Author Archives: pragnaju

Mothers in all colors

                    Mothers in all colors
Mothers in all colors
__._,_.___
 સૌજન્ય

Posted by: Sy Tran <sybl@sbcglobal.net>

Leave a comment

Filed under ઘટના

નાસ્તિક થવા માટે ડબલ શ્રદ્ધા જોઈએ/સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી

 
B – BRAHMAAND-NEE AD-BHUT VYAVASTHAA – VALLABH VIDYANAGAR – બ્રહ્માંડની અદભૂત વ્યવસ્થા – વલ્લભ વિદ્યાનગર – H M Patel ના દીકરી અમૃતાબેનના સન્માન પ્રસંગે – માણસ વાતાવરણમાં જીવે છે, વાતાવરણનું બહું મોટું સુખ અને દુઃખ પણ હોય છે. અમુક અંશે વાતાવરણને આપણે સુધારી શકીએ છીએ, સંપૂર્ણ આપણાં હાથમાં નથી. સૌથી મોટું કુદરતી વાતાવરણ છે, કુદરતે પૂરેપૂરી વ્યવસ્થા કરી છે. હું માનું છું કે કોઈ અનિશ્વરવાદી નાસ્તિકને આસ્તિક બનાવવો હોય તો દલીલો ન કરશો, દલીલોથી એ વધારે નાસ્તિક થશે. હું એને એટલી સલાહ આપું છું કે તું આ કુદરતી વ્યવસ્થાને જો, તે ઉદાહરણ સહિત સાંભળો. આપણે લાખો ટન ઓક્સિજન(પ્રાણવાયુ) વાપરીએ છીએ તે કદી ખૂટતો નથી, પરમેશ્વરે વપરાયેલા ઓક્સિજન(ઝેરી વાયુ) એટલે કાર્બન ડાયોક્સાઇડને શુદ્ધ કરે ફરી પાછો ઓક્સિજન બનાવવાની એક પ્રક્રિયા(ફેક્ટરી) બનાવી છે. પરમેશ્વરની ફેક્ટરી બ્રહ્માંડ છે એમાં પણ આપણે કેટલીક વાર ઘણી ગૂંચવણો કરી બેસીએ છીએ અને ગૂંચવણો થઇ છે. @5.01min. એના પરિણામો પણ આપણે ભોગવીએ છીએ. તમારો વિકાસ પર્યાવરણને દુષિત તો નથી કરતો ને? આપણાં ચિંતનની એક બહુ મોટી ત્રુટિ વિષે સાંભળો. પોલ્યુશન વિનાનો પૈસો આવે નહી, આ બંને સાથે ચાલતા નથી. પૈસાને આપણે રોકવા નથી. પૈસાને રોકીને પોલ્યુશનને ઘટાડવાની વાત નકારાત્મક છે, કે જે વાત મેઘા પાટકર કરે છે. વિકાસના કામને રોકવું નથી પણ એનાથી આવતું દુષણ ને રોકવું છે. આપણે વિકાસ સાથે પર્યાવરણને પણ આપણે સુધારવાનું છે. @10.00min. પર્યાવરણને બગાડીને વિકાસ નહિ, વિકાસને રોકીને પર્યાવરણ નહિ, પણ બેયને એકબીજાના પૂરક બનાવવાના છે. તો આ કેવી રીતે થઇ શકશે? જેમ હમણાં બહેને બહુ સરસ વાત કહી. એમણે કહ્યું કે ભારતની પાસે જે જમીન છે, ખરેખર તો આપણે બીજા નંબરનો દેશ નથી, પહેલાં નંબરનો છે. ચાઈના ક્ષેત્રફળમાં ઘણું વધારે છે, એના કરતાં થોડાક ક્ષેત્રફળમાં આટલી બધી વસ્તી લઈને આપણે બેઠા છીએ. આ વર્ષે સરકારે જે દેશમાં 90 જીલ્લાઓ મુસ્લિમ બહુમતિના બહુમતિના થઇ ગયા છે એના માટે 35 અબજ રૂપિયાનો પ્રોજેક્ટ રાખ્યો છે, બરાબર છે, પણ આ બહુમતિ થઇ કેમ? કારણકે એમણે સંતતિ નિયમન ન કર્યું. એટલે લઘુમતિને બહુમતિ થવાનું ઇનામ અને બહુમતિને સંતતિ નિયમન કરવાનો દંડ. આપણે પ્રશ્નો ઉકેલી શકતા નથી, એટલે આ પ્રશ્નો રાક્ષસ થઈને આપણું ગળું દબાવે છે. ચાઈના ભારત કરતા ક્ષેત્રફળમાં મોટો દેશ છે, પણ વસ્તિ અટકી ગઈ છે, કારણ કે એની પાસે કાયદો અને વ્યવસ્થા છે અને એના કારણે એ અમેરિકા અને રશિયાને ધ્રુજાવે છે. આખી દુનિયાનું મૂડી રોકાણ ત્યાં જવા માંડ્યું છે. આપણે આ પ્રશ્નો ઉકેલી શકતા નથી, કોઈએ મૂડી રોકાણ કરવું હોય તો એને ખબર પડે ધોળા દિવસે કેવા તારા દેખાય છે. પહેલો પ્રશ્ન આપણી પાસે જમીનનો છે, આ બહુ મોટો પ્રશ્ન છે અને એનો ઉકેલ પણ છે. આ ઉકેલ એ છે કે તમારે સારામાં સારો વિકાસ કરવાનોજ છે. જો વિકાસ નહિ કરીએ તો પછાત થઇ જઈશું.અને પછાતપણું કદી પણ શોષણ વિનાનું હોજાજ નહીં. પછી એ આર્થિક હોય, રાજકીય હોય, સામાજિક હોય કે ધાર્મિક હોય એ શોષણ વિનાનું હોયજ. જો તમારે શોષિત ન થવું તો પાછળ નહિ રહેવાનું, આગળ રહેવાનું અને આગળ રહેવું હોય તો સ્પીડ વધારવીજ પડે. સ્પીડ વધારવી છે, પણ સાથે સાથે પોલ્યુસન પણ ના વધવું જોઈએ. અને જે કામ છે, વિજ્ઞાન એનો જવાબ આપી શકે છે અને વિજ્ઞાનથી ઘણા પ્રશ્નો ઉકેલી શકાય છે. પરમેશ્વરે એક બહુ મોટી ફેક્ટરી બનાવી છે. જરા વિચાર કરો, પરમેશ્વરે ઓક્સિજનને ભારે બનાવ્યો છે અને  @15.00min. કાર્બન ડાયોક્સાઈડ, ઝેરી વાયુને હલકો બનાવ્યો છે, પણ જો એનાથી ઉલટું હોત તો શું થાત? પરમેશ્વરની આ એક પૂરી વ્યવસ્થા છે કે તમે વધુમાં વધુ વૃક્ષો વાવો. આ વ્રુક્ષો ઓક્સીજનની ફેક્ટરી છે. એ ઝેરી વાયુને ચુસ્નારી ફેક્ટરી છે. એકસાથે એ બેય કામ કરે છે. તો વૃક્ષો પણ વધારવાની જરૂર છે. માણસો વધ્યા તો વૃક્ષો પણ વધારવાની જરૂર છે.  