. ખૂબ સરસ મસાજ કરી આપતી. કેશવીને થયું કે, મેનિક્યોર પેડિક્યોર કરાવવા જવું તેના કરતાં આ કેટલું સસ્તું પડે! અને કેશવીએ કાશીને કહ્યું કે, “આંતરે દિવસે તારે મને હાથે પગે માલિશ કરી આપવાની”
કાશી ખૂબ બોલબોલ કરતી. બોલકણી કાશીની જીભ ચાલતી જ રહેતી, “હેં બેન! તમારાં પોયરાં છે કે?”
“એક દીકરો છે દૂર છે હોસ્ટેલમાં”
“સાહેબ કેટલા વાગે આવહે?એ પેલ્લાં મેં જતી રે’વા.” કાશીએ થોડા દિવસ પહેલાં જ કેશવીને ત્યાં કામ બાંધ્યું હતું. તે સવારે નવેક વાગે આવતી અને આજુબાજુનાં ઘરોનાં કામ પતાવીને લગભગ ચારેક વાગે ઘરે જતી. તે ઘણી વાતો કરતી; તેના પરિવારની, તેનાં બાળકોની અને ખાસ કરીને તેના વર સોમજીની. કાશી સોમજીના વખાણ તો કરતી પણ કહેતી કે, તે દારૂ બહુ પીએ.
કેશવીએ પૂછ્યું, “દારૂ પીને આવે તો તને મારતોય હશેને?”
“અરે હોય તે! એકબે વાર આથ ઉપાડ્લો, પન મેં હો બહુ જબરી, એની હામે હાથ ધરી ડીધલો. મેં કઈ મેયલું કે, તારે પીવો હોય તો પી ને પડી રે’ ખૂણામાં. મુઓ મારે તો ની પન ની કરવાનો લવારો કયરા કરે”
“તને કાઢી તો નહીં મુકેને?”
અરે બેન! આ ઘર તો મેં મારી કમાણીથી બાંધલું છે, એ મને હુ કાઢી મૂકે? મેં જ એને કાઢી મૂકા.”
સાચે જ કાશીની મહેનતની કમાણી સારી હતી. સોમજીને કોઈ દિવસ કામ મળે કે ન મળે. જે દિવસે પૈસા હાથમાં આવે ત્યારે અચૂક દારૂ પીને આવે. પણ કાશીએ તેને કહ્યું હતું કે, “દારૂ પીને ની આવ, દારૂ લઈને આવ. પહેલાં ખાઈ લેવાનું અને પછી દારૂ પીવાનો ને છાનામાના હુઈ જવાનું.”
કેશવીને તેનામાં રસ પડતો ગયો. તેની વાતો ગજબ હતી. એ કાશીને જોઈ રહેતી. કેવું પાતળું શરીર! ઉંમર પણ લગભગ મારા જેટલી જ હશે. આટલું બધું કામ કરે છતાં તેને દુખાવો ન થતો હોય એવું બને? પણ હોંશે હોંશે આનંદથી તે બધું કામ કરતી. કાશી પણ કેશવીને સાહેબ વિશે પૂછતી. કેશવી મલકાઇને જવાબ આપતી, “સાહેબ બિઝનેસમેન છે.”
કોઈવાર સાહેબને આવતાં મોડું થાય. રજાના દિવસે રવિવારે તો ક્યારેક બાર વાગ્યે પણ ઊઠે એટલે તો સાહેબનો રૂમ બંધ હોય એટલે કેશવી શનિવારે આગલા દિવસે જ કાશી પાસે બરાબર સાફ કરાવી દેતી. કેશવીએ જ આ ક્રમ ગોઠવ્યો હતો.એક દિવસ ‘કિસી કિસી’ બૂમ પાડતા તેણે સાહેબને સાંભળ્યા. એને થયું કે,’સાહેબ કેટલું બધું વહાલ વરસાવી રહ્યા છે.કેટલા હારા છે ને મુઓ સોમલો તો!’ મનોમન સરખામણી થઈ ગઈ.
