Author Archives: pragnaju

સુખ દુઃખનો પોડકાસ્ટ/ યામિની વ્યાસ

Leave a comment

by | સપ્ટેમ્બર 26, 2022 · 2:51 એ એમ (am)

યુ કેન હીલ યોરસેલ્ફ ….

આ પુસ્તકમાં અનિતાએ લખ્યું છે કે હું કેન્સરને પરાસ્ત કરી શકી કારણકે મને એ સમજાઈ ગયું કે મને કેન્સર શું કામ થયેલું ? મેં મારી અંદર ઘણું બધું ‘Suppress’ કરીને રાખેલું. હું આજીવન અન્યને ઈમ્પ્રેસ કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહેલી. મેં મારી પોતાની જાતને ક્યારેય વ્યક્ત જ ન થવા દીધી. હું જ્યારથી સમજણી થઈ, ત્યારથી મને કેન્સરનો ડર લાગતો. કારણકે કેન્સરના કારણે મેં મારા સ્વજનો ગુમાવેલા.

મને સતત ભય રહેતો કે મને કેન્સર તો નહીં થાય ને ? હું ક્યારેય નિર્ભયતાથી મારી જિંદગી જીવી જ ન શકી. અને છેવટે મેં મારી જિંદગીમાં એ જ Attract કર્યું, જેનો મને ડર હતો. જેના વિશે હું સતત વિચારતી રહેતી. હું ક્યારેય મારી જાતને પ્રેમ નહોતી કરી શકી. કોમા દરમિયાન આ બધી વાતો મને બહુ સ્પષ્ટતાથી સમજાઈ ગઈ. અને મેં નક્કી કર્યું કે ‘આઈ વિલ હીલ માયસેલ્ફ’.

તબીબી વિજ્ઞાન ભણેલી કોઈપણ વ્યક્તિને આ અનુભવ, હકીકત કે પુસ્તક ‘વાહિયાત’ લાગી શકે. પણ આ લેખ મેં તબીબો માટે નહીં, દર્દીઓ માટે મુક્યો છે.

એલોપેથીની દરેક ટેક્સ્ટ બુકમાં કેન્સરના કારણોમાંનું એક કારણ ‘Idiopathic’ હોય છે. ‘Idiopathic’ એટલે ‘reason not known’ અથવા તો ‘of spontaneous origin’. અને કેન્સર થવાના આ કારણમાં અસંખ્ય શક્યતાઓ રહેલી છે.

જે વાત અનિતાએ પોતાના પુસ્તકમાં લખી છે, એ જ વાતો અત્યાર સુધી જગતની અનેક ફિલોસોફીઝ કહેતી આવી છે. Suppression leads to disease. 

જે ક્ષણે આપણે વિચાર બદલીએ છીએ, એ જ ક્ષણે આપણી અંદરનું વાતાવરણ બદલાવાની શરૂઆત થઈ જતી હોય છે. આપણા શરીરની અંદર રહેલો દરેક કોષ આપણા વિચારોના પ્રભાવમાં હોય છે. આપણું શરીર આપણા દરેક વિચારને રીએક્ટ કરતું હોય છે. Our body follows our mind.

અમે તબીબો બીમારીઓના જે કારણને ‘Idiopathic’ કહીએ છીએ, શક્ય છે કે એ કારણ આપણા વાઈબ્ઝ અને વિચારો હોય. અલ્ટરનેટીવ સાયન્સ, અમૂક ફિલોસોફીકલ માન્યતાઓ કે અનિતાની વાતોમાં જો થોડું પણ તથ્ય હોય, તો એ શક્યતા આપણા બધા માટે કેટલી બધી Liberating સાબિત થશે ?

Yes, we can heal our own selves. અને એ પ્રક્રિયામાં જે મદદ કરે, એને તબીબ કહેવાય છે. એક સુપર-સ્પેશીયલીસ્ટ કન્સલ્ટન્ટ હોવા છતાં પણ હું એવું જ કહીશ કે હું દરેક દર્દીની ‘સેલ્ફ-હિલીંગ’ પ્રક્રિયામાં મદદ કરવાનું અને તેને વેગ આપવાનું કામ કરું છું.
એ જ કારણ છે કે એક જ દવાની બે અલગ અલગ દર્દીઓમાં બે અલગ અલગ અસરો થાય છે. એક જ પ્રોસીજરનું પરિણામ બે ભિન્ન વ્યક્તિઓમાં સાવ ભિન્ન આવે છે. It all depends on how you react to your disease. અમે તબીબો જેને ‘તાસીર’ કહેતા આવ્યા છીએ, એ બીજું કશું જ નથી પણ દર્દીની ‘સેલ્ફ-હિલીંગ’ ક્ષમતા છે.

અનિતાની વાત પરથી હું એટલું જ કહીશ કે નિર્ભય બનીને જીવો. કશું જ સપ્રેસ ન કરો. વ્યક્ત કરતા રહો, વ્યક્ત થતા રહો. સાંભળવા વાળું કોઈ ન મળે, તો વિચારોને કોરા કાગળ પર લખી નાખો. પણ નેગેટીવ હોય એવું કશું જ અંદર ન રહેવા દો. નિરાશા, ઈર્ષા, નફરત આ બધા નેગેટીવ ઈમોશન્સ છે. તમાકુની જેમ આ નેગેટીવ ઈમોશન્સની લાંબાગાળે ‘cumulative effect’ થાય છે. એ ન થવા દો.

આપણે બધા કુદરતના હસ્તાક્ષર વાળી બ્રમ્હાંડ દ્વારા લિખિત ઓરીજીનલ કોપી છીએ. જાતને પ્રેમ નહીં કરવાનું કોઈ સબળ કારણ આપણી પાસે નથી. So, let’s love our own selves.

થોડા ઘણા બેક્ટેરિયા, કેટલાક વાયરસ, થોડું પોલ્યુશન, થોડું રેડિએશન અને કેટલાક વારસાગત રોગો સિવાયની બીમારીઓ માટે આપણને કોઈને ડૉક્ટરને પૂછવાનો અધિકાર જ નથી કે ‘આ શેને કારણે થયું હશે ?’. 
માત્ર અને માત્ર ઈશ્વર नो ડર અને અંતરાત્મા નું માનો કરેલ કર્મ નું ફળ અહીંયા જ ભોગવવાની તૈયારી રાખો. 

એ જાત પ્રત્યે હોય, ડૉક્ટર પ્રત્યે કે સારવાર પ્રત્યે. શંકા હંમેશા જીવલેણ હોય છે અને શ્રદ્ધા જીવદાયી.

-ડૉ. નિમિત્ત ઓઝા

Leave a comment

Filed under Uncategorized

સાહિત્ય અને સૌંદર્ય નો સંગમ ખુબસુરત સદા કે લીયે..

Leave a comment

by | સપ્ટેમ્બર 24, 2022 · 2:42 એ એમ (am)

જાઈબ/પરેશ વ્યાસ

JIBE

જાઈબ: મહેણું, ઉપહાસ, હાંસી, વ્યંગ વગેરેએક છે અપ્સરા. નામ ઉર્વશી રૌતેલા. અને એક છે ઋષિ. નામ ઋષભ પંત.અપ્સરાનું તો કામ જ હોય છે ઋષિ પર કામણટૂમણ કરવાનું, તપભંગ કરવાનું.અને અમે તો માનીએ છીએ કે આ મનુષ્ય જીવન ક્ષણભંગુર હોય છે. માટે..માટે પ્રેમ તો કરી લેવો. હેં ને? અને જુઓને એક ફિલ્મી અભિનેત્રી અને એકક્રિકેટ ખેલાડી વચ્ચેનાં પ્રેમ સંબંધ કોઈ નવી વાત તો નથી. પણ થોડા દિવસોપહેલાં એક ઇંટરવ્યૂમાં ઉર્વશીએ દાવો કર્યો કે એણે મિ.આર.પી.ને દિલ્હીનીએક હોટલમાં પોતાનાં રૂમની બહાર કલાકોનાં કલાકો ફીલ્ડિંગ (વિકેટકીપિંગ!)ભરાવી હતી. આ સાક્ષાત્કાર નિવેદનનાં ઉત્તરમાં પછી ઋષભ ઉવાચ (એટલે કેટ્વીટાચ): “મેરા પીછા છોડો, બહન….! જૂઠકી ભી કોઈ હદ હોતી હૈ.” તોપછી ઉર્વશી સામું ટ્વીટાચ: “છોટૂ ભૈયા. મેં મારી સાઇડની સ્ટોરી કહીને તારુંરેપ્યુટેશન બચાવી લીધું.” ઇંગ્લિશ જાગરણ અખબારમાં આ સમાચારનું શીર્ષકહતું: ‘ઉર્વશી રૌતેલા ટેઈક્સ અ જાઈબ અગેઈન’. ઋષિ અને અપ્સરાનાં આટ્વીટી કમ્યુનિકેશન પછી એક મઝાની ઘટના બની. ભારત -પાકિસ્તાન વચ્ચેએશિયા કપની પહેલી મેચ હતી. ઉર્વશી એ મેચ જોવા આવી હતી. ઋષભટીમમાં શામેલ નહોતો. એટલે એ મેદાનમાં નહોતો. ના, અમને ખબર નથી કેઆ કહેવાતા ધરમનાં ભાઈ બહેન તે દિવસે દુબઈમાં દુબારા રૂબરૂ મળ્યા કેનહીં?… પણ આ ‘જાઈબ’ (Jibe) શબ્દ અમને મળ્યો.ગુજરાતી લેક્સિકન અનુસાર ‘જાઈબ’ એટલે કટાક્ષ કરવો, મહેણું મારવું,ઉપહાસ કરવો, મશ્કરી કરવી, અનાદર કરવો, મેણાં મારવાં, હાંસી ઉડાવવી,વ્યંગ કરવો. આમ તો આપણે ‘જાઈબ’નો સમાનાર્થી ટોન્ટ (Taunt) શબ્દજાણીએ છીએ. ટોણો મારવો તે. આ એ જ વાત છે. આમ તો રોજ રોજઅનેક સમાચારમાં આ શબ્દ આવતો જ રહે છે. ગુલામ નબી આઝાદનાંરાજીનામા અંગે મૂળ કોંગ્રેસી, હાલ બીજેપી કેન્દ્રીય મંત્રી જ્યોતિરાદિત્યસિંધિયાએ કહ્યું કે આઝાદ કોંગ્રેસથી આઝાદ થઈ ગયા. એનડીટીવીનાં મતેસિંધિયાનું આ સ્ટેટમેન્ટ કોંગ્રેસ સામેનો એક સ્ટિંગિન્ગ જાઈબ હતો.‘સ્ટિંગિન્ગ’ (Stinging) એટલે તીક્ષ્ણ, મર્મવેધક. સ્ટિંગિન્ગ જાઈબ એટલેતીક્ષ્ણ કટાક્ષ. બંગાળમાં તો તૃણામૂલ કોંગ્રેસનાં મંત્રીએ પોતાની જ પાર્ટીનાંસાથીદારોને ‘લૂંટારા’ કહ્યાં. એટલે પાર્ટી તરફથી મંત્રીશ્રીને નોટિસ આપવામાંઆવી, આવું શા માટે કહ્યું? લો બોલો! ઇંડિયન એક્સ્પ્રેસે આ સમાચારનુંશીર્ષક બાંધ્યું: ‘મિનિસ્ટર ગેટ્સ નોટિસ ફોર હિઝ લૂટર્સ જાઈબ’. નમો અનેરાગા વચ્ચે તો ટીકા ટિપ્પણની વ્યંગોક્તિનું આદાનપ્રદાન ચાલતું જ રહે છે.રાહુલ ગાંધીએ તાજેતરમાં જ મોદી સરકારને સૂટ-બૂટ-લૂંટની સરકાર કહી. કહ્યુંકે સામાન્ય માણસ પર કરવેરા વધ્યા અને ‘મિત્રોં’નાં કરવેરામાં કાપ મુકાયો.હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સનાં આ સમાચારનું શીર્ષક હતું: ‘ઈન સૂટ-બૂટ-લૂંટ સરકારજાઈબ, રાહુલ ગાંધી એટેક્સ બીજેપી.’ ચાલો, આજે આપણે જાઈબ શબ્દસાથે જોડાયેલી કેટલીક મજેદાર વાતો આજે કરીએ.‘જાઈબ’ એટલે વ્યંગમાં કહેવું. પણ આ વ્યાકરણ અજબ છે. જાઈબ જોક્રિયાપદ હોય તો એનો અર્થ થાય (આડા સઢ અથવા પરબાણ અંગે) બીજીબાજુએ ઝૂકવું કે ઝુકાવવું; (હોડી અંગે) એવી રીતે માર્ગ કે દિશા બદલવી તે.કદાચ વાંકું બોલવું એટલે દિશા બદલવી એવો અર્થ થતો હશે? ખબર નથી.ઇંગ્લિશ શબ્દ જાઈબમાં ‘j’ નાં સ્થાને સને ૧૫૦૦માં ‘g’ હતો. અર્થ એ જ જેઆજે છે. હજી પણ gibe શબ્દ તો ડિક્સનરીમાં છે જ. પણ અપભ્રંશ jibeવધારે લોકપ્રિય છે. આમ આ શબ્દનું મૂળ તો નક્કી નથી પણ કહેવાય છે કેમધ્ય યુગની ફ્રેંચ ભાષામાં જિબર (Giber) શબ્દ હતો, જેનો અર્થ થતો હતોકોઈને બરછટ કે જલદ રીતે હેન્ડલ કરવો. એક ક્રિયાપદ તરીકે એટલે કે ‘જાઈબકરવું’-નો એક વિપરીત અર્થ પણ છે. બે વસ્તુ કે વ્યક્તિ એકબીજા સાથે સુસંગતહોય, એકદમ મેળ પડી જાય તેમ હોય તો એને કહેવાય કે તેઓ એકબીજા સાથેજાઈબ કરે છે. આવ ભાઈ હરખાં, આપણ બેઉ સરખાં. દા. ત. આ ફિલ્મનીવાર્તા હકીકત સાથે જાઈબ કરે છે. એટલે મેળ ખાય છે. અથવા તો કોઈકલાકારની કલાનાં તમે ચાહક હો પણ પછી એની અંગત વાતો ખબર પડે કેજેનું તમે સન્માન કરતા હતા એ તો દારૂડિયો છે અથવા નાડા ઢીલો છે- તોતમને લાગે કે એની કલા એના અંગત જીવન સાથે જાઈબ કરતી નથી.વ્યાકરણની દૃષ્ટિએ જો કે આ શબ્દ એક નામ તરીકે વધારે જાણીતો છે. કોઈવાંકું બોલે, વળમાં બોલે, આડકતરી રીતે ટીકા કરે, અપમાન કરી નાંખે તો એજાઈબ છે. વાતનું વતેસર જાઈબ હોઈ શકે. એવી દરેક વાત જે નિખાલસ નથી,એ જાઈબ હોઈ શકે. જાઈબ એ ઉગ્ર શબ્દનું એવું પ્રક્ષેપાત્ર છે જેની અસરધારદાર થતી છે.જાઈબ એ વાણી વર્તણૂંકની સારી રીત નથી. કોઈ સીધું કહી દિયે તો સારું.આમ ફેરવી તોળીને વાંકું બોલવું, ઠીક નથી. પણ તેમ છતાં આપણે છાપામાંરોજબરોજ અનેક જાઈબ વાંચતાં રહીએ છીએ. શું કરવું? ચામડી નફ્ફટરાખવી. બોલવાવાળા બોલ્યાં કરે. આપણે જાણે કાંઈ જ બન્યું નથી એકઆપણું કર્મ કર્યે જવું. મોદીસાહેબને જ જોઈ લ્યો. અથવા કદાચ એમ કે એલોકો આપણને આપણી એવી બાજુ બતાડે છે જેનાથી આપણે અજાણ છીએ.શક્ય છે આપણામાં જ કોઈ ખામી રહી ગઇ હોય. જાઈબ આપણને સુધરવાનોમોકો આપે, એમ પણ બને. સાંભળ્યું સાહેબ?આજકાલ સોશિયલ મીડિયા પર ટ્રોલ કરવાની ફેશન છે. સેલેબ્રિટી લોકોનાંજાઈબ સમાચાર બનતા હોય છે. આવા સમાચાર જ આપણને ગમતા હોય છે.આવું ન થાય તો આપણે ચર્ચા પણ શું કરીએ? આપણો દેશ ચર્ચાપ્રધાન છે.રાજકારણ-ભાવવધારો-ક્રિકેટ-ફિલ્લમ- રસ્તાનાં ખાડા અને આજકાલ તોરખડતાં ઢોર વિષે પણ જાઈબ કરવાની ફેશન છે. જાઈબ મોટા માણસની નાનીવાતો છે. જાઈબની કોઈ પ્રતિક્રિયા ન આપીને પણ જાઈબ કરવાની આજકાલફેશન છે. એટલે હે મુનિવર ઋષભ પંત, આપણે મોદીપણું દાખવવું. ભલે નેઉર્વશી જાઈબ કર્યા કરે આપણે… ઉર્વશી, ઉર્વશી ટેઇક ઈટ ઇઝી ઉર્વશી, ચારદિનકી ચાંદની, યે જવાની હૈ ફેન્ટસી-નાં ગીતડાં ગાવા, તંઈ શું?શબ્દશેષ:એક અલ્ટિમેટ જાઈબ:“હું અને તું આત્મીય છીએ, જો તારી પાસે આત્મા જેવું કાંઈ હોય તો..”–અજ્ઞાત

………….