આ કામ અમૃતાબેનની સંસ્થા અને વિદ્યાનગર ક્લબ જેવી સંસ્થાઓ કેટલાયે સમયથી આ કાર્ય કરે છે. વૃક્ષો પણ એવા વાવવા જોઈએ કે એને ઉગતા, ફળતાં, ફૂલતા  વાર લાગે પણ પછી વર્ષો સુધી અડીખમ ઉભા રહે. રાજકારણમાં પણ આવુજ છે. ગાંધીજી ઉપર કેટલી બધી આંધીઓ આવી, સરદાર સાહેબ ઉપર કેટલી બધી આંધીઓ આવી પણ એ લોકો જેટલા બહાર હતા એથી વધારે ઊંડાણમાં હતા, ગબડી ના શક્યા. આજે તો આટલાવર્ષો પછી સરદાર સાહેબની વધારે કિંમત થાય છે, ઓહોહો બધાના વિકલ્પો હોય પણ સરદાર સાહેબનો કોઈ વિકલ્પ ન હોય. એટલે પર્યાવરણ છે, એનું જતન થવું જોઈએ, રક્ષણ થવું જોઈએ અને વધુમાં વધુ વૃક્ષો વવાવા જોઈએ, એક વાત છે. બીજી વાત આપણી જીવન પદ્ધતિ છે, એમાં તો આપણે કુટેવોથીજ ભરેલા છીએ. હું જ્યારે આવું કહું છું ત્યારે ઘણા લોકો કહે છે કે તમે તો અમારી નિંદાજ કરો છો અને પરદેશના વખાણ કરો છો. પણ લાવોને તમારા પણ વખાણ કરું, પણ કઈ બાબતના કરું? વિસ્તારથી સાંભળો. આજે આતંકવાદીઓનો એટલો ત્રાસ છે કે સીધા બોમ્બજ ફોડે છે. કદી કલ્પના કરો કે આતંકવાદીઓ કાલે પાકિસ્તાન સાથેના યુધ્ધ વખતે જો આવા બોમ્બ ફોડે તો તમારું થશે શું? @20.02min. જે બોમ્બ શાંતિ કાળમાં ફોડવાથી આટલા બધા હચમચાવી નાંખે છે તો યુધ્ધ કાળમાં જો ફોડવામાં આવે તો તમારી દશા શું? એટલે આ પણ એક પર્યાવરણ છે. રાજકીય પોલ્યુસન છે. આપણે આ રાજકીય પોલ્યુસન ન સુધારી શકીએ તો આઝાદીનું સંપૂર્ણ સુખ આપણને ન મળી શકે. આજે વિદ્યાનગર ક્લબ દ્વારા બહેન શ્રી મતિ અમૃતાબેનનું બહુમાન થઇ રહ્યું છે ત્યારે મને બહુ આનંદ થાય છે કે જ્યારે જ્યારે હું અમૃતાબેનને જોઉં છું ત્યારે ત્યારે મને એમાં H M Patel ના દર્શન થાય છે. પુત્રીના દ્વારા પણ પિતા ધન્ય થતો હોય છે. આપણે વધુમાં વધુ વૃક્ષો વાવીએ, ઊગાડી એનું રક્ષણ કરીએ, પાણી ચોખ્ખું રાખીએ, હવા ચોખ્ખી રાખીએ એમાંજ આપણું ભવિષ્ય છે. હું પરમેશ્વરને પ્રાર્થના કરું કે આપણે આ પોલ્યુશનના પ્રશ્નને સમજીએ, સમજાવીએ અને એના દ્વારા ભારતના ભવિષ્યને સુધારીએ, આભાર, ધન્યવાદ, હરિઓમ તત્સત. @23.33min. ઈશ્વરવાદ – સરસ્વતી કેવી રીતે લુપ્ત થઇ? એ વિષે સાંભળો. ગંગા, યમુના જે પહેલાં સિંધ તરફ વહેતી હતી, તે પૂર્વ તરફ થઇ ગઈ. સૃષ્ટિને અનાદિ નહિ કહી શકો, એટલે જગતની રચના કોઈને કોઈ કાળે પરમેશ્વરે કરી છે. ઈશ્વરે જે જગતની રચના કરી છે તે બિલકુલ વ્યવસ્થિત છે. કોઈ જગ્યાએ અવ્યવસ્થા નથી અને હોય તો શોધી કાઢો, ઉદાહરણો સાંભળો. તમને લાગશે કે આ એક વ્યવસ્થા છે. પૃથ્વી પર ત્રણ ભાગ પાણી અને એક ભાગ જમીન છે, હવે એને ઉલટાવો તો શું થાય? પૃથ્વીનો આકાર કેમ બિલકુલ ગોળ નથી? કેમ એક તરફ ઝૂકેલી છે? તે સાંભળો. પૃથ્વી બિલકુલ ગોળ હોત તો ઋતુઓ ન થાત, કેવી રીતે? તે સાંભળો. @29.50min. માનો કે સૂર્ય નવ કરોડ માઈલ દૂર છે, તેને સાડાઆઠ કરોડ પર લાવો તો શું થાય? અને સાડાનવ કરોડ પર ગોઠવીએ તો? આવુંજ ચંદ્ર વિષે સાંભળો. આપને ઓક્સિજનથી જીવીએ છીએ. ૧૦૦% વાયુમાં ૮૦% નાઈટ્રોજન, ૧૯% ઓક્સિજન અને ૧% કાર્બન ડાયોક્સાઈડ છે. નાઈટ્રોજન કેમ મુક્યો? કારણકે એકલો ઓક્સિજન લઇ શકાય નહિ. તમારું ઝેર વૃક્ષો માટે અમૃત છે અને વૃક્ષોનું ઝેર તમારા માટે અમૃત છે, એટલે નૈયાયિકો કહે છે કે આ જગત અકસ્માત બની ગયું નથી, એની એક બિલકુલ વ્યવસ્થા છે એટલે એ વ્યવસ્થા કરનારનું નામ છે પરમેશ્વર. @36.06min. નાસ્તિક થવા માટે ડબલ શ્રદ્ધા જોઈએ એ વિષે સાંભળો @38.54min. આપણું જીવન અને કુદરતનો પ્લાન @46.07min. ભજન – અખિલ બ્રહ્માંડમાં – શ્રી આશિત દેસાઈ.
 

સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી

Leave a comment

Filed under અધ્યાત્મ

Cause and treatment of diseases

mahendra thaker <mhthaker@gmail.com>

Leave a comment

Filed under Uncategorized

મૂડ ઇન્ડિગો../ પરેશ વ્યાસ

મૂડ ઇન્ડિગો..
When I get that mood indigo,
I could lay me down and die. -Irving Mills
જાઝ સંગીતનું પાયોનીયર મૂડ ઇન્ડિગો છેક ૧૯૩૦માં સંગીતબદ્ધ થયું. પહેલાં એની ધૂન રચાઈ અને રેડિયો પર પ્રસારિત થઇ ત્યારે એનું નામ ‘ડ્રીમી બ્લુ’ હતું. ધૂનમાં શબ્દો ઉમેરાયા, ફેંક સિનાત્રાએ ગીત ગાયું ત્યારે એ ‘મૂડ ઇન્ડિગો’ થયું. મેઘધનુષનો પાંચમો રંગ બ્લુ (વાદળી) અને છઠ્ઠો રંગ ઇન્ડિગો (નીલો). વાદળી રંગ ઘેરો બને ત્યારે નીલો થઇ જાય. વાદળી રંગ આકાશનો છે, સમુદ્રનો છે. વાદળી રંગ સ્થિરતા અને ગહેરાઈનો સૂચક છે. વાદળી એટલે વિશ્વાસ, વફાદારી અને સત્ય. અને નીલો રંગ? નીલો રંગ મધરાતનાં આકાશનો રંગ છે. નીલો રંગ આધ્યાત્મિક રહસ્યોને ઉજાગર કરતો રંગ છે પણ ઉદાસી મનને ઘેરી વળે ત્યારે મનનો મિજાજ ઘેરો વાદળી થઇ જાય. ગીતના આખરી શબ્દો કહે છે કે જ્યારે મને મૂડ ઇન્ડિગો મળે છે ત્યારે હું મારી જાતને પોઢાડી શકું છું, હું મરી શકું છું.
૫૩ વર્ષીય રાજીવ કત્યાલને ઇન્ડિગોની ફ્લાઈટ આખી જિંદગી યાદ રહી જશે. દિલ્હી એરપોર્ટ પર ફ્લાઈટમાંથી ઉતરીને બસમાં બેસવાની જરા જેવી વાત પર સ્ટાફ સાથે ઝઘડો થઇ જાય અને તેઓ એને ભોંય પર પછાડી દેય, એ તો ઘણી ગંભીર ઘટના છે. આપણી નેશનલ કેરિયર ‘એર ઇન્ડિયા’એ અભિમાની ઇન્ડિગોનાં ખરાબ વર્તનની ઠેકડી ઊડાડતા જાહેરાત કરી કે ‘અમે ય હાથ ઉપાડીએ છીએ, પણ માત્ર નમસ્તે કરવા..!’ થોડાં અઠવાડિયા પહેલાં ઇન્ડિગોએ આપણી સ્ટાર બેડમિન્ટન ખેલાડી પીવી સિંધુને સાથે પણ ખરાબ વર્તન કર્યું હતું. એરલાઈન્સ પાસે યાત્રીઓનાં માનસમ્માનની અપેક્ષા બિલકુલ જાયજ છે. બટન દબાવો કે કોઈ આવે, વિનમ્રતાથી યાત્રીઓની મુશ્કેલીને જાણે, સમજે, મદદ કરવાની પૂરેપૂરી કોશિશ કરે. વિમાનમાં ઘણી સેવા મફતમાં તો ઘણી પૈસા દઈને મળે. કોઈ પણ રીતે મળેલી સેવા મનને ગમે. પણ એરલાઈન્સનો કોઈ કર્મચારી સેવાને બદલે યાત્રી પર શારીરિક હુમલો કરે, એ અક્ષમ્ય ગુનો છે, કારણ જે હોય તે…
આવું શાને થાય છે? વેલ ! આધુનિક જીવનશૈલી સાથે એક વાત વણાઈ ગઈ છે અને એ છે ટેન્શન. મૂર્ધન્ય કવિ શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માનાં શબ્દોમાં કહું તો આપણે વારસાગત સમસ્યાનાં માણસો છીએ. હતાશા મનને ઘેરી વળે છે. ધાર્યું થતું નથી, એનો ગુસ્સો આપણા નાક ઉપર બેઠો હોય છે. મોકો મળે મનની ભડાસ હોલસેલમાં પ્રદર્શિત થઇ જાય છે. ગુસ્સો મનમાં ને મનમાં સંઘરી રાખવા કરતા કાઢી નાંખવો. હેં ને? વાત સાચી પણ જરા સરખી વાતમાં બધો ગુસ્સો ઠાલવી દેવો? એ તો ઘીમાં આગ હોમવા જેવું થયું. શું કરવું? આપણે ગુજરાતીઓ તો ફાયદાબાજ છીએ. ઝટ વિચારી લેવું કે ગુસ્સાથી મને શું ફાયદો થશે? મારો બાકીનો દિવસ બગડે એવું શા માટે કરવું? મારી અપેક્ષા થોડી ઓછી રાખું તો ગુસ્સો આવે જ નહીં. છતાં ગુસ્સો આવે તો એકથી દસ ગણવું. તો ય ગુસ્સો ન શમે તો? અરે ભાઈ, આગળ આખું અંકગણિત છે. ગુસ્સો કરો, ચોક્કસ કરો પણ ગાળો દીધા વિના ય ગુસ્સો થઇ જ શકે. પેલા લખનૌનાં નવાબની વાત તો સાંભળી જ હશે. બે નવાબ લડ્યા પણ તહેઝીબમાં કાંઈ બાંધછોડ નહીં. એક કહે કે હુઝૂર આપ મુઝે હાથ લગાકે તો દેખીએ. બીજો બાંયો ચઢાવતો કહે કે હુઝૂર, આપ મુઝે હાથ લગાકે તો દેખીએ..અમેરિકન કોંગ્રેસમેન લેખક લેયમન એબ્બોટ એવું કહેતા કે ક્યારેય ગુસ્સો કરવો જ નહીં, એવું તમારા બાળકને શીખવાડવાની જરૂરત નથી; કેવી રીતે ગુસ્સો કરવો?- એટલું શીખવાડો. પીવી સિંધુએ પોતાનો ગુસ્સો ટ્વીટર વાટે જાહેર કર્યો. હું મારા અંતરમનની ક્ષિતિજ પર મૂડ ઇન્ડિગો વિહાર કરું છું. મને જ્ઞાન લાધે છે કે અર્વાચીન યુગમાં ઓનલાઈન ગુસ્સો કરવાની સ્પેશ્યલ સગવડ છે. ફાઈટ ફેસબુક પર થઇ શકે. ટીકાટીપ્પણ ટ્વીટર પર થઇ શકે છે. વોટ્સએપ પર વાંકા બોલ બોલી શકાય છે. ઓફલાઈન ગુસ્સો ઠાલવવાં ઈવીએમ મશીન છે. ગુસ્સો ભલે સત્ય ન હોય પણ અહિંસક તો હોવો જ જોઈએ. હેં ને?
Misbehaving, abusing or getting rough is on the rise..We are losing our cool… Why? High expectations..
You have a right to get angry.. However we must learn how to get angry…
Read my article Mood Indigo, as published in Gujarat Samachar yesterday.

Image may contain: 1 person, smiling, airplane

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પ્રકીર્ણ

ગ્રંથકૂટ….પરેશ વ્યાસ

ગ્રંથકૂટ….
આ ધરા એક ગ્રંથ આલિશાન છે,
તમને લખવા-વાંચવાનું જ્ઞાન છે ?
– હેમેન શાહ
ટ્વિંકલ ટ્વિંકલ લિટલ સ્ટાર, હાવ આઈ વન્ડર વ્હોટ યૂ આર….ટ્વિંકલ ખન્ના કોણ છે? પૂર્વ સુપરસ્ટાર્સ રાજેશ ખન્ના અને ડિમ્પલ કાપડીઆની દીકરી, હાલનાં સફળ અભિનેતા અક્ષય કુમારની પત્ની અને માજી અભિનેત્રી. માજી શબ્દનાં ગુજરાતીમાં બે અર્થ થાય છે એ પૈકી ‘પૂર્વની કે પહેલાની’ અભિનેત્રી- એવો અર્થ કરવો. કારણ કે એ માજી તો નથી જ, એમની ખૂબસૂરતી હજી એટલી જ તાજી છે. પણ એ ઉપરાંત ટ્વિંકલનો સૌથી સારો અને સાચો પરિચય એ છે કે એ ન્યૂઝપેપર કોલમિસ્ટ અને લેખક પણ છે. એનાં પુસ્તકો ‘મિસિસ ફનીબોન’ અને ‘લેજેન્ડ ઓફ લક્ષ્મી પ્રસાદ’ની એક લાખથી પણ વધુ નકલ વેચાઈ ચૂકી છે. હમણાં ફેશન મેગેઝીન વોગ-ઇન્ડિયાનાં કવર પર છપાયેલો ટ્વિંકલનો ફોટો ટ્વીટર પર આવ્યો તો લોકોએ ટીકા કરવા માંડી કારણ કે એમાં પુસ્તકોના ઢગલાં વચ્ચે ટ્વિંકલ પાયજામો પહેરીને પુસ્તક પર ઊંચી એડીવાળા સેન્ડલ મુકીને બેઠી હોવાનું દેખાય છે. પુસ્તક પર પગ મુકવો આપણી સંસ્કૃતિ નથી. જો કે ટ્વિંકલ એનો ઉત્તર આપે છે કે ‘ધ્યાનથી જુઓ કે મારો પગ સ્ટૂલ પર છે, પુસ્તક પર નથી. મારા પુસ્તકના કવર પર ધૂળ ન લાગે એની કાળજી મેં લીધી છે. મને કોઈ ખટકો નથી. હું પુસ્તકો પર બેસું કે એને સાથે લઈને સૂવું. મારા બાથરૂમમાં ય પુસ્તકો પડ્યા હોય છે જેથી હું નિયમિત રીતે પુસ્તકો વાંચી શકું. જ્ઞાનના ભગવાન ત્યારે તમારે ત્યાં આવે જ્યારે તમે પુસ્તકો વાંચો, નહીં કે એની પૂજા કરો.’ વ્હોટ એ પાવરફુલ મેસેજ… આપણે દર વર્ષે ચોપડાં પૂજન કરીએ છીએ પણ એ તો નકરાં વકરાનો હિસાબ છે. પુસ્તકોની પૂજા કરવાની નથી પૂજાની વાત આવી તો આપણે મંદિરમાં અન્નકૂટનાં દર્શન કરીએ છીએ. અન્ન એટલે ખાદ્ય વાનગીઓ અને કૂટ એટલે ટેકરી. આપણે ઠાકોરજીને અનેક વાનગીઓનો નૈવેદ્ધ ધરીએ છીએ. આપણે અનેક પુસ્તકોનો ગ્રંથકૂટ ઠાકોરજીને ધરીએ તો કેવું?

આપણે વાંચતા નથી. વાંચવાનો આપણી પાસે સમય નથી. એક ગલકું નામે મોબાઈલ ફોન પર આપણે ઓળઘોળ છીએ. આપણે ઓફલાઈન ‘રીડીંગ’ને બદલે ઓનલાઈન ‘સર્ફિંગ’ કરીએ છીએ. આપણું જ્ઞાન હવે ઉપરછલ્લું છે. આપણી ધીરજ ભમરાં જેવી છે. આપણે ટકીને બેસી શકતા નથી. પુસ્તક વાંચન અંગે સરકારે ‘વાંચે ગુજરાત’ની ચળવળ ચલાવી હતી. પણ આપણે સુધાર્યા નહીં. સરકાર પણ હવે થાકી ગઈ છે. આખી ચળવળમાં પુસ્તકનાં પ્રકાશકો સિવાય કોઈને ફાયદો થયો હોય એવું લાગતું નથી. હવે સારું લખાતું નથી એટલે સારું વંચાતું નથી કે સારું વંચાતું નથી એટલે સારું લખાતું નથી, એ વિષે અમે અજાણ છીએ. પણ સારું લખાય તો ય હવે આ યુગમાં સૌને પુસ્તકો વાંચતા કરવા અઘરી વાત છે. ‘સ્વચ્છ ભારત મિશન’ જેવું એક ‘જ્ઞાની ભારત મિશન’ ચલાવવું જોઈએ અને એમાં ય વધારે વાંચતા શહેરોને રેન્કિંગ અપાય તો લોકો વાંચતા થાય. અને એટલું ય ચોક્કસ છે કે લાંબુ કોઈ વાંચતું નથી. જેટલું ટૂંકાણમાં લખાય એટલું વધારે વંચાય. અને આપણે વાંચીએ તો કયું પુસ્તક વાંચવું? એ ય ખબર હોતી નથી. પહેલાં તો એવી વાત થતી કે આ પુસ્તક મેં વાંચ્યું, સારું છે, તમે પણ વાંચો. હવે આપણી વાતચીતમાં પુસ્તકોનો ઉલ્લેખ તો હવે થતો જ નથી. ફિલ્મ્સનાં સ્ટાર રેટિંગ આવે એમ પુસ્તક વિષે નિયમિત અવલોકન થાય તો આપણને ખ્યાલ આવે કે આ વંચાય અને આ ન વંચાય. ગુજરાતી સાહિત્ય ડિજિટલ થતું જાય છે. સારી વાત છે. ડિજિટલ હશે તો ક્યારેક તો વંચાશે. ઈ-બૂક્સ હવે ગુજરાતીમાં ઉપલબ્ધ થવાની શરૂ થઇ છે. જો કે પુસ્તકનું મહત્વ ઘટશે નહીં. અંગ્રેજ કોમેડિયન એક્ટર સ્ટીફન ફ્રાયનાં મતે લિફ્ટ કે એસ્કેલેટર આવવાથી દાદરનું મહત્વ ઓછું થયું નથી એમ ડિજિટલ પુસ્તક આવવાથી કાગળ પૂંઠાના પુસ્તકોનું મહત્વ ઘટશે નહીં. હા, આપણે આપણી અભણતા દાખવીશું તો ગ્રંથો લુપ્ત થઇ જશે. પુસ્તકિયું જ્ઞાન નહીં હોય તો પછી વ્યવહારુ જ્ઞાન પણ નહીં રહે…
Books are lost virtually in the virtual world..A thought provoking article published today in Gujarat Samachar..

 

Image may contain: 1 person, sitting and indoor

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यत:/ સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી

B – VYAKTIVAAD-THEE BRAHMVAAD – વ્યક્તિવાદથી બ્રહ્મવાદ – સંત માર્ગ અને ઉપનિષદ માર્ગ એ બે મળતા માર્ગો છે. બીજા માર્ગો જે આજીવિકા માટે નીકળ્યા તે જુદા પડયા. મથુરા-વૃંદાવનમાં ડગલે અને પગલે તમારી પાસે પૈસા કઢાવાય છે, એ વિશે સાંભળો. એટલે ઉપનિષદ તમને આ બધામાંથી છોડાવવા માંગે છે.ઉપનિષદમાં વ્યક્તિવાદ નથી. કોઈ ઋષિ એવો દાવો કરતો નથી કે હું ભગવાન છું. ઉપનિષદમાં પ્રકૃત્તિવાદ, વ્યક્તિવાદ નથી પણ દેવવાદ છે, પણ દેવોનું સમીકરણ બ્રહ્મમાં છે. હમણાં હમણાંથી દેશમાં વ્યક્તિવાદ ખુલ્યો છે. સ્વામીજી પાસે ઘણા લોકો એમનો ફોટો પૂજામાં રાખવા માટે માંગવા આવે છે. સ્વામીજી કહે કે પૂજામાં ભગવાનનો ફોટો રખાય. મારા જેવાનો ફોટો રાખો તો ભગવાન ત્યાંથી ખસી જાય. એટલે ભગવદ ગીતા અને ઉપનિષદ વારંવાર ભાર મૂકે છે કે एक भक्तिर विशिष्यते. ઘણા આવા પોતાની જાતને ભગવાન ગણાવતા લોકો ભગવાનના ફોટા કઢાવી પોતાનો ફોટો રાખવાનું કહે છે. અને કહે છે કે કોઈની નહિ પણ મારીજ ભક્તિ કરવાની એને વ્યક્તિવાદ કહેવાય. જે માણસ જન્મે છે અને મરી જાય છે એ કદી ભગવાન હોઈ શકે નહીં. એટલે ઉપનિષદ તમને વ્યક્તિવાદી કે પ્રકૃત્તિ પૂજક નથી બનાવવા માંગતા પણ તમને બ્રહ્મ પૂજક બનાવવા માંગે છે. તમે જળ પાસેથી શક્તિ પ્રાપ્ત કરો, વાયુ પાસેથી, અગ્નિ પાસેથી, ધરતી પાસેથી જે શક્ય હોય તે પ્રાપ્ત કરો. @5.01min. આપણે જે બ્રહ્મવાદની ચર્ચા કરવાની છે, એ બ્રહ્મ કેવું છે? तनैजति, तददूरे, तद्वन्तिके तदुसूक्तस्य बाह्यत ઉપનિષદનો આ મંત્ર છે. તો એ બ્રહ્મ છે એમાં પહેલામાં પહેલો નકાર મૂકી દીધો કે એ આવતું નથી, જતું નથી કારણકે अखण्ड एकरस सर्वव्यापक એ સર્વવ્યાપક છે. જરા એનો મેળ કરો. ભગવાન પહેલા દ્વારિકામાં હતા અને ત્યાંથી ડાકોર આવ્યા. આ પુરાણવાદ કહેવાય. જ્યારે ભગવાન દ્વારિકામાં હતા ત્યારે ડાકોરમાં હતા કે નહીં? એટલે ઉપનિષદનો જ્ઞાતા છે, એ સમજે છે કે ડાકોરમાંયે તું છે અને દ્વારિકામાંયે તું છે. મક્કામાંએ તું છે અને જેરુસલામમાંયે તુંજ છે. એટલે કવિએ ગાયું છે કે એક તું એક તું  એમ કહેવું. એક ભગતે એવી જાહેરાત કરી કે ફલાણા દિવસે, આટલા વાગ્યે હું સમાધિ દ્વારા મારો પ્રાણ છોડીશ અને ભગવાન મને લેવા આવશે. એવું કશું થયું નહિ એટલે પેલા ભગતે કહ્યું કે ભગવાનનો ઓર્ડર છે કે હજુ તારે દુનિયામાં કામ કરવાનું બાકી છે, એટલે હું અત્યારે લેવા આવીશ નહીં. આવી ઘટનાઓ બધે બનતી હોય, લોકોના ટોળાં ભેગા થઈ જતા હોય છે, કારણકે એમને ઉપનિષદનું બ્રહ્મ પ્રાપ્ત થયું નથી. પછી એ કેવો છે? मनसो जवीय: એ મનથી પણ બળવાન છે. अनेजदेकं એટલે આવ-જા નથી કરતો. આપણે ત્યાં પુરાણો-સંપ્રદાયોમાં બે માન્યતાઓ છે કે એ વ્યાપક છે પણ વ્યાપક હોવા છતાં એ નિશ્ચિત લોકમાં રહે છે. પણ હમણાં હમણાં એવા સંપ્રદાયો નીકળ્યા છે તે કહે છે કે પરમેશ્વર તો અમુક જગ્યાએ આકાશમાં રહે છે. એ વ્યાપક હોઈ શકે નહિ, જો વ્યાપક હોય તો ઉકરડામાં રહે ખરો? પછી એ પરમાત્મા કોઈવાર નીચે આવે છે. એ કોઈના શરીરમાં આવે છે અને જ્ઞાન આપીને પાછા જતા રહે છે. સ્વામીજીએ પૂછ્યું કે @10.01min. એ અહીં આવે તો ત્યાંની કાળજી કોણ રાખે? તો કહ્યું કે એ તો અહીંથી પણ વ્યવસ્થા કરી શકે. તો સવાલ એ થાય કે એ ભગવાન ત્યાંજ રહીને અહીં એને જ્ઞાન ન આપી શકે? એને શરીરમાં આવવાની શી જરૂર છે? એટલે ઉપનિષદ કહે છે अनेजदेकं – એ અનેજક છે, સ્થિર છે, અચળ છે, એનું ગમન આગમન નથી. પછી કહે છે एकं  બ્રહ્મ એકજ છે.ઉપનિષદોમાં ખાસ કરીને બ્રહ્મના લક્ષણોમાં વિરોધી વાતો હોય છે. मनसो जवीय: એટલે મનથી વધારે ગતિ વાળો. अनेजदेकं એ આવ-જા નથી કરતો એટલે અહીં વિરોધાભાષ થયો. આવું કેમ? હનુમાનજીની સ્તુતિમાં લખ્યું છે, मनोजवं मारुततुल्य वेगम એટલેકે જ્યારે કોઈ ભક્ત ઉપર ભીડ પડી હોય તો એ ભક્તની ભીડ ભાંગવા મન કરતાં પણ વધુ ગતિએ પહોંચી જાય છે, જેવી રીતે દ્રૌપદીની લાજ રાખવા કૃષ્ણ પહોંચી ગયા હતા. એ આવતો કે જતો નથી પણ ત્યાંને ત્યાંથીજ પ્રગટ થાય છે. એને આપણે પૌરાણિક માન્યતા પ્રમાણે આવેલો કહીએ છીએ. ઉત્તર ગુજરાતમાં એક બનેલી ઘટના સાંભળો.એક સ્ત્રી એના પતિ સાથે ઝગડીને પાંચ-દશ માઈલ પિઅર હશે ત્યાં જવા નીકળી ગઈ. રેલવે સ્ટેશનથી બળદગાડામાં ઘરે જવા બેઠી. બરાબર અડધે રસ્તે ગઈ અને ગાડાવાળાને એના પહેરેલા દાગીના ઉપર દાનત બગડી. એણે બધા દાગીના ઉતારી દીધા પણ પગના કલ્લા નીકળ્યા નહીં. @15.05min. એટલે એ પગ કાપીને લેવા તૈયાર થયો. પગ લાંબા કરાવ્યા, કુહાડી કાઢી, દરમ્યાનમાં પેલી બહેન પ્રાર્થના કરવા માંડી કે પ્રભુ ગરુડે ચઢીને વહેલા આવજો. ઘા કરવા જાય ત્યારે કુહાડી હાથમાંથી છટકી અને ઝાડ પર વાગી. ઝાડ આગળ નાગ હતો એણે આ ગાડાવાળાને ડંસ માર્યો કે ત્યાંજ મારી ગયો. આવી જ્યારે જીવનમાં ઘટના થાય છે ત્યારે માણસ સમજે કે ભગવાને મને બચાવી લીધો. ભગવાને મારી રક્ષા કરી. આને કહેવાય मनसो जवीय: જ્યારે એણે કોઈનું રક્ષણ કરવાનું હોય કે જેણે એનું રાતદિવસ ભજન કર્યું હોય, એના માટે જ્યારે દોડવું પડે ત્યારે મન કરતાં વધારે ગતિએ ભગવાન મદદે આવે છે. સ્વામીજીનો પોતાનો આંધ્રમાં નક્ષલવાદ સંબંધે થયેલો અનુભવ સાંભળો. સ્વામીજી થોડા હરિભક્તો સાથે આંધ્રમાં જાત્રા કરવા ગયેલા. રસ્તામાં એક ગામ આવ્યું, ત્યાં નાસ્તો કરવા રોકાયા. ત્યાં એક મારવાડી મળ્યો. એણે કહ્યું તમે જ્યા જવા માંગો છો એ રસ્તો બહુ ખતરનાક છે. ત્યાં જવું હોય તો રાતના આઠ વાગ્યા પહેલા પહોંચી જજો. @20.01min.  આગળનો રસ્તો ખાડાવાળો બિલકુલ ખરાબ અને ઉપરથી વરસાદ આવતો હતો. અંધારામાં કશું દેખાય નહીં. પાછળ એક જીપ આવી રહી હતી. રસ્તાના ફાંટા પડે ત્યાં, અમે આગળથી નક્કી કરેલો એના કરતાં બીજો રસ્તો લીધો. પાછળ આવતી જીપ આગળ વધીને ઓવરટેક કરીને નીકળી ગઈ. સ્વામીજીના અંતરાત્માએ કહ્યું એટલે ગાડી પાછી વાળી અને જે જગ્યાએ લોકો હતા ત્યાં પહોંચ્યા તો લોકોએ કહ્યું કે તમે બહુ સારું કર્યું કે પાછા આવી ગયા કારણકે પેલી જીપમાં નક્ષલીઓ હતા. એ લોકો તમને લૂંટીને મારી પણ નાંખે. આને કહેવાય  मनसो जवीय: આધ્યાત્મિકતામાં એક શ્રદ્ધા છે અને શ્રદ્ધામાં એક વિશ્વાસ શું છે કે કોઈ તમારું રક્ષણ કરનારું છે. એટલે ઉપનિષદ કહે છે, अनेजदेकं मनसो जवीय: જરૂર પડે ત્યારે મનથી પણ વધારે ગતિ વાળો છે. नैनदेवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत. પહેલાં પ્રાચીન કાળમાં બધા દેવો ભેગા થયા અને એ બ્રહ્મને, પરમેશ્વરને પહોંચી વાળવા પાછળ દોડયા પણ કોઈ પહોંચી શક્યું નહીં. કેમ? देवा इन्द्रियाणि દેવ એટલે ઇન્દ્રિય. તમારી પાસે એકાદશ દેવો છે. એ દેવોએ પરમેશ્વરને પ્રાપ્ત કરવા બહુ દોટ લગાવી પણ એ બ્રહ્મ પ્રાપ્ત થયું નહીં. મન, બુદ્ધિ બધાએ દોડ લગાવી પણ કોઈ પકડી શક્યું નહીં. કારણકે એનો વેગ વધારે છે. तद्धावतोन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति. એ જ્યારે દોડે છે ત્યારે બધાને પાછળ છોડી દે છે. એ જ્યારે સ્થિર થઈ જાય છે ત્યારે પવન વાદળાંને ધારણ કરે છે. એના આધારે પવન, પાણી, આકાશ વિગેરે બધા પોત-પોતાનું કામ કરે છે. માટે એ ભાઈ તું એ પરમેશ્વરને, બ્રહ્મને સમજ તો એ ધર્મ અને જો ભળતી વાતોને સમજીશ તો એ ધર્માંભાષ. @25.14min. ઉપનિષદમાં એક બ્રહ્મવાદને સ્થિર કરવામાં આવ્યો છે એટલા માટે કે ધર્મ અને ધર્માભાષ, સત્ય અને મિથ્યા, સત્ય અને કલ્પના, સાચું અને ખોટું આ બેયના ભેદને સમજી શકે અને સમજીને સાચી વાતને પકડી શકે એટલા માટે. ઉપનિષદો એ બ્રહ્મવિદ્યાના ગ્રંથ છે, તત્વવિદ્યાના ગ્રંથ છે, દાર્શનિક ગ્રંથ છે અને એ મૂળ ગ્રંથ છે. ગઈકાલે એના ઉપર ચર્ચા ચાલી કે એ બ્રહ્મ કેવું છે? કારણકે ઉપનિષદોનો બ્રહ્મવાદ છે. બ્રહ્મવાદની કુક્ષીમાં આત્મવાદ છે. એટલે ઉપનિષદ એ આત્મવાદીપણ છે, એમાં આત્મવાદનો વિરોધ નથી અને દેવવાદી પણ છે. પણ મૂળમાં એ સૌના ઉપર બ્રહ્મવાદ છે. હાથીના પગમાં જેમ બધાના પગ સમાય જાય એમ સૌના ઉપર બ્રહ્મ તત્વ છે. એ બ્રહ્મ કેવું છે, એ બતાવવાની શરૂઆત કરી अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनदेवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत, तद्धावतोन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति. એ બ્રહ્મ ગતિ વિનાનું છે, अनेजदेकं પાછું એકજ છે, એમ બધી ચર્ચા ગઈ કાલે કરી. આજે આગળ બીજો મંત્ર ચલાવવાનો છે. ઉપનિષદ કેટલીક વાર દ્વિરાવૃત્તિ કરે છે એટલેકે એની એકજ વાત ફરીથી બીજી રીતે કરે છે. “तदेजति तन्नैजति ततदूरे तद्वन्तिके, तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यत: આ એના પછીનો મંત્ર છે. એમાં બે વિરોધી ધર્મો બતાવ્યા છે, પણ એ બધી ચર્ચા કરતાં પહેલા એક બ્રહ્મ સંબંધી બીજો પક્ષ છે, એ તમે સાંભળી લો. બ્રહ્મ એક છે, એટલે હવે બે ભગવાન, ચાર ભગવાન આઠ ભગવાનને માનવાના નથી. પણ બીજો પ્રશ્ન એ થાય છે કે એ ભગવાન સાકાર છે, કે નિરાકાર છે? ઉપનિષદોમાં કેટલાંક વિશેષણો મુકેલા છે, એમાં એક પરમેશ્વર નિરંજન છે. જેની આંખમાં કંઈ આંજ્યું હોય એને કહેવાય અંજન.અને કંઈ નહિ આંજ્યું હોય એને કહેવાય નિરંજન. અહિ અંજનનો અર્થ થાય છે, રાગ અને દ્વેષ. એટલે પરમેશ્વરને રાગ નથી કે દ્વેષ નથી. એટલે પરમેશ્વર નિરંજન, નિર્ગુણ છે. ઘણા વિશેષણો આપ્યા છે, એમાનું એક વિશેષણ છે, નિરાકાર. તુલસીદાસજીએ એક સરસ છંદ લખ્યો છે. निराकार साकार ॐकार रूपम, विभूम व्यापकम ब्रह्मवेद स्वरूपम એમાં નિરાકાર કહ્યું છે અને સાકાર પણ કહ્યું છે. હિન્દુઈઝમને સમજવું બહુ કઠિન છે. પણ જો એકવાર સમજવામાં આવે તો બહુ સરળતાથી સ્વીકારે કે @30.02min. એક રૂપિયાના સિક્કાની જેમ બે છાપો છે એમ આ હિન્દુ ધર્મની પણ બે છાપો છે. ઇસ્લામ અને ઈસાઈ ધર્મમાં એકજ अल्लाह અને એકજ GOD છે. નિરાકાર એટલે નિરાકારજ એમાં શંકા કુશંકા કરવી નહીં. અહીં ઢગલાબંધ રીતે કહેવાય છે કે ઈશ્વર નિરાકાર છે અને પાછી સાકારની વાત પણ આવે છે. ત્યારે આ બેયનો મેળ કેવી રીતે બેસાડવો? ઈશ્વર અને ધર્મ બંને મૂળમાં નિરાકાર છે, પણ જ્યારે એમાં કલા ભેળવવામાં, ઉમેરવામાં આવે ત્યારે એ સાકાર થાય છે. એક વાર સ્વામીજી જેતલપુરથી આવતા હતા ત્યાં રસ્તામાં ચાર સંતો મળ્યા, એમને ગાડીમાં બેસાડી દીધા. તેઓ વેદાંતના વિદ્યાર્થીઓ હતા પણ પછી આચાર્યો થાય હતા. એમની સાથે ઘણી ચર્ચા થઈ. એમાં એક ચર્ચામાં  સ્વામીજીએ પૂછ્યું કે બોલો પરમેશ્વર સાકાર છે કે નિરાકાર? આપણે ત્યાં ત્રણ મત છે. પરમેશ્વર નિરાકારજ છે, પરમેશ્વર સાકારજ છે અને પરમેશ્વર નિરાકાર અને સાકાર એમ બંને છે. પેલા સંતોમાંના એક સંતે કહ્યું, આ ચતુર્ભુજ વિષ્ણુ છે એ એમનો આકાર છે. સ્વામીજીએ આગળ પૂછ્યું કે એ વાસ્તવિક આકાર છે કે કાલ્પનિક આકાર છે? તો કહે એ વાસ્તવિક આકાર છે. જો આ વાસ્તવિક આકાર હોય તો એ આકારને પડતો મૂકીને તમે બીજો આકાર મંદિરમાં શા માટે મુક્યો? સંતો પાછા ફરી ગયા અને કહ્યું કે મંદિરમાં જે આકાર છે, એ વાસ્તવિક આકાર છે. આમ તમે વિચાર કરો, ચર્ચા કરો તો ભૂલ સુધરે. સંતોએ કહ્યું મંદિરમાં મુકેલો આકાર સાચો છે. તો પછી એ આકાર બચપણમાં કેવો હતો? પાંચ વર્ષની ઉંમરે, દશ વર્ષની ઉંમરે, ત્રીસ વર્ષની ઉંમરે એ આકાર એવોને એવોજ હતો? સંતો મુંઝાઈ ગયા કે હવે શું કરીશું? સ્વામીજીએ કહ્યું કે @35.01min. અમારો સિદ્ધાંત છે કે પરમેશ્વર સ્વરૂપથી નિરાકાર અને કલાથી સાકાર છે. એજ વાત મારે તમને બતાવવાની છે.સ્વરૂપથી નિરાકાર એટલે તો એ બધે વ્યાપક છે. એટલે ઉપનિષદોની માન્યતા  છે કે પરમેશ્વર નિરાકાર છે અને સાકાર પણ છે. તો ઉપનિષદમાં નિરાકારની ઘણી શ્રુતિઓ આવશે, જેમ કાલે આવ્યું, अनेजदेकं मनसो जवीय: એ સૌથી સુક્ષમાં સુક્ષ છે. હવે એ પરમેશ્વરના નિરાકાર સ્વરૂપમાં કલાનો ઉમેરો થાય ત્યારે એમાં સાકારતા આવે છે. કલા એટલે શું? ઉદાહરણ સાંભળો. માનોકે તમે મોહનથાળ બનાવ્યો અને એને કઢાઈમાંથી સીધું ખાવો તો સ્વાદમાં કઈ ફર્ક પડે નહીં. એ નિરાકાર મોહનથાળ છે. પછી તમે એને ઠારીને ઉપર વરખ લગાવી, બીજું કંઈ નાખી ચકતાં પાડયાં અને કંઈ ડિઝાઇન બનાવી. આ જે ડિઝાઇન બનાવી એનું નામ કલા છે. આ મોહનથાળનો જુદો જુદો આકાર આપવાના કારણે એનો સ્વાદ બદલાયો ખરો? માણસ કલા પ્રિય છે. તમે सत्यम, शिवम्, सुंदरम  ફિલ્મી ગીત સાંભળ્યું હશે. सत्यम् એ દર્શન તત્વ છે. शिवम् એ કલ્યાણકારિતા છે અને सुंदरम् એ કલા છે. બહુ નાભિમાંથી બોલે છે કે ईश्वर सत्य है. પણ જો વાત આટલેથીજ અટકી ગઈ હોત તો તમે એકજ રૂપમાં રહી ગયા હોત. આગળ કહે છે, सत्य ही शिव है શિવનો અર્થ થાય છે, કલ્યાણકારી. પછે કહે છે सुन्दर है એટલે કે એ રૂપ-રૂપનો અંબાર છે. નિરાકારમાં રૂપ ન હોય પણ આ તો રૂપ-રૂપનો અંબાર છે. કલા એક વાસ્તવિકતા છે. કલ્પના કલાને કંડોરે છે. કલા એક વાસ્તવિક સંદેશ છે. એટલે અહિયાં ઉપનિષદ કહે છે, “अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनदेवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत, तद्धावतोन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति, तदेजति तन्नैजति ततदूरे तद्वन्तिके, तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यत: એ ભાઈ, આ બ્રહ્મ દુરથી દૂર છે અને નજીકથી નજીક છે. એ ગતિશીલ પણ છે અને ગતિ વિનાનું પણ છે. એ અંદરે છે અને એ બહારે છે. જે જુદા જુદા વિરોધી ધર્મો છે, એ બધ્ધા વિરોધી ધર્મો એનામાં છે. આ વાતને સમજાવવા માટે ઉપનિષદે ચર્ચા કરી છે. ॐ पूर्णमद: पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते, पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते.  ॐ शांति: शांति: शांति:. સદગુરુ દેવ કી જય, नम: पार्वतीपतये हर हर महादेव हर. @40.48min. मधुराष्टकम – जनार्दन, हर्शिदा रावल. 

Leave a comment

Filed under અધ્યાત્મ

એમ્પ્ટી બેરલ: ખાલી પીપ ખખડે…./ પરેશ વ્યાસ

એમ્પ્ટી બેરલ: ખાલી પીપ ખખડે….

શ્વાસ ખખડે છે અને વાગે છે,
સાવ ખાલી ઘડો આ લાગે છે. – રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’

ગુજરાતી કહેવત છે ખાલી ઘડો વાગે ઘણો. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર એનો અર્થ થાય છે: ઓછી આવડત કે શક્તિવાળો વધારે આવડત કે શક્તિવાળો હોવાનો દેખાવ કરે છે. ફાંકા મારે છે. શબ્દસંહિતા સાંપ્રત કોલમ છે અને એમાં અમે તાજા સમાચારનાં શબ્દની ચર્ચા કરીએ છીએ. ‘એમ્પ્ટી બેરલ’ (Empty Barrel) શબ્દ જો કે ગુજરાતની ચૂંટણી સંદર્ભે કોઈ નેતાની બડાશ કે બકવાસને કારણે ચર્ચામાં આવ્યો નથી. પણ જેમ જેમ ચૂંટણીનો રંગ જામતો જશે તેમ તેમ તમને ઠેર ઠેર એમ્પ્ટી બેરલ દેખાશે. ‘ખાલી પીપડા ખખડે ઘણાં’- એ તો આપણો અનુભવ છે.
વાત જાણે એમ છે કે એક માત્ર ૨૪ વર્ષની વયનો એક અશ્વેત અમેરિકી સૈનિક આફ્રિકન દેશ નાઈજરમાં એક ખાસ મિશન દરમ્યાન ઇસ્લામિક સંગઠનનાં આતંકવાદી હૂમલામાં ફરજ દરમ્યાન શહીદ થયો. સામાન્ય રીતે અમેરિકાનાં પ્રમુખ પોતાનો દિલસોજી સંદેશ લખીને મોકલતા હોય છે. પણ ટ્રમ્પને થયું કે શહીદની પત્નીને ફોન કરીને સંવેદના સંદેશ આપું. એમણે શહીદની પત્નીને ફોન કરીને કહ્યું કે ‘જ્યારે કોઈ જવાન લશ્કરમાં ભરતી થાય છે ત્યારે એને શું થઇ શકે એનો ખ્યાલ તો હોય છે તેમ છતાં જ્યારે એવી ઘડી આવે ત્યારે એ ખરેખર પીડા આપે છે.’ આ ટેલીફોનિક વાતચીત સ્પીકર ફોન પર થતી હતી ત્યારે વિરોધ પક્ષ (ડેમોક્રેટિક)ના સાંસદ ફ્રેડરિકા વિલ્સન ત્યાં હાજર હતા. ફ્રેડરિકાને લાગ્યું કે આ પ્રેસિડન્ટ શું બકી રહ્યા છે? કોઈ જવાન લશ્કરમાં મરવા માટે થોડો ભરતી થાય છે? એણે પ્રેસિડન્ટની આ લાગણીશૂન્ય કોમેન્ટની જાહેર નિંદા કરી. બસ, પછી તો ટ્રમ્પે એ કર્યું જે કરતા આવે છે. સામાવાળો જૂઠ્ઠો ઠેરવવો. એને માટે અપમાનજનક શબ્દ વાપરવા વગેરે… ટ્રમ્પે ટ્વીટ્યુ કે ફ્રેડરિકા ‘વેકી’ વૂમન (તરંગી કે ચક્રમ સ્ત્રી) છે. પછી ટ્રમ્પનાં બચાવમાં વ્હાઈટ હાઉસ ચીફ ઓફ સ્ટાફ જનરલ જોહન કેલી ઉતર્યા અને એમણે પ્રેસને કહ્યું કે એક તો આ ફ્રેડરિકા કોઈની ખાનગી ટેલીફોનીક વાત સાંભળે છે અને એને દરેક બાબતમાં ટિપ્પણી કરવાની ટેવ છે.’ એમણે બે વર્ષ પહેલાંનો કિસ્સો યાદ કરીને કહ્યું કે એફ.બી.આઈ. (અમેરિકી જાસૂસી સંસ્થા)નાં એક બિલ્ડીંગનાં ઉદઘાટન પ્રસંગે એ બિલ્ડીંગ બાંધવા માટે કેન્દ્રીય ફંડ મેળવવાનો જશ લેવાની પણ એણે કોશિશ કરી હતી.
એમણે આગળ કહ્યું કે “ શી સ્ટૂડ અપ, લાઈક અ લોન્ગ ટ્રેડીશન ઓફ એમ્પ્ટી બેરલ મેઇકિંગ ધ મોસ્ટ નોઈઝ..” (એ ઊભી થઇ, ખા મોટો અવાજ કરતા ખાલી પીપની પરંપરા અનુસાર એ ખખડી). બસ, તે પછી ‘એમ્પ્ટી બેરલ’ મુદ્દે શબ્દયુદ્ધ જારી છે. ફ્રેડરિકાનો વિડીયો વાઈરલ થયો છે તેમાં એણે કેન્દ્રીય ફંડ માટે કોઈ જશ લીધો નહોતો એવું સામે આવ્યું છે. ફક્ત એનાં નામકરણ બાબતે મહેનત કરી હતી-ની વાત ફ્રેડરિકાએ કહી હતી. એક ગોરો એક કાળી ત્વચાની સન્નારી માટે ‘એમ્પ્ટી બેરલ’ શબ્દ પ્રયોજે એટલે આ શબ્દ જાતિવાદી છે એવો પણ આક્ષેપ થયો છે. શું છે આ શબ્દની સંહિતા?
‘એમ્પ્ટી બેરલ’ ગ્રીક ફિલસૂફ પ્લેટોની દેન છે. એણે કહ્યું’તું કે ખાલી પીપ સૌથી મોટો અવાજ કરે છે, એ રીતે જેઓ ઓછી બુદ્ધિવાળા હોય છે એ વધારે બડબડિયાં હોય છે. ‘રોલેજ બૂક ઓફ વર્લ્ડ પ્રોવર્બ’માં એનાં જુદા જુદા ૨૧ વર્ઝન લખાયા છે. ના, આપણી ગુજરાતી ભાષાની કહેણીની કોઈ નોંધ લેવાઈ નથી એનું અમને દુ:ખ છે. બાકી કેવી સરસ ગુજરાતી કહેવત છે કે… ખાલી ચણો વાગે ઘણો, ને તે ચણા પર દમામ ઘણો. અર્થ થાય ખોટો દેખાવ કરવો તે નકામું છે. અથવા ક્યારેક બહારથી સારું દેખાતું માણસ ઘણીવાર અંદરથી ખૂબ ખરાબ હોય છે. ચાલો એ જવા દઈએ, પણ એમ્પ્ટી બેરલ શબ્દ વિલિયમ શેક્સપીયરે એનાં નાટક ‘હેન્રી ફિફ્થ’ (૧૫૯૯) માં આલેખ્યો છે. ઘણાં નવા શબ્દોનાં સર્જક શેક્સપીયરે જો કે આ શબ્દો માટે પોતે કોઈ જશ લીધો નથી. નાટકના ચોથા અંકના ચોથા દ્રશ્યમાં સંવાદ છે કે ‘મને ક્યારેય ખબર નહીં પડે કે ખાલી હૃદયમાંથી આવો મોટો અવાજ આવે છે. કહેવત છે ને કે ખાલી વાસણ ભારે ખખડે છે….’ તેઓ અહીં જૂની કહેવત જ ટાંકે છે. કેટલાંક માને છે કે આ કહેવત સ્પેનિશ મૂળની છે. કોઈના મતે એનું મૂળ જમૈકન છે.
‘એમ્પ્ટી બેરલ’ આમ તો જાતિવાદી શબ્દ પ્રયોગ નથી. એટલે આ શબ્દો માત્ર અશ્વેત લોકો માટે જ વપરાતા હોય તેમ નથી. ટ્રમ્પ તરફી પોલિટિકલ કાર્ટૂનિસ્ટ બેન ગેરીસન આ આખી ઘટના કાર્ટૂનથી આલેખી છે પરંતુ અમે એમની સાથે સહમત નથી. ટ્રમ્પનો બચાવ કરવા સામા માણસને નીચે પાડવાનો આ પ્રયત્ન છે. રાજકારણીઓ પાસે આવી શાબ્દિક ટાંટિયાખેંચ અપેક્ષિત છે. જેમણે આ શબ્દ વાપર્યો છે એ જનરલ જહોન કેલીએ ફોકસ ન્યૂઝ ચેનલને એક ઇન્ટર્વ્યૂમાં કહે છે કે જૂઠ બોલતા લોકો માટે પોતે આ શબ્દનો પ્રયોગ છૂટથી ઉપયોગ કરે છે. ચૂંટણી આવી ચૂકી છે. જૂઠ બોલે ચૂંટણી ટાણે એવા નેતાથી ડરજો …
શબ્દ શેષ:
“ હું જ્યારે નાનો હતો ત્યારે મને લાગતું હતું કે આ મેઘગર્જના છે જે માણસોને મારી નાખે છે. પણ પછી હાઈસ્કૂલમાં ફિઝિક્સ ભણ્યો ત્યારે ખબર પડી કે એ વીજળી છે જે પડે ત્યારે લોકો મરે છે. મેઘગર્જનાનો અવાજ તો માત્ર ઘોંઘાટ છે. વીજળી જ કાતિલ છે, જે માણસોનો જીવ લઇ નાંખે છે.” – પ્રેરણાત્મક લેખક ઇઝારાયેલ્મોર આયિવર

There will be lot of empty barrels making noise in the upcoming elections though word ’empty barrel’ is trending because of Trumpanion style of functioning in USA. Please read all about the phrase in present context. The article is published last week.

No automatic alt text available.

1 ટીકા

Filed under ઘટના