તે કામ પતાવીને ત્યાંથી નીકળી. એક દિવસ માલિશ કરતાં કરતાં તેણે કેશવીને કહ્યું, “બહેન, એક વાટ કેંવ? ઠોડા દા’ડામાં વરહાદ આવવાનો. મારા ઘરના પટરા બદલાવવાના છે. તો મને ચારપાંચ હજાર મલ્હે? હું કામમાં વળાવી ડેવા.” કેશવી ના ન પાડી શકી અને કહ્યું કે, “સારું, હું સાંજે સાહેબને વાત કરીશ. તું સવારે લઈ જજે. કેશવી ખુશ થઈને ગઈ. તેણે પતરાવાળાને પણ કહી દીધું. તેને થયું હું સવારે જઈને પૈસા લઈ આવીશ,
પણ તે દિવસે તેને બીજા બહેનને ત્યાં કામ કરતાં ખૂબ જ મોડું થયું. તેને ત્યાં મહેમાન જમવા આવ્યા હતા, તેથી કાશીને સાંજે રોકી લીધી હતી કે, જમણવાર પતે પછી વાસણ કરીને જા. કાશીને ત્યાં જ રાતે નવ વાગી ગયા. તેને થયું કાલે પતરાવાળો આવવાનો છે. કેશવીબેનને ત્યાં સાહેબ આવી ગયા હશે તો પૈસા મળી જાય.
બારણું અધખુલ્લું જ હતું. ઘર તેનું જાણીતું તેથી ઘરમાં ગઈ. પ્રવેશતાં જ તેને અવાજ સંભળાયો. કેશવીની ચીસ… સાહેબ અને બહેન વચ્ચે કંઈક લડાઈ ચાલતી હોય, મારપીટ થતી હોય તેવું તેને લાગ્યું. તેને બેડરૂમનું બારણું ઠોકવાનું મન થયું પરંતુ તેવું તે ન કરી શકી. તે ત્યાંથી નીકળી ગઈ. બીજે દિવસે કામ પર આવતાં કાશીએ કહ્યું, “ચાલો બહેન, તમને માલિશ કરી આપું.પીઠ પર હો કરી દેઉં.”
કેશવી સહેજ અટકી પછી હસીને બોલી, “ના, હાથ પગ પર જ કર ને આ લે, તારા માટે સાહેબે પૈસા આપ્યા છે. સરસ રીતે પતરાં નંખાવજે, જેથી તારા ઘરમાં વરસાદ ન પડે.
કાશી ધીમે રહીને બોલી, “બહેન, આ પૈસા તમે જ રાખો. તમુને કોઈ વાર કામ લાગહે. મેં બીજી વ્યવસ્થા કરી દીધી છે. મારા ઘરમાં તો વરહાદ નહીં પડે!”
યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ફૂલકાં રોટલી

કૂકરની સિટીમાં ફોનની રિંગ માંડ સંભળાય. સીમા ગેસ ધીમો કરી, લોટવાળા હાથ ધોઈને ફોન લેવા પહોંચી. “પહેલી રિંગે તો કોઈ દિવસ ફોન ઊંચકાતો જ નથી. શું કરતા હો છો આખો દિવસ ઘરમાં? અમે કંઈ ઓફિસમાં નવરા નથી હોતા. આ તારું રોજનું છે.”
સીમાએ જવાબ આપ્યા વગર વાત સાંભળી લીધી. “સાંભળ, આજે સાંજે મારા બોસ તેમના પરિવાર સાથે ઘરે જમવા આવે છે. તેઓ સાઉથ ઇન્ડિયન છે. તેમને આપણું ગુજરાતી ખાવાનું બહુ ભાવે છે. તું કશુંય બહારથી ન લાવતી. બધું જ ઘરે બનાવજે. મેં કહી દીધું છે કે, મારી પત્ની ખૂબ સરસ બનાવે છે. જો હું ખોટો ન પડું. અને હા સાંભળ, તેઓ ફૂલકાં રોટલીના શોખીન છે. ગરમ ગરમ ઊતરતી જ પીરસજે. પૂરણપોળી પણ બનાવજે અને બીજી બને તેટલી વધારે વાનગી બનાવજે, તો બોસ ખુશ થાય.” અને ફોન મુકાઈ ગયો.
સીમાને સવારથી કમર દુખતી હતી પરંતુ કરે શું? મુદિતને માંડ નવરાવી તે બજારમાં જવા નીકળી. મુદિત જન્મ્યો ત્યારથી નબળો હતો. એને એકવાર ખેંચ આવી પછી તો સાવ વિકલાંગ થઈ ગયો. સીમાએ જ તેનું બધું દૈનિક કાર્ય કરવું પડતું. ઘરમાં સાસુજીને બૂમ મારીને મુદિતનું ધ્યાન રાખવા કહ્યું અને તે સાંજની તૈયારી માટે શાકભાજી વગેરે ખરીદી કરવા ગઈ. તે આવીને હજુ થેલો મૂકે છે ત્યાં મુદિતે બધું બગાડયું હતું તે સાફ કર્યું. સાસુજીની ચા મૂકીને કામમાં પરોવાઈ. વચ્ચે તો કંઈ કેટલાય કામ; પેપરનું બિલ લેવા આવ્યો, ધોબી કપડાં આપવાં આવ્યો, કુરિયરવાળો આવી ગયો અને એવામાં ફરીથી શિરીષનો ફોન આવ્યો, “તૈયારી કરી કે નહીં? હું આવું છું. ફ્રેશ થઈને બોસને લેવા જઈશ અને તું પણ કાયમની જેમ જૂનાં કપડાંમાં લઘરવઘર ન રહેતી. સરસ તૈયાર થઈને પીરસજે અને હા, રોટલી તો ઊતરતી જ.ઘરમાં પણ બધું અપ ટુ ડેઈટ રાખજે. સીમા ફરીથી કામે વળગી.
અઠવાડિયાથી તેનું મન કોઈ બીજી જ વાતે ચડ્યું હતું. એની સખી વૈશાલીએ સ્યૂસાઇડ કર્યું હતું. સ્યૂસાઇડ કરવાનું કારણ તો ન સમજાયું પરંતુ તેને ધીરે ધીરે લાગ્યું કે, કદાચ તે જિંદગીથી થાકી ગઈ હશે. પોતે પણ થાકી ગઈ છે. હવે એને કેવી હાશ થઈ હશે! ચાર-પાંચ મહિના પહેલાં જ સીમાની મમ્મીનું મૃત્યુ થયું હતું. મમ્મી ફોન પર તેની બધી જ વાતો સાંભળતી અને વહાલથી સાંત્વના આપતાં કહેતી કે, બધું સારું થઈ જશે ને થોડો હાશકારો રહેતો.તે મુદિતને લઈને અત્યંત પરેશાન રહેતી. મોટો વિશ્વ તો સરસ રીતે આગળ ભણી રહ્યો હતો પરંતુ આખો દિવસ અપંગ મુદિતની સરભરામાં જ પરોવાયેલી રહેતી. શિરીષ હંમેશા કંઈકને કંઈક ભૂલ કાઢતો. ઓફિસની અન્ય સ્ત્રી સહકર્મચારીઓ સાથે તેની સરખામણી કરતો. આ પસ્તી પેપર કેમ આમ પડ્યા છે? રમકડાં કેમ વેરવિખેર છે? આ કપડાંનો ઢગલો સમેટી લેતી હોય તો? અરે! આ જાળાં કેમ દેખાય છે? ત્યાં ફ્રિજ પર ડાઘા કેમ છે? વગેરે વગેરે.
સીમાને પહેલાંની વાતો યાદ આવી જતી. જ્યારે તે પરણીને આવી હતી ત્યારે ખુશખુશાલ જિંદગી હતી. તેણે પરણ્યાં પહેલાંની નોકરી પણ ચાલુ રાખી હતી અને બંને મળીને જિંદગી સરસ રીતે જીવવાનાં સપનાં પણ સેવ્યાં હતાં. સીમા ગર્ભવતી થઈ અને વિશ્વના જન્મ પછી તેના ઉછેર માટે નોકરી છોડી દીધી. શિરીષની તો પણ ફરિયાદ રહેતી કે, હવે મારામાંથી તારું ધ્યાન ઓછું થઈ ગયું છે. વિશ્વ થોડો મોટો થયો અને મમ્મીને ત્યાં મૂકીને કે ઘરે કોઈ બાઈ રાખીને ફરી નોકરી શરૂ કરવાનું વિચારતી હતી, પણ ફરીથી તે ગર્ભવતી થઈ અને મુદિત જન્મ્યો. મુદિત એટલો નબળો હતો કે એને મૂકીને ક્યાંય જવાતું ન હતું. પછી સમય વીતતો ગયો. પહેલાં શિરીષ મુદિત પર પણ ઘણું ધ્યાન આપતો, પરંતુ પછી ધીમે ધીમે તેનું વર્તન પણ બદલાતું ગયું. મુદિત જાણે કે સંપૂર્ણ જવાબદારી સીમાની હોય તેમ થઈ ગયું. ઉપરથી, ઘરે મહેમાનોને ભેગા કરીને પાર્ટી કરવાનો શિરીષનો શોખ પણ વધતો ગયો અને સીમા તેમાં પીસાતી ગઈ.
