Monthly Archives: ફેબ્રુવારી 2022

ગરીબાઈ-શ્રીમંતાઈ/ કબીરજી

ગરીબાઈ અને શ્રીમંતાઈની નિરર્થકતા સમજાવતાં  કબીરજીએ કહ્યું છે કે,

‘આયા હૈ સો જાયેગા, રાજા રંક ફકીર,

કોઈ સિંહાસન ચઢ ચલે, કોઈ બાંધ ચલે જંજીર.નો અનુવાદ તો આપે લખ્યું તે પ્રમાણે સરળ છે પણ તેની સમજુતી માટે જીવનની ક્ષણભંગુરતાથી  જ્ઞાતિ-જાતિના કે ઊંચ-નીચના ભેદભાવ અને મનુષ્યમાત્ર સમાન દરજ્જાના છે બધા એક જ સરજનહારે સર્જેલા છે તે વાત સટિક રીતે સમજાવવા -બધાએ જવાનું જ છે. એટલે ક્યારેય કોઈએ પોતાની જાત ઉપર ગર્વ કરવો નહીં અને ક્યારેય કોઈની ગરીબાઈ ઉપર હસવું નહીં 

   મનુષ્યજીવન દુર્લભ છે. આવું જીવન વારંવાર મળવાનું નથી એટલે એને સાર્થક કરવા ભલાઈ કરતા રહો, બાકી આ દેહ છૂટી જશે પછી ધન શું કામમાં આવશે? તન, મન કે ધનમાંથી કશું જ આપણું નથી. એ તો ગમે ત્યારે એક પલકારામાં છૂટી જવાનું છે.કબીર કહે છે  ઈશ્વરભક્તિ પણ જો બીજા જીવ તરફની અનુકંપા, કરુણા, સહાનુભૂતિ વિનાની કે બીજાની પીડા જાણ્યા વિનાની હોય તો નકામી છે.બીજા દોહા પણ સારા કર્મો માટે સટિક વાત કરી છેધર્મમાં પેસી ગયેલા કુરિવાજો, માનવજીવનમાંના અંધ વિશ્વાસ પર આકરા શબ્દોમાં આક્રમણ કરે છે ! તો કબીરદાસજી ક્યાંક સમાજસુધારક અને કર્મયોગી ભૂમિકા પણ ભજવી છે. ભારતીય ધર્મ-અધ્યાત્મ ક્ષેત્રે પ્રસિધ્ધ અલગારી સંત શ્રી કબીર સાહેબનું નામ તત્ત્વ-ચિંતનમાં પણ અગ્રિમ સ્થાને છે. એ સાથે તેઓ દાર્શનિક પણ હતા. તે સમાજનાં વિધિ વિવિધ વર્ગોને સાચો માર્ગ દર્શાવનાર રાહબર હતા !જેનાથી તેમણે સમાજમાં વર્ષોથી જડ ઘાલી બેઠેલી અસ્પૃશ્યતાના રિવાજ પર કુઠરાઘાત કર્યો.

જીવ તરફ પ્રેમ અને સહાનુભૂતિ નથી રહેતાં ત્યારે એ સાધુત્વ જ નિરર્થક બની જાય છે, કારણ કે એવું સાધુત્વ તો માત્ર વાદવિવાદ કરવાના જ કામમાં આવે છે, એનાથી ઈશ્વર પ્રાપ્તિ થતી નથી.

પ્રેમ બીના નહીં ભેખ કછુ, નાહક કા સંવાદ,

પ્રેમ ભાવ જબ લગ નહિ, તબ લગ વિવાદ.

સત્યને પામવા માટે કબીરસાહેબ હંમેશાં તેના મૂળ સુધી પહોંચ્યા છે. તેમની એક એક વાત અદ્ભુત છે અને અદ્ભુત હોવા ઉપરાંત સમજવામાં એટલી જ સરળ છે.

કબીર સાહેબની આ વાત ચિતમા મઢી રાખવા જેવી છે

જ્યોં તિલ ભીતર તેલ હૈ, જ્યોં ચકમક મેં આગ,

તેરા પ્રીતમ તુજ મેં, જાગ સકે તો જાગ.

ક્યોં વૃથા કરે હૈ માન,મુરખ ઈસ ધન ઔર જોબનકા

નાહીં ભરોંસા પલકા,યું હી મર જાયેગા….

.ક્યા લેકે આયા જગતમેં,ક્યા લેકે જાયેગા..

દો દિનકી જિંદગી હૈ,દો દિનકા મેલા…..

ગરીબાઈ અને શ્રીમંતાઈની નિરર્થકતા સમજાવતાં  કબીરજીએ કહ્યું છે કે,

‘આયા હૈ સો જાયેગા, રાજા રંક ફકીર,

કોઈ સિંહાસન ચઢ ચલે, કોઈ બાંધ ચલે જંજીર.નો અનુવાદ તો આપે લખ્યું તે પ્રમાણે સરળ છે પણ તેની સમજુતી માટે જીવનની ક્ષણભંગુરતાથી  જ્ઞાતિ-જાતિના કે ઊંચ-નીચના ભેદભાવ અને મનુષ્યમાત્ર સમાન દરજ્જાના છે બધા એક જ સરજનહારે સર્જેલા છે તે વાત સટિક રીતે સમજાવવા -બધાએ જવાનું જ છે. એટલે ક્યારેય કોઈએ પોતાની જાત ઉપર ગર્વ કરવો નહીં અને ક્યારેય કોઈની ગરીબાઈ ઉપર હસવું નહીં 

   મનુષ્યજીવન દુર્લભ છે. આવું જીવન વારંવાર મળવાનું નથી એટલે એને સાર્થક કરવા ભલાઈ કરતા રહો, બાકી આ દેહ છૂટી જશે પછી ધન શું કામમાં આવશે? તન, મન કે ધનમાંથી કશું જ આપણું નથી. એ તો ગમે ત્યારે એક પલકારામાં છૂટી જવાનું છે.કબીર કહે છે  ઈશ્વરભક્તિ પણ જો બીજા જીવ તરફની અનુકંપા, કરુણા, સહાનુભૂતિ વિનાની કે બીજાની પીડા જાણ્યા વિનાની હોય તો નકામી છે.બીજા દોહા પણ સારા કર્મો માટે સટિક વાત કરી છેધર્મમાં પેસી ગયેલા કુરિવાજો, માનવજીવનમાંના અંધ વિશ્વાસ પર આકરા શબ્દોમાં આક્રમણ કરે છે ! તો કબીરદાસજી ક્યાંક સમાજસુધારક અને કર્મયોગી ભૂમિકા પણ ભજવી છે. ભારતીય ધર્મ-અધ્યાત્મ ક્ષેત્રે પ્રસિધ્ધ અલગારી સંત શ્રી કબીર સાહેબનું નામ તત્ત્વ-ચિંતનમાં પણ અગ્રિમ સ્થાને છે. એ સાથે તેઓ દાર્શનિક પણ હતા. તે સમાજનાં વિધિ વિવિધ વર્ગોને સાચો માર્ગ દર્શાવનાર રાહબર હતા !જેનાથી તેમણે સમાજમાં વર્ષોથી જડ ઘાલી બેઠેલી અસ્પૃશ્યતાના રિવાજ પર કુઠરાઘાત કર્યો.

જીવ તરફ પ્રેમ અને સહાનુભૂતિ નથી રહેતાં ત્યારે એ સાધુત્વ જ નિરર્થક બની જાય છે, કારણ કે એવું સાધુત્વ તો માત્ર વાદવિવાદ કરવાના જ કામમાં આવે છે, એનાથી ઈશ્વર પ્રાપ્તિ થતી નથી.

પ્રેમ બીના નહીં ભેખ કછુ, નાહક કા સંવાદ,

પ્રેમ ભાવ જબ લગ નહિ, તબ લગ વિવાદ.

સત્યને પામવા માટે કબીરસાહેબ હંમેશાં તેના મૂળ સુધી પહોંચ્યા છે. તેમની એક એક વાત અદ્ભુત છે અને અદ્ભુત હોવા ઉપરાંત સમજવામાં એટલી જ સરળ છે.

કબીર સાહેબની આ વાત ચિતમા મઢી રાખવા જેવી છે

જ્યોં તિલ ભીતર તેલ હૈ, જ્યોં ચકમક મેં આગ,

તેરા પ્રીતમ તુજ મેં, જાગ સકે તો જાગ.

ક્યોં વૃથા કરે હૈ માન,મુરખ ઈસ ધન ઔર જોબનકા

નાહીં ભરોંસા પલકા,યું હી મર જાયેગા….

.ક્યા લેકે આયા જગતમેં,ક્યા લેકે જાયેગા..

દો દિનકી જિંદગી હૈ,દો દિનકા મેલા…..

Leave a comment

Filed under Uncategorized

માયા / સંત કબીર

માયા વિષે – કબીરવાણી | ભજનામૃત + અમૃતવાણી

From: anand rao <gunjan_gujarati@yahoo.com>

વાચક મિત્રો,

આ સાથે ”માયા” વિષે કબીરનો દોહો છે.

હવાગુરુત્વાકર્ષણ દેખતા નથી પરંતુ જીવ માત્ર ઉપર એ સતત કામ કર્યા જ કરે છે. એવું જ માયાનું છે. જીવ માત્રનો remote control માયાના હાથમાં છે. 

It’s an invisible, powerful force. As we age, it’s worth to understand the ”Science Of Maya”. Anand Rao

-મા. આનંદરાવજી

સંત કબીરના માયા અંગેના દોહાની સરળ ભાષામા અનુવાદ કરી સમજુતી આપી અને માયા વિષે આપે ગુરુત્વાકર્ષણના સિધ્ધાંત દ્વારા સરસ રીતે સમજાવ્યું . ગુરુત્વાકર્ષણની તાકાત તોડી કેવી રીતે મુક્ત થવાય તે વૈજ્ઞાનીક ઉપાય દ્વારા સમજાવ્યું. ત્યાર બાદ ગુણાત્મક પરીવર્તન કરી કેવી  રીતે મુક્ત થવાય તે સરળ  ભાષામા સમજાવ્યું. છેલ્લે આપે પ્રોઢ ઉંમરના સ્વાસ્થ્ય માટે પુસ્તક વાંચન વૈજ્ઞાનીક ઉપાય સુચવ્યો. સાંપ્રત સમયે તો પુસ્તક વાંચી આપનાર સાધનો પણ આવ્યા છે !

ધન્યવાદ . 

સંત કબીરે માયા વિષે અનેક દોહામા કહ્યું છે.

(૧૦૪) હરિકી ભક્તિ કરતજ માયાકી ચોજ,

બેર બેર ન પાઈયેમનખા જનમકી મોજ.

(૧૦૫) કબીર માયા પાપનીહરિસે કરે હરામ,
મુખ કુડિયાલી કુમતકીકહને ન દે રામ.

(૧૦૬) મેં જાનું હરિકો મિલુંમોં મનમેં બડી આસ,
હરિ બિચ પાડે આંતરામાયા બડી પિચાસ.

(૧૦૭) માયા માથે શિંગડાલંબા નવ નવ હાથ,
આગે મારે શિંગડાપિછે મારે લાત.

(૧૦૮) માયા તરવર ત્રિવિધકીશોક દુઃખ સંતાપ,
શિતલતા સ્વપ્ને નહિંફલ ફીકો તન તાપ.

(૧૦૯) કબીર! માયા મોહિનીમાંગી મિલે ન હાથ,
મન ઉતાર જુઠી કરેતબ લગ ડોલે સાથ.

(૧૧૦) કબીર! માયા સાંપનીજન તાહિકો ત્રાય,
ઐસા મિલા ન ગારૂડીપકડ પિંઠારે બાય.

(૧૧૧) માયાકા સુખ ચાર દિનગ્રહે કહાં ગમાર,
સુપને પાયા રાજ ધનજાત ન લાગે વાર.

(૧૧૨) કરક પડા મેદાનમેંકુકર મિલે લખ કોટ,
દાવા કર કર લડ મુંવેઅંત ચલે સબ છોડ.

(૧૧૩) હસ્તિ ચઢકર જો ફિરેચમર ચઢાય,
લોક કહે સુખ ભોગવેરહે તો દોજખ માંય.

(૧૧૪) રામહિ થોરા જાનકેદુનિયા આગે દિન,
વોહ રંક કો રાજા કહેમાયા કે આધિન.

(૧૧૫) માયા ઐસી શંખનીસામી મારે શોધ,
આપન તો રીતે રહેદે ઔરનકો બોધ.

(૧૧૬) સંસારીસે પ્રીતડીસરે ન એકો કામ,
દુબધામેં દોનોં ગયેમાયા મીલી ન રાખ.

(૧૧૭) માયાકો માયા મિલેલંબી કરકે પાંખ,
નિર્ગુનકો ચિને નહિંફૂટી ચારોં આંખ.

(૧૧૮) ગુરૂકો ચેલા બિખ દેજો ગાંઠી હો દામ,
પુત પિતા કો મારસીયેહ માયાકે કામ.

(૧૧૯) જે માયા સંતો તજીમુંઢ તાહિ લલચાય,
નર ખાય કર ડારે તોસ્વાન સ્વાદ લે ખાય.

(૧૨૦) માયા હય દો પ્રકારકીજો કોઈ જાને ખાય,
એક મિલાવે રામકોએક નર્ક લે જાય.

(૧૨૧) ઉંચે ડાલી પ્રેમકીહરિજન બેઠા ખાય,
નીચે બેઠી વાઘનીગિર પડે સો ખાય.

(૧૨૨) માયા દાસી સંતકી,સાકુન્થકે સિર તાજ,
સાકુન્થકી શિર માનનીસંતો સેહતી લાજ.

(૧૨૩) કબીર! માયા ડાકનીસબ કોઈકો ખાય,
દાંત ઉપાડે પાપનીજો સંતો નેડી જાય.

(૧૨૪) એક હરિ એક માનિનીએક ભગત એક દાસ,
દેખો માયા ક્યા કિયાભિન્ન ભિન્ન કિયા પ્રકાશ.

(૧૨૫) માયા દીપક નર પતંગભ્રમે ભ્રમે પડંત,
કહે કબીર ગુરૂ જ્ઞાનસેએકાદા ઉબરંત.

(૧૨૬) કબીર! માયા પાપનીલોભે લોભાયા લોગ,
પુરી કાહે ન ભોગવેવાંકો એહિ વિયોગ.

(૧૨૭) તૃષ્ણા સિંચે ના ઘટેદિન દિન બઢતે જાય,
જવાસાકા રૂખ જ્યુંઘને મેઘ કમલાય.

(૧૨૮) કામી અમૃત ન ભાવહિબિખ્યા લિની શોધ,
જનમ ગમાયા ખાધમેંભાવે ત્યું પરમોઘ.

(૧૨૯) એક કનક અરૂ કામિનીબિખ્યા ફલકુ ખાય,
દેખત હિ સે બિખ ચઢેખાયે તે મર જાય.

(૧૩૦) સાંધે ઈંદ્રિય પ્રબલકુજેઈસેં ઉઠે ઉપાધ,
મન રાજા બહેંકાવતેપાંચો બડે અસાધ.

(૧૩૧) માયા માયા સબ કોઈ કહેમાયા લખે ન કોય,
જો મનસે ના ઉતરેમાયા કહિયે સોય.

(૧૩૨) માયા છોરન સબ કોઈ કહેમાયા છોરી ન જાય,
છોરનકી જો બાત કરેતો બહોત તમાચા ખાય.

(૧૩૩) મન મતે માયા તજીયું કર નિકસા બહાર,
લાગી રહી જાની નહિંભટકી ભયો ખુંવાર.

(૧૩૪) માયા તજી તો ક્યા ભયામાન તજા નહિં જાય,
માને બડે મુનીવર ગલેમાન સબનકો ખાય.

(૧૩૫) માન દિયો મન હરખ્યોઅપમાને તન છીન,
કહે કબીર તન જાનીએમાયામેં લૌ લીન.

(૧૩૬) માન તજા તો ક્યા ભયામનકા મતા ન જાય,
સંત બચન માને નહિંતાકો હરિ ન સોહાય.

(૧૩૭) માયા છાયા એક હયજાને બિરલા કોય,
ભાગે તાકે પિછે પરેસનમુખ આગે હોય.

(૧૩૮) માયા સમી ન મોહિનીમન સમા નહિં ચોર,
હરિજન સમા ન પારખુકોઈ ન દીસે ઓર.

(૧૩૯) માયાસે કો મત મિલોસબ બહેંલા દે બાંય,
નારદ સા મુની ગલાતો કહાં ભરોસા તાય.

(૧૪૦) સાંકળ હું તે સબ હયયેહ માયા સંસાર,
સો ક્યું છુટે બાપરેજો બાંધે કિરતાર.

(૧૪૧) છોરે બિન છુટે નહિંછોરનહારા રામ,
જીવ જતન બહોતરી કરીપર સરે ન એકો કામ.

(૧૪૨) કબીર માયા મોહિનીજૈસી મીઠી ખાંડ,
સદગુરૂ કૃપા ભઈનહિં તો કરતી ભાંડ.

(૧૪૩) ભલ ભલા જો ગુરૂ મિલાનહિ તો હોતી હાણ,
દિપક જોત પતંગ જ્યુંપડતા પુરી જાન.

(૧૪૪) કબીર! માયા ડાકણીખાયા સબ સંસાર,
ખાઈ ન શકે કબીર કોજાકે રામ આધાર.

(૧૪૫) કબીર! જુગકી ક્યા કહુંભવજળ ડૂબે દાસ,
પાર બ્રહ્મ પતિ છાંડકેકરે દુનિકી આશ.

(૧૪૬) કબીર! યે સંસાર કોસમજાવું કંઈ બાર,
પૂંછ જ પકડે ઘૈરકી ઉતર્યા ચાહે પાર.

(૧૪૭) જો તું પડા હૈ ફંદમેંનિકસેગા ક્યું અંધ,
માયા મદ તોકું ચઢમત ભુલે મત મંદ.

(૧૪૮) માયા બડી હય ડાકનીકરે કાલકી ચોંટ,

કોઈ હરિજન ઉંબરાપાર બ્રહ્મકી સોટ.

—————

જેમા કેટલાક દોહામા માયાના બે સ્વરુપનુ વર્ણન કર્યું છે જેમકે–

માયા હય દો પ્રકારકી, જો કોઈ જાને ખાય,
એક મિલાવે રામકો, એક નર્ક લે જાય.

જેમા એક માયા–સૃષ્ટિ ઉત્પન્ન કરવામાં સહાયક બનતી ઈશ્વરની પોતાની બાર શક્તિઓમાંની એક શક્તિ, યોગમાયા જે રામનુ મિલન કરાવે તો બીજી માયા નર્કમા લઇ જાય.યોગમાયાની આરાધના ના ભક્તીમાર્ગમા અનેક ઉપાયો દ્વારા સગુણાત્મક પરીવર્તન કરી માયા મુક્ત થવાય છે.

Inline image

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ઉત્તમ ભેટ !’

ખૂબ જ હોંશિયાર એવો અતિ શ્રીમંત ઘરનો એક નવયુવક કૉલેજના અંતિમ વર્ષની પરીક્ષાની તૈયારી કરી રહ્યો હતો.
એના પિતા એ વિસ્તારનાં સૌથી ધનવાન અને પ્રતિષ્ઠિત ઉદ્યોગપતિ હતાં.
એના પિતાએ પૂછયું કે,પરીક્ષાની તૈયારીઓ કેવી ચાલે છે ?
દીકરાએ જવાબ આપ્યો કે, કદાચ યુનિવર્સિટીમાં પ્રથમ નંબર પણ આવી જાય; !!!નવાઈ નહીં.
બાપ તો આ સાંભળીને,
ખૂબ જ ખુશ થયો
થોડી વાર પછી એ યુવકે,
ફરી પૂછ્યું…કે પિતાજી….
જો મારો પ્રથમ નંબર આવે તો,ફલાણાં શૉ રૂમમાં રાખવામાં આવેલી હોન્ડાની નવી સ્પોર્ટસ કાર મને ભેટમાં આપશો ખરા ?
બાપે હા પાડી… એનાં માટે તો, આવી કારની ખરીદી એ રમત વાત હતી.પેલો યુવક તો,ખૂબ રાજી રાજી થઈ ગયો.
એ કાર ખરેખર તો, એનાં માટે ડ્રીમ કાર હતી.
એનો વાંચવાનો ઉત્સાહ અનેક ગણો વધી ગયો.
મહેનતુ અને હોશિયાર તો એ હતો જ. રોજ કૉલેજથી આવતાં જતાં એ પેલા શૉ-રૂમ પાસે ઊભો રહીને હોન્ડા-સ્પૉર્ટસ-કારને બેક્ષણ જોઈ લેતો.થોડાં દિવસોમાં જ આ કારનાં સ્ટિયરિંગ ઉપર પોતાની આંગળીઓ ફરતી હશે, એ વિચારમાત્ર જ એને રોમાંચિત કરી દેતો.એની પરીક્ષા ખૂબજ સરસ રહી.
યુનિવર્સિટીમાં એ પ્રથમ આવ્યો છે, એવી જાણ થતાં જ,એણે કૉલેજ ઉપરથી જ પોતાનાં પિતાને ફોન કરી દીધો. અને પોતાની ભેટની વાત પણ યાદ કરાવી દીધી.
જેવો એ ઘરે પહોંચ્યો…કે તુરંત કમ્પાઉન્ડનો દરવાજો ખોલીને આંગણામાં એણે નજર નાખી, પણ પેલી કાર ક્યાંય દેખાઈ નહીં,એ થોડોક નિરાશ અને ઉદાસ થઈ ગયો,
કદાચ કારની ડિલિવરી પછી લેવાની હશે,તેમ વિચારીને…,
એ ઘરમાં દાખલ થયો…નોકરે
એને આવીને કહ્યું કે..,’શેઠ સાહેબ એમનાં રૂમમાં એના આવવાની જ રાહ જુએ છે.
દોડતો એ પિતાજીના રૂમમાં પહોંચ્યો.,પિતાજી જાણે.. એનાં આવવાની રાહ જ જોઈ રહ્યા હોય તેવું લાગ્યું.એનાં આવતાં જ, તેમણે ઊભાં થઈને પુત્રને ગળે વળગાડ્યો ,
અમીર બાપનો દીકરો હોવાં છતાં, બાપના પૈસે તાગડધિન્ના કરવાને બદલે દિલ દઈને ભણવા વાળાં, દીકરા માટે એમને કેટલું બધું ગૌરવ છે,એવું પણ કહ્યું,
પછી સુંદર કાગળમાં વીંટાળેલું એક નાનકડું બૉક્સ એને આપીને કહ્યું ;-
‘દીકરા’,આમ જ,આગળ વધતો રહે,એવાં મારાં આશીર્વાદ છે..તને,આ લે, તારાં માટે મારાં તરફથી ઉત્તમ ભેટ !’
એટલું કહી બૉક્સ દીકરાનાં હાથમાં આપી તેઓ પોતાનાં કામે જવાં, નીકળી ગયાં.
પિતાના ગયા પછી દીકરાએ બૉક્સ ખોલ્યું.જોયું તો,એમાં પાકાં પૂઠાંવાળું સોનેરી અક્ષરોથી લખાયેલું રામાયણ હતું.રામાયણ બંને હાથમાં પકડીને,એ થોડીવાર એની સામે જ જોઈ રહ્યો.એને અત્યંત ગુસ્સો આવ્યો. રામાયણ એમ જ ટેબલ પર મૂકીને..,
એ વિચારમાં પડી ગયો.ઘરમાં અઢળક પૈસો હોવાં છતાં પોતાની એક જ,માંગણી પૂરી કરવામાં પણ બાપનો જીવ ન ચાલ્યો,એ વાત એને હાડો હાડ કોરી ખાતી હતી.
સ્પોર્ટસ કાર અપાવવાની હા પાડ્યા પછી પણ પિતાનો જીવ ન ચાલ્યો એનું એને ખૂબ જ લાગી આવ્યું.
એ પોતે પણ સ્વમાની હતો, એટલે બીજી વખત પિતા પાસે માગવાનો કે,એમને યાદ અપાવવાનો તો સવાલ જ નહોંતો પેદા થતો.ઘણો વખત વિચાર કર્યા પછી એણે કાગળ લીધો.
એમાં ટૂકમાં એટલું જ લખ્યું કે, ‘પૂજ્ય પિતાજી’,સ્પૉર્ટસ કારને બદલે રામાયણ આપવામાં આપનો કોઈ શુભ ઈરાદો જ હશે,એમ માનું છું. પણ મારે સ્પૉર્ટસકાર જોઈતી હતી.હું ઘરેથી જાઉં છું.ક્યાં જાઉં છું તે નહીં કહું.જ્યારે તમારી સમકક્ષ પૈસાદાર બની જઈશ ત્યારે જ, હવે તમને મોં બતાવીશ.એ જ પ્રણામ.🙏🙏
ચિઠ્ઠી રામાયણના બૉક્સ પર મૂકી એ ઘરેથી નીકળી ગયો.
વરસો વીતી ગયાં. યુવકનાં નસીબ ખૂબ સારાં હતાં.
મહેનતુ અને હોશિયાર તો એ હતો જ,એટલે એણે જે,બિઝનેસ શરૂ કર્યો તેમાં તેને અણધારી સફળતા મળી ,અને એ અતિ શ્રીમંત બની ગયો.
સુંદર મજાનું ઘર બનાવી,
એણે લગ્ન પણ કરી લીધાં,
વચ્ચે વચ્ચે એને પોતાનાં પ્રેમાળ પિતા યાદ આવી જતાં.
પરંતુ એ પ્રેમાળ ચહેરા પાછળ રહેલો કંજૂસ માણસનો ચહેરો પણ એને તરત જ દેખાતો, માતાના મૃત્યુ પછી પોતે આટલાં વરસમાં એક સ્પોર્ટસ-કાર જ માંગી અને અઢળક પૈસો હોવાં છતાં એના પિતાએ કારને બદલે ફિલૉસૉફી ઝાડવા ફકત રામાયણ જ આપ્યું, એ યાદ આવતાં જ એનું મન કડવાશથી ભરાઈ જતું.
પરંતુ એક દિવસ વહેલી સવારથી જ ન જાણે કેમ…!!
એને એના પિતાની યાદ ખૂબ જ આવતી હતી.
હવે તો એ ઘણાં વૃદ્ધ પણ થઈ ગયાં હશે. કંઈ નહીં તો એમની સાથે વાત તો કરવી જ જોઈએ.
વૃદ્ધ માણસોને સંતાનોના અવાજથી પણ શાતા વળતી હોય છે. પિતા સાથે ફોન પર વાત કરવાની એને અતિતીવ્ર ઈચ્છા થઈ આવી.
આમેય સમયની સાથે દરેક ગુસ્સાનું કારણ નાનું થતું જાય છે,અને એકાદ દિવસ એવો પણ આવે કે માણસને એમ થાય કે,‘અરે… . !
આવાં નાના અને વાહિયાત કારણ માટે, આપણે આટલાં બધાં ગુસ્સે થયાં હતાં ?!’
આવું જ કંઈક એ યુવાનની સાથે બની રહ્યું હતું.
એણે ફોન લઈ પોતાનાં ઘરનો નંબર ઘુમાવ્યો, સામાં છેડેથી જ્યારે કોઈએ ફોન ઊંચક્યો ત્યારે એનાં ધબકારા ખૂબ જ વધી ગયાં હતાં.
પિતાજી સાથે પોતે કઈ રીતે વાત કરી શકશે એની અવઢવ સાથે,,,એણે ‘હેલો !’ કહ્યું….!
પણ એને નિરાશા સાંપડી.
સામાં છેડે એનાં પિતાજી નહોતાં પણ ઘરનો નોકર હતો
નોકરે કહ્યું કે : ‘શેઠ’ સાહેબતો…,અઠવાડિયાં પહેલાં જ અવસાન પામ્યાં.તમે પોતાનું સરનામું જણાવેલ નહીં, એટલે તમને જાણ શી રીતે કરી શકાય ?પણ મરતાં સુધી તમને યાદ કરીને રડતાં હતાં.
એમણે કહેલું કે તમારો ફોન ક્યારેય પણ આવે તો…,
તમને બધો કારોબાર સંભાળવાં બોલાવી લેવા.
એટલે તમે આવી જાવ !’
પેલાં યુવક ઉપર તો જાણે.. વજ્રઘાત થયો.
પોતાના પિતાને એમની છેલ્લી ક્ષણોમાં પણ મળી ન શકાયું..
એ વાતની વેદનાએ એનાં હૈયાને વલોવી નાખ્યું.
પણ હવે શું થાય?
પોતાના ઘરે પાછાં જવાની ઈચ્છા સાથે એણે સહકુટુંબ વતન તરફ પ્રયાણ કર્યું.
ઘરે આવીને સીધો જ એ, પોતાનાં પિતાના રૂમમાં ગયો.
એમની છબી સામે ઊભાં રહેતાં જ એની આંખો વરસી પડી.
થોડી વાર આંખો બંધ કરીને એ એમ જ ઊભો રહ્યો.
પછી પોતાના રૂમમાં આવ્યો.
એવામાં એની નજર પોતાના ટેબલ પર પડેલ સોનેરી અક્ષરવાળા રામાયણ પર પડી,
આ એ જ રામાયણ હતું જેના કારણે એણે ઘર છોડ્યું હતું.
એના મનમાંથી પિતાજી માટેની બધી જ કડવાશ ગાયબ થઈ ગઈ હતી.
એણે રામાયણ હાથમાં લઈ ખોલ્યું. પ્રથમ પાના પર જ એનાં પિતાએ લખ્યું હતું:
‘હે ભગવાન ! મારા દીકરા જેવા ઉત્તમ સંતાનને ભેટ કઈ રીતે આપવી તે તું મને શિખવાડજે.
એણે માગેલ વસ્તુઓ સાથે એને ઉત્તમ સંસ્કારોનો વારસો પણ આપી શકું એવું કરજે.’
એ યુવકને આજે પોતાનાં પિતાએ લખેલ આ શબ્દો રામાયણનાં શબ્દો જેટલાં જ મહાન લાગ્યાં.
એ શબ્દોને ચૂમવા એણે રામાયણને હોઠે લગાડ્યું.
એજ વખતે એનાં પાનાંઓ વચ્ચે ક્યાંક છુપાયેલ એક નાનકડું કવર નીચે જમીન પર પડ્યું.
પેલા યુવાને એ કવર ખોલ્યું. એમાં હોન્ડા સ્પૉર્ટસ-કારની ચાવી અને સંપૂર્ણ ચૂકતે લખેલું પેલા શૉ-રૂમનું બિલ હતું.
એના ઉપર તારીખ હતી : એ પ્રથમ નંબરે પાસ થઈને આવ્યો હતો એ જ દિવસની…..!
કંઈ કેટલીય વાર સુધી એ નીચે બેસી રહ્યો.
પછી હૃદય ફાટી જાય એટલું બધું રડ્યો. ધ્રુસકે ધ્રુસકે.
એ પછી કલાકો સુધી સૂનમૂન બની એ પોતાનાં પિતાજીની છબી સામે જોતો રહ્યો.
ભેટ આપણે ધારીએ એ રીતે મળે તો જ આપણે એનો સ્વીકાર કરીએ એ તો કેવું ? વડીલો તો ઠીક….,
ભગવાન તરફથી જુદી જુદી રીતે,પૅકિંગ કરાયેલ આવી કેટલી બધી ભેટોનો આપણે અસ્વીકાર કરતાં હોઈશું ?
કારણ એક જ કે ,
આપણી ધારણાં પ્રમાણે એનું પૅકિંગ થયું નથી હોતું.
બસ ! એટલું જ !!
માતા પિતાનું સન્માન કરો.
મિત્રો,આ પોસ્ટને બને એટલી શેર કરો જેથી કોઈ રાહ ભૂલેલો નવ યુવાન એના માતાપિતાને પાછો મળે. કોઈ નવયુવાન રાહ ભટકતો અટકે.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

મોટી ઉંમરની અલ્ઝેઈમર/ડો. રચેલ વો

Determining Alzheimer's Symptoms | Urgent Team - Family of Urgent Care and  Walk-in Centers

*આજ ફિર જીનેકી તમન્ના હૈ!*

કેર્લીફોર્નિયા યુનિવર્સીટીના સાઈકોલોજી વિભાગના પ્રોફેસર ડો. રચેલ વોએ એક અભ્યાસમાં કહ્યું છે કે-

*”મોટી ઉંમરમાં નવો હુન્નર શીખવાથી, છ જ સપ્તાહમાં તમારું મગજ ત્રણ દાયકા જેટલું યુવાન થઇ જાય છે.”*

વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે-

*”યાદદાસ્ત ઓછી થવી, નિર્ણયશક્તિ ધીમી થઇ જવી અને બોલવામાં મુશ્કેલી આવવી તેવી મોટી ઉંમરની અલ્ઝેઈમરની બીમારીમાં ફોટોગ્રાફી, સંગીત, પેઇન્ટિંગ કે લખવા જેવા શોખ મગજના પાવરને મજબુત બનાવે છે!*

*જીવંત રહેવા માટે જીવવું જરુરી છે. . . . .*

*ઉમંગ સાથે,*

*ઉત્સાહ સાથે,*

*સ્વિકાર સાથે,*

અને

*ગમતીલી પ્રવૃતિઓ સાથે*

તથા

*ગમતીલા વ્યક્તિ સાથે.*

*આ જ મંગળ જીવન!*

*ઉંમર અને શોખને કે ઉંમર અને ગમતી પ્રવૃતિને કોઇ બંધન હોતુ નથી.*

*તમારુ જીવન; તમારા શોખ!*

આપણા દેશમાં, સમાજમાં લોકોને ઉંમરને લઈને બહુ વાંધા હોય છે.

” *આ ઉંમરે તેણે આવું બધું કરવાની શું જરૂર છે?*” *

*એવું લોકો પૂછ-પૂછ કરે*.

આ માનસિકતા બદલવાની જરૂર છે. તમારામાં થનગનાટ હોય, અને મન ખુલ્લું હોય,

તો તમે જે ચાહો તે શીખી શકો છો.

*શોખને ઉંમરનુ કોઇ બંધન નહિ હોવું જોઈએ.*

ઉલ્ટુ ઉંમર થાય, તેમ શોખનું મહત્વ વધવુ જોઇએ.

શોખ ખર્ચાળ હોય, તેવુ પણ જરૂરી નથી.

*શોખ હોવો જરુરી છે.*

*એક ધ્યેય, મક્સદ, પાગલપન જરૂરી છે.*

*મોટી ઉંમરે કેવી રીતે જીવાય!?*

તે *વહીદા રહેમાન* પાસે શીખવા જેવું છે.

‘પ્યાસા,’ ‘કાગજ કે ફૂલ,’ ‘સાહેબ, બીબી ઔર ગુલામ,’ ‘ગાઈડ’ અને ‘નીલ કમલ’ જેવી યાદગાર ફિલ્મોની સ્ટારને તેની સમકાલીન એક્ટ્રેસ *આશા પારેખ* (74) અને *હેલન* (81) સાથે ખાસ બહેનપણાં છે.

ત્રણે અવારનવાર રખડવા ઉપાડી જાય.

સિનેમા જોવા જાય. ખાવા-પીવા માટે ભેગાં થાય.

*એકલા હશો તો તુટી જશો.*

*પેલી લાકડાની ભારી જેવુ.*

*સંયુક્ત હશો તો જલદી નહિ તુટો!*

*Like minded* લોકો સાથે જીવવાનો આગ્રહ જરૂરી છે.

*આ મસ્ત જીવન માટે શારીરિક અને આર્થિક તંદુરસ્તી એ પાયાની શર્ત છે.*

*બાકી ઘડપણ એ દયા નથી, વૈભવ છે!*

ઇશ્વરે આપેલી ઉમદા તક છે.

જે તમે તમારા વ્યસ્ત જીવનમા નહિ કરી શક્યા, *ન પામી શક્યા તે બધુ જ ઘડપણમાં મેળવવાની સુવર્ણ તક છે.!*

હમણાં થોડા દિવસ પહેલાં ટ્વિંકલ ખન્નાએ વહીદા રહેમાન સાથે એક નાનકડો ઈન્ટરવ્યુ સોશ્યલ મીડિયા પર પોસ્ટ કર્યો હતો.

એમાં ટ્વિંકલે પૂછ્યું હતું કે-

“હવે જીવનમાં શું કરવાનું બાકી છે?”

ત્યારે વહીદાએ આંખનું મટકું માર્યા વગર કહ્યું હતું, *સ્કૂબા ડાઈવિંગ!!*

ટ્વિંકલ સ્તબ્ધ થઇ ગઈ!

“૮૧ વર્ષની ઉંમરે સ્કુબા ડાઈવિંગ કરવું છે?”

“તો શું થયું?”

વહીદાએ વળતો સવાલ કર્યો.

“હું તંદુરસ્ત હોઉં, તો હું એ પણ કરી જ શકું.”

*”તો શું થયું?”*

તેમાં ઢળતી ઉંમરે કેવી રીતે વ્યસ્ત અને સકારાત્મક જીવાય, તેનો મંત્ર છુપાયેલો છે.

*શિક્ષણનો અર્થ જ થાય શીખવું!*

તમે કોઇની પણ સારપના એકલવ્ય થઈ જ શકો!

*તમે જ તમારા ગુરુ.*

*તમારુ જીવન જ તમારૂ ગુરુર!*

છેલ્લે..

*મારે મારા અરમાનોને મારી મરવું નથી.*

*કોઇ મને દોરવે, કોઇ મને જીવાડે*

*એમ મારે જીવવું નથી.*

*મારુ જીવન, મારી ઇચ્છપુર્તિ સાથે*

*મસ્ત જાય અને અસ્ત થાય.*

*બસ એજ પ્રાર્થના, આ જ મારો મોક્ષ!!!

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ચલ મન મુંબઈ નગરી/દીપક મહેતા

ચલ મન મુંબઈ નગરી


ત્રીજી દુકાને એક પીંજારો બેઠો, પીંજારો સીવે રજાઈ
હરજી દરજી, હરજી દરજી, સાંભળ મારી અરજી
રંગબેરંગી રંગ નથી, હું દાતણ છું
‘આપણ હ્યાં ના પા હિ લા ત કા ?’ આજે પણ દૂરદર્શનની સહ્યા દ્રી ચેનલ પર આવી જાહેરા તો જો વા મળે છે. ખો વા યેલી વ્યક્તિ નો ફો ટો અને તેને વિ શેની થો ડી મા હિ તી પણ સા થે હો ય. આજે વા ત કરવી છે – ના , ખો વા યેલી , ગુમશુદા વ્યક્તિ ઓની નહિ , પણ કેટલા ક વિ સરા યેલા વ્યવસા યો ની . આજથી ૭૫-૮૦ વરસ પહેલાં મુંબઈના મધ્યમ વર્ગની સવા ર મો ટે ભા ગે પડતી દા તણ સા થે. હા , બા ળકો મા ટે ઘણાં ઘરો માં ટૂથપેસ્ટ આવી ગઈ હતી , પણ ટૂથબ્રશ નહિ . થો ડી ટૂથપેસ્ટ એક આંગળી ના ટેરવા પર લઈને તેને દાં ત પર ઘસવા ની . પણ મો ટેરાં તો વા પરે દા તણ. શા ક લેવા જાય ત્યા રે ગૃહિ ણી સા થો સા થ દા તણ પણ લેતી આવે. આ દા તણ વેચના રી બા ઈઓ મો ટે ભા ગે વા ઘરી કો મની . બપો ર પડ્યે દા તણનો મો ટો ભા રો મા થે મૂકી ને બજારમાં આવે.વે જૂની ચા દર કે સા ડી પા થરી તેના પર ભા રો મૂકી ને ખો લે. જાડી -પા તળી , ના ની -મો ટી સો ટી ઓ અલગ કરી દરેકરેનો ભા વ ઠરા વે. લેવા આવના ર ઘરા ક રો જના ઓળખી તા હો ય તો ય ભા વ અને ‘ક્વો લિ ટી ’ અંગે પહેલાં થો ડી રકઝક થા ય. ઘણાં ખરાં બૈરાં ઉભડક બેસી ને મો તી વી ણતાં હો ય તેમ દા તણ પસંદ કરે.રે પછી દા તણવા ળી ધા રદા ર સૂડી થી દા તણના એકસરખી લંબા ઈના ટુકડા કરી તેને કા ચા દો રા થી બાં ધી આપે.પે આખો સો દો બે-ચા ર આના નો હો ય, પણ જાણે લા ખ્ખો રૂપિ યા નો હો ય તેવી રી તે બંને પક્ષે પા ર પડે. ઘરનાં જેટજેલાં જણ દા તણ વા પરતાં હો ય તેટલા દા તણના કટકા કરી ને રા ત્રે સૂતાં પહેલાં વહુઆરુ તાં બા ના કળશા માં પા ણી માં પલા ળી દે. સવા રે પહેલું કા મ દા તણ કરવા નું. વહુઆરુએ તો સૌ થી પહેલાં જ જાગવા નું હો ય. ઘરનાં ગલઢેરાં મા ટે દા તણનો એક છેડો દસ્તા થી કે ચટણી વા ટવા ના પથ્થરથી ટી પી ને નરમ કરી ને મૂકે. એક પછી એક જેમજે ઘરનાં મા ણસ ઊઠતાં જાય તેમ પહેલું કા મ દા તણ કરવા નું, કો ગળા કરવા નું. કો ગળા નો બને એટલો મો ટો અવા જ કરવા નો . દાં ત સફા ઈ થઈ જાય એટલે દા તણની બે ફા ડ કરવા ની અને એકનો ઉપયો ગ ઓળિ યા કે જીભિ યા તરી કે કરવા નો . જો કે, આ દા તણનો રિ વા જ મો ટે ભા ગે ગુજગુ રા તી ઘરો માં જ જો વા મળતો . આ લખના ર જિં દગી નાં પહેલાં ૩૨ વરસ ગિ રગા મમાં રહ્યો ત્યા રે ત્યાં દા તણવા ળી ભા ગ્યે જ જો વા મળતી . મરા ઠી ઘરો નો રિ વા જ દંતમંજમં ન વા પરવા નો . એ દંતમંજમં ન ત્રણ રંગનાં : લા લ, કા ળો , સફેદ, કા ચની બા ટલી માં . દા તણને લગતું એક જો ડકણું કા ચું-પા કું યા દ છે: રંગબેરંગી રંગ નથી , હું દા તણ છું, લચકી લું કો ઇ અંગ નથી , હું દા તણ છું. આગળથી પકડો કે પા છળથી પકડો , પકડવા ના કો ઇ ઢંગ નથી , હું દા તણ છું. * * * ત્રી જી દુકા ને એક પીં જાપીં રો બેઠો , પીં જાપીં રો સી વે રજાઈ, બખિ યે આવી ને એક બેઠું પતંગિ યું, સૂયા માં વા ગી શરણા ઈ. આપણા મો ટા ગજાના કવિ વિ નો દ જો શી ની આ પંક્તિ માં જે પીં જાપીં રો બેઠો છે, તે મુંબઈમાં થી તો લગભગ ઊઠી ગયો છે. એક જમા ના માં મો ટા ભા ગનાં મધ્યમ વર્ગનાં ઘરો માં ત્રણ-ચા ર વરસે પીં જાપીં રો બેસા ડતા . ઘણા ખરા મુસ્લિ મ બિ રા દરી ના . પણ એ વા ત કો ઈને ખટકે નહિ . જેનાંજે નાં કા મ તે જે કરે.રે એ વખતે ગા દલાં , ઓશિ કાં , રજાઈ, બધું કા પૂસ કહેતાં કો ટનનું. વપરા ઈ વપરા ઈને દબા ઈ જાય અને થો ડી વા સ પણ આવે. એટલે નક્કી થા ય ગા દલાં ‘ભરા વવા નું.’ ઘણી વા ર કુટુંબનાં સભ્યો ની સંખ્યા વધી હો ય તો વધા રે ગા દલાં જો ઈએ. ત્યા રે પહેલાં તો બજારમાં થી ખા સ ગા દલાં મા ટેના જાડા કપડા નો તા કો લા વવા માં આવે.વે લા લ, કા ળો , બ્રા ઉન, ડા ર્ક બ્લૂ એવા રંગની ડિ ઝા ઈનવા ળું મો ટા પના નું કા પડ. પીં જાપીં રો દર બે-બેચા ર વરસે આવતો હો વા થી ઓળખી તો . એ કા પડ લઈને દરજી પા સે ખો ળ સિ વડા વી લે. ખો ળ ચા રે બા જુથી સી વેલી હો ય, ફક્ત એક જગ્યા એ મો ઢું ખુલ્લું રા ખ્યું હો ય. પછી આવે પીં જપીં વા નો દિ વસ. મો ટે ભા ગે પુરુષ વર્ગ કા મે જાય પછી આવવા નું કહ્યું હો ય. બધાં જૂનાં ગા દલાં , ઓશિ કાં , રજાઈ, વગેરેનોરે નો ઢગલો થા ય. એ વખતે કો રો ના ની તો કો ઈએ કલ્પના પણ કરી નહો તી . પણ અ પીં જાપીં રો કા મ શરૂ કરતાં પહેલાં ના ક-મો ઢા પર કપડા નો કટકો સજ્જડ બાં ધી લે. જેથીજે થી રૂની રજકણ ના ક-મો ઢા માં જાય નહિ . પછી કા પૂસ પીં જપીં વા નું શરૂ થા ય. ઢેં ઢફ, ઢેં ઢફ, ઢેં ઢેં ઢેં ઢફ. બરફના ચો સલા જેવુંજે વું બની ગયેલું રૂ ‘સ્નો બો લ’ જેવુંજે વું બનતું જાય. એક વા ર પીં જાપીં ઈ જાય પછી બી જી વા ર પીં જેપીં .જે હવે તો એ બની જાય બા ળકૃષ્ણના હા થમાં ના મા ખણના પીં ડપીં જેવુંજે.વું એક પછી એક ખો ળમાં રૂ ભરા તું જાય. પૂરું ભરા ઈ રહે એટલે ખો ળનું ખુલ્લું મો ઢું મજબૂત જાડા દો રા થી સી વી ને બંધ. પછી એ નવા ભરા યેલા ગા દલા ને પો લી લા કડી થી ઠમઠો રવા માં આવે.વે એટલે આખું ગા દલું પો ચું પો ચું પણ સમથળ. છો કરા ઓને એના પર કૂદવા ની મજા આવે,વે પણ વડી લો રો કે. ત્યા રે પીં જાપીં રો કહે: ‘છો કૂદતા , મા રું કા મ મજબૂત કેટલું છે એની ખબર પડશે.’ દાં ડી તૂટેલા કા ચના કપમાં કડક મિ ઠ્ઠી ચા મળે તો રા જીપા ના ટેભા મો ઢા પર ખા સ્સા દેખા ઈ આવે. છેકછે ૧૭મી સદી નું તાં જોતાં જોર શૈલી નું પીં જાપીં રા નું ચિ ત્ર આજે જો વા મળે છે, એટલે આ ધંધો એટલો જૂનો તો ખરો . પણ પછી રૂનાં ગા દલાં ગયાં અને ફો મનાં આવ્યાં . ગા દલાં , ઓશિ કાં , રજાઈ બધું રેડીરેડીમેડ મળે. જાતજાતની ભા તનું કા પડ. ન વધુ પો ચું થા ય, ન વધુ કડક. આઠ-દસ વરસ તો આરા મથી વપરા ય. હવે પીં જાપીં રા ની મા થા કૂટ કો ણ કરે?રે અને હવે એવો ટા ઈમ પણ કો ને છે? ત્રણ-ચા ર જણનું ના નું કુટુંબ. ગૃહિ ણી પણ કાં નો કરી કરતી હો ય, કાં કિ ટી પા ર્ટી ઓમાં જતી હો ય. છતાં શો ધવા જાવ તો હજી ક્યાં ક પીં જાપીં રો મળી જાય ખરો . એ આવે ના નકડું ઇલેક્ટ્રિ કથી ચા લતું પો ર્ટેબલ કા ર્ડીં ગ મશી ન લઈને. ઘરઘરા ટી બો લા વી ને આખા દિ વસનુંકા મ એકા દ કલા કમાં કરી આપે. હવે પેલો ઢેં ઢફ ઢેં ઢફ, ઢેં ઢેં ઢેં ઢફ એવો અવા જ તો ભૂતકા ળ જ બની ગયો . * * *હરજી દરજી, હરજી દરજી, સાં ભળ મા રી અરજી: ભલા રે ભા ઈ, પો લકે તું ભપકો ભરજી. હા , એ જમા ના માં કાં લગનગા ળા પહેલાં , કાં દિ વા ળી પહેલાં પાં ચ-સા ત દિ વસ મા ટે દરજી ઘરે બેસા ડતા . એ વખતે આઠ-દસ જણનાં મો ટાં કુટુંબ. રેડિરેડિમેડનું ચલણ ઓછું. એટલે બધાં નાં કપડાં સી વવા નાં હો ય. પહેલાં તો કા પડ મા ર્કેટમાં થી કા પડના તા કા લવા ય. સા થે ધો તી જો ટા ને સા ડલા ની થપ્પી પણ ખરી . ભા યડા ઓ, બૈરાં ઓ અને બા ળકો ની જરૂરિ યા તો પ્રમા ણે. પછી સા રો દિ વસ જો ઈને દરજી પગથી ચલા વવા નો સંચો લા વી નેઘરે મૂકે. ઘણાં ઘરો માં એ મશી નને ના નકડો , બે પૈસા વા ળો હા ર ચડા વા ય. ઘરની દરેકરે વ્યક્તિ મા ટે શું અને કેટલું શિ વવા નું છે તેની યા દી દરજીને અપા ય. કા પડના તા કા અપા ય. દર વરસે આવતો હો ય એટલે મા પ લેવા ની જરૂર ન દરજીને જણા ય, ન કપડાં સિ વડા વના રને. છતાં ક્યા રેકરે છો કરા કે પુરુષનું મા પ લેવું પડે. પણ મા -બહેનો નું મા પ તો લેવા ય જ નહિ . ઘરમાં નવી વહુઆરુ આવી હો ય તો ય તે હરતી -ફરતી હો ય ત્યા રે ત્રાં સી નજરે જો ઈને દરજી મા પનો અંદા જ બાં ધી લે. બૈરાં ઓનાં કપડા માં ખા સ્સો આંતરસી વો રા ખે જ. જેથીજે થી ‘ટ્રા યલ’ પછી કશું ના નું-મો ટું કરવું પડે તેમ હો ય તો કરી શકા ય. હજી કપડાં ની ડિ ઝા ઈન બુક તો આવી નહો તી . એટલે દબા તે અવા જે નવી વહુઆરુ કહે: ‘અણમો લ ઘડી ’માં સુરૈયારૈ યા પહેરે છે ને, એવું પો લકું સી વજો .’ પછી જ્યા રે જ્યા રે પહેરે ત્યા રે ત્યા રે પો તા ને સુરૈયારૈ યા મા ની ને પો રસા ય. છો કરાં -રાં છો કરી એ ફક્ત સ્કૂલમાં જ યુનિ ફો ર્મ પહેરવા નો એવું નહિ . બી જાં કપડાં પણ એક જ તા કા માં થી છો કરા -છો કરી મા ટે સી વડા વ્યાં હો ય એટલે ઘરમાં ય યુનિ ફો ર્મ પહેર્યો હો ય એવું લા ગે. પછી તો કુટુંબો ના નાં ને ના નાં થતાં ગયાં .યાં રેડીરેડીમેડ કપડા નું પૂર આવ્યું. વ્યક્તિ ગત ચો ઈસને મહત્ત્વ અપા તું ગયું. અને ઘરનો દરજી ધી મે ધી મે બહા રનો બની ગયો . * * * દરજીની જેમજે દર વરસે મસા લા કૂટવા વા ળી બા ઈઓ પણ આવતી . આજ જેટજેલી નહિ , તો ય બે-ચા ર કંપની ના તૈયા ર મસા લા તો એ વખતે પણ મળતા . પણ એક તો પૂરો ભરો સો નહિ , ને બી જું થો ડા મોં ઘા મોં પડે. એટલે બજારમાં નવી સિ ઝનનો મા લ આવે ત્યા રે આખાં મરચાં , ધા ણા , જીરું, હળદરના ગાં ગડા , વગેરે જરૂર પ્રમા ણે લા વવા નાં – આખું વરસ ચા લે તેટલાં . કૂટવા વા ળી બા ઈઓ મરા ઠણ. ખડતલ. ગરમ મિ જાજની . કો ઈ જરા આડુઅવળું ભૂલમાં ય બો લે તો મણ મણની ચો પડા વે. કપા ળની વચ્ચો વચ મો ટો રૂપિ યા જેવજેડો લા લ ચાં દલો . કછો ટો વા ળી ને નવ વા રી પહેરે – લા લ, ભૂરા , લી લા જેવાજે વા ભડક રંગો ની . ઠરા વેલા દિ વસે લા કડા નું મો ટું ખાં ડણિ યું ને મૂસળ લઈને આવે.વે એક પછી એક મસા લો ખંડા તો જાય. બે બા ઈઓ સા મસા મે ઊભી રહી ને તા લબધ્ધ રી તે મૂસળના ઘાની જે ઝડી વરસા વે!વે મસા લા ભાં ગી ને ભુક્કો . પછી ખાં ડેલા મસા લા ને તેલથી મો ળવી ને કો ડી કા ચની સફેદ બરણી ઓમાં ભરી ને,ને ઢાં કણું સજ્જડ બંધ કરી ને ઉપર ચો ખ્ખા સફેદ કપડા નો કટકો બાં ધી દેવા નો . અને બરણી ઓ ગો ઠવા ઈ જાય રસો ડા ની લા કડા ની અભરા ઈઓ પર, હા રબંધ. હા , જી. આ બધું હવે તો હતું ન-હતું થઈ ગયું. પણ તેનો શો ક શો કરવો ? મા લવપતિ મુંજમું ના ટકમાં મા સ્ટર અશરફખા ન પ્રભુલા લ દ્વિ વેદી નું ગી ત ગા તા તે ગણગણ
હા, જી. આ બધું હવે તો હતું ન-હતું થઈ ગયું. પણ તેનો શોક શો કરવો? માલવપતિ
મુંજ નાટકમાં માસ્ટર અશરફખાન પ્રભુલાલ દ્વિવેદીનું ગીત ગાતા તે ગણગણતા રહેવું:
એક સરખા દિવસ સુખના, કોઈના જાતા નથી.
દીપક મહેતા

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ઋતંભરા પ્રજ્ઞા-

ગણેશને મૂળ આધાર ચક્રના સ્વામી/ઋતંભરા પ્રજ્ઞા-

 શ્રી ગણપતિજી અથર્વશીર્ષ મન-મસ્તિષ્કને શાંત રાખવાની એક અણમોલ વિદ્યા માત્ર છે જેના સહારે દુ:ખોનું તરત શમન શક્ય બને છે.મનનું એકાગ્ર થવું એટલે પરમ સર્વોત્તમ યોગ.
શ્રી ગણેશ આનંદમય, બ્રહ્મમય તથા સચ્ચિદાનંદ સ્વરૃપ છે.સત્-ચિત્ત અને આનંદ-આ ત્રણેય ગુણોથી યુક્ત ગણપતિ સત્તા,જ્ઞાન અને સુખના રક્ષક છે.‘અકાર’ એ ગણેશજીનાં ચરણ છે, ‘ઉ’ એ વિશાળ ઉદર છે અને ‘મકાર’ એ મસ્તકનું મહામંડલ છે.પરબ્રહ્મ પરમાત્મા શ્રી ગણેશજી વિશ્વવ્યાપી છે.ગણેશ શબ્દમાં ‘ગકાર’ એ જગત રૃપ છે, ‘ણકાર’ એ બ્રહ્મવાચક છે. ઁકાર એ ભૂત, ભવિષ્ય તથા વર્તમાનનો દ્યોતક છે. આવી રીતે શ્રી ગણપતિ અથર્વશીર્ષ, ઁકાર અને ગણપતિ એ બંને એક જ તત્ત્વ કહેવાય છે.
શ્રી ગણપતિ અથર્વશીર્ષ એ મુખ્ય પગથિયું છે, કેમ કે તે ઉપનિષદોનો સારાંશ છે.અથર્વશીર્ષ શબ્દમાં અ + થર્વ + શીર્ષ આ શબ્દોનો સમાવેશ છે. ‘અ’ અર્થાત્ ‘અભાવ’, ‘થર્વ’ અર્થાત્ ચંચળ અને ‘શીર્ષ’ અર્થાત્ મસ્તિષ્ક. ચંચળતા રહિત મસ્તિષ્ક, અર્થાત્ શાંત મસ્તિષ્ક. મસ્તિષ્કને શાંત રાખવાની વિદ્યા સ્વયં શ્રી ગણેશજીએ જ એકમાત્ર અથર્વશીર્ષમાં બતાવી છે.
અથર્વશીર્ષમાં માત્ર દસ ઋચાઓ છે. તેમાં બતાવાયું છે કે, શરીરના મૂલાધાર ચક્રમાં સ્વયં ગણેશજીનો નિવાસ છે. મૂલાધાર ચક્ર શરીરમાં ગુદા પાસે છે. મૂલાધાર ચક્ર આત્માનું પણ સ્થાન છે જે ઁકારમય છે. અહીંયાં પ્રણવ અર્થાત્ ઁકાર સ્વરૃપ ગણેશજી વિરાજમાન છે. મૂલાધાર ચક્રમાં ધ્યાનની સ્થિતિ જરૃરી હોય છે જેનાથી મન શાંત રહે છે.અમેરિકામાં લંબોદરની ર્મૂિતઓ ભારતીય ગણેશજી જેવી જ છે.
અથર્વશીર્ષનો સાર છે- ‘ગં ગણપતયે નમ: ।’ તેનો નિત્ય પાઠ કરવો જોઈએ.
ગણેશને કુંડલિનીના મૂળ આધાર ચક્રના સ્વામી માનવામાં આવ્યા છે. મૂલાધાર ચક્રને પૃથ્વી તત્ત્વનું નિરુપક કહેવામાં આવે છે જેને પીતવર્ણના વર્ગાકાર અને લં બીજમંત્રથી સમજવામાં આવે છે. આ વર્ગાકારની ચારે બાજુ પત્તા છે. તેની અંદર બીજમંત્રથી નીચે શિવલિંગનો વાસ હોય છે. દરેક બીજમંત્રનું એક વાહન હોય છે અને લં નું વાહન છે હાથી.
અથર્વશીર્ષ
પ્રણમ્ય શિરસા દેવં ગૌરીપુત્ર વિનાયકમ્ ।
ભક્તાવાસં સ્મરેન્નિત્યં આયુઃ કામાર્થ સિદ્ધયે ।।
પ્રથમં વક્રતુંડં ચ હ્યોક દંતમ્ દ્વિતીયકમ્ ।
તૃતીયં કૃષ્ણ પિંગાક્ષં ગજવક્ત્રં ચતુર્થકમ્ ।।
લંબોદરં પંચમં ચ ષષ્ઠં વિકટ મેવ ચ ।
સપંતમં વિઘ્નરાજ ચ ધૂમ્રવર્ણ તથાષ્ટકમ્ ।।
નવમ્ ભાલચંદ્રં ચ દશનં તુ વિનાયકમ્ ।
એકાદશં ગણપતિં દ્વાદસં તુ ગજાનનમ્ ।।
દ્વાદશૈતાનિ નામાનિ ત્રિ સંધ્યં યઃ પઠેન્નરઃ ।
ન ચ વિધ્ન ભયં તસ્ય સર્વ સિદ્ધિ કરંપરમ્ ।।
દારિદ્રયં ભયં કિંચિત્ નારાણાં ચ ન પશ્યતિ ।
અભયં કર મિષ્ટાન્નં નારાણાં પાપનાશનમ્ ।।
વિદ્યાર્થી લભતે વિદ્યામ્ ધનાર્થી લભતેધનમ્ ।
ઇચ્છા કામ સ્તુ કામાર્થી મોક્ષાર્થી લભતેગતિમ્ ।।
ઇદં સ્તોત્રં ગણપતેઃ ષણ્માસાન વરં લભેત્ ।
બ્રાહ્મણાનાં ભોજયિત્વાષ્યૈ તતો વિદ્યાંપ્રયચ્છતિ ।।
સંવત્સરેણ સિદ્ધિર્વૈ ભલેન્નાસ્ત્યત્ર સંશય ।
સંદેહો નાડત્ર કર્તવ્યો નાનયશા શિવભાષિતમ્ ।।
મૂલાધાર ચક્ર જાગૃત થતાં આ દિવ્યશક્તિ ઊર્ધ્વગામી બને છે, જેને આપણે કુંડલિની જાગરણ કહીએ છીએ. મૂલાધાર ચક્રમાં નિવાસ કરતી દિવ્ય શક્તિ કુંડલિની જાગૃત થતાં, અન્ય ચક્રોમાં પણ તેનો પ્રવાહ પહોંચે છે અને તે તમામ સ્વયં જાગૃત થાય છે.આ કુંડલિની શક્તિ ઊર્ધ્વગમન કરતાં જ્યારે ઉપરની દિશામાં વહન કરવા માંડે છે ત્યારે વચ્ચે આવેલા અધોમુખ ચક્રો ઊર્ધ્વમુખ થઈ જાય છે. જ્યારે આ શક્તિ આજ્ઞાચક્ર સુધી પહોંચે છે ત્યારે તમામ વૃત્તિઓનો નિરોધ થતાં સંપ્રજ્ઞાત સમાધિની દશા પ્રાપ્ત થાય છે અને તે જ્યારે સહસ્ત્રાધાર ચક્ર સુધી પહોંચે છે ત્યારે સાધકની તમામ વૃત્તિઓનો નિરોધ થાય છે અને સાધક અસંપ્રજ્ઞાત સમાધિની ઉચ્ચતમ દશા પ્રાપ્ત કરે છે. આ અવસ્થામાં આત્મા-ચિત્તમાં સંન્નિહિત દિવ્ય જ્ઞાનલોકમાં પ્રાગટ્ય પામે છે, આ સ્થિતિને ‘ઋતંભરા પ્રજ્ઞા’ કહેવામાં આવે છે. આ દશાની પ્રાપ્તિ થતાં સાધકને પૂર્ણ સત્વનું જ્ઞાન થાય છે અને અંતે તેને નિર્બીજ સમાધિનો અસીમ અને અનંત આનંદ પ્રાપ્ત થાય છે. આ જ યોગની ચરમસીમા ઉચ્ચતમ અવસ્થા છે. આ અવસ્થાએ પહોંચતાં સંસ્કારરૂપી વાસનાઓનો પણ નાશ થાય છે અને તેમ થતાં સાધક જન્મમરણના ચક્કરમાંથી મુક્ત થઈ વિશ્વની પરમશક્તિમાં લીન થઈ શાશ્વત આનંદ પ્રાપ્ત કરે છે.
ચંદ્ર પૃથ્વીનો ઉપગ્રહ છે. ગતિમાન ગ્રહ છે. તેનો સંબંધ મન સાથે જોડાયેલો છે. તે મનનો કારક ગ્રહ છે. ચંદ્રમા માતા, મન, બુદ્ધિ, રસ, પ્રસન્નતા, પૃથ્વી, ધન, સફેદવસ્તુ, ભાવુકતાનો કારક છે. ચંદ્ર દ્વારા મુખ્યત્વે માનસિક પીડા આવે છે.
કોઈક જગ્યાએ વાંચ્યા પ્રમાણે-મન સાથે સંકળાયેલ ૫-એચટી દરેક ભાગમાં હોય છે પણ શ્રી ગણેશનાં સ્થાનમાં વધુ હોય છે.

बिना तर्क किये और बिना अनुमान (inference) के ही ज्ञान 

प्राप्त करने की क्षमता अन्तःप्रज्ञा (Intuition) कहलाती है।

  તત્પરં પુરૂષખ્યાતેર્ગુણવૈતૃષ્ણયમ

                तत्परं पुरूषख्यातेर्गुणवैतृष्ण्यम

              આત્મજ્ઞાનથી કુદરતના અસ્તિત્વ વિશે

              જાણવા ઉત્કંઠા રહેતી નથી. એ શહુથી

             ઉત્તમ અનાસક્તિ છે.

             અનાસક્તિ એ સ્વાર્થ વૃત્તિ નથી. આત્માની

              પહેચાન એટલે અહંકાર અને ‘હું’ પણાનો ત્યાગ.

  વિતર્કવિચારાનન્દાસ્મિતાનુગમાત સમ્પ્રજ્ઞાતઃ

                 वितर्कविचार्नन्दास्मितानुगमात सम्प्रज्ञातः

                 એકજ પદાર્થ ઉપર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવાથી

             ચાર તબક્કામાંથી પસાર થાય છે પરીક્ષા,

             વિવેક,આનંદ્થી ભપૂર શાતિ અને સ્વ્પ્રત્યે

             સજાગતા.

  વિરામપ્રત્યાભ્યાસપૂર્વઃ સંસ્કારશેષઃ અન્યઃ

                 विरामप्रत्याभ्यासपूर्वः संस्कारशेषः अन्यः

                   એકગ્રતાની અન્ય પધ્ધતિ છે જેમા અંતર

                  કોઈ પદાર્થ ઉપર કેંન્દ્રિત હોતું નથી.

               માત્ર અંતરના કોઇ ખૂણે તેની છાપ સંઘરાયેલી

              હોવાથી શેકાલા બી સમાન.  જેની સતત હાજરી

              મનના તરંગોમા અનાસ્ક્ત રીતે સંતાયેલી જણાય.

                  પ્રકૃતિથી પર તેનું અસ્તિત્વ હોય. આ છે યોગનો

              આખરી તબક્કો. જન્મો જનમ તે સંસ્કાર માનવમા

               રહેલા જણાય છે.જ્યારે આ સંસ્કાર સમાપ્ત થાય

                પછી જનમ લેવો પડતો નથી. આ સંસ્કાર એટલે

               આપણા પૂર્વ “કર્મો”.

 ભવ-પ્રત્યયો વિદેહ- પ્રકૃતિલયાનામ

                 भव-प्रत्ययो विदेह-प्रकृतिलयानाम

                  જ્યારે આવું કેન્દ્રિયકરણ અનાસક્તિ

               અને અજ્ઞાન સાથે સંકળાયેલું હોતું નથી

                ત્યારે જનમ અને મરણથી પર થઈ

                કુદરતમા વિલિન થઈ જાય છે. મન

            અને દર્પ ઉપરનો સંયમ કુદરત સાથે

            ઐક્યતા અર્પણ કરે છે. આત્મા સાથેનું

            મિલન જ મોક્ષ નું કારણ છે,

  શ્રધ્ધા-વીર્ય-સ્મૃતિ-સમાધિ-પ્રજ્ઞા-પૂર્વક

                  ઇતરેષામ  

                 श्रध्धा-वीर्य-स्मृति-समाधि-प्रज्ञा-पूर्वक

                  इतरेषाम

                   એકાગ્રતાથી   આધ્યાત્મિકતામાં સંપૂર્ણાતા

                  શ્રધ્ધા,શક્તિ,યાદદાસ્ત, ,પ્રજ્ઞા અને 

                  તેજસ્વીતા  દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે.  

                      શ્રધ્ધાળસપણાનો અભાવ, જેનાથી

                   જીવનમા માર્ગ દર્શન પ્રાપ્ત થાય.

                   પ્રજ્ઞા અને તેજસ્વિતા વધે એટ્લે અંધ વિશ્વાસ નહી. શક્તિ

                   એટલે આ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

તાયફો / પરેશ વ્યાસ

તાયફો શબ્દ આમ તો તવાયફ ઉર્ફે નાચગાન કરતી સ્ત્રી પરથી આવ્યો છે પણ ખોટા ખર્ચ માટે આ શબ્દ હવે છાપાળો થઈ ગયો છે.

બજેટ

વરસની શરૂઆતમાં મા રજૂ કરી શકે છે

ઘરનું ખુશીભર્યું અંદાજપત્ર  

કારણ કે

વધેલા શાકમાંથી સ્વાદિષ્ટ મુઠીયા,

લગ્ન વખતની સાડીમાંથી

બ્રાન્ડેડને પણ ટક્કર મારે એવું

પિન્કીનું યુનિક પાર્ટીગાઉન, ઘસાયેલ ટોવેલમાંથી આકર્ષક પગ લુછણિયું કે

પગની લંબાઈ મુજબ કપડું જોડી

સુંદર ચાદર બનાવવામાં એ માહિર છે.

વળી, આકસ્મિક ખર્ચા કે આવકની પણ જાણતલ ખરી!

-યામિની વ્યાસ

*શૂસ્ટ્રિંગ બજેટ: થોડા હૈ… આત્મનિર્ભર ભારતનું બજેટ રજૂ થયું. નવાં શબ્દો મળ્યા: ફિસ્કલ રૅક્ટિટ્યૂડ (રાજવિત્તીય સરળતા), એસેટ મોનાટાઈઝેશન (અસ્ક્યામત મુદ્રીકરણ), કોસ્ટ હેડવિન્ડ્સ (ખર્ચની વિપરીત પરિસ્થિતિ),વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ (યથાર્થ અંકીય અસ્ક્યામત), ફિસ્કલ પ્રુડન્સ (રાજવીત્તીય દૂરદર્શિતા). વિરોધ પક્ષે ટીકા કરી કે આ ઝીરો સમ (શૂન્ય સંક્ષેપ) બજેટ કે નથિંગ (કશું નહીં) બજેટ છે. ટીવી ચેનલ ચર્ચામાં બે શબ્દો આવ્યા. આ બજેટ ગેમચેન્જર (ખેલપરિવર્તક) છે કે સ્ટેટસક્વો (અપરિવર્તક) બજેટ? ઓહો! કેટલાં બધાં શબ્દો.. બજેટ જેમ આંકડાની માયાજાળ હોય છે એમ શબ્દોની પણ માયાજાળ હોય છે! આમ ઝટ ન સમજાય. કહે છે કે પૈસો એ હાથનો મેલ છે પણ દરેક જણ આ મેલ સાથે મેળ પાડવા તલપાપડ હોય છે. અને આમ પણ બજેટથી કશો ફેર પડતો નથી, ઊલટાની ચિંતા વધે છે અને સમજાતું ય નથી કે આ બધું છે શું? આજે આત્મનિર્ભર આમ આદમી (સેલ્ફરીલાયન્ટ મેંગોમેન)ની રોજબરોજની સ્થિતિ દર્શાવે એવા એક મુહાવરાની વાત કરવી છે. ઓન શૂસ્ટ્રિંગ બજેટ (On Shoestring Budget). ‘બજેટ’ શબ્દ મૂળ લેટિન શબ્દ બલ્ગા પરથી આવ્યો છે. ‘બલ્ગા’ એટલે ચામડાં કે કૅન્વાસનો થેલો. એના પરથી ‘બૉગ’ એટલે પાકીટ કે બટવો. આવશ્યક કે ઉપલબ્ધ નાણાં અથવા આવક અને ખર્ચનું અંદાજપત્ર-નાં આધુનિક અર્થમાં આ શબ્દ ઇંગ્લિશ ભાષામાં સને ૧૭૩૩થી ચલણમાં આવ્યો છે. નાણામંત્રી પોતાનો હિસાબ પાકીટમાં રાખીને લઈ જતા હતા, એને કહેવાય બજેટ. ‘શૂસ્ટ્રિંગ’નો શાબ્દિક અર્થ તો સાદો છે. બૂટની દોરી. ગુજરાતી લેક્સિકોનમાં જો કે ‘શૂસ્ટ્રિંગ’નો એક બીજો અર્થ પણ છે. શૂસ્ટ્રિંગ એટલે થોડાક કે અપૂરતા પૈસા. તો ચાલો એ જોઈએ કે બૂટની દોરી અને થોડાક પૈસાને શું સંબંધ છે? મેરિયમ વેબ્સ્ટર ડિક્સનરીમાં એની નોંધ છે. એક એવો ય જમાનો હતો જ્યારે ધર્મપ્રચારકોને પ્રવાસ કરવો પડતો હતો. કશું ય ઓનલાઈન નહોતું. ધાર્મિક ટીવી ચેનલ્સ પણ નહોતી. લો બોલો! એટલે ધર્મ પ્રચારાર્થાય પગપાળા યાત્રા યુગે યુગે- કરવી પડતી હતી. આ માટે થોડો ઘણો ખર્ચ પણ થતો. તે વખતે કેશલેશ ટ્રાન્સેક્શન તો હતું નહીં. પેટીએમ કે ગૂગલ પે કે ફોન પે.. કશું જ નહીં! (ઓહો!) એટલે તેઓ ધર્મ પ્રચાર ઉપરાંત પોતાની સાથે રાખેલી નાની નાની ચીજવસ્તુઓ વેચતા. જેમ કે સોય, પવાલું કે પછી બૂટની દોરી. તે વખતે એમેઝોન કે ફ્લિપકાર્ટ પણ નહોતા. લો બોલો! અને એટલે સામાન્ય લોકો આવી નાની નાની ચીજવસ્તુઓ આવા પ્રવાસી ધર્મ પ્રચારકો પાસેથી ખરીદતા. અને આમ પગપાળાં પ્રચારકને સામાન્ય આવક થતી અને એટલે એનું ગુજરાન ચાલી જતું. આવક ક્યાંથી થઈ? તો કે બૂટની દોરી વેચવાથી. એટલે તેઓ શૂસ્ટ્રિંગ બજેટ પર છે, એવું કહેવાયું. શૂસ્ટ્રિંગ એટલે નાની રકમ, થોડોક પૈસો. અને બજેટ એટલે.. બજેટ એટલે બટવો- એ તો આપણે જાણીએ જ છીએ. શૂસ્ટ્રિંગ એટલે ઓછો પૈસો. પણ કેટલો ઓછો? દાખલા તરીકે મારે મારી ઓફિસ બનાવવી છે. મારી ઈચ્છા તો છે મોકાની જગ્યાએ એક આલીશાન કોમર્શિયલ કોમ્પ્લેક્સમાં મારી ઓફિસ હોય. પણ એના માટે મારી પાસે પૈસો નથી. એટલે પછી હું મારા ઘરમાં જ, એક નાનકડા ઓરડામાં મારી ઓફિસ શરૂ કરું કારણ કે… આઈ એમ ઓન અ શૂસ્ટ્રિંગ બજેટ. બૂટની દોરી જેવા મારા ફાઈનાન્સિયલ રીસોર્સિસ છે. આમ અપૂરતા પણ આમ જો તાણીને બાંધો તો બૂટ બંધાઈ તો જાય. પગનો જે ભાગ ખુલ્લો રહી ગયો એ બંધ તો થઈ જાય. દોરી કેવી રીતે બાંધવી એની કલા મારે અલબત્ત શીખી લેવી પડે. વેડફાટ અટકાવવો પડે, કરકસર કરવી પડે, પેટે પાટા બાંધવા પડે.. ના, છેક એવું તો નહીં પણ ખાણીપીણી, ખાસ કરીને પીણી-નો ત્યાગ જરૂરી છે. બિનજરૂરી દેખાડા આપણને ખાડામાં નાંખી દેય. તાયફો શબ્દ આમ તો તવાયફ ઉર્ફે નાચગાન કરતી સ્ત્રી પરથી આવ્યો છે પણ ખોટા ખર્ચ માટે આ શબ્દ હવે છાપાળો થઈ ગયો છે. શૂસ્ટ્રિંગ બજેટ પર હોઈએ ત્યારે તાયફા શીદને કરવા? સરકાર હોય કે રૈયત, દોરી એવડો બૂટ રાખવો.. ફરવા જવું છે? વૈભવી હોટલ્સમાં રહેવું જરૂરી નથી. કુદરતનું સાંનિધ્ય, મિત્રોનો સંગાથ હોય તો શૂસ્ટ્રિંગ બજેટમાં, યૂથ હોસ્ટેલ કે ટેન્ટમાં પણ ટનાટન જગ ઘૂમિયા થઈ શકે. ફેશનનું પણ એવું છે. શૂસ્ટ્રિંગ બજેટમાં પણ ફેશન થઈ શકે. થોડી મહેનત કરવી પડે. સેલ, ડિસ્કાઉન્ટ.. પૈસા ઓછા ખર્ચાય અને સ્ટાઇલિશ પણ દેખાઈ શકીએ. સોળ શણગાર એટલે? ભગવદ્ગોમંડલ અનુસાર સોળ શણગાર એટલે મંજન, હાર, તંબોળ, અરગજા (પીળું અત્તર)નો રોળ, શીશફલ, રત્નરાખડી, ચુન્ની, ગોફણો, માળા ગળુબંધ (ગળામાં પહેરવાનું ઘરેણું), મુકતાહાર, કંકણ, ચૂડા, નેપુર, અણવટ, વીછુવા અને ઝાંઝર. શૂસ્ટ્રિંગ બજેટ ઉપર હોઈએ તો સોળ શું કામ? આઠ નવ શણગારથી ય ચાલી જાય. જે આપણને ઓળખે છે એ તો ઓળખે જ છે અને જે નથી ઓળખતા એને બતાવીને કામ શું છે? હેં ને? અને ખરીદી.. આમ તો ખરીદી એ મેન્ટલ ડીપ્રેશનનો ઈલાજ છે પણ શૂસ્ટ્રિંગ બજેટ હોય તો ખરીદી ન કરીએ તો ય ચાલી જાય. આમ પણ આપણે ખરીદેલી વસ્તુઓ પૈકી અડધી વસ્તુઓ બિનજરૂરી જ હોય છે. અને હા, પ્રેમ અને લગ્ન પણ શૂસ્ટ્રિંગ બજેટમાં થઈ જ શકે. થોડા થોડા પ્રેમ સાથે થોડી થોડી સમજણ જરૂરી છે. બે જણ વચ્ચે સમજણ હોય એટલે ઝટ જાઓ ચંદનહાર લાવો-વાળી ડીમાન્ડ ન થાય. માંડ માંડ બે છેડા ભેગા થતાં હોય ત્યાં.. અને ચંદનહાર એટલે ચંદનનાં લાકડાનો હાર સમજવો નહીં. અહીં મૂળ શબ્દ ચંદ્રહાર છે અને આ નકશીદાર સોનાનું ઘરેણું છે. મોંઘું દાટ. આપણો દાટ વાળી નાંખે! પણ શૂસ્ટ્રિંગ બજેટમાં લાલ ચંદનનો હાર પણ ચાલી જાય.. તેરી ઝલક અશરફી શ્રીવલ્લી.. અહીં તો પ્રિયતમાની ઝલક જ સોનાની ગીની જેવી છે, પુષ્પા..! મારી અને નિર્મલા તાઈની મુશ્કેલી સરખી છે. પૈસા નથી. એક સાંધીએ તો તેર તો નહીં પણ ત્રણ ચાર તો તૂટે જ છે. પણ હું મારી બૂટની દોરીને ગાંઠ મારીને ચલાવી લઉં છું. પગ સલામત તો પગરખાં બહોત! શબ્દશેષ: “બજેટ સત્ર: એક એવી નિર્ણયાત્મક કસરત જેમાં આવકનાં સ્રોત શૂસ્ટ્રિંગ છે અને જોવાનું એ છે કે કોણ તમારી પાસે અધિકારપૂર્વક ભીખ માંગી શકે છે.” –અજ્ઞાત”

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ચલતી જાયે ઘડી/યામિની વ્યાસ 

ચલતી જાયે ઘડી
“ભઈ,આ ઘડિયાળ મુંગી થઈ ગઈ છે એને બોલતી કરને.”
“હા, દાદાજી, બસ હમણાં કોલેજ જાઉં છું.આવતાં સેલ લેતો આવીશ.”
“અરે સેલનું આખું પેકેટજ લાવી મૂકી રાખજે, તને ખબર છેને પપ્પાજીને એક ઘડી પણ બંધ ઘડી ન ચાલે.” કૌશિકે કરણને રૂપિયા આપતા કહ્યું. પ્રભાકારભાઈ આટલી ઉંમરે આમ સ્વસ્થ પણ આંખે દગો દીધો. ઝાંખપ વળી ગઈ હતી.બહુ ટ્રીટમેન્ટ પછી પણ બહુ ઝાંખું ઝાંખું દેખાતું.
નિયમિતતા સાથે આદર્શ કહી શકાય એવું આખું જીવન જીવ્યા હતાં. ઘર અને નોકરી પ્રત્યે પૂરી નિષ્ઠા, સંઘર્ષમાં પણ ખુમારી અને હંમેશા સમયને માન આપી એકધારી ફરજ નિભાવી હતી.
પણ પ્રભાકરભાઈ નોકરીમાંથી રીટાયર્ડ થયા પછી દૈનિકજીવન થોડું બદલાયું હતું, એમાં પણ એમણે નિયમિતતા તો જાળવી જ રાખી હતી. ડાબા કાંડા પર એમની સાથીદાર ઘડિયાળ તો હોય જ. સૂઈ જાય ત્યારે પલંગની અડોઅડ રાખેલા નાના ટેબલ પર ઘડિયાળ કાઢી પટ્ટા સીધા કરી બરાબર પૂર્વ પશ્ચિમ દિશામાં ગોઠવતા. ઉઠતાંવેંત બંધ આંખે પણ લઈ શકાય. બાકી સામેની ભીંત પર તો જૂની મોટી લોલકવાળી કલાત્મક ઘડિયાળ લટકતી રહેતી, જેમાં કલાકે કે અડધો કલાકે સમય મુજબ મધુર ટકોરા પડતા ને જાણે રાતની રવરવતી શાંતિ રણઝણી ઉઠતી. દુર્ગાબા તો ટેવાયાં હતાં. ઘરના બાકીના સભ્યોના બેડરૂમ ઉપર હોવાથી બહુ વાંધો ન આવતો. કરણ-કેયાને પરીક્ષા વખતે વાંચવા ઉઠાડવાના કે કૌશિકને ઓફીસ ટૂર પર વહેલા જવા ઉઠવાનું હોય તો એલાર્મને બદલે દાદાજી જ ઘડિયાળ બની જતા.વળી આ એવી ઘડિયાળ કે ભાઈબેન ઉઠીને વાંચવા ન બેસે ત્યાં સુધી હાથ ફેરવીને વારે વારે ટપારે પણ.
આ ટીકટીક તાલે એમણે એમના જીવનનો લય ગોઠવી દીધો હતો. પોણા છએ ઉઠવાનું, ધ્યાન યોગ પ્રાણાયામ કરી અખબાર વાંચવાનું.એ સમય પર ન આવ્યું હોય તો એની પ્રતીક્ષામાં ઓટલાથી આંગણામાં એટલી ઝડપથી આંટા મારતા કે દુર્ગાબા ચા બનાવી લાવી હસતાં ટકોર કરતાં, “ચાલો,આ ચા લો. સમય પર ન વાંચો તો જાણે સમાચાર બદલાઈ જવાના હોય! જીવનને આરે આવી ગયા, આટલી રાહ તો કદી મારી ય નથી જોઈ.”
“પણ તું દૂર જ નથી ગઈ ને ક્યારેય.” બોલતા પણ ધ્યાન તો ઝાંપા પર જ રહેતું.
એમની પ્રતીક્ષાની તીવ્રતા જાણનારો પેપરવાળો છોકરો પણ સાયકલને બ્રેક મારી “સોરી દાદા, આજે મોડું થયું.” કહી સવારની ભેટ ધરતો હોય એમ સ્મિત સાથે એમના હાથમાં જ અખબાર મુકતો ને એમને હાશ થતી. હીંચકે બેસી ચા પીતા પીતા પરીક્ષા આપવાના હોય એટલા ધ્યાનપૂર્વક આખાં પેપરનો ખૂણેખૂણો વાંચતાં. ને દુર્ગાબાને રસ પડે એવી ખબર એમને સંભળાવતા પણ ખરાં. દુર્ગાબાને પણ પ્રભાકર દાદાની જેમ રોજના કામમાં પેલી ટીકટીક સાથે તાલ મેળવતાં ફાવી ગયું હતું. આગણું છાંટી નાનો સાથિયો પૂરતાં. ને પંખીઓને ચણ નાંખતાં. થોડીવારમાં તો ચહેકાટથી સવાર ગુંજી ઉઠતી.
“જુઓ બેટા, સૂરજ એના સમયે ઊગે જ, ફૂલો ખીલે જ,ઋતુઓ એની..”
“ટીકટીક પ્રમાણે બદલાય, દાદાજી મને ખબર છે, તમે આમજ કહેશો.” બ્રશ કરતી કરતી પંખીઓ જોવા આવેલી કેયા વાક્ય પૂરું કરતી.
દાદાજીની સવાર, બપોર કે સાંજ આ રીતે જ પડતી.સમય પર જમવાનું, દવા લેવી, ચા પીવી, રેડિયો પર સમાચાર સાંભળવા,મિત્રોને મળવું, ટીવી પર મેચ કે ગમતા કાર્યક્રમો માણવા.બેન્ક,પોસ્ટ,ખરીદી જેવા નાનામોટા કામ પતાવવા.ઘરમાં કોઈને કંઈ પણ કામ હોય યાદ દેવડાવા માટે એઓ દાદાજીને કહી રાખતા. અરે દૂર રહેતી દીકરીને પણ ફોન કરીને પણ પૂછી લેતા.
દર રવિવારે એમની પ્રિય લોલકવાળી ઘડિયાળ ખોલી, અંદરની મશીનરી કાઢી કેરોસીનમાં બોળી સાફ કરી ફરી સ્ક્રુ લગાડતા.ત્યારે કોઈ એમને ખલેલ પહોંચાડતું નહીં.પણ જ્યારથી આંખે ઝીણું જોવાની તકલીફ થઈ ત્યારે કૌશિક કે કરણની મદદ લેતા.
હવે તો આંખ સાવ જ ગઈ.એની સાથે એ લોલકવાળી ઘડિયાળ પર રિસાઈ.સાવ આંખની નજીક લાવી જુએ તો જરાતરા ઝાંખું દેખાય બાકી તો ધોળુંધબ. ટકોરા બંધ થવાથી એમની અકળામણ વધી.કૌશિકે બહાર રીપેર પણ કરાવ્યું પણ થોડાં વખતમાં બંધ થઈ જતી.એટલે બીજા રૂમની સેલવાળી વોલકલોક એમના રૂમમાં ટીંગાડી.એનો સેલ પતી ગયો ને ટીકટીક બંધ થઈ.બીજા અવાજો વચ્ચે એમને આ અવાજ પરખાતો.
કરણ કોલેજથી આવતા સેલ લેતો આવ્યો ને ફરી એ ધબકવા લાગી.
દાદાજી ખુશ થયા,”જો,ભઇ આની પણ અમને વસ્તી લાગે, તમે જાવ તમારા કામે.”
ને બીજે જ દિવસે એમની નેવુમી બર્થડે હતી.કરણ,કેયા અને દીકરીની દીકરી શ્રેયા દાદાજી માટે સરપ્રાઈઝ ગિફ્ટ લઈ આવ્યા.”ચાલો દાદાજી પહેલા કેક કટ કરો.”સાથે જ ધૂન વગાડી,’ટીકટીક ટીકટીક,ટીકટીક ટીકટીક ચલતી જાયે ઘડી કલ, આજ, કલ ઓર કલ કી પલ પર જુડતી જાયે ઘડી…’ ને બાર ટકોરા પડ્યા. દાદાજી કાનથી સાંભળતા અને જોતા પણ રહ્યા.અને ઘડિયાળને હાથ ફેરવી કહ્યું, “આ બેટા, સીટીંગ રૂમમાં લટકાવી દો તમારે માટે, મને સંભળાશે.” અને એ રાત્રે જ વિદાય લીધી સમયસર.

યામિની વ્યાસ 

Leave a comment

Filed under Uncategorized

કન્ટેમ્પ્ટ /

તમને કન્ટેમ્પ્ટનો મુહાવરો છે? કન્ટેમ્પ્ટ ઓફ કોર્ટની વાત તો દૂર રહી, અમે તો કોરટકચેરીનાં નામમાત્રથી બઉ બીએ છીએ. એનાથી તો દૂર રહેલાં જ સારા. પણ ક્યારેક તો એ ચકરાવામાં આવી જ જવાય. અને પછી એ.. એ.. એ.. ફસાં. પછી તો વકીલો દલીલો કરે. પછી ન્યાયને તોળવામાં આવે. પછી જજ સાહેબ જજમેન્ટ આપે. આખી સીસ્ટમ સાલી કોમ્પ્લીકેટેડ. ઘણી વાર તો હાર્યા કે જીત્યા ઈ ય ખબર ન પડે. પણ હા, નિર્ણયને માનવો પડે. અપીલ થઇ શકે સર્વોચ્ચ અદાલત સુધી. સર્વોચ્ચ અદાલતનો શૂરા-બોલ્યાં-ના-ફરે જેવો ચૂકાદો અલબત્ત અફર હોય. જો આપણે એને માનીએ નહીં તો કોર્ટનાં અનાદર બદલ ફરી એક વાર કેસ ચાલે. સજા તો થાય જ. ન્યાયની દેવડીમાં અમને વિશ્વાસ છે. પણ આજકાલ એમનાં પૂજારીઓ જાહેરમાં કાદવ ઉછાળી રહ્યાં છે. ન્યાયાધીશો કાળો ડગલો પહેરે છે એટલે કાદવનાં ડાઘાં ઝટ દેખાય નહીં. પણ અંદર સફેદ ખમીસ પણ તો હોય છે. પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં શું થયું?-એ સમાચારથી આપણે વાકેફ છીએ. મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયા પર સૌ વાદાકોદ કરી રહ્યાં છે. ફેસબૂક કે વોટ્સ એપનાં સંદેશા વાંચીએ તો એમ લાગે કે અહીં પણ ભાજપ કોંગ્રેસ ચાલી રહ્યું છે. વડીલો અલબત્ત કહી ગયા છે કે ન્યાયતંત્રની ક્યારેય ટીકા કરવી નહીં. એક તો દલીલ કરવામાં તમે એમને પહોંચી નહીં શકો. અને ક્યારેક એલફેલ બોલાઈ જાય તો જેલમાં જવાનો વારો આવે. કન્ટેમ્પ્ટ ઓફ કોર્ટ, યુ સી…જો કે અમે કન્ટેમ્પ્ટ શબ્દનાં મુહાવરાનો અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા. ૧. બીનીથ કન્ટેમ્પ્ટ (Beneath Contempt): લે, આ મને ગમ્યું તે મારુંપણ જો તને ગમે તો તારું! મારું, તારું ને ગમવું પણ,લાવ, લાવ કરીએ સહિયારું! – રાજેન્દ્ર શુક્લસર્વોચ્ચ અદાલત ન્યાયાધીશો બાળ સહજ ઝઘડે છે. વડા ન્યાયાધીશ કહે છે કે મને ગમે તે જ તારું. બાકીનાં કેસ હું જુનિયર જજને ય દઉં, મેરી મરઝી. પણ એમની પછીનાં ચાર વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશો મારું-તારું-નો ડખો કરે છે. આઈ મીન, જાહેરમાં બંડ પોકારે છે. કહે છે કે વડા ન્યાયાધીશ મનમરજીયાં ચલાવે છે. કયો કેસ કોને આપવો, એ વડા ન્યાયાધીશ નક્કી કરે એ વાત સાચી; પણ કામની વહેંચણી આડેધડ ન થવી જોઈએ. એમની વાત સાચી છે. પણ તમારો સાસુ વહુનો ઝઘડો, તમારો કૌટુંબિક કજીયો અમને કહેવાની શી જરૂર છે? બાર કાઉન્સિલ વચ્ચે પડી, સમાધાન થઇ ગયું, ઘીનાં ઠામમાં ઘી પડી ગયું એવાં ય સમાચાર આવ્યા, તો વળી હજી ક્યાંક વાંકુ પડ્યું હોવાનાં ય વાવડ મળી રહ્યાં છે. પોઈન્ટ ઓફ ઓર્ડર મી લોર્ડ્સ…. કારણ ગમે તે હોય, આવા જાહેર ધજાગરા કરવાની કોઈ જરૂર હતી ખરી? આ આખી વાત બીનીથ કન્ટેમ્પ છે. બીનીથ એટલે નીચે, તળે, હેઠળ, ઊતરતું. અને કન્ટેમ્પ્ટ તો આપણે જાણીએ છીએ. તિરસ્કાર, ઘૃણા, અવજ્ઞા, અનાદર. કન્ટેમ્પ્ટ ઓફ કોર્ટ જાણીતો શબ્દસમૂહ છે. અર્થ થાય કોર્ટનાં ચૂકાદાનો અનાદર. પણ બીનીથ કન્ટેમ્પ્ટનો શાબ્દિક અર્થ થાય ‘તિરસ્કારની તળે’ અથવા ‘અનાદરની નીચે’. અને એ મુહાવરાનો અર્થ થાય એવી નજીવી કે ક્ષુલ્લક વાત, જે મારા તિરસ્કારને પણ લાયક નથી. એટલી ગૌણ વાત કે જેની નિંદા કરવી ય શોભે નહીં. સોનાની જાળ નકામી પાણીમાં નાંખવા જેવો ઘાટ. જે પહેલેથી જ તુચ્છ હોય એ વાત તુચ્છકારને પાત્ર પણ હોતી નથી. માન હોય તો અપમાન શોભે. હેં ને? ૨. ફેમિલિયારિટી બ્રીડ્સ કન્ટેમ્પ્ટ (Familiarity Breeds Contempt): ग़ैरों को कब फ़ुरसत है दुख देने की जब होता है कोई हमदम होता है -जावेद अख्तर તમે એમને જાણો છો, પીછાણો છો. એટલે તમે એનાં ગુણ જાણો છો. સાથે સાથે એનાં અવગુણથી ય વાકેફ છો. હવે એવા ઓળખીતા લોક તમને કહે કે મોરે અવગુણ ચિત ના ધરો…. પણ તમે એમની અવહેલના કરો, અપમાન કરો, તિરસ્કાર કરો. કારણ કે તમે એમને સાંગોપાંગ ઓળખો છો અથવા ઓળખી ગયા છો. એટલે પારકાં ન નડે, પણ પોતાના જ આપણને કનડે, એમ પણ બને. સર્વોચ્ચ અદાલતનાં બધા ન્યાયમૂર્તિ આમ તો સરખાં પણ ક્લાસિક વ્યંગકથા ‘એનિમલ ફાર્મ’માં જ્યોર્જ ઓર્વેલ કહી ગયા છે એમ, સમ એનિમલ્સ આર મોર ઇકવલ ધેન અધર્સ! વડા ન્યાયમૂર્તિ અલબત્ત ફર્સ્ટ એમોન્ગ ઇક્વલ્સ ગણાય. બધા સાથે મળીને ન્યાય તોળતા હોય, ઝઘડાં મિટાવતા હોય, એ ન્યાયાધીશો પોતે કોક દિવસ માંહોમાંહ ઝઘડે ય ખરાં. જે આપસી તિરસ્કાર છે; એ પરસ્પર ઓળખને કારણે છે. તમે એમને સારી પેઠે ઓળખી ગયા છો; એનાં કારણે છે. એમની નબળાઈ, એમની ખોડખાંપણને તમે સારી પેઠે સમજી ગયા છો; એનાં કારણે છે. બાકી અન્ય સાથે કાંઈ ક્યાં નિસ્બત જ હોય છે? અજાણ્યાંની ટીકા કે તિરસ્કાર કરવાનો ક્યાં, કોઈને ટાઈમ જ છે? ફેમિલિયારિટી શબ્દનો અર્થ થાય સુપરિચિતતા, ઘરવટ કે ઘરોબાવાળું, સારી પેઠે જાણીતું, સર્વસામાન્ય, (વધુ પડતું) અનૌપચારિકતા, પરિચિત મિત્રતા અથવા સાથી, ઘાટો પરિચય વગેરે વગેરે. બસ, આવી સુપરિચિતતા જ તિરસ્કારને પેદા કરે છે. આ મુહાવરા પાછળ એક ઇસપ કથા છે. એક જંગલમાં રહેતાં એક નાનકડાં શિયાળે ક્યારેય સિંહને જોયો નહોતો. એક વાર એનો ભેટો થયો. કદાવર સિંહને જોતા જ એની ફાટી ‘ને એ તરત જ ઊભી પૂછડીએ નાઠો. પણ પછી બીજી વાર સિંહ મળ્યો તો એણે ઝાડ પાછળ સંતાઈને સિંહને જોયા કર્યો. પછી જ્યારે ત્રીજી વાર સિંહનો ભેટો થયો ત્યારે શિયાળ બેઝિઝક એની પાસે ગયો અને કહ્યું, “હાય, મી લોર્ડ.. ઘરમાં બધા કેમ છે?!” ઘરોબો થાય એટલે કન્ટેમ્પ્ટ થઇ શકે. યૂ સી..મી લોર્ડ્સ પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરે છે. એટલે અમે જાણી ગયા એમની અંદર કી બાત. એમનાં આંતરિક ઝઘડાથી અમે ફેમિલિયર થઇ ગયા. ફેમિલિયારિટી બ્રીડ્સ કન્ટેમ્પ્ટ. એટલે તો આ લેખ લખી શક્યા છીએ. બાકી અમે ન્યાયમૂર્તિઓની ટીકા થોડી કરી શકીએ?! શબ્દશેષ:“ગુપ્તતા વિના પ્રતિષ્ઠા નથી કારણ કે પરિચિતતા તિરસ્કાર જન્માવે છે.” –ફ્રેંચ જનરલ અને સ્ટેટ્સમેન ચાર્લ્સ દ ગોલ

પરેશ વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

આજ તો એમ લાગ્યું કે-યામિની વ્યાસ

આજ તો એમ લાગ્યું કે-

“અરે, હવે તો આ કોચમાં પણ સારું છે, વાંધો નહીં આવે. જુઓ, હું નહોતી કહેતી?” સૂચિ બોલતી બોલતી જ ટ્રેઇનમાં ચઢી.

“હા, બરાબર છે, પણ નાનકડી ચકુ સાથે આટલા કલાક આ જનરલ કોચમાં ટ્રાવેલિંગ કરવાનું, વળી નોન એ. સી. માં તો બિચારી અકળાઈ જશે. તેં જીદ કરી એટલે બાકી તો, એ. સી. વગર તો હું ન જ જવા દઉં. છેલ્લે સુધી તપાસ કરી પણ બધ્ધુ ફૂલ.” સૂચિને સ્ટેશને મૂકવા આવેલો પાર્થ અકળાતો હતો.

“હા, લગ્નની સિઝન છે ને વેકેશન શરૂ થયું એટલે ન જ મળે પણ જવું જરૂરી જ છેને. અરે,મારી ખાસમખાસ બેનપણીનું નક્કી થયું છે. ના જ પાડતી’તી. પણ બેનબા હવે તૈયાર થયાં. જોઉં તો ખરી એનો રાજકુમાર. હમણાં તો તું છટકી ગયો. લગ્નમાં તો તારે આવવું જ પડશેને!”

“હા એ જોઈશું. તું સાંભળ, ચકુ ને તારે માટે બધું બરાબર લીધું છેને? પાણી, ખાવાનું. પ્લીઝ બહારનું કંઈ ન લેશો. આવા ડબ્બા તો ખુલ્લું મેદાન, કેટલાંય ફેરિયા આંટા મારશે ને લલચાવશે. સ્ટેશને તો બારીમાંથી હાથ લંબાવીનેય લાંબા થશે. ચકુ માટે ઇન્ફેક્શનનો ડર લાગે.”

“વરી નહીં કર, ચાલ ટ્રેન ઉપડવાની, તું ઊતરી જા. જો અહીં તો ઊલટું બધું ખાલી જેવું જ છે ને ચોખ્ખું છે.”

“એ તો અહીંથી ઉપડે છે એટલે, પછી જોજે ગિરદી.” ઊંઘતી ચકુને હાથ ફેરવી પાર્થ ઊતર્યો. બારી પાસે ઊભો રહ્યો. અડધી ઊંઘમાંથી ચકુ જાગી.

“પપ્પા, બાય. સી યુ. તમે આવતે તો બો મજા પડતે.” એણે હાથ લંબાવ્યો.

“બેટુ, પપ્પાને ઓફિસમાં કામ છે, એન્જોય ઓ કે. મમ્મી કહે એ માનજે. બાય.”

ટ્રેઈન ઉપડી, પાર્થ અને ચકુનો હાથ છૂટો પડ્યો. એ હાથ પોતાના ગાલ પર ફેરવતો ગણગણ્યો.

“હા, કદાચ એ. સી. હોત તો ચકુડીને આમ બાય ન થાત.”

પાર્થની જરા પણ ઈચ્છા નહોતી, સૂચિને નાની ચકુ સાથે આ રીતે મોકલવાની. એ બીમાર પડી જાય એવી બીક રહેતી.

ટ્રેઈન ઊપડી. વહેલી સવાર હતી ને ચકુની આંખો ફરી ઘેરાવા લાગી. એને સુવડાવી એને થાબડતાં થાબડતાં સૂચિને યાદ આવી બાળપણની ટ્રેઇન સવારીની મોજ. ત્યારે તો આજ જાહોજલાલી. એ. સી. ફે. સી. તો દૂરની વાત. પાનાં, પત્તા, સાપસીડી, અંતકડી, નાસ્તો, ઘરનો તો ખરો જ. પણ આકર્ષણમાં ભેળ, દાળ, ફળો ને ગરમાગરમ બટાટાવડા. કોઈને ક્યારે કંઈ થયું નથી. પણ પાર્થને પરણી પછી ખૂબ આરામદાયક મુસાફરીની આદત પડી. તેમાં આ મજા તો બંધ.

ટ્રેઇન આગળ વધી ને પાર્થની વાત સાચી પડતી લાગી. અવાજ અવાજ ને રીતસર ધસારો. બાજુમાં જ એક બેન આવીને બેઠી સાથે ત્રણ બાળકો, કેટલોય સમાન, સૂચિ બારી પાસે બેઠી હતી એ જ બારીમાંથી વાંકી વળી, “તમતમારે જો પાસા, અંદર મત આવતા, ગાડી ઊપડી જાહે. બદ્ધો સોમોન આઇ જ્યો હે. અમી શોન્તીથી પોકી જાસુ.” એને ફટાફટ બધાંના પગ ખસેડાવી સીટ નીચે સમાન ગોઠવી દીધો. મોટી દીકરીએ નાના ભાઈને ખોળામાં લીધો ને વચલી માનો સાદો મોબાઈલ મચડવા લાગી. સૂચિ બારી પાસેથી ખસી ચકુને બારી તરફ બેસાડી એનું માથું ખોળામાં લીધું. હવે સુવાની જગ્યા નહોતી. “બુન, ઈને હૂવા દોકન, ઓપડે આગળપાછળ થઈ જાહું.” છોકરાઓને ખસેડતાં એ બેન બોલી. છોકરાઓના ઠીકઠાક કપડાં, એની ફૂલવાળી સાડી, ચાંદલો, ચોટલો, મંગળસૂત્ર સાથે નમણો ચહેરો. પંજાબી પહેરે તો કદાચ ઓર નાની લાગે. વળી મળતાવળી, બોલકી અને અનુભવે ચબરાક લાગતી હતી. સૂચિએ નિરીક્ષણ કર્યું. “ના, વાંધો નહીં.” વાત નહીં કરવી પડે એટલે સૂચિ મોબાઈલ કાઢી મેસેજ જોવા માંડી. પણ એની મજાલ કે એકેય મેસેજ વાંચી શકે! પેલી બેને તો નામ, ગામ, ક્યાંથી, ક્યાં, શું કામ, કોને ત્યાં, કેટલા દિવસ રોકાણ, બાળકો, પતિ કંઈ કેટલુંય પૂછી નાખ્યું. સાથે પોતાને વિશે પણ વણપૂછ્યા જવાબો આપતી ગઈ. “તમી સૂચિ ન મું સુમિ.”

સૂચિ પાર્થને સતત યાદ કરતી રહી. અનેકવાર પાર્થનો ફોન આવ્યો પણ એને ફિકર થાય એટલે વધુ કહ્યું નહીં. એને આ સુમિબેન પર ચીડ ચડી. પણ જેમ જેમ ગાડી આગળ વધતી ગઈ તેમ તેમ સુમિ વાત કરી કરીને સૂચિનું અતડાપણું દૂર કરતી ગઈ. પછી તો “લે દીકરા બિસ્કિટ, લે ચોકલેટ, સિંગચણા, કમરખ.” એ પોતાના છોકરાઓ સાથે ચકુ તરફ પણ ધરતી.

“તમી ના મત પાડો સૂચિબુન. સોકરાં ભેગું સોકરું ખાય.” સૂચિ ચકુને વધુ વખત ન રોકી શકી. ચકુ પણ પોતાનો હેલ્ધી નાસ્તો વહેંચવા માંડી. બાળકો ભળી ગયા. રમવા લાગ્યા. ‘હવે જે થાય તે.’ વિચારી સૂચિ મોબાઈલમાં ગીતો સાંભળવાં લાગી. સુમિ પણ અંકોડીનો સોયો કાઢી રંગીન દોરા લઈ ત્વરાથી તોરણ ગૂંથવા બેઠી. જોઈ સૂચિ તો ખુશ થઈ ગઈ.

“શું સ્પીડમાં ચાલે છે તમારાં હાથ? આટલીવારમાં કેટલું બનાવી દીધું?”

“આજ રોજીરોટી સ બુન, મિલ બંધ જઈ તે ઈયોન નોકરી તો સૂટી જઈ.” બોલતાં એણે બેગ ખોલી, એમાંથી આસનિયાં, લટકણિયાં કંઈ કેટલુંય રંગબેરંગી કાઢ્યું. ચિવટપૂર્વકનું ગૂંથણકામ જોઈ સૂચિ તો આભી જ બની ગઈ. સુચિએ ઘણી ચીજો ખરીદી. સુમિએ ઓછા ભાવે આપી ને ચકુ માટે એક રૂમાલ ભેટ રૂપે આપ્યો. સૂચિએ થતાં હતાં એથીય થોડાં વધુ રૂપિયા બાળકો માટે છે કહી આપ્યા. અન્ય મુસાફરોએ પણ ઘણો સામાન ખરીદ્યો. સુમિ સાથે સૂચિ પણ રાજી થઈ. પણ ત્યાં જ “મમ્મી, વોમિટ જેવું થાય છે.” એવી ચકુની આ ફરિયાદથી એના હોશકોશ ઊડી ગયા. બે ત્રણ વાર સહેજ થઈ પણ ખરી. સૂચિનું પિયરનું સ્ટેશન આવવાની દોઢેક કલાકની વાર હતી. દવા ક્યાંથી લાવવી? ચકુએ પપ્પાને ફોન કરવા કહ્યું. પણ સૂચિએ એને પટાવી ધ્યાન બીજે દોર્યું. ચકુ તો રડવા લાગી. કેમેય શાંત ન રહી. સૂચિ બહાવરી થઈ ગઈ. સુમિની છોકરીથી ન રહેવાયું, “મા, ઓલી દવા આલન ઈન.” સુમિએ એક બોટલ કાઢીને સૂચિ તરફ જોયું.

“સૂચિને કંઈ સૂઝ્યું નહીં એ જોતી રહી ને સુમિએ ચમચી ભરી લાલ દવા પીવડાવી. “ચકુ હવ મટી જ જ્યું હમજ.”

“સોરી પાર્થ.” સૂચિ મનોમન બબડી, ‘દવા કઈ હશે સાથે ચમચીય કેવી હશે? ખેર, તુમ હી ને દર્દ દીયા હૈ તુમ હી દવા દેના… હવે જે થાય તે.’ પણ ખરેખર જાદુઈ દવા હોય એમ ચકુ રડતી બંધ થઈ ગઈ. આખરે ઊતરવાનું સ્ટેશન આવ્યું ને સૂચિથી ન રહેવાયું.

“સુમિબેન આ કઈ દવા છે? બીજી વાર કામ…”

“ઈટલે જ મું નહોતી આલતી પણ સોડીએ કીધું ન આલું નઈ તોય ચેવું લાગ? આ રસનાનું રોઝ શરબત હે, ઉકાળેલા પોણીમો હોય તે તમને કોય વોધો ના આવે. મુસાફરીમાં છોકરું કંટાળેકન તો વારેઘડી ઓમ કરકન તે રાખી મેલું…”

પણ સુચિ એ આગળ સાંભળતી નહોતી, ફક્ત જોઈ રહી હતી આ સ્વયંસિધ્ધ થયેલી સ્ત્રીને…

— યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized