Category Archives: ગીત

લગ્નગાંઠના ૬૦ વર્ષ પૂરા કરી ૬૧મા વર્ષના પ્રવેશે…

3:55

Pehla Pehla Pyar Bhule na

Kuntal Pal
lyrics of song Pahalaa Pahalaa Pyaar Naa Bhule

1 ટીકા

Filed under ગીત, ઘટના

કોઈ આ આંસુનું ભાષાંતર કરો વેદના …+કવયિત્રી યામિની વ્યાસની રચનાઓ અંગે યુ ટ્યુબ

 

 

કવયિત્રી યામિની વ્યાસની રચનાઓ અંગે યુ ટ્યુબ માણો

ભાગ -૧ 

ભાગ -૨

ભાગ – ૩

સાહિત્ય સંગમના તરહી મુશાયરામાં કવિશ્રી મનહરલાલ ચોક્સીની પંક્તિ પરથી રજૂ કરેલી ગઝલ

જિંદગી જાણે મળી છે છળ ઉપર
ને ભરોસો રાખીએ પળ પળ ઉપર

ફૂલની માફક પછી મહેકી ઉઠી
નામ મેં તારું લખ્યું ઝાકળ ઉપર

પગરવો કોના હશે એ જાણવા
બારણાં ખુલી ગયા અટકળ ઉપર

આપણે સહુ કેમ ગુંથાયી ગયા?
કોઈ ભાષણ દઈ રહ્યું સાંકળ ઉપર

સૌ પ્રથમ હૈયામાં એને કોતરું
ક્યાં લખું છું હું ગઝલ કાગળ ઉપર?

કોઈ આ આંસુનું ભાષાંતર કરો
વેદના છે ‘યામિની’ એ જળ ઉપર

યામિની વ્યાસ

 

7 ટિપ્પણીઓ

Filed under કવિતા, કાવ્ય, ગઝલ, ગીત, ઘટના, યામિની વ્યાસ

યામિની વ્યાસ-૩ P. K. Davda

 Reblog  યામિની વ્યાસ-૩ (અંતીમ)    

યામિની વ્યાસ આમ તો સુરતની ભૂમિ પર કુશળ અભિનેત્રી અને નાટ્યકાર તરીકે ઝડપથી આગળ આવેલું નામ છે, પણ કવયિત્રી તરીકે પણ ગજબનું કામ કર્યું છે.એમની પ્રત્યેક ગઝલમાં કંઈક નવીનતા હોય છે.
આ ગઝલમાં પ્રત્યેક શેરની પ્રથમ અને બીજી પંક્તિમાં વિરોધાભાસ છે. પ્રથમ પંક્તિ સુખદ હોય તો બીજી પંક્તિમાં પીડા હોય, અને પ્રથમ પંક્તિ દુખદાયક હોય તો બીજી પંક્તિમાં કંઈક રાહતકારક કથન હોય.
જાત આવી છે
મહેકી રાતરાણી, ખુશનુમા મધરાત આવી છે;
પરંતુ નીંદ ક્યાં? એ લઈને અશ્રુપાત આવી છે.

ઢબૂરીને સઢોમાં કંઇક ઝંઝાવાત આવી છે,
સલામત નાવ આવ્યાની કિનારે વાત આવી છે.

કપાશે વૃક્ષ, પંખીઓ ને પ્રાણી ઠાર થઈ જાશે,
અહીં પૃથ્વી ઉપર માણસની આખી જાત આવી છે

ઘટે ના આ રીતે ક્યારેય કોઈનાં થવું તુજને
હૃદય પાસે હવે બુદ્ધિની રજૂઆત આવી છે

ભલે ને રમ્ય છે પણ સાંજ રોકાઈ નથી શક્તી,
હથેળીમાં લઈ એ ડૂબવાની ઘાત આવી છે

-યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ
પ્રથમ શેરમાં જ કહે છે કે રાતરાણીની મહેકથી ખુશનુમા થયેલી રાત તો છે, પણ આવી સરસ રાતે મીઠી ઊંધ આવવાને બદલે વિરહના આંસુઓથી આંખો છલકાય છે. આમ પ્રત્યેક શેરની બે પંક્તિઓમાં એક મેકથી વિરોધી ભાવો વ્યક્ત કર્યા છે.
તે પછીના શેરમાં કહે છે, કિનારે સહીસલામત આવી પહોંચેલા વહાણને જોઈને લોકો ખુશ થાય છે, અને વહાણના અને નાખુદાના વખાણ કરે છે, પણ એમને ક્યાં ખબર છે કે કેવા ઝંઝાવાતમાંથી બચીને પ્રભુકૃપાએ જ આ વહાણ કિનાર પહોંચ્યું છે.
ત્રીજા શેરનો બે રીતે અર્થ કરી શકાય. એક માણસ જાત દ્વારા થતો જંગલોનો નાશ, અને એને લીધી થતો પશુ-પક્ષીઓનો વિનાશ, એવો એક અર્થ કરી શકાય. બીજો અર્થ એવો પણ નીકળે કે ભયંકર તોફાન, કે જળપ્રલયમાં અનેક વનસ્પતિ, પશુ-પક્ષીઓનો નાશ થાય છે, પણ માણસ જાત મોટે ભાગે ઉગરી જાય છે.
ત્યાર પછીના શેરમાં કદાચ હતાશ પ્રેમી પ્રેમિકાને કહે છે કે આમ મને છોડીને બીજાના થઈ જવું એ યોગ્ય નથી, પણ કદાચ તેં કોઈ લાલચને લીધે આવું કર્યું હશે.
આખરી શેરમાં કહે છે, ખુબ જ રળિયામણી સાંજ હોય, તો પણ થોડીવારમાં અંધારૂં થવાનું, રાત પડી જવાની. અને પછી અજબ ગજબની સરખામણી કરતાં કહે છે, કે આ તો હથેળીમાં સમાય એટલા પાણીમાં ડૂબી મરવા જેવું થયું.
શબ્દો સાથે ભાવની ખૂબ જ સરસ ગુંથણી કરી છે.
યામિની બહેન વિશે વધારે જાણવા તમારે “નિરવ રવે” નામના બ્લોગની મુલાકાત લેવી જોઈએ, અથવા તો એમનું નામ લખી, ગુગલ કરવું જોઇએ.

1 ટીકા

Filed under ગીત, યામિની વ્યાસ

યામિની વ્યાસ-૨ (પી. કે. દાવડા)

Reblog  યામિની વ્યાસ-૨ (પી. કે. દાવડા)

કલા અને સાહિત્યમાં ગુજરાત અને ગુજરાતીઓમાં પોતાનું સ્થાન અંકે કરનાર બહેન યામિની વ્યાસ વિશે એક વાત ખાસ જાણવા જેવી છે. એમણે ૧૯૮૦ માં માઈક્રોબાયોલોજીમાં ગ્રેજ્યુએશન કર્યું છે, અને મેડિકલ ટેકનોલોજીનો અભ્યાસ કરી એમાં ડીપ્લોમા મેળવ્યો છે. વર્ષો સુધી આ વિષયના વ્યવસાયમાં જ રત રહ્યાં છે, અને છતાં કલા અને સાહિત્યમાં આટલી મહારથ કેવી રીતે હાંસિલ કરી?

ચાલો આજે મારા પરિચિત, યામિની બહેનના માતૃશ્રી શ્રીમતિ પ્રજ્ઞાબહેન વ્યાસે મને ખાનગીમાં કહેલી વાત જાહેર કરી દઉં.

“યામિની નાના લેખો-વાર્તાઓ છાપામા આપતી અને ૧૫-૨૦ રૂપિયાના પુરસ્કારમાં હરખાતી. તેને આર્ટસમા જવું હતું, પણ અમે જીદ કરી સાયન્સ લેવડાવ્યું…નોકરી કરતાં વાર્તા-નાટક લખવા માટે ગુજરાતીના પ્રોફેસરની દોરવણી નીચે પ્રયત્ન કર્યો, અને ગઝલો માટે – ગુરુ શ્રી નયનભાઇ ની દોરવણી લીધી.”

અને હવે આવે છે Climax.

“આવતા જુનમા તે રીટાયર થાય બાદ આર્ટસ કોલેજમા દાખલ થવાનું નક્કી કર્યું છે!”

સલામ યામિનીબહેન, કલા અને સાહિત્ય માટે આવી લગની હોય તો સફળતાના શિખર સર કરતાં તમને કોણ રોકી શકે?

ચાલો તો આજે એમની એક ટુંકી બહેરની ગઝલ માણીયે.

ગઝલ

જાદુ શું કીધો ગરમાળે !
ટહુકા બેઠા ડાળે ડાળે.

ક્ષણ ક્ષણનું આ વસ્ત્ર સમયનું,
વણતું કોઈ કબીરની સાળે.

વીત્યાં વર્ષો જાણે ઝૂલે,
કરોળિયાના જાળે જાળે.

પાંદડીઓ ઝાકળ પીવાને
સૂરજના કિરણોને ગાળે.

બાળક રડતું ‘મા. મા.’ બોલ્યું,
મેં જોયું હૈયાની ફાળે.

આવ ગઝલ, તારું સ્વાગત છે,
કોઈ તને મળવાનું ટાળે?

– યામિની વ્યાસ

 

ગઝલના મત્લાથી મક્તા સુધીનો એકે એક શેર અસરકારક વાત કહી જાય છે. મત્લામાં ગરમાળાની વાત છે. ગરમાળો એક પીળા ફૂલોવાળો સુંદર વૃક્ષ છે. કવિયત્રી કહે છે કે ગરમાળાએ એવું તો શું જાદુ કર્યું કે એની પ્રત્યેક ડાળ ઉપરથી ટંહુકા સંભળાય છે? એનો જવબ મળે એ પહેલાં જ મનમાં એક તરંગ ઊઠે છે, આ સમયના તાણાવાણા ચલાવી, આ વસ્ત્ર કોઈ કબીર ગુંથે છે? અહીં વસ્ત્ર અને તાણાવાણા સાથે યાદ કરવા કબીરથી સારૂં પાત્ર ક્યાં મળવાનું છે?

સમયની વાત કરી તો વીતિ ગયેલા વર્ષોની યાદ આવી ગઈ છે, પણ સીશ..અવાજ ન કરશો, આ યાદો તો કરોળીયાના ઝાળાં જેવી નાજુક યંત્રણાંમાં અટવાયલી છે. જરાક ભુલ થશે તો એ ખોવાઈ જશે.

ત્યાર પછીના શેરમાં તો યામિનીબહેનની કલ્પના કમાલ કરે છે. નાજુક પાંદડી ઉપર પડેલી ઝાકળ, પાંદડીને પીવી છે, એના માટે સૂરજના કિરણોની મદદ લેવી પડશે. સુરજ નીકળ્યા પછી ઝાકળ દેખાતી નથી, તો શું એને પાંદડી પી ગઈ?

તે પછીના શેરમાં માનવીય સંવેદનાની પરાકાષ્ટા છે. બાળક્ના રડવાનો અવાજ સાંભળી, માને ફાળ પડે છે, શું થયું મારા લાલને?

આખરે મક્તામાં એમના પ્રિય વિષય ગઝલને જ કહે છે, આવ આવ ! તારૂં સ્વાગત છે. તને ભલા કોઈ ટાળી શકે?

સમગ્ર ગઝલમાં ક્યાંયે ભાર લાગતો નથી, હલકા-ફુલકા ભાવવાળા શેર વાંચવાની મજા પડી.

-પી. કે. દાવડા

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under ગીત, યામિની વ્યાસ

This treasure of Gujarati literature including Songs,videos,nataks,jokes, etc

 Some one has put in effort to compile this ..please treasure it ..

Categories

 
   Courtesy           Pravin Kumar  Patel
       Jericho   N Y

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under ગીત

કીપ કામ એન્ડ કેરી ઓન: મન શાંત, કામ યથાવત્ /પરેશ વ્યાસ

 કીપ કામ એન્ડ કેરી ઓન: મન શાંત, કામ યથાવત્
ફક્ત હિંસાની તરકીબો જ બદલાશે ન કે હિંસા ,
ન બદલાયા ન બદલાશે કદી ઈન્સાનના નકશા.
– શેખાદમ આબુવાલા
લંડન બ્રિજ ઇઝ ફોલિંગ ડાઉન, ફોલિંગ ડાઉન…. ઇંગ્લિશ બાળકાવ્ય છે. થેમ્સ નદી પરનો પૂલ તૂટી પડે તો? બાળકાવ્યમાં એનાં અનેક નિરાકરણ આપ્યા છે. લંડન બ્રિજની અડીખમતા અંગ્રેજ પ્રજાની આપત્તિમાં હાર ન માનવાની તાસીર બતાવે છે. તાજેતરમાં એ લંડન બ્રિજ પર આતંકવાદી હુમલો થયો. આત્મઘાતી બોમ્બ ધડાકા કરીને મારી નાંખવા કે વાહન બેફામ ચલાવીને કચડી નાંખવા કે પછી છરાબાજી કરીને જીવલેણ ઘાયલ કરી નાંખવા-ની ઘટનાઓ બની રહી છે. ફક્ત હિંસાની તરકીબો બદલાતી રહે છે. હિંસા સ્વયં અજરામર છે. ઇંગ્લેન્ડમાં છેલ્લાં દસ અઠવાડિયાનાં થયેલા ત્રણ આતંકવાદી હૂમલામાં તેત્રીસ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો છે. આતંકવાદની ગતિવિધિની નવાઇ હવે ક્યાંય નથી. પણ લંડન બ્રિજનાં હુમલાથી ભાગતા લોકો પૈકી એક ભાયડો પોતાની બીયરની પ્યાલી હાથમાં લઇને ભાગતો રહ્યો. ટીપું ય ઢળવું ના જોઇએ. વોટ એ સ્પિરિટ…!
આ આતંકવાદી હુમલો થતો હતો ત્યારે રેસ્ટોરાંમાં બેસીને બીયર પીતા અન્ય એક જણને સઘળું મુકીને ભાગવું પડ્યું હતું. બીજા દિવસે સવારે એ ભાઇ રેસ્ટોરાંમાં પાછા ગયા. પોતાના બાકી બિલની રકમ ચૂકવી. વેઇટર્સને ટિપ પણ આપી. વાહ, ક્યા બાત હૈ! આ ઘટનાઓ સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ થઇ. કોઇએ સાઇન બોર્ડ પર લખ્યું કે લંડન બ્રિજ વિલ નેવર ફોલ ડાઉન. આતંકવાદી હુમલો થાય ત્યારે થતી બેહાલી વચ્ચે મનની શાંતિ બહાલ રાખવી અઘરી છે. પણ આ એ પ્રજા છે કે જેણે વિશ્વયુદ્ધનાં ટાણે કીપ કામ એન્ડ કેરી ઓન (Keep Calm and Carry On)નો મંત્ર આપ્યો હતો. શું છે આ મંત્ર?
ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર ઇંગ્લિશ શબ્દ ‘કામ’ એટલે શાંત, નિર્વાત, અક્ષુબ્ધ, સ્વસ્થ, શાંત પાડવું કે શાંત પડવું, સાંત્વન કરવું, શાંતિ, શાંતતા, શાંતિનો કાળ. ‘કીપ’ તો આપ જાણો છો. કીપ એટલે – ને યોગ્ય માન આપવું, – નું પાલન કરવું, રક્ષણ કરવું, – નો હવાલો સંભાળવો, – નો કબજો ચાલુ રાખવો, સાચવી રાખવું. કીપ એટલે શાંતતાને સાચવી રાખવી. અને ‘કેરી ઓન’ એટલે જે કરતા હોઇએ એ પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખવી, જારી રાખવી. ગમે તેવી તકલીફ આવે, મનને શાંત રાખીને, રાબેતા મુજબની પ્રવૃત્તિ કર્યે રાખવી એવો મતલબ થાય.
હિંસા, ખાસ કરીને આતંકવાદી હિંસા થાય ત્યારે હિંસાનો સિલસિલો ચાલતો રહે છે. સાંપ્રત કાળમાં ઇન્ટરનેટ એવું માધ્યમ છે કે જેમાં અપ્રત્યક્ષ રહીને પણ આતંકવાદીઓનાં આકાઓ સાચી ખોટી ખબર ફેલાવતા રહે છે, ઉશ્કેરણી કરતા રહે છે. એવી હિંસક ઘટનાઓ જે આત્મઘાતી હોય, જેમાં મારનારને ખુદ મરવાનો ડર ન હોય. અને જેને મારવાનાં છે એ કોણ છે? નિર્દોષ નાગરિકો, બાળકો, સ્ત્રીઓ. એવા લોકો જે રસ્તે જતા હોય, બજારમાં ખરીદી કરતા હોય કે પછી હોટલમાં બેસીની બીયર પીતા હોય. એવા લોકો જે પોતે પ્રતિકાર કરી શકે તેમ નથી. આવી હિંસાનું કાંઇ સરનામું ના હોય. એ તો ગમે ત્યાં, ગમે ત્યારે થાય. લોકો ડરે. બસ, આતંકવાદીઓ એ જ તો ઇચ્છે છે. પણ લંડનનાં લોકો એવા છે જે માને છે કે જો ડર ગયા, સો મર ગયા. અને લંડનવાસીઓને આ ગબ્બરી એટિટ્યુડ બીજા વિશ્વયુદ્ધનાં સમયથી વારસામાં મળ્યો છે.
વાત ઇ.સ. 1939ની છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆતનો સમય. આ ‘ટોટલ વોર’ હતી. ત્રીસ જેટલા દેશોએ પોતાની તમામ આર્થિક, ઔદ્યોગિક, વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતાઓ યુદ્ધમાં હોમી દીધી હતી. અહીં સિવિલ અને મિલિટરીની ભેદરેખા ભુંસાઇ ચૂકી હતી. જર્મનીનાં સરમુખત્યાર હિટલરનાં નાઝી સૈન્ય પાસે હવાઇ હુમલાની ભરપૂર ક્ષમતા હતી. એ હુમલાઓને બ્રિટિશ પ્રેસ દ્વારા નામ અપાયું બ્લિટ્ઝ. જર્મન શબ્દ બ્લિટ્ઝક્રિગ એટલે વિજળીક યુદ્ધ. આ શબ્દ હતો જર્મન ભાષાનો પણ એ શબ્દને હવાઇ હુમલા સાથે સાંકળવાનું કામ લંડનનાં લોકોએ કર્યું હતું. તે સમયે ઇન્ટરનેટ કે ટીવી નહોતા. કેટલી ય રાતો બ્લિટ્ઝ હવાઇ હુમલા થયે રાખ્યા. લોકોમાં હિંમત રહે એ માટે બ્રિટિશ સરકારે મોટિવેશનલ પોસ્ટર છપાવ્યા જેમાં ઉપર બ્રિટિશ ક્રાઉનનો સિમ્બોલ હતો અને નીચે મોટા અક્ષરોમાં લખ્યું હતું: કીપ કામ એન્ડ કેરી ઓન. સાડી ચોવીસ લાખ પોસ્ટર્સ છપાવ્યા. જે તે સમયે આ પોસ્ટર્સ છાપકામનાં ખર્ચની ટીકા અને એનાથી થનારી અસર વિષે પણ કેટલાકને શંકા હતી. ઘણાંને એવું પણ લાગ્યું હતું કે બ્રિટિશ સરકાર જાણે પ્રજા પર ઉપકાર કરી રહી હોય એવો ભાવ એમાંથી પ્રગટ થાય છે. એટલે આ પોસ્ટર્સ જાહેરમાં ડિસપ્લે થયા નહોતા. લોકોને આ વિષે ખાસ ખબર પણ નહોતી. તે પછી છેક ઇ.સ. 2000માં ઇંગ્લેન્ડનાં અલ્નવિક નગરનાં પુસ્તકોનાં ગુજરી બજાર એવા બાર્ટર બૂક્સમાં આ પોસ્ટર્સની થોડી કોપી મળી આવી. લંડનનાં ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ કપરો કાળ હતો ત્યારે સંયમ, ધૈર્ય જાળવી રાખવાની પ્રેરણા આપતી વાત આ પોસ્ટરમાં હતી. દર્દમાં, સંકટમાં, આપત્તિમાં, મુશ્કેલીમાં હિંમત ન હારતા રાબેતા મુજબ કાર્ય કર્યે રાખવું એવું બ્રિટિશ સંસ્કૃતિનું નિરૂપણ હતું આ. પછી એકવીસમી સદીમાં વિશ્વભરમાં અનેક રીતે આ મુહાવરો પ્રચલિત થયો. અને આજે ઘણી કોમર્શિયલ પ્રોડક્ટ્સ જોડે પણ જોડાયો છે.
યસ, આ સંકટનો સમય છે. ભારત દેશમાં સૈનિકો શહીદી વહોરે છે. આમ નાગરિકો પણ હિંસાનો ભોગ બને છે. કિસાનોનાં હક માટે તોફાનો થાય છે. બિહડ બળાત્કારની ઘટનાઓ રોજ બને છે. આગજની અને મારકાપની ઘટના પણ બને છે. સરકાર પ્રાથમિકતા નક્કી કરવામાં ક્યાંક થાપ ખાઇ જાય એમ પણ બને. બુલેટ ટ્રેનની પ્રાથમિકતા સમજાતી નથી. ગૌહત્યા એ પાપ છે. પણ વસૂકી ગયેલી ગાયમાતાને રસ્તે રઝળતી મેલી દેવી એથી ય મોટું પાપ નથી? નોટબંધીનાં ફાયદા હજી સ્પષ્ટ થતા નથી, સિવાય કે વિરોધ પક્ષોને આર્થિક રીતે સાફ કરી દેવા. સરકારની સિદ્ધિઓની પ્રસિદ્ધિ કરતા મેળા કરવા અને એવા ઇવેન્ટ મેનેજમેન્ટ પાછળ ધૂમ ખર્ચ કરવાની વૃત્તિ કે પ્રવૃત્તિ પર કોઇ નિયંત્રણ નથી. આમાં ક્યાંક પાયાની વાતની પ્રાથમિકતા રહી તો નથી જતી ને? આ સરકાર ગત સરકારોની સરખામણીમાં ભ્રષ્ટાચારી નથી. પણ એટલી સિદ્ધિ પૂરતી છે? અને……આપણી પાસે કોઇ વિકલ્પ નથી અથવા જે વિકલ્પ છે એ અતિ નબળો છે. આવા સમયે આપણે જાતે કીપ કામ એન્ડ કેરી ઓન કરવા સિવાય છૂટકો નથી. શાંતિ રાખો અને કામ કર્યે જાવ.

શબ્દ શેષ:
“ભૂલ તો થશે અને કામનું દબાણ પણ રહેશે. એમાંથી બહાર નીકળવાનો એક જ રસ્તો છે. શાંત રહો અને કામ કર્યે જાવ.”
–ઇમોશનલ ઇન્ટેલિજન્સ વિષયનાં નિષ્ણાંત લેખક ટ્રાવિસ બ્રેડબેરી

Image may contain: 3 people, people standing

3 ટિપ્પણીઓ

Filed under ગીત, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ, સમાચાર

કવિશ્રી નયન દેસાઈની રચનાઓને સ્વરબધ્ધ …/યામિની વ્યાસ

યાદગાર મહેફિલ  ‘આશા વિરેન્દ્ર કાવ્ય સંગીત ‘ કાર્યક્રમમાં કવિશ્રી નયન દેસાઈની દસ કાવ્ય રચનાઓને ખૂબ સુંદર રીતે સ્વરબધ્ધ કરી રજૂ કરવામાં આવી.આ કાર્યક્રમનું સંચાલન કરવાની અને દરેક કવિતાના સર્જન વિશેની કવિશ્રી સાથે વાતો કરવાની ખૂબ મજા પડી.
નયનભાઈ દેસાઈની આ રચનાઓ રજૂ થઈ

1 સરસ્વતીનું સ્મરણ કરીને કરમાં લીધી લેખણ જો ને

2 એક મહેલ બરફનો ભાંગ્યો એમાં વેરણ કાચના ટુકડા

3 સૂના ઘરમાં ખાલી ખાલી માઢ મેડિયું ફરશે

4 પળ વચ્ચે છળ, ક્ષણ વચ્ચે રણ, ક્યાંય નહીં હું

5 જિંદગી લઈ જા કોઈ કોઠે મને

6 સાંજ વગરની સાંજ ઢળે ને દિવસ વગરનો તડકો થાય

7 છાતી સોંસરવું સરકે કીડીનું નઘરું હાં રે હાં ભાઈ!

8 શ્વાસોની શેરીમાં ઉગેલા શમણાઓ વીણીવીણીને ગાતા ફટાણા અમે

9 માણસ ઉર્ફે રેતી, ઉર્ફે દરિયો, ઉર્ફે ડૂબી જવાની ઘટના ઉર્ફે

10 પત્તિ પત્તિ ફુલવાઈ કા નામ લીયા હૈં

સમગ્ર રચનાઓને સ્વરબધ્ધ કરી હતી શ્રી ધીમંતભાઈ જોશીએ .

સ્વર આપ્યો હતો: ગૌતમભાઈ વ્યાસ, ધીમંતભાઈ જોશી, અભિષેક ઉપાધ્યાય, ધૈવત વ્યાસ, સોનલ વ્યાસ

વાદ્ય વૃંદ હતું: દર્શન ઝવેરી, મુન્ના બહેરા, વિસ્મય જાની, અભિષેક ઉપાધ્યાય, ગૌતમભાઈ વ્યાસ

સાથે મારી રચના ‘તું મને કૈં એટલી બધી એટલી બધી ગમે..’ ધીમંતભાઈ જોશીએ અનોખી રીતે રજૂ કરી.

માણસ ઉર્ફે રેતી, ઉર્ફે દરિયો, ઉર્ફે ડૂબી જવાની ઘટના ઉર્ફે,
ઘટના એટલે લોહી, એટલે વહેવું એટલે ખૂટી જવાની ઘટના ઉર્ફે…

ખુલ્લી બારી જેવી આંખો ને આંખોમાં દિવસો ઊગે ને આથમતા;
દિવસો મતલબ વેઢા, મતલબ પંખી, મતલબ ઊડી જવાની ઘટના ઉર્ફે…

વજ્જરની છાતી ના પીગળે, આંસું જેવું પાંપણને કૈંક અડકે તો પણ;
આંસુ, એમાં શૈશવ, એમાં કૂવો, એમાં કૂદી જવાની ઘટના ઉર્ફે…

પગમાંથી પગલું ફૂટે ને પગલાંમાંથી રસ્તાના કૈં રસ્તા ફૂટે;
રસ્તા અથવા ફૂલો અથવા પથ્થર અથવા ઊગી જવાની ઘટના ઉર્ફે…

ચાલો સૌ આ સંબંધોની વણજારોને બીજે રસ્તે વાળી દઈએ,
સંબંધો સમણાંનાં ઝુમ્મર, ઝુમ્મર યાને ફૂટી જવાની ઘટના ઉર્ફે…

છાતીમાં સૂરજ ઊગ્યાનો દવ સળગે ને સૂરજ તો એક પીળું ગૂમડું,
ગૂમડું પાકે, છાતી પાકે, મહેફિલમાંથી ઊઠી જવાની ઘટના ઉર્ફે…

મૂઠી ભરીને પડછાયાનાં ગામ વસેલાં ને પડછાયા હાલે ચાલે,
પડછાયા તો જાણે ચહેરા, ચહેરા જાણે ભૂલી જવાની ઘટના ઉર્ફે…

નયન દેસાઈની આ સીમાચિહ્નરૂપ ગઝલના સાત શેર મનુષ્યજીવનનું સપ્તરંગી ધનમૂલક ઈન્દ્રધનુષ છે. ઉર્ફે, એટલે, મતલબ, અથવા જેવા ઉભયાન્વયી અવ્યયો વડે ન માત્ર મનુષ્યની તરંગિત મનોદશાનો અર્થસભર ચિતાર અપાયો છે, એક પછી બીજું અને બીજા પછી ત્રીજું પડ એવી અસીમ સંભાવનાઓની વિભાવના અહીં દર્શાવાઈ છે. વળી આ અવ્યયોના આવર્તનો દ્વારા અહીં ભાવની ગતિ પણ સિદ્ધ થઈ છે. પ્રયોગાત્મક ગઝલોના ઉદભવના શરૂઆતના દિવસોમાં પરંપરાથી હટીને ભાવાભિવ્યક્તિમાં પ્રયોગ કરવા સાથે ‘ગાગાગાગા’ના ચાર નિયત આવર્તનો કરતાં એક આવર્તન વધુ લઈ કવિ છંદને વધુ ગતિશીલ બનાવવાનો પ્રયોગ પણ સફળતાપૂર્વક સાથે સાંકળી દે છે. નયન દેસાઈના કહેવા પ્રમાણે ત્રીસેક વર્ષ પૂર્વે જ્યારે એમણે કારકિર્દીની શરૂઆત રત્નકલાકાર તરીકે કરી હતી ત્યારે હીરા ઘસવાનું લેથ મશીન આઉટ થઈ જતાં માણસ એટલે રેતી એટલે ખૂટી જવાની વાત અંદરથી આ ગઝલ સ્વરૂપે પ્રગટી હતી.

લગભગ બધા જ શેરમાં કવિ એક વિભાવનામાંથી બીજીમાં અને ત્યાંથી ત્રીજીમાં એમ અનંત સુધી ભાવકને દોરી જાય છે.  માણસ શું છે ? સરી જાય એવી રેતી ? છલકાઈ જાય એવો દરિયો ? ડૂબી જવાય એવા ભાવવિશ્વની ઘટના ? ઘટના તો લોહીમાં વણાઈ જાય છે અને લોહી તો ઘટનાની જેમ, સમયની જેમ, દરિયાની જેમ, રેતીની જેમ વહેતી કે ઊડતી રહેવાની અને ક્યારેક ખૂટી પણ જવાની…

આંખો બારી જેવી ખરી પણ ખુલ્લી વિશેષણ અર્થની ચોટ લઈને આવે છે. ખુલ્લાપણું એટલે મોકળાશ. આવકારવાની શક્યતાઓ. ઊઘડવાની વાત. માણસ ખુલે તો જીવન જીવાય. દિવસ અને રાત વીતે. આંગળીના વેઢે ગણી શકાય એવા દિવસો તો પંખીની જેમ ઊડી જવાના છે. આપણું ખુલ્લાપણું જ આ દિવસોમાં ઊગવાને આથમવાના અર્થ ઊમેરી શકવાના છે.

વજ્ર જેવી જે છાતી આંસુના અડવાથી પણ પીગળતી નથી એ શું શું નથી ગુમાવતી ? આંસુ તો કોઈક સ્મરણના રણમાં ખીલેલો રણદ્વીપ છે. આંસુ યાદની પાંખે બેસાડી તમને વિસ્મૃત થયેલા બાળપણ તરફ લઈ જાય છે. અને  બાળપણના આ કૂવામાં તો આંખ મીંચીને કૂદી પડવાનું હોય નકર તો અવસ્થાનો થાક શી રીતે ધોવાય?

આપણે ચાલીએ છીએ ત્યારે શું ખરેખર આપણે જ ચાલીએ છીએ? કવિની  નજરે જોઈએ તો શું રસ્તો પોતે મુસાફરી નથી કરતો? આપણે તો છીએ ત્યાંના ત્યાં જ છીએ. જીવનનો માર્ગ પગલાંની જેમ ફૂતતો ને વધતો રહે છે અને એક રસ્તો, બીજો રસ્તો એમ ચારેબાજુ શક્યતાઓના ફૂલો ઊગી નીકળે છે. ક્યાંક પથ્થરો પણ નડે પણ પથ્થરમાંથી પણ ઊગી નીકળવાની ઘટના એટલે જ તો માણસ…

શમણાંના ઝુમ્મર જેવા સંબંધોને યોગ્ય સમયે યોગ્ય રીતે સાચવી લેવાની વાત કે દુઃખ-દર્દ-પીડા પીળા સૂરજની જેમ છાતીમાં પાકેલા ગૂમડા સમા બળબળ્યા કરે અને જીવનની મહેફિલનો ખરો આનંદ માણવા ન દે એ વાત ગઝલના તગઝ્ઝુલને ઓર ઘેરો બનાવે છે. આપણે આપણી ઓળખ ઉપર કંઈ-કઈ ચહેરા ચડાવી એમ જીવીએ છીએ જાણે આપણે સાચું શરીર નહીં, માત્ર પડછાયાઓ છીએ. આ પડછાયા, આ ચહેરાઓ, આ બનાવટી ઓળખાણો ભૂલી જવાની ઘટના ઉર્ફે જ તો….


.

ખૂબ ખૂબ આનંદ અને આભાર

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under કવિતા, ગીત, ઘટના