તેને ફરીથી વૈશાલી યાદ આવી ગઈ. મમ્મી પણ યાદ આવી અને તેને મૃત્યુ સહજ લાગવા લાગ્યું. તેને થયું કે હું ન હોઉં તો કોઈને ખાસ કશો ફેર પડશે નહીં. મુદિતને સાચવવા માટે કોઈ બહેનને રાખી શકાય. તેને હું ટ્રેઇન કરી લઈશ. વિશ્વ પણ સરસ રીતે ભણે છે અને ભણશે. શિરીષને તો મારી ખાસ કંઈ જરૂર લાગતી નથી, તો હું નહીં હોઉં તો પણ ચાલશે. વારંવાર સીમાને આવા વિચાર આવતા હતા. તેને થતું પણ ખરું કે આવા વિચારો કેમ આવે છે? તેણે મનોચિકિત્સકને બતાવવું જોઈએ. મનમાં ઘોળાતી આ બધી વાતો શેઅર કરે તો પણ કોની આગળ કરે? શિરીષને આ બધી વાતમાં કોઈ રસ ન હતો. તેને થયું કે, હું વળી ક્યાં આવા બધા વિચારે ચડી? અને ફરી ટેબલ શણગારવામાં અને રસોઈ કરવામાં પડી.
બેલ વાગતાની સાથે જ તેણે બારણું ઉઘાડ્યું તોય શિરીષ ટેવવશ, “પહેલા બેલે તો કદી નહીં ખૂલે, ખબર નહીં કેમ?” ને તેને જોઈને જ બરાડ્યો, “આવાં કપડાં? ને વાળ તો જો? કપાવી નાખતી હોય તો…”
“અરે, હમણાં જ તૈયાર થઈ જાઉં છું. આ બધી સફાઈ કરતી હતી. અને જુઓ, ટેબલ સહિત બધું જ તૈયાર છે. લોટ પણ બાંધેલો તૈયાર છે. તેઓ આવશે એટલે ઊતરતી ગરમાગરમ રોટલી જમાડીશ.”
શિરીષ તૈયાર થઈને બોસ ને લેવા ગયો. એટલી વારમાં ઝડપથી સીમાએ મુદિતને જમાડી ને સુવડાવી દીધો અને સાસુજીને પણ જમાડી મુદિતના રૂમમાં બેસવાનું કહ્યું. શિરીષ ઈચ્છતો ન હતો કે બોસ અપંગ મુદિતને જુએ. સીમાએ દુખાવાની ગોળી લીધી. તેની કમર વધારે દુઃખતી હતી. આખરે મહેમાનો પધાર્યા. તેણે હસતે મોઢે બધાને આવકાર્યાં. ફૂલકાં રોટલી જોઈને બોસની પત્ની ખૂબ ખુશ થઈ. કેવી રીતે બને એ જોવા ઊભી થઈ. નાની નાની ફૂલકાં રોટલી જોઈને બોસને નવાઈ લાગી અને એક જ કોળિયામાં ખાઈ જતા. સાથે પૂરણપોળી અને અન્ય ઘણી બધી વાનગીઓ હતી. મહેમાનોને મજા પડી. બોસનો દીકરો અંદર મુદિત સૂતો હતો ત્યાં દોડી ગયો. સાસુજીએ ઝડપથી તેને ઓઢાડી દીધું, જેથી તે વધુ કંઈ પૂછે નહીં. મહેમાનો ખુશ થઈને ગયા.
હજુ તો ટેબલ સાફ કરી રહી હતી ત્યાં શિરીષે બૂમ પાડી કે, બેડરૂમની લાઇટ બંધ કરી જા. તે લાઇટ બંધ કરવા ગઈ. શિરીષ ખૂબ ખુશ હતો. તેણે સીમાને તેની તરફ ખેંચી. તે બોલી હજુ રસોડામાં સફાઈ બાકી છે પણ એ બોલી ન શકી કે, તેને પોતાને જમવાનું બાકી છે. તે શિરીષની ભૂખનો ભોગ બની. શિરીષને ભરપૂર વહાલ ઉપડ્યું હતું. આખરે તે જમ્યા વગર જ સૂઈ ગઈ.
સવારે જાગી ત્યાર પછી તો તેને સ્યૂસાઇડ કરવાના વિચારો આવવા લાગ્યા. વિચારો એટલી હદ સુધી આવતા હતા કે, તેને થયું કે તે ખરેખર સ્યૂસાઇડ કરીને જ જંપશે. એણે માંડ બે દિવસ કાઢ્યા. ત્રીજે દિવસે સામેવાળા તરલાદાદીનું મૃત્યુ થયું. તેમને લઈ જવાતાં હતાં ત્યારે મુદિતે કુતૂહલવશ પૂછ્યું કે, “તલ્લાદાદીને આ બધા કાં લઈ જાય છે?”
સીમાએ તેના માથે હાથ ફેરવીને સમજાવ્યું, “બેટા, તે મૃત્યુ પામ્યા છે. હવે તે ક્યારેય પાછા નહીં આવે.”
“કેમ?”
“અરે બેટા, એક દિવસ દરેકે મૃત્યુ પામવાનું છે.” અને એ કંઈક જુદા જ વિચારોમાં ભૂલી પડી… “કોઈ અમરપટ્ટો લઈને નથી આવતું. દરેકને મરવાનું તો હોય જ, પછી જ સંપૂર્ણ શાંતિ મળે એ પછી કાલે હોય કે આજે.” ને ફરીથી તેના મનમાં આત્મહત્યાના વિચારે ભરડો લીધો.
અચાનક મુદિતે તેને ઢંઢોળી અને બોલ્યો, “મમ્મી, તું પન મલી જશે?”
સીમા કશું જ બોલી નહીં. મુદિત મોટેથી રડવા લાગ્યો. “મમ્મી… હું મલી જાઉં પછી તું મલી જજે, નઈતો મને કોણ જોશે?”
અને સીમાની આંખોમાંથી આંસુનો ધોધ વહેવાં માંડ્યો. તેણે મુદિતને છાતીએ ચાંપીને કહ્યું, “ના બેટા, મમ્મી ક્યારેય નહિ મરે.” હવે તેને લાગ્યું તેને મનોચિકિત્સકની કોઈ જરૂર નથી. ફરી મુદિતે દુપટ્ટો ખેંચ્યો, “ભૂક લાગી, મમ્મી.” અને એ ઊભી થઈ ફરી વહાલથી ફૂલકાં રોટલી ઊતારવા.
-યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

લમપ્રોફીડે (Lamprophidae) અને નેટ્રીસીડે (Natricidae) કુટુંબના ચાર સાપ

niravrave

‘અભીવ્યક્તી’

(34) પટીત રેતીયો સાપ, (35) સામાન્ય રેતીયો સાપ, (36) રેતીયો સાપ અને (37)  પીત પટીત સાપ, પીળા પટ્ટાવાળો સાપની સચીત્ર જાણકારી પ્રસ્તુત છે…

View original post 1,437 more words

Leave a comment

Filed under Uncategorized

હળવાશ

હળવાશ“લો બા, આ તમારી મોળી ચા. આજે ઊઠવામાં જરા મોડું થઈ ગયું.”“અરે નીનીબેટા! બે ઘડી તો સૂઈ રહેવું હતું. પછી તો છે જ આખો દિવસ દોડાદોડી.” નીનાને બધાં વહાલથી નીની કહેતાં.નીનાને સવારે ઊઠવામાં ૫:૩૦ ને બદલે ૫:૩૫ થઈ જાય તો પણ તેના નિત્યક્રમમાં ઘણો ફરક પડી જતો. જોકે, તેને અલાર્મની બહુ જરૂર ન પડતી. રાત્રે ઊંઘતાં ગમે તેટલું મોડું થાય તો પણ તેનું શરીરચક્ર એવું ટેવાઈ ગયું હતું કે, સવારે સાડા પાંચે આંખો ખૂલી જાય. આખા દિવસની કરમકુંડળી સવારથી જ એના મગજમાં રચાઈ જતી. ચા-પાણી-નાસ્તાની તૈયારી કરીને બાળકોને ઉઠાડતી. રાશિ તો ઊઠતા જ રડવા માંડતી, “નીની, આજે તો સ્કૂલે નથી જવું. મારું હોમવર્ક બાકી રહી ગયું છે.” નીના કહેતી, “ચાલ, હું તને મદદ કરું”“હવે તો થોડીક જ વાર રહી છે.”