Leave a comment

Filed under Uncategorized

હર્ષદરાય …’આઉટ’ યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ઓનાનિઝમ

ઓનાનિઝમ: જાતમહેનત જિંદાબાદ

‘ઇન્ડિયાટાઈમ્સ’નાં તાજેતરનાં એક લેખનું શીર્ષક છે: ‘બોસ ઓફ ધ યર? એક નોકરીદાતા એનાં નોકરિયાતોને ‘મૅસ્ટર્બેશન બ્રેક’ (હસ્તમૈથુન વિશ્રાંતિ) આપે છે.’ એકીપાણીનો બ્રેક હોય, લંચ કે ટી-કોફી બ્રેક હોય પણ…. કામકાજનાં સ્થળે હસ્તમૈથુન કરવા માટે રીસેસ? આ વળી નવું. વાત જાણે એમ છે કે આખો મે મહિનો દુનિયાભરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય હસ્તમૈથુન મહિના તરીકે ઉજવાય છે. એની પાછળ પણ કારણ છે. અમેરિકન પૂર્વ પ્રમુખ બિલ ક્લિન્ટને તેઓએ જ નીમેલાં સર્જન જનરલ ડો. જોસેલિન એલ્ડર્સને ૧૯૯૫નાં મે મહિનામાં નોકરીમાંથી કાઢી મૂક્યા. એનું કારણ એ કે તેઓએ વિદ્યાર્થીઓને હસ્તમૈથુન શીખડાવવાની વિવાદાસ્પદ હિમાયત કરી હતી. એનું કારણ એ કે હસ્તમૈથુન સૌથી સુરક્ષિત સેક્સ છે. ન ગર્ભ રહેવાનો ડર, ન જાતીય રોગનો ચેપ. અમને લાગે છે કે જોસેલિન મેડમને હોદ્દા પર ચાલુ રાખ્યા હોત તો ઠીક થાત. પણ તેઓ તો ગયા. અને પછી આપને યાદ હશે કે ક્લિન્ટન અને મોનિકાનું મુખમૈથુન પ્રકરણ ચગ્યું હતું. સેક્સ એજ્યુકેશન જરૂરી હતું, હેં ને? પણ એ જવા દો. સર્જન જનરલને મે મહિનામાં નોકરીમાંથી કાઢી મૂકાયા એટલે એનાં વિરોધમાં દર વર્ષે મે મહિનો હસ્તમૈથુન મહિનો ઉજવાય છે. હસ્તમૈથુનનું મહાત્મ્ય સમજાવાય છે. એમાં ય ૨૮ મે તો હસ્તમૈથુન દિવસ. આ દિવસ ટાંકીને એરિકાલસ્ટ પોર્ન ફિલ્મ્સનાં ડાયરેક્ટર એરિકાબે’ને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર લખ્યું કે તેઓનાં કર્મયોગીઓને તેઓ છેલ્લાં એક વર્ષથી રોજ અર્ધો કલાકનો ઑફિસયલ મૅસ્ટર્બેશન બ્રેક આપે છે. અને એ માટે પૂરતી સગવડતા ઉપલબ્ધ છે. સ્વયં-આનંદ કર્મથી કર્મયોગીઓને માનસિક ફાયદો થયો છે. એટલે જ લેખનું શીર્ષક ‘બોસ ઓફ ધ યર?’ છે. આજનો શબ્દ ઓનાનિઝમ મૅસ્ટર્બેશન શબ્દનો પર્યાય છે. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર મૅસ્ટર્બેશન (Masturbation) એટલે હસ્તમૈથુન, મુષ્ટિમૈથુન. ઓનાનિઝમ (Onanism) એટલે પણ એ જ.
આપણે મૂળ દંભી લોકો છીએ. સેકસનાં મૂળ શબ્દો બોલતા અચકાઈએ છીએ. એટલે એની જગ્યાએ દ્વિઅર્થી શબ્દો બોલીએ છીએ. આમ જુઓ તો અભદ્ર ન લાગે અને તેમ જુઓ તો.. સમજાઈ પણ જાય. દાખલા તરીકે ડીઆઇવ્હાય (DIY). એટલે ડૂ ઈટ યોરસેલ્ફ-નાં સંક્ષેપાક્ષર. આમ સમજાય કે જાત મહેનત જિંદાબાદ. સાથી હાથ બઢાના સાથી રે-ગાવાની જરૂર નઈં. એવો જ એક શબ્દસમૂહ ‘ચાર્મિંગ અ સ્નેઇક’- સર્પ પકડવો. અન્ય એક શબ્દસમૂહ ‘મેકિંગ ધ બાલ્ડ મેન ક્રાય’- ટાલિયાં ભાયડાને રોવડાવવો. અહીં ટાલિયો કોણ? દ્વિઅર્થી વિચારો તો સમજાઈ જાય. એક છે ‘ઊઝિંગ યોર નૂડલ્સ’. આ અઘરું. આમાં મૂળ મુહાવરો છે: ‘યુઝ યોર નૂડલ્સ’. એટલે મગજ વાપરો. મગજની અંદરનાં મસલ્સ આમ નૂડલ્સ જેવા લાગે, ખરું ને? ના, મુહાવરાનું મૂળ એ નથી. અહીં મૂળ શબ્દ છે નોડલ (Noddle); જેનો અર્થ છે માથાનો પાછળનો ભાગ. પછી તો રમૂજમાં અંદરનો ભાગ એટલે કે દિમાગ ‘નૂડલ્સ’ કહેવાયું. હાલની મિલેનિયલ્સ પેઢી નૂડલ્સનો અર્થ શિશ્ન કરે છે અને ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર ‘ઊઝિંગ’ એટલે ગળવું, ઝરવું, ચૂવું. ઊઝિંગ યોર નૂડલ્સ. ઓહો! આ તો થયા પુરુષાતન હસ્તમૈથુનનાં શબ્દો પણ હસ્તમૈથુન પર માત્ર પુરુષોનો એકાધિકાર નથી. કરણ જોહરની વેબ સીરીઝ ‘લસ્ટ સ્ટોરીઝ’ જોઈ છે? લગ્ન કર્યા હોય પણ પતિદેવ પત્નીને સેક્સસુખ આપવા અસમર્થ હોય તો? પત્નીનો હસ્તમૈથુનનો અધિકાર અધરવાઇઝ પણ અબાધિત છે. જો કે બોલચાલની ભાષાનાં દ્વિઅર્થી શબ્દો બદલાય છે. ‘બીઈંગ યોર ઓવ્ન બોસ’. તમે જ તમારા સાહેબ, લો બોલો! કોઈ ભાયડાનું કાંઈ ના આવે. હા હા! ‘ટચિંગ યોર લિપ ગ્લોસ’ એટલે હોંઠનાં ઉપલકિયાં ભપકાંને અડવું. એક શબ્દસમૂહ ‘મેકિંગ સૂપ’ પણ છે. સૂપ બનાવતી વેળા પરસેવો થઈ જાય એ પરથી આ મુહાવરો આવ્યો છે. આ તો શબ્દોની રમત છે પણ વાત એની એ જ. ટૂંકમાં, આપણે દંભી લોકો છીએ.
હવે આજનાં શબ્દનું મૂળ જોઈએ. બાઇબલનાં કથાનક અનુસાર ઈઝરાયેલની જનજાતિનાં વડા જુડાહે પોતાના મોટા પુત્ર એરનાં મૃત્યુ બાદ એનાં નાના પુત્ર ઓનાનને એની વિધવા ભાભી સાથે સૂવા સૂચના આપી, જેથી વારસ પેદા થઈ શકે. ત્યારે એવો કાયદો હતો. ઓનાન જાણતો હતો કે આ રીતે પુત્ર થશે તો એ એનો ગણાશે નહીં પણ રાજપાટ એ પુત્રને જ મળશે. પોતે રવડી જશે. એટલે ઓનાન એની ભાભી સાથે રતિક્રીડા તો કરતો હતો પણ પરાકાષ્ઠા વીર્યપાત જમીન પર કરતો. આ તો ગુનો કહેવાય. એટલે એને મૃત્યુદંડ મળ્યો હતો. વીર્યનો વેઇસ્ટ? એ તો કેમ ચાલે? શારીરિક સંબંધ માત્ર સંતતિ માટે જ હોય. અને આમ ઓનાનિઝમ શબ્દ યોનિ બહાર થયેલા વીર્યપાત અથવા હસ્તમૈથુન-નો પર્યાય બની ગયો. મેરિયમ વેબ્સ્ટર ડિક્સનરી અનુસાર ઓનાનિઝમ એટલે સ્વયં સંતુષ્ટિ. એમાં ‘ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ ઓનાનિઝમ’ (બૌદ્ધિક હસ્તમૈથુન!) શબ્દો પણ છે. આમ ડાહી ડાહી વાતો, મનમાં ને મનમાં સંતૃપ્ત થયાની લાગણી પણ પછી ન ગર્ભ રહે અને ન કશું જન્મે. સાવ અમથી ‘ને અમસ્તી હોંશિયારીની વાતો પણ પરિણામ શૂન્ય. આ તો બૌદ્ધિક હસ્તમૈથુન જ થયું ને, ભાઈ!
આ શબ્દસંહિતા છે, સ્વાસ્થ્યસંહિતા નથી એટલે અમે હસ્તમૈથુન કરવાની રીત કે એનાં લાભાલાભ વિષે ફોડ પાડીને કહેતા નથી. અમારા પાઠ્યક્રમ બહારની એ વાત છે. પણ હંગેરિયન અમેરિકન મનોચિકિત્સક થોમસ સાસ કહેતા કે હસ્તમૈથુન એ માનવજાતની પ્રાથમિક પ્રવૃત્તિ છે. ઓગણીસમી સદીમાં એ રોગ ગણાતો. વીસમી સદીમાં એ ઉપચાર ગણાય છે! હવે એકવીસમી સદી ચાલે છે. હસ્તમૈથુન માટે ખાસ સગવડતા કરી આપવાનાં સમાચાર છે. બળાત્કાર થાય કે અનિચ્છાનો સંભોગ થાય એનાં કરતા તો સૌ પોતપોતાની પ્રક્રિયા પોતે જ આટોપી લે તો એમાં વાંધો શું છે? કર લો દુનિયા મુઠ્ઠીમેં.. તો શું પબ્લિક ટોયલેટની જેમ ભવિષ્યમાં ચોરે ‘ને ચૌટે પબ્લિક ઓનાનિઝમ આઉટલેટ હશે? એરપોર્ટ કે રેલ્વે સ્ટેશન પર હસ્તમૈથુન પ્રસાધન ઘર-ની વ્યવસ્થા કરાશે? દરેક ઓફિસમાં ખાસ રીસેસ? કોઈ અરજદાર આવીને પૂછે કે ‘કર્મચારી ક્યાં ગયા?’ તો કે ‘મુષ્ટિમર્દન માટે ગયા છે, હમણાં જ આવશે.’ ઓગણીસમી સદીનાં રોગ, વીસમી સદીનાં ઉપચાર એવા ઓનાનિઝમને એકવીસમી સદીમાં શું ગણશું? વરદાન? જસ્ટ જોકિંગ! એમ આઈ?!


શબ્દ શેષ:
“શારીરિક સંબંધો બાંધતા લોકો બધા નહીં તો મોટા ભાગનાંને ખરેખર સંભોગ કરવાની ઈચ્છા હોતી નથી, એમને એ રતિક્ષણ, એ મદનલહરી મળી જાય એટલે બસ.” –દક્ષિણ આફ્રિકન વ્યંગલેખક મૉકૉકોમા મોકઓહોના પોતાના નિબંધ ‘ઓન મૅસ્ટર્બેશન- અ સટાયરિકલ એસે’માં

Leave a comment

Filed under Uncategorized

હવે જરૂર નથી/યામિની વ્યાસ

હવે જરૂર નથી

“ઓ બાપ રે!

“આબાદ બચી ગયો… સદનસીબે હેલ્મેટ પહેરેલું હતું.”

“સારું થયું કે એ બોગનવેલના ઝૂંડમાં પડ્યો.”

“લાગે છે, તેનાથી કદાચ ઊઠાતું નથી.”

“તેના કોઈ સંબંધીને ફોન કરો.”

શૈલ સ્પીડમાં જતો હતો અને તેની બાઈક રોડ ડિવાઇડર સાથે અથડાઈ. સારું થયું કે સામેથી કશું આવતું ન હતું. એ ઊછળીને બોગનવેલ પર પડ્યો અને બચી ગયો. લોકો ભેગા થઈ ગયા. તેની બાઇકને સાઇડ પર મૂકવામાં આવી. તેને બેઠો કરવા ગયા પરંતુ તેના પગમાં સખત દુઃખતું હતું. તેનો મોબાઇલ લઈને તેના સંબંધીને ફોન કર્યો. દરમિયાન રોડની સામેની સાઈડ પર કોઈ ધર્માદા હોસ્પિટલ હતી ત્યાં લઈ જવામાં આવ્યો. એટલીવારમાં તેનાં મમ્મીપપ્પા તરત જ ગાડી લઈને આવી પહોંચ્યાં.

શૈલને જોયો. તેના હાથપગ અને મોઢા પર ઉઝરડા પડ્યા હતા અને લોહી નીકળતું હતું. પ્રાથમિક તપાસમાં ડૉક્ટરે કહ્યું કે, કોઈ મેજર ઇન્જરી જણાતી નથી. શૈલનાં મમ્મીપપ્પાને હાશ થઈ. ત્યાં તેનાં કાકાકાકી પણ દોડી આવ્યાં. કાકી તો ઘરમાં હતું તે સૂપ,જ્યુસ વગેરે લઈને આવ્યાં. આવતાની સાથે જ કાકીએ કહ્યું, “અરે! આવી જૂની ગંદી હોસ્પિટલમાં તેને રખાય? ચાલો, આપણે તેને બીજે શિફ્ટ કરીએ.

શૈલના પપ્પાએ કહ્યું, “અહીં ડૉક્ટર દાસ ઓપરેશનમાં છે. એ આવી જાય પછી બીજે પ્રયત્ન કરીએ.”

ડૉક્ટર દાસકાકા શહેરના ખૂબ અનુભવી અને ઘણા ઉમદા ડોકટર હતા. હતા. લોકો માનતા કે તેમના હાથમાં જશરેખા છે .તેઓ હંમેશા પરમાર્થનું કામ કરતા. તેઓ ધારત તો ઘણું કમાઈ શકત પરંતુ એમણે સેવાનો જ ધર્મ અપનાવ્યો હતો.અહીં ધર્માદા હોસ્પિટલમાં પણ ઓનરરી સેવા આપતા. આજુબાજુનાં ગામડાંઓમાંથી ગરીબ દર્દીઓ આવતા અને તેમને વિનામૂલ્યે ઓપરેશન કરી આપતા.

શૈલના સગા ડૉ. દાસની રાહ જોતા હતા તે દરમિયાન શૈલની કૉલેજના મિત્રોનું ગૃપ ખબર પડતાં જ દોડી આવ્યું. કૉલેજના એન્યુઅલ ફંકશનની તૈયારી ચાલતી હતી. શૈલ તેમાં મેઇન ડાન્સર હતો. હવે શૈલ ડાન્સમાં ભાગ નહીં લઈ શકે એનાથી સહુ ઉદાસ હતાં.શૈલને વધુ કાંઈ નથી થયું તેમ જણાવી તેનાં મમ્મીપપ્પાએ કૉલેજના મિત્રમંડળને વિદાય કરી. થોડી થોડીવારે શૈલનાં કાકી તેની મમ્મીને કહેતાં હતાં, “અહીં ગજબ લોકો આવે છે. જોઈને જ અડધા બીમાર થઈ જવાય. સામેના બોર્ડમાં દેખાતી એક કાળી ને આગળ દાંતવાળી,જૂનો સાડલો પહેરેલી સ્ત્રીને જોઈને થયું. બાપ રે! આ બાઈ તો કેવી દેખાય છે!”

થોડી વાર પછી ઘસાયેલો પંજાબી ડ્રેસ પહેરેલી એક છોકરી તે સ્ત્રીની બાજુમાં આવી ઊભી રહી ગઈ. તેની તરફ કાકી તુચ્છભાવે જોઈ રહ્યાં.

શૈલને ઈન્જેક્શન આપ્યું હોવાથી તેને દુખાવો ઓછો હતો. પણ વચ્ચે વચ્ચે તે ઊંહકારા કરતો હતો. પેલી સ્ત્રીએ તેના પાલવનો છેડો સરખો કરતાં કરતાં નજીક આવી અને પૂછ્યું, “ભાઈને કેવું છે?”

કાકીએ તો મોઢું જ ફેરવી લીધું પરંતુ શૈલની મમ્મીએ ધીમેથી કહ્યું, “પડી ગયો છે અને વાગ્યું છે.”

“ઓહો! હારુ થઈ જાહે. કંઈ કામ હોય તો કે’જો. મું બો દા’ડાથી આંય જ છવ.”

આ લોકોએ તેને પૂછવાની પણ તસ્દી ન લીધી કે તમે કોણ છો અને તમારું કોણ દાખલ થયું છે? પેલી સ્ત્રી ચાલી ગઈ. દૂરથી પણ જાણે શૈલની ખૂબ ફિકર હોય તેમ જોતી રહી. કાકીનો ગુસ્સો વધતો જતો હતો. શૈલની મમ્મીને તેણે કહ્યું, “બસ આ લોકો રાહ જ જોતા હોય છે કે, તક મળી જાય તો ચોરીચપાટી કરી લે. સાચવતા રહેજો.”

શૈલની મમ્મીએ કહ્યું. “આપણે ક્યાં વધુ વખત રહેવું છે? એકવાર દાસકાકા તપાસી લે અને જરૂર હશે તો ખાનગી આધુનિક હોસ્પિટલમાં જતા રહીશું.”

“હાસ્તો, આવી જગ્યાએ મારા શૈલને રખાય કંઈ? અરે! ફર્સ્ટ ક્લાસ એસી રૂમમાં તેને રાખીશું ને હું રોજ પાયાનો સૂપ ને સલાડ ખવડાવીશ. શૈલ દોડતો થઈ જશે, જોજોને.”

શૈલની મમ્મી એના માથા પર હાથ ફેરવી રહી. હવે સમય જતો ન હતો. પંદર-વીસ મિનિટ થવા છતાં દાસકાકા આવ્યા ન હતા.

એમ્બ્યૂલન્સમાં કોઈ બીજું પેશન્ટ આવ્યું. એના હાથ પર કરંટ લાગ્યો હતો. ઇમર્જન્સીમાં જેટલી પ્રાયમરી ટ્રીટમેન્ટ અપાય તેટલી અપાઈ હતી. તાત્કાલિક ઓપરેશનના જ ડ્રેસમાં દાસકાકા આવ્યા. શૈલના પપ્પા સામે જવા ગયા. આંટી અને મમ્મીએ ઉતાવળ પણ કરી કે, અમે પહેલાં આવ્યાં છીએ પણ દાસકાકા પેલા ઇમર્જન્સીવાળા પેશન્ટ પાસે ગયા. શૈલના પપ્પાને ઓળખતા હતા એટલે તેમણે ઊંચો હાથ કરીને ‘આવું છું’ એમ ઈશારો કર્યો. પેલા પેશન્ટની ટ્રીટમેન્ટમાં બીજો અડધો કલાક ગયો. અહીં આ લોકો ખૂબ ઊંચાનીચા થતા હતા.

પેલી સ્ત્રી ફરીથી પૂછી પણ ગઈ કે પાણી વગેરે કંઈ જોઈએ છે કેમ? જેમ જેમ પેલી સ્ત્રી વધુ પૂછવા નજીક આવતી ગઈ તેમ તેમ આ લોકો ચિડાતા હતા. જરાક ઊંચા અવાજે શૈલના કાકાએ કહી દીધું, “બેન, અમારે કંઈ નથી જોઈતું. તમે ત્યાં બેસો.”

દાસકાકા આવ્યા. “કમ ઓન, યંગમેન! મેં તમારી હિસ્ટરી જોઈ લીધી. તમારા એક્ષ-રે નોર્મલ છે. લકી બોય, તું બચી ગયો છે અને હવે બાઈક ધીમે ચલાવજે. આ ઘસરકા તો જલદી મટી જશે પરંતુ પગમાં સોજો ઘણો છે. સારું છે કે ફેક્ચર નથી થયું. કમ સે કમ બેથી ત્રણ અઠવાડિયાં આ પાટો બાંધીને આરામ તો કરવો જ પડશે. દસ દિવસ પછી મને બતાવી જજો….”

ત્યાં વચ્ચે જ કાકી બોલ્યાં, “બતાવવા ક્યાં આવીએ?”

અનુભવી દાસકાકાએ કહ્યું, “તમારી મરજી હોય ત્યાં.”

અને તેને રજા આપી. દાસકાકાએ સૂચના આપતા કહ્યું, “એક પગે તું ચાલીને જઈ શકે છે. કાકા અને પપ્પાના ખભા પર હાથ મૂકીને ચાલ એટલે હું જોઈ પણ લઉં. ઘરમાં પણ વૉકરની મદદથી તું ફરજે. દસેક દિવસ પછી પગ મૂકાતો થઈ જશે. હમણાં એ પગ પર વજન ન આવે તેનું ધ્યાન રાખજે.”

દાસકાકા બીજા પેશન્ટ તરફ ફર્યા. ગાડી ઝાંપા પાસે ઊભી હતી. પરંતુ ત્યાં સુધી જવા તેણે જ્યાં ઈજા વગરનો પગ નીચે મૂક્યો કે તરત કાકી બોલ્યાં, “બેટા,એક પગમાં શૂઝ કે ચપ્પલ તો પહેર!”

શૈલ ભૂલી ગયો હતો કે ડિવાઈડર પાસે જ લોકોએ તેનો પગ જોવા બૂટ કાઢ્યાં હતાં પછી ક્યાં ગયાં તે ખબર જ નથી. ત્યાં પેલી સ્ત્રી દોડતી દોડતી આવી “બહેન, તમારી થેલી રૈ ગૈ.”

કાકી જે સૂપ ભરીને લાવ્યાં હતાં તે થેલી આપી. કાકીએ આભાર તો ન માન્યો જાણે એ જ ઉઠાવી ગઈ હોય એવા તિરસ્કારથી જોયું. એની પરવા કર્યા વિના પેલી સ્ત્રીએ નીચી નમીને શૈલને લગભગ એના માપની જ જમણા પગની ચપ્પલ ધરી. તે પહેરવા સિવાય એમની પાસે બીજો રસ્તો પણ ન હતો, કારણ કે હોસ્પીટલના પગથીયાથી ઝાંપા સુધીની ફર્સ તડકાને લીધે ગરમ હતી. ચપ્પલ પણ શૈલેને માપોમાપ આવી ગઈ. શૈલના પપ્પાએ પેલી સ્ત્રીને કહ્યું, “તમારો આભાર બહેન, ગાડીમાં બેસાડીને તમારી ચપ્પલ હમણાં પાછી આપું છું.”

પેલી સ્ત્રી માથે ઓઢીને ઠાવકાઈથી બોલી, “ના સાહેબ, જરૂર નૈ. માર છોકરાનો તો જમણો પગ જ તે કપાઈ ગ્યો સે. ઈને તો બે સપ્પલની હવે જરૂર નથી.”

યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

વૂમન હેન્ડલ/પરેશ વ્યાસ

વૂમન હેન્ડલ: હૂડ હૂડ દબંગ દબંગ..

નોઇડાની મહિલા નો કરવાનું કરી બેઠી. ચોકીદારે સોસાયટીનો દરવાજો ખોલવામાં જરા મોડું શું કર્યું કે એની ઉપર ગાળોનો સાંબેલાધાર વરસાદ વરસાવ્યો. કેટલીક ગાળો તો સાવ અભિનવ હતી. જેમ કે એ ચોકીદારનું શિશ્ન કાપીને એને જ ખવડાવી દેવાની વાત. મહિલાનું નામ ભવ્યા રોય. ધંધો વકીલાત. મગજમાં કોણ જાણે શેની રાઈ ભરાઈ હતી કે તેણી આવું અભવ્ય કૃત્ય કરી બેઠી. સાથે સાથે બિહારી લોકને ઈન-જનરલ વખોડતો બકવાસ પણ કર્યો. ચોકીદાર અનૂપ કુમારનું ગળું ય પકડ્યું અને ધક્કો યમાર્યો. એનો વીડિયો અત્યારે વાઇરલ થઈ ચૂક્યો છે. પવિત્ર શ્રાવણ માસમાં અનેક નેટિઝન્સ કાનમાં કીડા પડે એવી ગાળોનું વર્ચ્યુઅલ શ્રવણ કરી ચૂક્યા છે. આ મહિલા વકીલ પછી જેલમાં પુરાયા હતા પછી જામીન પર છૂટી ગયા. કદાચ આ ઘટનામાંથી પ્રેરણા લઈને ગ્વાલિયર શહેરમાં સ્કૂટર ઉપર જતી મહિલાઓને ઓવરટેક કરવા બદલ તે મહિલાઓએ એક રીક્ષાવાળા ઉપર હૂમલો કર્યો, ૧૭ થપ્પડ મારી અને રીક્ષાનાં કાચ તોડી નાંખ્યા. ઝોમેટોનાં એક ડીલીવરી બોયને ચપ્પલ મારીને એની પાસેથી ફૂડ પાર્સલ લઈ લેતો વીડિયો પણ ટ્વીટ થયો. આજકાલ નોઇડા, આગ્રા, કાનપુર અને ગ્વાલિયર શહેરોની મહિલાઓનાં વીડિયો વાઇરલ થઈ ચૂક્યા છે. ક્યાંક મહિલાએ મદિરાસેવન કર્યું’તું તો ક્યાંક એનો સ્વભાવ જ હૂડ હૂડ દબંગ દબંગ હતો. ભેંસનાં શીંગડા માત્ર ભેંસને જ ભારી હોય એવું હવે રહ્યું નથી. ક્યાંક પાડાનું ય આવી બને અને પખાલીને ય ડામ પડે. એ જે હોય તે પણ વૂમન એમ્પાવરમેન્ટનાં આ સમાચાર અમને આમ જુઓ તો ગમ્યા. અલબત્ત આજનો શબ્દ એ નથી. આ સઘળાં સમાચારોમાં એક ‘મેનહેન્ડલ’ (Manhandle) શબ્દ કોમન હતો. એનો અર્થ છે: ધક્કો મારવો, પીટાઈ કરવી, ધક્કે ચડાવવું, હાથ ઊગામવો વગેરે. આવા કૃત્યો કોણ કરે? સામાન્ય રીતે પુરુષો કરે પણ.. સ્ત્રીઓ પણ હવે પાછળ નથી, એવું આ વાઇરલ વીડિયોઝ કહી રહ્યા છે. હવે સ્ત્રીઓ જો કોઇની મારપીટાઈ કરે તો એ મેનહેન્ડલ કહેવાય કે વૂમનહેન્ડલ? વૂમનહેન્ડલ (Womanhandle) જેવો કોઈ શબ્દ છે ખરો? આમ તો સને ૧૯૨૫માં એક સાયલન્ટ ઇંગ્લિશ રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ આવી હતી, જેનું નામ હતું ‘વૂમનહેન્ડલ્ડ’. ચાલો, આજે માણીએ આજનો શબ્દ અને એનાં અર્થની મજેદાર વાતો.

ના, વૂમનહેન્ડલ શબ્દ ખાસ પ્રચલિત નથી. માત્ર એક ડિક્સનરીમાં જ એનો અર્થ દીધો છે. એ અનુસાર આ શબ્દ વૂમન+મેનહેન્ડલ શબ્દનું સંયોજન છે. આમ જુઓ તો બે વિપરીત અર્થ દર્શાવ્યા છે. કોઈ સ્ત્રી કોઈને ‘મેનહેન્ડલ’ કરે ઉર્ફે ધક્કે ચઢાવે કે થપ્પડ મારે તો એ વૂમનહેન્ડલ કહેવાય. એટલે એમ કે ભવ્યા રોયે જે કર્યું એ વૂમનહેન્ડલ કહેવાય. પણ વૂમનહેન્ડલનો બીજો અર્થ છે એક સ્ત્રીની માફક હળવેથી, કોમળતાથી સામેવાળાને હેન્ડલ કરવું તે, આમ ઝાઝો પ્રયત્ન નહીં, કોઈ જબરજસ્તી નહીં. એમ કે ભવ્યા બહેને ચોકીદારને પ્રેમથી સાદ પાડીને કહ્યું હોય કે… હે બાંકે બિહારી સોસાયટી રક્ષક શ્રીમાન અનૂપ કુમાર, આપ દ્વાર ખોલવાની કૃપા કરશો?.. તો એવી વર્તણૂંક વૂમનહેન્ડલ કહેવાય. પણ મૂળ શબ્દ તો છે મેનહેન્ડલ.

‘મેનહેન્ડલ’ શબ્દ પંદરમી સદીથી ઇંગ્લિશ ભાષામાં છે. જેનો અર્થ ઓજાર કે હથિયારને હાથમાં પકડીને ઉગામવું કે ચલાવવું- એવો થાય છે. પછી સને ૧૮૩૪થી મેનહેન્ડલ શબ્દ વહાણ ચલાવનારાઓ કોઈ ગરેડી કે ઉચ્ચાલક વિના એટલે કે ભાર ઉચકવા માટે કોઈ સાગટી કે દંડાની મદદ વિના માત્ર માણસોનાં બળથી સઢ ચઢાવે અથવા અન્ય કામ કરે, એને માટે વપરાવા લાગ્યો. કોઈ મશીનનાં ઉપયોગ વિના ફક્ત માનવ શક્તિ. મેનહેન્ડલનો હાલનો અર્થ સને ૧૮૬૫થી અમલમાં છે. આ અર્થ છે કોઈ વસ્તુને રફ રીતે હેન્ડલ કરવું. ‘રફ’ એટલે ખરબચડું, કઠોર, રોંચું, ખરસટ અને ‘હેન્ડલ’ એટલે હાથ લગાડવો કે હાથમાં લેવું. ગુજરાતી લેક્સિકનમાં ‘મેનહેન્ડલ’નાં આ બંને અર્થ શામેલ છેઃ. ૧. માણસને કેવળ શારીરિક જોર વડે જ ખસેડવું ૨. શારીરિક ઈજા પહોંચાડવી, ધક્કે ચડાવવું, -ના ઉપર હાથ ઉગામવો. ઇંગ્લિશ અખબારોનો આ પ્રિય શબ્દ છે. સામાન્ય રીતે કોઈ પ્રદર્શનકારીઓ પર પોલિસ દંડો મારે તો તેઓ ફરિયાદ કરે કે પોલિસે તેઓને ‘મેનહેન્ડલ’ કર્યા. પણ તાજેતરમાં જ મુંબઇમાં એક જબરી ઘટના બની. મલાબાર હિલ પોલિસ સ્ટેશનનાં પાંચ પોલિસ કોન્સ્ટેબલ્સે આઝાદ મેદાન પોલિસ સ્ટેશનનાં બે ઓનડ્યુટી પોલિસ કોન્સ્ટેબલ્સને ગાળો દીધી, કાયદો અને વ્યવસ્થા ખોરવી અને ધક્કે ચઢાવ્યા. ગયા અઠવાડિયાનાં ઇંડિયન એક્સપ્રેસનાં આ સમાચારનું શીર્ષક હતું: ફાઇવ મુંબઈ કોપ્સ મેનહેન્ડલ પર્સોનલ ફ્રોમ અનધર પોલિસ સ્ટેશન. સાવન જો અગન લગાયે ઉસે કૌન બુઝાયે?!

પુરુષ તો પુરુષ, પણ સામાન્ય રીતે સૌમ્ય અને સૌજન્યશીલ લેખાતી સ્ત્રી પણ હવે જાહેરમાં ઝઘડે છે, ગાળો બોલે છે, મારે ફટકારે છે, મેનહેન્ડલ કરે છે. વૂમનહેન્ડલ? આ શબ્દ હવે પ્રચલિત થાય તો નવાઈ નથી. પણ આવું કેમ થાય છે? ભવ્યા રોય ભણેલી છે. જાણીતી માઉન્ટ કાર્મેલ કોન્વેન્ટ સ્કૂલમાં અભ્યાસ બાદ સિમ્બાયસિસ યુનિવર્સિટીથી એલ.એલ.બી.અને અમેરિકાની પ્રતિષ્ઠિત બોસ્ટન યુનિવર્સિટીમાંથી એલ. એલ.એમ. કર્યું છે એણે. હાલ દક્ષિણ દિલ્હીની કોર્ટમાં મહિલા અને બાળકોનાં યૌન ઉત્પીડન અને શ્રમ રોજગારનાં મામલાઓ સાથે જોડાયેલા ક્રિમિનલ કેસ લડી રહી છે. એણે આવું કેમ કર્યું? કદાચ પોતે વકીલ છે, અનેક ગુનેગારોને છૂટી જતા જોયા હશે એટલે કાયદાની ઐસી તૈસી. પોતે કાનૂનથી ઉપર છે એવી માનસિકતા હશે? અથવા તો કોઈ હતાશા હશે? કોઈ લાગણી જે ગૂંગળાઈ હશે? એ કશું જે એ પામી નહીં શકી હોય અને પછી એનો હશે એ ગુસ્સો. આજકાલ નજીવી વાતમાં મામલો બીચકી જાય છે. અને પછી ગાળાગાળી અને પછી ધક્કામુક્કી.. શું કરવું? બોલતા પહેલાં વિચારવું. શાંતિ, શાંતિ, શાંતિ. આમ વાત વાતમાં પિત્તો છટકે એ ન ચાલે. માણસ હોદ્દામાં નાનો હોય તો ય એની સાથે માન મર્યાદા છોડવી નહીં. પોતાનાં પૈસાનો, પોતાના હોદ્દાનો રુઆબ ઝાડવો નહીં. અને નશો કર્યો હોય તો ઘરસે નીકલવું નહીં, કુછ દૂર ચલવું નહીં. અને હા, ‘સેન્સ ઓફ હ્યુમર’ હોય તો મામલો હળવો થઈ જાય. પણ પછી જાણી બુઝીને કોઈ તમારી સામે પડે તો શું અમારે સામી બાથ પણ ન ભીડવી? ના ભૈ ના, ત્યાંથી ભાગી જવું. ભાગે ઈ ભાયડા! અને તેમ છતાં કોઈ તમને ધરાર મેનહેન્ડલ કરે તો? તો સામો પ્રહાર કરી લેવો, તંઈ શું? શરતો લાગુ.

શબ્દ શેષ:

“તમારે સારપણાંનાં પગલુછણીયા બનવાની જરૂર નથી. સારા લોકોને પણ સ્વબચાવનો અધિકાર હોય છે.” –લેખિકા એલિઝા ક્રુ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

દોસ્તી/યામિની વ્યાસ


દોસ્તી

“હાત્તા…જો કીડી મરી ગઈ” કહી ઘુંટણે ફૂંક મારી બેઠો કરતો, એ કીડી ક્યારે ય મરી નથી,

રીસેસમાં મોઢું બગાડીને “ઓહ આજે મારી મમ્મીએ કેવું બનાવ્યું છે! જરા પણ ભાવતું નથી” કહી લન્ચબોક્સ પકડાવી દે અને મારું લન્ચબોક્સ ભૂલી ગયાનું ભૂલાવી દે,

સાપ સીડીની રમતમાં એવી કરામતથી પાસા ફરકાવે કે એની કૂકરી સાપના મોઢા પર જ પહોંચે,

“અમે બે ભિલ્લુ આયવા ” …”શું શું નામ લાયવા?”માં એ કદી મારો ભિલ્લુ બનતો નહીં,

મારી વીશ પૂરી કરવા પોતાની પાંપણ ખેરવી મારી હથેળી પાછળ મૂકી ફૂંક મરાવે,

“અરે વાહ..મસ્ત પૂંછડિયો..” કહી મહા મહેનતે એણે ચગાવેલા પતંગની દોર મારા હાથમાં થમાવી મારો ફાટેલો પૂંછડિયો સાંધવા બેસે,

પ્રેક્ટીકલમાં મારાથી કંઈક ફૂટતું, તૂટતું, સળગતું તો “સર, સોરી મારાથી….” એટલા કોન્ફીડન્સથી કહેતો કે મને પણ થતું..’કદાચ…’,

બાઈક પર પાછળ બેસીને “જો જે.. આરામથી..”કહેતો ને ક્યારેક “ભગાવ..”પણ,

બિમારી મારી હોય તો નકોરડાં ઉપવાસ કે પગપાળા મંદિર જવું એ એની બિમારી,

પેપર મારે રજૂ કરવાનું હોય ને પરસેવો એનો પડતો હોય,

કપડાંની જેમ મારી જિંદગીની કોઈ બાજુ સિલાઈમાંથી ઉકલી જાય તો તાત્કાલિક સેફ્ટી પીન પણ એજ બને,

મારા આંસુને એનો ખભો બહુ માફક આવે,

આવા દોસ્તને ઘરે વર્ષો પછી જાઉં છું ત્યારે એના ઘરે મારી રીટર્ન ટીકીટ ચોરાઈ જાય છે.

યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under Uncategorized

અસંસદીય શબ્દો અને ગેગ ઓર્ડર

અસંસદીય શબ્દો અને ગેગ ઓર્ડર

નામ તારું નીકળે છે મૌનમાંથી,

જો પ્રતિબંધિત કરું બારાખડીને. બાળપણ સાચું હતું ને એટલે તો,

એ સમજતું’તું નિસરણી ઠાઠડીને. – ભાવિન ગોપાણી

સંસદ સત્રમાં છે. બારાખડી પર સિકંજો કસાયો. પહેલેથી જ જાહેર કરી એ યાદી, કહી દીધું કે આ શબ્દો સંસદમાં બોલી નહીં શકાય. ઠાઠડીને નિસરણી સમજવા પર મનાઈ ફરમાવી. આમ તો બરાબર છે. મન ફાવે એવું થોડું બોલી શકાય? હવે આમાં કાંઈ નવું નથી પણ આ યાદીનાં શબ્દો વિપક્ષ તરફથી રજૂ થતાં શબ્દો છે. હવે વિરોધ પક્ષોએ આવા શબ્દોનો વિકલ્પ શોધવો પડશે. શબ્દનાં મહારથી શશી થરૂર એક શબ્દ ટ્વીટ કરે છે: ઍલ્ગૉસ્પીક (Algospeak). મૂળ બે શબ્દો ‘ઍલ્ગૉલ’ અને ‘સ્પીક’. ગુજરાતી લેક્સિકન અનુસાર ઍલ્ગૉલ એટલે કમ્પ્યૂટરની બીજગણિતીય ભાષા. હવે એમાં કોઈ શબ્દ પ્રતિબંધિત હોય તો સોશિયલ મીડિયા પર આપોઆપ ડીલીટ થઈ જાય. પણ જ્યારે ‘મારી નાંખ્યો’ એવા શબ્દોની જગ્યાએ ‘જીવિત નથી’ એવું કોઈ લખે એનો વાંધો નથી. આ ઍલ્ગૉસ્પીક શબ્દ કહેવાય. સંસદની પ્રતિબંધિત શબ્દયાદીમાં ‘ડોન્કી’ શબ્દ છે. એટલે એ શબ્દ ન બોલાય. પણ એ તો ગધેડાનું અપમાન થયું કહેવાય. હેં ને? એક આધારભૂત બાતમી અનુસાર ગધેડાની ન્યાતે ઠરાવ કરીને કહી દીધું કે આજથી કોઈ પણ ગધેડાને સાંસદ ન કહેવો! હવે કોઈને ગધેડો ન કહેવાય પણ વૈશાખનંદન કહીએ તો?.. તો વાંધો નથી. ઍલ્ગૉસ્પીક શબ્દ ચાલે.

‘જુમલાજીવી’ શબ્દ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો. અરેરે, વિપક્ષો ટીકા કરશે શી રીતે? ભગવદ્ગોમંડલ અનુસાર અરેબિક મૂળનો શબ્દ ‘જુમલા’નો એક અર્થ થાય: વાક્ય, શબ્દોનો અર્થસૂચક જથ્થો. જુમલો શબ્દ ખૂબ સારો. હા, જુમલાજીવી એટલે જે ફક્ત વાક્યો કહે, અમલનાં નામે અલ્લાયો.. તો એ ખોટું. પણ સાહેબ, સારો જુમલો, સારા શબ્દો, સારું વાક્ય કોઈ કહી જાય તો વાત પૂરેપૂરી સમજાઈ જાય. અમને જુમલાજીવી શબ્દ ઉપરનો પ્રતિબંધ જરાય ગમતો નથી કારણ કે અમે પોતે પણ જુમલાજીવી જ છીએ. લાંબુ લાંબુ બોલવું કે લખવું એનાં કરતા જુમલો કહી દો કે વાત પતે. હમણાં મોદીસાહેબે રેવડી કલ્ચરનો જુમલો કીધો. અને એની ચર્ચા ચાલી. ઇંગ્લિશમાં એને ફ્રીબી (Freebie) કહે છે. મફત મફત મફત. ન કાનો ન માત્રા. મત માટે મફત ઉર્ફે રેવડી ઉર્ફે કશુંક ભેટ આપવું એ તો બીજેપી સહિત સૌ કોઈ પક્ષ કરે જ છે. અને તો ય તેઓ રેવડી કલ્ચરનો જુમલો કહી શકે છે. લોકસભાનાં હે માનનીય અધ્યક્ષ મહોદય, આપ રેવડી કલ્ચર શબ્દને રખેને બિનસાંસદીય ઠરાવીને રદ ન કરતાં, નહીંતર અમારી રેવડી દાણાદાણ થઈ જશે. પ્લીઝ..

જો કે અમને એ સમજાયું નહીં કે કરપ્ટ, કાવર્ડ અને ક્રિમિનલ શબ્દો પ્રતિબંધ શા માટે? એટલે કે ભ્રષ્ટ, કાયર અને અપરાધી વિષે ચર્ચા જ ન થાય? અમને લાગે છે કે સાંસદો આવા શબ્દો અન્ય સાંસદો માટે ન વાપરી શકે, એવું હશે. નહીં? તમને શું લાગે છે? અરે ભાઈ! આ શબ્દો જો ન હોય તો તો રાજકારણનો તો પ્રાણ જ જતો રહે. હૂલિગનિઝમ (ઉપદ્રવ), હીપોક્રસી (પાખંડ), ઇનકોમ્પિટન્ટ (અક્ષમ), મિસલેડ (ગુમરાહ) પણ નહીં. અરેરે.. આ તો સંસદ છે કે ઋષિમુનિનો આશ્રમ?!

‘બહેરી સરકાર’ શબ્દો પર પણ પ્રતિબંધ આવી ગયો. સરકારની કાનમાં તેલ પૂરવાની વાત પર આ કોના પેટમાં તેલ પૂરાયું? અને કેટલાંક તો નામ છે. શકુનિ, જયચંદ, તુર્રમ ખાન. શકુનિ અને જયચંદ તો ખંધા અને ગદ્દાર હતા પણ તુર્રમ ખાન તો ૧૮૫૭નાં બળવાનો હીરો હતો. એ બ્રિટિશર્સ પર હૂમલો કરતો અને બંધક બનાવેલા ભારતીયોને છોડાવતો. કદાચ એ પરથી મુહાવરો આવ્યો: ‘ખુદકો ક્યા તુર્રમ ખાન સમજતે હો?’ હવે મુહાવરા પર પ્રતિબંધ ઠીક પણ તુર્રમ ખાન ઉપર? ગિરગિટ (કાચિંડો), સાંઢ જેવા પ્રાણી પર પ્રતિબંધ મુકાયો. ના, મગર પર પ્રતિબંધ નથી પણ મગરનાં આંસુ પર છે. આખરે લોકસભાનાં અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાએ ચોખવટ કરી કે કોઈ શબ્દ પર પ્રતિબંધ નથી. આ તો ગત સત્રની કાર્યવાહી નોંધમાંથી જે શબ્દો હટાવવામાં આવ્યા છે એની યાદી છે. શબ્દ સાથે શબ્દનો સંદર્ભ અગત્યનો હોય છે. હેં ને?

આપણાં કાચા કુંવારા રૂપાળા આપ સાંસદ રાઘવ ચઢ્ઢા આ ઓર્ડરને ગેગ ઓર્ડર (Gag Order) કહે છે. જો કે કોંગ્રેસનાં સાંસદ શશી થરૂરનાં માટે આ ગેગ ઓર્ડર નથી. તેઓ કહે છે કે આ ઇન્સ્ટ્રક્શન (આજ્ઞા) નથી, આ ઇન્ડિકેશન (સૂચવવું) છે. ગુજરાતી લેક્સિકન અનુસાર ‘ગેગ’ એટલે બોલી ન શકે અથવા મોઢું ઉઘાડું રહે તે માટે મોંએ દીધેલો ડૂચો, -નું મોઢું પરાણે બંધ કરવું. ગેગ ઓર્ડર એટલે એવો કોઈ પણ હુકમ જે કહે કે આ શબ્દો ઉચરવા જ નહીં. મોઢામાં જાણે ડૂચો મારી દીધો!

‘ટૂ એન્ડ હાફ મેન’ની બેહદ લોકપ્રિય સેક્સ કોમેડી સીરિયલનો હીરો ચાર્લી સીન અંગત જીવનમાં દારૂ, ડ્રગ્સ, પરિણીત જીવનનાં પ્રોબ્લેમ્સ અને ઘરેલૂ હિંસાથી ઘેરાયેલો રહ્યો. એને જ્યારે ભાન થયું ત્યારે એણે કહ્યું કે હું જેવું જીવ્યો એવું હવે જીવવા માંગતો નથી. મારી જાત પર ગેગ ઓર્ડર મૂકવા માંગું છું કે મારા ભૂતકાળની વાતો હવે હું નહીં કરું. હવે માત્ર વર્તમાન અને ભવિષ્યની વાતો. આપણે આપણી જાત પર આવો ગેગ ઓર્ડર મૂકવાની જરૂરિયાત છે, ભૂતકાળ ભલે સારો હોય તો પણ. એવી એવી ભવ્ય ભૂતકાળની વાતો વારંવાર શા માટે ડંફાસ્યા કરવી? અરે, અમે હતા ‘ને ત્યારે..

શબ્દ અગત્યનો હોય છે. ખાસ કરીને જ્યારે તમે વિરોધ કરો. તમે પોતે તો કરી જુઓ એ કામ. ખબર પડે કે કરવું અઘરું છે. ઉકેલ આપ્યા વિનાની ટીકા ખોટી. સકારાત્મક ટીકા સંસદમાં થતી નથી. એકબીજાનાં વાંકા અંગોની ભૂતકાલીન વગોવણી થતી રહે છે. દેશ ચૂંટાયેલા પ્રતિનધિઓ ચલાવે છે. શાસક પક્ષ સાંભળે અને વિરોધ પક્ષ બોલે, સચોટ બોલે, એ જરૂરી છે. શબ્દો અને સંદર્ભો ઉપર ઈન્ડીકેટિવ પ્રતિબંધ પણ ઠીક નથી. ભલે આ ગેગ ઓર્ડર નથી. પણ સાંસદોએ શું ન બોલવું એવું સૂચન પણ શું કામ કરવું પડે?!

શબ્દ શેષ:

“હું ગેગ ઓર્ડરની તરફેણમાં નથી.” –અમેરિકન લીગલ કોમેન્ટેટર અને ટીવી પર્સનાલિટી

Leave a comment

Filed under Uncategorized