“અરે બેટા! ચાલને હું કરી દઉં તારું હોમવર્ક” એમ કરીને તેને ઉઠાડે. તત્વ પણ “ નીની, મારા નખ કાપવાના છે. આજે પીટીના સાહેબ તપાસવાના છે. નહીં તો મને સજા કરશે.” “અરે બેટા, કેટલી વાર કહ્યું કે તું રવિવારે નખ કપાવી લે, પરંતુ માને જ નહીં. ચાલ, હું તને કાપી આપું.” એક તો ખરેખર મોડું થતું હતું અને તેમાં આવું વધારાનું કામ આવી ચડતું. છોકરાને વહાલથી સમજાવીને સામે ભણવા બેસાડ્યો અને તેના નખ કાપી આપ્યા. સાથેસાથે રસોઈ પણ કરતી ગઈ. એમાં શકુબાઈનો ફોન “બેન, મારી દેરાણીની વેવાણના ભાઈ મરી ગીયા તાં હું રડવા જવાની, આજે ની આવા, વાહણ રાખી મૂકજો, કાલે માંજી દેવા.” આ મોકાણના સમાચારે તો તેને ભારે પરેશાન કરી મૂકી.હિરેન ઊઠ્યો અને ઊઠતાની સાથે તેના ફોન શરૂ થઈ ગયા. બાથરૂમમાં જતાં જ તેણે ટુવાલ માટે બૂમ મારી, “અરે, ક્યાં લટકાવ્યો છે? અહીં તો નથી.”“પણ તમારો ટુવાલ ધોવા નાખ્યો છે. બીજો લઈ લો,” એટલી વારમાં તો કપડાંનું મશીન બીપ બીપ કરવા લાગ્યું. ફટાફટ કપડાં કાઢીને સૂકવ્યાં. બા કહેતા, “હું ધીરેધીરે સૂકવી દઈશ.”ક્લિપ મારતી મારતી એ જવાબ આપતી, “અરે બા! તમારા લકવાવાળા હાથે તમે કેવી રીતે સૂકવી શકો?”બાને હાથે લકવાની શરૂઆત હતી. ડાયાબિટીસ તો પહેલેથી જ હતો. નીના ઘરનું સઘળું ધ્યાન રાખતી. ક્યારેક હિરેન પણ મદદ કરવા લાગતો. “ચાલ, તને મોડું થાય છે તો હું તને મદદ કરું.” પણ, મોડામાં વધુ મોડું થશે તેમ વિચારીને નીના હાથ જોડીને ના પાડતી અને કહેતી, “છોડોને ભઈસા’બ, તમે આખું રસોડું રમણભમણ કરી મૂકશો.” ને હિરેન હસતો હસતો તેના કામે ચાલ્યો જતો. સ્કૂલે જતાં પહેલાં રાશિનો ચોટલો ગૂંથવામાં પણ તે કેટલા નખરા કરતી! ત્રણેક વાર તો તે છોડીછોડીને ફરી ગુંથાવતી. પહેલાં તો બા ગુંથી આપતાં પણ એમને લકવો થયા પછી બધું નીનાને માથે હતું. લંચબોક્ષ અને વોટરબેગ તો રાત્રે જ તૈયાર કરી દેતી. માંડ તે બંનેને સ્કૂલે મોકલતી. રસોઈ પતાવી બાનું ગળપણ વિનાનું જુદું કાઢીને તેની પર ચિઠ્ઠી મૂકતી. છોકરાઓનું જુદું ઢાંકતી. હિરેનનું લંચબોક્સ ડાઇનિંગ ટેબલ પર મૂકીને તે ફટાફટ નીકળતી. કદી સામે શીલાબેન મેળવણ લેવા આવતાં તો ફટાફટ તેમને મેળવણ આપતી. કદી નળ ખુલ્લો રહી ગયાનું યાદ આવતું ને પાછી આવીને નળ બંધ કરતી. રોજ એ નીકળે અને કશું યાદ આવે, નીકળે અને કોઈક બૂમ પાડે; મારે આ જોઈએ છે, મારે આ બાકી છે, મારું આ ક્યાં છે…માંડ સ્કૂટર પાસે પહોંચે ને યાદ આવે, ‘અરે રામ! કાલે સોનુ આવેલી એની બેબીને શાંત પાડવા મારી ઘૂઘરીવાળી કીચેઇનવાળી ચાવી આપી હતી એ મળી જાય તો સારું.’ કહી ફરી ઘરનો ડોરબેલ મારતી. કંઈ કેટલાય વર્ષો સુધી નીનીની આવી સવાર પડતી. ઓફિસે પહોંચતી અને તેને પહેલું વાક્ય બોલવાનું જ હોય, ‘સોરી, થોડું મોડું થઈ ગયું. સારું થયું તમે સાચવી લીધું.’ સાહેબને પણ જવાબ આપવાનો હોય, પણ એવા જવાબ તો તેણે વર્ષો સુધી આપ્યા. ક્યારેક ઓફિસમાં બીજાનું કામ પણ કરી લેતી. ઘરે આવતી વખતે શાકભાજી લેવાની હોય, બાળકો એ કંઈ સોંપ્યું હોય, બાની દવા કે કોઈ ચીજવસ્તુ લાવવાની હોય, હિરેને પણ કદી કહ્યું હોય કે આટલું કરતી આવજે; એ બધું કરતી આવે અને હજુ માંડ ચંપલ ઉતારે ત્યાં તેને રસોઈની ફિકર હોય. બાળકો બપોરે સ્કૂલથી છૂટીને જમીને સૂઈને ઉઠ્યા હોય. એમની સ્કૂલની, મિત્રોની, તોફાનની વાતો સાંભળવાની, હોમવર્ક બાકી હોય તે કરાવવાનું સાથે સાંજની રસોઈ માંડ પતે. રસોડું સાફ કરે. ટીવી ચાલુ હોય પરંતુ તેને જોવાના હોશકોશ ન હોય. તે લોથપોથ થઈ જતી. એને કંઈ કેટલીય વાતો કરવી હોય; નોકરીની, બાળકોની ને ભવિષ્યની પણ હિરેન તેના કામમાં અને ટેન્શનમાં હોય એટલે ખાસ વાતો થતી નહીં. ધીરેધીરે બાળકો મોટાં થતાં ગયાં. રાશિ અને તત્વ ખૂબ સરસ ભણતાં હતાં એટલી તેને હાશ હતી. બાની બીમારી પણ વધતી ગઈ અને એ વિચારતી કે, આવી જ જિંદગી હશે બધાની? કોઈને હળવાશ નહીં હોય? ઘણીવાર નીનાએ વિચાર્યું કે નોકરી છોડી દઉં. પણ પગાર સારો હતો અને પેન્શનબલ જોબ હતી એટલે થતું કે, અમુક વર્ષો નોકરી કરી લઉં. પછી વી.આર.એસ લઈ લઈશ. અત્યારે તો પગાર સારો આવતો એટલે ઘરમાં પણ સારી મદદ રહેતી તેણે નોકરી ચાલુ રાખી. આ જ રીતે, આ જ સવાર અને આ જ સાંજ, આ જ નિત્યક્રમ પરંતુ તેને મનમાં રંજ રહેતો કે તે બાળકોને સમય આપી શકતી ન હતી. ઘણીવાર બાળકો કહેતા કે, આજે અમને રજા છે તો તું ઘરે રહી જાને. અમારી સાથે રમ અને તોફાન કરને. ચાલને, આપણે પિકનિક પર જઈએ. પણ નીના ક્યારે રજા નહોતી લઈ શકતી. એકવાર ઓફિસમાં લંચ સમયે બેઠી હતી ત્યારે તે દીકરાદીકરી સાથે બેસીને મસ્તી કરતી હોય, રમતી હોય તેવો વિચાર આવ્યો અને તે સૂનમૂન થઈ ગઈ. પણ બીજી ક્ષણે તેને થતું કે, ઘરમાં બે નોકરીને કારણે જ તો છોકરાઓને કેટલી સારી સગવડ આપી શકીએ છીએ.બાને લકવાની અસર વધતી ગઈ તેમ વધારે બીમાર થતાં ગયાં. હવે નીનાને થયું કે. હવે વી.આર.એસ. લઈ લઉં. મારું પેન્શન પણ આવશે. નોકરી છોડી દઉં તો બાની સેવા પણ કરી શકું. દીકરોદીકરી આવે તો તેમની સાથે પણ સમય ફાળવી શકાય. તેમની સાથે શાંતિથી બેસી શકાય. સાંજની ચા પી શકાય. આખરે તેણે નિર્ણય કર્યો અને નોકરી છોડી. જે વર્ષે નોકરી છોડી તે વર્ષે દીકરાને સ્કોલરશિપ મળી અને તે ભણવા માટે વિદેશ ગયો. દીકરીને સરસ માગું આવ્યું અને તેને પરણાવી. આ બે ખુશીના પ્રસંગ પછી બા પણ જાણે નીનાને હળવાશ આપવા માટે તૈયાર હોય તેમ તેમણે પણ આ દુનિયામાંથી વિદાય લીધી. હિરેનની નોકરી ચાલુ હતી.હવે તે આખો દિવસ એકલી હતી. ખરેખર નીનાને હળવાશ હતી પરંતુ તેને આ હળવાશ એકદમ ભારેખમ લાગતી હતી.ખરેખર તો હવે સમય હતો જોયેલાં સપનાં પૂરાં કરવાનો, પોતાની ઈચ્છાઓ પૂરી કરવાનો, મનગમતું સંગીત માણવાનો ને સારા પુસ્તકો વાંચવાનો પરંતુ તેને લાગ્યા કરતું કે, તે કંઈ જ કરતી નથી. દિવસ પૂરો થતાં સુધીમાં તો તેને ઘણો રંજ રહેતો. હિરેનને પણ વાત કરી. હિરેને કહ્યું કે, “તને જે ગમે છે તે કર.” દીકરો અને દીકરી પણ કહેતાં કે, “મમ્મી હવે તારી પાસે પૂરતો સમય છે. તું તારી રીતે મજા કર.” પરંતુ તે બાળકોને કઈ રીતે કહી શકે કે, તમે ફરી નાના બની જાઓ. એ બાને કઈ રીતે કહી શકે કે, તમે ફરી જીવંત થઈ જાઓ. હિરેનને કઈ રીતે કહી શકે કે, હું બા અને છોકરાઓને તૈયાર રાખીશ. બને તો જલદી આવજો, ફરવા જઈશું. શું કરવું સમજાતું નહોતું.તે પોતાની જાતને ઘણી વ્યસ્ત રાખવા પ્રયત્ન કરતી, પણ અંદરથી લાગ્યા કરતું કે, કંઈક ખૂટે છે. આખરે તેણે બહેનો માટે હળવાશ કેન્દ્ર શરૂ કર્યું. જ્યાં આવીને મનની કંઇક વાતો કરવી હોય, કોઈક મૂંઝારો કે માનસિક તાણ હોય, અરે ગપ્પા મારવા હોય તો પણ, કોઈને આકસ્મિક કારણોસર દોડવું પડે અને બે ત્રણ કલાક માટે બાળકોને મૂકી જવા હોય, સગું હોસ્પિટલમાં હોય ને તેની મદદ કરવા દોડાદોડી કરવી હોય, વૃધ્ધોની સેવાનો સવાલ હોય, કોઈનો પતિ મૃત્યુ પામ્યો હોય અને કશી ખબર ન પડતી હોય, ઘર, બેંક, મૂડીરોકાણ જેવી આર્થિક વ્યવસ્થા બાબત કે બાળકોના ભવિષ્ય બાબતે તો એનું માર્ગદર્શન અપાતું. તેમાં ઘણા નિષ્ણાતો પણ જોડાતા ગયા. બધાં જ ખૂબ હાશકારો અનુભવતા. નીનાનો આભાર માનતા. અહીં કોઈ પણ એકવાર આવે પછી આ પરિવારનું જ બની જતું. આ કેન્દ્રને એક વર્ષ થયું ત્યારે આ આખો પરિવાર ઉજવણીમાં જોડાયો. સાથે હિરેન, રાશિ અને તત્વ પણ. બધાએ મળી નીનાને એક સરપ્રાઇઝ આપી. એની આંખે પટ્ટી બાંધી બહાર લઈ ગયા. બોર્ડ બદલાઈ ચૂકયું હતું- ‘નીની હળવાશ કેન્દ્ર’. આંખો ખોલતાં નીના ગળગળી થઈ બધાને વળગી પડી. હળવાશ અનુભવવા લાગી, પહેલીવાર…યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized