Category Archives: ઘટના

ડબલ વૅમી: બેવડો માર, પડ્યા પર પાટું, દાઝ્યા પર ડામ / પરેશ વ્યાસ

ડબલ વૅમી: બેવડો માર, પડ્યા પર પાટું, દાઝ્યા પર ડામ
एक बराहमन ने कहा है कि ये साल अच्छा है -मिर्ज़ा ग़ालिब
શેરનો પહેલો મિસરો છે દેખિયે પાતે હૈ ઉશ્શાક બુતોં સે ક્યા ફૈઝ. ‘ઉશ્શાક’ એટલે પ્રેમી. ‘ફૈઝ’ એટલે સફળતા. જોઈએ તો ખરા કે પ્રેમીઓને એમની પ્રેરણામૂર્તિ કે આરાધ્ય વસ્તુ પાસેથી આ વર્ષે શું પામવામાં સફળતા મળશે? એક બ્રાહ્મણે એવું કહ્યું તો છે કે આ વર્ષ સારું છે. ભવિષ્યવાણી જો કે સાચી પડે એવું ક્યાં થાય છે? આ કોરોના તો કાતિલ છે. ચેપ લાગ્યો તો શ્વાસનાં ય વાખા પડી જાય છે. ફેફસામાં કાણાં ય પડી જાય. અને છતાં આપણે કાંઇ કરતાં કાંઇ સમજતા નથી. એમ કે અમને શું થાય? અથવા કદાચ એમ કે મનમાં ઉચાટ છે અને એટલે બહાર જવું જરૂરી છે. કમાવવું પણ તોં જરૂરી છે. ઘર બેઠાં શું કમાઈ થાય? બહાર જઈએ તો કાંઇ માનસિક રાહત ય મળે. સૌથી મોટી તકલીફ એ છે કે હવે પૈસા નથી. બચત ચટ થતી જાય છે. કાલની ફિકરમાં ડીપ્રેશન આવી જાય છે. માર બધી બાજુથી છે. ગયા અઠવાડિયાનાં ‘ઈન્ડિયા ટૂડે’ના એક લેખનું શીર્ષક છે, ‘અનએમ્પ્લોયમેન્ટ, રાઇઝિંગ ફૂડ પ્રાઇસ: ડબલ વૅમી ફોર ઈંડિયાઝ પૂઅર એમિડ પેન્ડેમિક’. મહામારી વચ્ચે ભારતનાં ગરીબો માટે બેરોજગારી અને ખાધાખોરાકીની કિમતમાં વધારો બેવડો માર- એવો અર્થ થાય. ડબલ વૅમી (Double Whammy) એટલે?
હા, સમજાય છે. ડબલ વૅમી એટલે બેવડો માર. પડ્યા પર પાટું. ઘા ભેગો ઘસરકો નહીં, પણ ઘા ઉપર બીજો ઘા. છાતી ઉપર અને પીઠ ઉપર બેય બાજુથી ઘા. બેઉ બાજુએથી મુસીબત, મહેનત પડવી, કઠણાઈ, આડખીલી, અસાધ્યપણું, કડાકૂટ, ગૂંચવણ, નડતર, અટકાવ, હરકત, સંકટ. પણ આ તો શબ્દસંહિતા છે. અહીં આપણે એક શબ્દને, એક સાંપ્રત શબ્દને સમૂચો સમજવાની કોશિશ કરીએ છે. ડબલ વૅમીમાં ડબલ તો આપણે જાણીએ છે. ડબલ એટલે બેવડું. બમણું. વૅમી? અમારી પ્રિય ‘ગુજરાતી લેક્સિકોન’ ડિક્સનરી આ શબ્દનો અર્થ કરવો ભૂલી ગઈ છે. ચાલો આપણે અર્થ કરી દઈએ. વૅમી એટલે કશુંક અત્યંત અઘરું કે અણગમતું અચાનક થઈ જાય તે. વૅમી એટલે જાદૂ ટોના. કોઈએ જાણે કાંઇ કરી મૂક્યું. વૅમી એટલે એવો માર જે આપણને નિસહાય કે નબળું કરી દેય. ઠપ કરી દેય. ડબલ વૅમી એટલે એવું બે વખત થાય!
‘ડબલ વૅમી’ શબ્દ અમેરિકામાં વર્ષ ૧૯૪૦માં જન્મ્યો છે; જેનો મૂળ અર્થ થાય છે: કુદૃષ્ટિથી નુકસાન પહોંચાડવાની જાદુઈ શકિત. મંત્ર તંત્ર કરનાર કોઈ ભૂવાની કરામત. અમેરિકાની પ્રિય રમત બેઝબોલમાં કોઈ સારો ખેલાડી કોઈ મેચમાં બરાબર ન રમે તો કહે કે કોઈએ એના પર કાંઇ વૅમી કરી મૂક્યું છે. હવે આવું બેગણું થાય તો ડબલ વૅમી. કાર્ટૂનિસ્ટ અલ કેપની ‘લિટલ એબનર’ નામની એક કાર્ટૂન સ્ટ્રીપ ૧૯૫૦ ની આસપાસ લોકપ્રિય બની હતી. એમાં ડબલ વૅમી શબ્દો વારંવાર આવતા. એક આંખથી ભૂરકી નાંખે તો વૅમી અને બંને આંખે જાદૂ ટોના કરે તો ડબલ વૅમી. પછી તો આ શબ્દો મુહાવરો બની ગયા. ૧૯૯૧ માં ગ્રેટ બ્રિટનમાં ચૂંટણી ટાણે ડબલ વૅમી શબ્દ લોકપ્રિય થઈ ગયો જ્યારે ત્યાંની કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીએ તે વખતની શાસક લેબર પાર્ટીની ટીકા કરતું પોસ્ટર મૂક્યું: ‘લેબર્સ ડબલ વૅમી- કરવેરો વધ્યો, ભાવ વધારે વધ્યો. આહા, હવે સમજાયું. બે મુશ્કેલી એક સાથે આવે કે પછી એક આવે અને હજી કળ ય ન વળી હોય ત્યાં બીજી આવી ચઢે એ ડબલ વૅમી. પ્રિય કવિ ર. પા. યાદ આવે. જે કંઈ વીતે છે જે કંઈ વીતવાની છે ભીતિ, ઈચ્છું છું વીતી જાય અને અંત તરત હોય. ના, પણ મુશ્કેલી એમ વીતી જતી નથી. અને અંત ક્યાંય દેખાતો નથી. દૂર દૂર પણ નહીં. ડબલ વૅમી હવે ટ્રીપલ, ક્વૉડ્રુપલ કે મલ્ટિપલ વૅમી થતી જાય છે. આપણી જિંદગી સાલી મુશ્કેલીઓનું મલ્ટિપ્લેક્સ થઈ ગઈ છે. હેં ને? હવે ઓનલાઈન જોવા માટે કોઈ વેબ સીરીઝ બચી નથી. એમ જ પૈસા પણ બચ્યા નથી. બચત સફાચટ છે. ઉપરથી કોરાનાની તલવાર અહર્નિશ લટકે છે. ગાલિબ સાહેબને ફરી ટાંકું. रंज से ख़ूगर हुआ इंसाँ तो मिट जाता है रंज; मुश्किलें मुझ पर पड़ी इतनी कि आसाँ हो गयीं. ખૂગર એટલે વ્યસની. દુ:ખનું એક વાર વ્યસન પડી જાય તો પછી બધું સહેલું થઈ જાય. એટલી મુશ્કેલી મારી પર પડી કે પછી બધું સહેલું થઈ ગયું. એક વાર દુ:ખનું વ્યસન પડે કે બેડો પાર! કહે છે કે રવિવારની રજા પછી આવતો સોમવારનો માર વસમો છે. પછી આવે મંગળવાર. મંગળવાર એ ડબલ વૅમી સોમવાર છે! પણ શુક્રવાર સુધીમાં આદત પડી જાય. અને પછી એમ કે શનિ રવિની રજા હાથવેંત છે. પણ સાહેબ શનિ રવિ હવે નથી. શુક્રવાર પછી સીધો સોમવાર આવે છે. વીસમી સદી તો સારી હતી પણ એકવીસમી સદી એક વસમી સદી છે. ‘ને એમાંય વર્ષ ૨૦૨૦ ડબલ વૅમી છે. જાયે તો જાયે કહાં !
શબ્દ શેષ:
“મહિનાઓમાં ડિસેમ્બર એ શુક્રવાર છે.” -અજ્ઞાત (જોઈએ વર્ષ ૨૦૨૧માં શું થાય છે?!!)
No photo description available.
May be an illustration of text that says 'કશે પણ જાય તો સાથે લઈને જાય ચિંતાઓ, ને કમ સે કમ 'તે ખાધું બેટા?' એ જાણી જ લે એ મા. યામિની વ્યાસ Vijya Graphies'

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

મા શ્રી વલીભાઇનો પ્રેરણાદાયી પત્ર

 
%e0%aa%b5
* Enjoy prize distribution and e-book launching program of Mono Acting Writing Competition of National Art Center, Surat.* in which winner Mono Acting’s read was presented. Doctor. Mahesh Champaklal’s memorable speech was presented.

Valibhai Musa

વેગુમાં અત્યારે રજૂઆત, વિષય વૈવિધ્ય, લેખોની સંખ્યા અને ગુણવત્તા, સમય પત્રકની બાંધણી જેવી બાબતોમાં ક્યાં કચાશ જણાય છેબધું બરાબર જ છે, કોઈ કચાશ વર્તાતી નથી. હાલમાં લેખોની સંખ્યા અને ગુણવત્તા અને ચર્ચા નીકળી છે, જેનો જવાબ નીચે આપું છું.
શું ફેરફારો કરવા જોઇએ?
સંખ્યા
મહિનાની એકી તારીખે એક અને બેકી તારીખે બે એમ મહિનાના (૧૫*૨+૧૫*૧) ૪૫ લેખ થાય.રવિવારે ત્રણ લેખના વિચારને પડતો મૂકીને તેને એકી-બેકી જ લાગુ પાડવાં. એકત્રીસ દિવસનો મહિનો હોય તો એકી દિવસનો ૧ વધે. આમ વધુમાં વધુ (૪૫+૧) ૪૬ (છેતાલીસ) લેખ થાય.
फेरफार तर्कयुक्त
સાહિત્યિક/બિનસાહિત્યિક
બેકી દિવસે બે લેખમાંનો એક સાહિત્યિક મૂકવાથી સાહિત્યિક લેખો મહિનાના ૧૫ થશે, જે ત્રીજા ભાગના થતા હોઈ પૂરતા ગણાશે. (હાલમાં રવીવારી ત્રણના હિસાબે ૧૨ થાય છે.) 
सारुं सुचन 
ગુણવત્તા
હાલમાં સંતોષકારક તો છે જ, છતાંય કેટલાક વિશિષ્ટ વિભાગો શરૂ થાય તો ગુણવત્તાનું એકંદર સ્તર ઊંચું થયેલું માલૂમ પડશે. દા.ત. ગઝલ-કોમ્પ્યુટર વગેરે પ્રશિક્ષણની શ્રેણીઓ. કદાચ ‘અક્ષરનાદ’/રીડ ગુજરાતી ઉપર ગઝલ શીખવા અંગેની શ્રેણીઓ મુકાઈ ચૂકી છે. એ શ્રેણીઓને Reblog કરવી હોય તો ભાઈશ્રી જિગ્નેશનો સંપર્ક સાધી શકાય. તેઓશ્રી બંને બ્લોગ સંભાળે છે. ડૉ.શ્રી વિવેક ટેલર સાથે કોઈને મીઠા સંબંધો હોય તો તેઓશ્રી પણ યોગદાન આપી શકે. આજકાલ તેમની ઉત્તમ ગઝલકાર તરીકે ગણના થાય છે. આનાથી નવોદિત અને ઉદિત ખરા, પણ અધકચરા ગઝલકારો પોતાના કચરામાંથી સોનું બનાવી શકશે ! કોમ્પ્યુટર શ્રેણી તો બ્લૉગરોને ખૂબ ગમશે. આમાં બ્લોગીંગ અંગે, ઈ-બુક બનાવવા અંગે એવું બધું આવરી લેવાય તો બધાંને ટેસડો પડી જાય. જુગલભાઈ અને આપણા અન્ય ટેકનિકલ નિષ્ણાતો  બ્લૉગરો માટે ઉપયોગી માર્ગદર્શનની શ્રેણી પણ આપી શકે.
गझल,काव्य,गीत,नाटक,अभिनय,शास्त्रिय संगीत अने कोम्प्युटर वगेरे ना प्रशिक्षणनी श्रेळीनो विचार स रस छे. दरेक विषयनी इ – बुक बनावीए तो घणा लाभ लइ शके
લેખોની સંખ્યા વધવા દેવા સિવાય, હજૂ પણ વધારે ઉચ્ચ ગુણવત્તા પર ભાર મૂકવો હોય તો કયાં કયાં પરિમાણોને સંપાદકીય માર્ગદર્શીકામાં આવરી લેવાં જોઈએ?
ગુણવત્તાવાળી સામગ્રી મેળવવા માટે સીધાં ચઢાણ જેવો કપરો માર્ગ છે જુદાજુદા સાહિત્યપ્રકારોની સ્પર્ધાઓ યોજવાનો. અહીં Carrot and stick વાળી ફોર્મ્યુલા કામ કરી પણ જાય ! આમાં કૃતિ ક્યાંય (બ્લૉગ ઉપર પણ નહિ) પ્રસિદ્ધ ન થયાની આકરી શરતે સ્પર્ધકોની સંખ્યા નિયંત્રિત કરી શકાશે. Carrot (નગદ નાણાં) માટે દાતાઓ અને મૂલ્યાંકન માટે ચોકસીઓ (નિર્ણાયકો) મેળવવા પડે. 
गुळवता मा भाषाना प्रश्नमा जोडळी जेवा प्रश्नो चर्चामा रहेवाना
आध्यात्मिक अने राजकारळ मा ते विचार लेखकना छे तेम मानवुं पडे 
इतिहासहासकारनुं सत्य लखनार जाणे !
अकबर साहबने कहा 
फ़िरगी से कहा, पेंशन भी ले कर बस यहाँ रहिये
        कहा-जीने को आए हैं,यहाँ मरने नहीं आये
सायन्समा मतभेदने ओछो अवकाश छे
तबीबी सायन्समा एलोपथी सिवाय नेचरोपथी , होमियोपथी ,आयुर्वेद, युनानी अने योग इत्यादी ने पण स्थान आपवुं आपणा बेस्ट बोन्डीगवाळा सूश्री जीतुभाइ प्रमाळे ‘ ડો. બિમલ છાજેર, જેમણે એઈમ્સ, દિલ્હીમાં વર્ષો સુધી હૃદયની બાયપાસ સર્જરી કરી, અંતે તેમને જણાયું કે ક્યાંક ખોટું થઈ રહ્યું છે ત્યારે તેમણે ‘Reversal of heart diseases’ નો પ્રચાર-પ્રસાર શરુ કર્યો.ડો. મનુ કોઠારીએ ‘જીવન, મરણ અને તબીબ ક્ષેત્ર’ પુ્સ્તકમાં એલોપથીની દવાઓની આડ અસર અંગે અમેરિકાના સર્વેક્ષણનો હવાલો આપતાં લખ્યું છે કે –આધુનિક દસકામાં દવાની આડઅસરને કારણે, ડોક્ટરની દવા આપવામાં થતી ભૂલના કારણે કે પછી ડોક્ટરના ઉકેલી ન શકાય એવા દવાના નામના લખાણને કારણે થતા રોગીની સંખ્યા વર્ષ દીઠ ૧૫ લાખ પર પહોંચે છે અને વર્ષ દીઠ ૩.૫ કરોડનૉ ખર્ચ થાય છે. અમેરીકામાં થયેલા એક સર્વેક્ષણમાં જણાવાયું છે કે તબીબી ઉપચારમાં થતી ક્ષતિ, એ મૃત્યુનું મહત્વનું કારણ છે. ધી ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ મેડીસીનના રીપોર્ટ પ્રમાણે દર વર્ષે ૪૪૦૦૦ થી ૯૮૦૦૦ લોકો તબીબી ઉપચારની ક્ષતિને કારણે દરેક વર્ષે હોસ્પિટલમાં મૃત્યુ પામે છે. આ આંકડો ૪૪૦૦૦ હજારનો લઈએ તો પણ, વાહનથી થતા અકસ્માતને કારણે થયેલા મૃત્યુ – ૪૩૪૫૮, સ્તન કેન્સર – ૪૨૨૯૭ કે એઈડ્સ – ૧૬૫૧૬ કરતાં ઉંચો છે. 
                    आथी आ अंगे लखनार पोताना लेखने वफादार रही बीजी पध्धतिनी टीका न करे 
વાંચકોને પોતાના પ્રતિભાવો લખી જણાવવા શી રીતે પ્રોત્સાહિત કરી શકાય? ઔપચારિક પ્રતિભાવો સિવાય, તમારી આસપાસનાં વર્તુળમાં થતી ચર્ચાઓમાં વેગુ વિષે કંઇ જાણવા જેવું હોય છે?
वांचनार जेटलाने पूछ्युं तेने वेगु गमी छे
“આ અઠવાડિયા/મહિનાનો મનભાવન પ્રતિભાવ” એવું પેજ શરૂ કરી શકાય. આમાં સ્પર્ધા જેવું ગણાશે નહિ, ‘રાજાને ગમી તે રાણી’ જેવું જ આ હશે. આ પણ ગાજર તરીકેનું કામ કરશે. પ્રતિભાવ વધવાની શક્યતા ખરી અને એ નહિ થાય તો એ પાનાને Hits તો મળશે જ. મારા વર્તુળમાં ‘વેગુ’ વિષે ઊંચો અભિપ્રાય અપાય છે. કેટલાકને કોઈક વિષયો થોડાક પચાવવા અઘરા પડે છે, પણ એ બાબત આત્મલક્ષી અને ગૌણ ગણાય.  
મનભાવન પ્રતિભાવ ? कोना मन…?   
ભવિષ્યમાં કળાઓ, ભાષા-વિજ્ઞાન, અર્થશાસ્ત્ર, તર્કશાસ્ત્ર, નવી ફિલ્મોની સમીક્ષાઓ જેવા કયા વિભાગોને સમાવવાની પ્રાથમિકતા આપવી જોઇએ?
ભાષાવિજ્ઞાન એ મારો રસનો વિષય હોવા છતાં વાચકોના નજરિયાને મદ્દે નજર રાખતાં કહું તો એ વાચકોને ભારે પડશે. જો કે એમાં રસપ્રદ ઘણી વાતો છે. અર્થશાસ્ત્રનો વિભાગ તો ખાસ શરૂ કરવો જોઈએ. એવા કોઈ નિષ્ણાત લેખક હોય તો શાસકો પણ ધડો લઈ શકે. આપણા દેશનું અર્થતંત્ર સાવ દિશાહીન થઈ રહ્યું છે. તર્કશાસ્ત્ર માટે આપણા સુરેશભાઈ જાનીના મોટા ભાઈને મળ્યો હતો. એકાદબે લેખો માટે તેમને જણાવ્યું પણ હતું. સુરેશભાઈ દ્વારા પુન:યાદ તો અપાવીશ, પણ મને લાગે છે કે અવસ્થાના કારણે શ્રેણી આપી કે સંભાળી નહિ શકે. (વાદળી ફોન્ટવાળું લખાણ સુરેશભાઈને કોપે કરીને મોકલું છું.) રહી નવી ફિલ્મોની વાત, તો એ પણ અવશ્ય શરૂ કરી શકાય. આ માટે ફિલ્મી સામયિકોના કોઈ નિયમિત લેખકોને પકડવા પડે અથવા તેમની મંજૂરીથી આપણે પુન: પ્રકાશિત કરી શકીએ. હળવા લેખોમાં ‘ગણિત ગમ્મત’ જેવું કંઈક પ્રસંગોપાત મૂકી શકાય.        
—–तमारी મદ્દે નજર गमी
कोइवार तो मुनसफ ज कातिल होय तो हक्कमा फेंसलो न आवे
વેગુ પર ૭૦થી પણ વધુ બ્લૉગનો પરિચય કરાવાઇ ચૂક્યો છે અને ૧૨૭થી પણ વધુ વ્યક્તિઓ લેખકો તરીકે રજૂ થ ઇ ચૂકેલ છે. પરંતુ આમાંથી સ્વેચ્છાથી સક્રિય હોય તેવી સંખ્યા ઘણી ઓછી છે. આ પરિસ્થિતિમાં મૂળતઃ બદલાવ લાવવો હોય તો આપણે શું કરી શકીએ?  
‘સ્વેચ્છાથી સક્રિય’ न कोनेमें उनकीभी कोइ मजबुरी होगी वरना … कोइ हमे बतायें क्या हम उसे बताये
ખરેખર તો ‘Give and take’ વાળું થવું જોઈએ. આપણે તેમને પ્લેટફોર્મ આપીએ અને એ લોકો માલગાડી પણ ન લાવે એ કેમનું હાલે ? મૌલિકાબહેન એમનાં નાક દબાવે તો મોઢાં ખુલે પણ ખરાં !   
આજથી બે વર્ષ પછી વેગ ક્યાં હશે? કયાં સ્વરૂપે હશે?
આપણે બધાં ઘરડાં ભૂત છીએ અને આપણા પછી પલીત જાગે તો તો બરાબર છે, મતલબ કે જીવાળ Successor મળી જાય તો  બે વર્ષ શું બસ્સો વર્ષ સુધી ‘વેગુ’ આગેકૂચ કરતું રહેશે. સ્વરૂપ તો ઉત્તરોત્તર સારું જ બનતું જશે તેમાં રૂપિયાભાર (પૈસો ગાયબ થઈ ગયો છે !) પણ શક નથી.
यावद्वित्तोपार्जनसक्तः
    तावन्निजपरिवारो रक्तः ।
पश्चाज्जर्जरभूते देहे
    वार्तां कोऽपि न पृच्छति गेहे ॥   त्यारे वे गु एक आधार

આ સિવાય પણ કોઇ પણ બાબતે આપના વિચારો અહીં જણાવશોઃ
એક સૂચન અશોકભાઈને કે ટેકનિકલ મિત્રોને કે આપણા પોસ્ટીંગમાં Justifyed Allignment થાય તો સારું. હું અંગત રીતે તેનો આગ્રહી છું. જો એ થાય તો ચાર નહિ તો છેવટે બે ચાંદ પણ લાગી જાય. આપણે વર્ડપ્રેસમાં છીએ કે શામાં છીએ તેની મને ખબર નથી, પણ વર્ડપ્રેસમાં તો એમ થાય છે. ફોન્ટ સાઈઝ તો બરાબર છે, પણ થોડી કાળી શાહી ઘૂંટાય તો લખાણ ઊડીને આંખે વળગે. Bold કરી જુઓ, ઠીક ન દેખાય  તો પછી મોચીડાના મોચીડા જ રહીશું.   
याद 
એવડલી આળ્યું મ આલ્ય રે,મોચીડા પીટ્યા !
એવડલી આળ્યું મ આલ્ય રે
 

1 ટીકા

Filed under ઘટના, વાર્તા, Uncategorized

ડાયસ્પોરાનું સાહિત્ય અંગે પ્રેરણાદાયી ચર્ચા

સુશ્રી રેખાબહેન અને વેગુનાં સહુ સાથી મિત્રો

થોડા સમય પહેલાં ભારતની બહાર વસતાં ગુજરાતીઓનાં ઇન્ટરનેટ પરનાં કામને અલગથી રજૂ કરવાનો વિચાર વહેતો મૂકાયો, જેના પરિપાકરૂપે એ કાર્યનું સંકલન સુશ્રી રેખાબહેન સિંધલને સોંપાયું હતું.

આ  વિભગના વ્યાપ અને ભવિષ્યની કાર્યપદ્ધતિ વિષે રેખાબહેન સમયે સમયે તેમના વિચારો વ્યક્ત કરતાં રહ્યાં છે.

હવે બહુ થોડા સમયમાં આ વિભાગને વિધિપુરઃસર શરૂ કરવાની તૈયારીમાં તેઓ લાગી ચૂકેલાં છે,એ સમયે આ વિભાગનાં સંચાલનને લગતા કેટલાક વિચારો આપ સહુની વિચારણા માટે પ્રસ્તુત કરેલ છે.

૧. વિભાગનાં નામ અંગે પણ ઘણી ચર્ચાઓ થયેલ છે. આથી વિભાગનં નામ અંગેની કોઇ પણ ગુંચવણો દૂર કરવા માટે કરીને નામ પર ઓફિસિયલ સહમતિ કરી લેવી જોઇએ.

૨. વેગુ ની પરંપરા મુજબ દરેક વિભાગ માટે આપણે બ્રોડ-બેઝ્ડ સંકલન સમિતિ ગોઠવતાં હોઇએ છીએ, જેનો આશય કોઇ એક વ્યક્તિ પર વધારે પડતો બોજ ન આવી પડે તેમ જ સામગ્રીની શોધ વધારે વ્યાપક બની રહે તે રહ્યો છે. આ નવા વિભાગ માટે પણ રેખાબહેનનાં વડપણ હેઠળ આવી સમિતિનું ગઠન કરવું જોઇએ.

સમિતિઓનું ગઠન કોઇ વાડાબંધી તો નથી જ, તેથી અન્ય સહુ સાથી મિત્રો તો પોતાનાં યોગદાન આપતાં જ રહેશે તે વાતની ચોખવટની જરૂર તો નથી જ, પરંતુ નવા વિભાગનું ગઠન કરી રહ્યાં હોઇએ ત્યારે આ વાત દોહરાવી લેવાની લાલચ નથી રોકી શકાતી.

૩.વેગુ પર સામગ્રી મળી રહેવામાં સહુ સાથીઓની મદદ રંગ લાવવા લાગી છે, તેથી અઠવાડીયાનાં સામાન્ય દિવસોમાં પણ આપણે એક થી વધારે લેખ પણ પ્રસિદ્ધ કરતાં થયાં છીએ. જો કે આપણો સદાય એ પ્રયાસ રહ્યો છે કે કોઇ પણ પ્રકારની સામગ્રીનો એક સાથે ભાર ન થાય, અને તેથી એક જ વિષય કે પ્રકારના લેખો વચ્ચે તેમજ, શકય હોય ત્યાં સુધી એક જ લેખકના લેખો વચ્ચે ઉચિત અંતરાલ રાખવાનો પણ સંન્નિષ્ઠ પ્રયાસ કરતાં રહ્યાં છીએ.

આ સંદર્ભમાં આ નવા વિભાગના લેખોની પ્રકાશન અવધિ વિષે પણ વિચારણા કરવી જોઇએ. શરૂઆત દર પખવાડીએ એક લેખથી કરી તેવું મારૂં અંગત સૂચન છે. જો આ વિભાગને ઘણાં વૈવિધ્યસભર લેખકો, વિષયો અને સામગ્રી મળતાં થાય તો પછીથી દર અઠવાડીયાંના એક લેખ અંગે વિચારી શકાય.

૪. મારાં અંગત માનવા મુજબ હાલ આપણા સા.વિ. પર પણ મોટા ભાગની કૃતિઓ વિદેશ સ્થિત ગુજરાતીઓની જોવા મળે છે, તેથી ભવિષ્યમાં આ બન્ને વિભાગના વ્યાપ અને સામગ્રીના ઑવરલેપ અંગે પણ વિચાર કરવો જોઇએ.

સાદર વિચારણાર્થે

અશોક વૈષ્ણવ…………………

%e0%aa%85

વડિલો અને મિત્રો,

અશોકભાઈએ જે મુદ્દા મૂક્યા છે તે અગત્યના હોઈને મારૂં મંતવ્ય જણાવતા પહેલાં કેપ્ટનની વાત સંવેદનને સ્પર્શી ગઈ છે તેથી કહું કે વેબગુર્જરી આવા રત્નોને ઓળખીને એમનો લાભ ગુજરાતી વાંચકોને અને સાહિત્યને આપે છે તે માટે આપણે ગૌરવ લઈએ. કોઈ મૂલ્ય ન આંકે તેથી હીરાનું મૂલ્ય ઓછું થઈ જતું નથી. અમર થઈ ગયેલા કેટલાય કવિ-લેખકો અંગ્રેજી સહિતની અન્યભાષામાં પણ એમના જીવનકાળ દરમ્યાન ઓળખાયા નહોતા.  અમુક મંચ પર સુધી જવામાં રખેવાળોની મર્યાદા નડે છે. મોટેભાગે એમનો અહમ! પણ આપણે એ ચર્ચા જવા દઈએ અને આપણા કાર્યમાં કેપ્ટનને સામેલ કરીએ. ડાયસ્પોરા સમિતિમાં તેઓ પણ જોડાય એવી મારી વિનંતિ છે. સંકલનની મુખ્ય જવાબદારી હું ખુશીથી સંભાળીશ પણ વિસ્તાર વધારવા માટે સતત સહાયની આવશ્યકતા છે જેથી સમિતિ અંગેની અશોકભાઈની વાત મને ગમી છે. દેવિકાબેન આપણી સાથે જોડાયેલા છે જ તો તેઓ પણ આ સમિતિમાં સામેલ થઈ શકે.  વિપુલભાઈ જેવા અમેરિકા સિવાયના કોઈ જોડાય તો તે પણ ઉત્તમ વિચાર છે.  ભારત સહિત દુનિયાના જુદા જુદા દેશોમાંથી મળી સમિતિની સંખ્યા પાંચની કરીએ તો ય આ તો ‘ગમતાનો ગુલાલ’ થશે.

બીજુ વલીભાઈની વાતના અનુસંધાને કહું તો મારા પ્રથમ લેખમાં મારો પ્રયત્ન ડાયસ્પોરા સાહિત્ય કોને કહેવું?  એ ગુંચવાડાઓ શક્ય તેટલા દૂર કરવાનો છે અને તેથી જ ધીરજ માટે મેં સમય માંગ્યો. વિજ્યાદશમી સુધીની અવધિ પર્યાપ્ત થશે એમ લાગે છે.

‘ડાયસ્પોરા’ નામકરણ થઈ ચૂક્યું છે. હવે જો નામ બદલવાની વિધિ કરવી હોય તો ડાયસ્પોરાને હુલામણુ કરીને કરવી પડે. એ કાર્ય પણ સહેલુ નથી જ રખેવાળોએ તે માન્ય કરવું પડે અને એ થઈ શકે એવું લાગે તો જ વિચારવા રહ્યું બાકી વિચાર કરવાનો અર્થ નથી.

અઠવાડિયે એક કૃતિથી શરૂઆત થાય તો સારૂં એવો મારો મત છે.

%e0%aa%b0%e0%ab%87

રેખા સિંધલ

……………………

From: “Dipak Dholakia” <dipak.dholakia@gmail.com>
સુ શ્રી  હંસાબેન,

તમે રજૂ કરેલો મુદ્દો સારો છે. તેમ છતાં કેટલીક વ્યાવહારિક મુશ્કેલીઓ છે. ગુજરાતીઓ તો મુંબઈમાં પણ ઘણા વસે છે. આપણા ઘણા લેખકો મુંબઈના જ છે. ચંદ્રાકાન્ત બક્ષી મુંબઈના, ગોવર્ધન રામ માધવરામ ત્રિપાઠી મુંબઈના. શિવકુમાર જોશી કોલકાતાના. સાહિત્યના ઇતિહાસકાર દીપક મહેતા દિલ્હીમાં હતા અને પછી મુંબઈ ગયા. હરીન્દ્ર દવે, સુરેશ દલાલ(?) વગેરે અનેક નામો છે. કેમ અલગ તારવવા?
વેબગુર્જરીમાં મોટા ભાગે તો એવું રાખ્યું છે કે વિદેશવાસી ગુજરાતીઓના લખાણમાં વિદેશી વાતાવરણની છાંટ હોય તેને ડાયસ્પોરાનું સાહિત્ય ગણવું. જો કે એનો કડકપણે અમલ કરવામાં મુશ્કેલીઓ પણ આવે છે, ખાસ કરીને કાવ્ય ક્ષેત્રે. એ સંપૂર્ણપણે ભાવનાઓનું ક્ષેત્ર છે.
બીજી બાજુ એ પણ ખ્યાલ રહે છે કે ભલે માત્ર ભારતીય થીમ હોય પણ લખનારની સાધના કેટલી જબ્બર હશે કે ભાષાની સંપૂર્ણ ઉત્કટતા જાળવીને લખે છે. જે આપણા માટે સહજ હોય તે તદ્દન નવા વાતાવરણમાં નથી હોતું.
ગુજરાત બહાર વસતા ગુજરાતીઓ સામૂહિક રીતે સહિત્યસેવા કરતા હોય તો એને પ્રકાશિત કરવામાં અમને હંમેશાં રસ રહેશે. દિલ્હીમાં થતી આવી પ્રવૃત્તિના સમાચારો મે આપ્યા જ છે. દિલ્હીમાં સાહિત્યિક મંડળ ઊભું કરવું એમાં બહુ નિષ્ઠા જોઇએ અને એ વાત અમારા ધ્યાનમાં રહે જ છે.

Leave a comment

Filed under ઘટના, પ્રકીર્ણ, Uncategorized

વૅગુ પર સૌના બ્લૉગ પરના લેખોની લીંક એટલે એગ્રીગેટર …+ સુરતીઓનો નવો ટ્ર્ન્ડ…યામિની

From  jjugalkishor Vyas <jjugalkishor@gmail.com>
To Dipak Dholakia
CC Pragnaju Vyas jignesh adhyaru Jignesh Adhyaru Chirag Patel Chirag Pancham Shukla 01/29/13 at 8:26 PM
ઉપર મુજબનો જવાબ લખ્યા પછી ઓચિંતું જ ધ્યાન પર જિજ્ઞેષભાઈનો જ બ્લૉગ અક્ષરનાદ સામે આવી ગયો ! (આને સંકેત જ કહેવો પડે !) હું જરા અંદર ઊંડો ઊતર્યો તો તેમણે અનેક પ્રકારનું સાહિત્ય સંકલિત કર્યું છે તે જોવા મળ્યું.

જાણીતા લેખકોનાં લખાણો કે આખી ને આખી કૃતિ મૂકવાનું ઘણાં બ્લૉગરો કરે જ છે પણ આપણે ફક્ત ને ફક્ત નેટલેખકોનાં જ લખાણો, ઈમેઈલવાળાંઓની જ રજૂઆતો, કોમેન્ટલેખકોનાં જ મંતવ્યો સંકલિત કરવાનો આગ્રહ રાખીશું તો તે સાવ નવી વાત ગણાશે, સૌ નેટલેખકોને પોરસાવશે, આપણો હેતુ સરશે ને નેટપરની ઘણી બાબતોની સુધારણા શક્ય બનશે.

હું માનું છું કે મુ. બહેન, જિજ્ઞેષભાઈ, પંચમભાઈ, વગેરે સૌ અનેક બ્લૉગની સફર કરી ચૂક્યાં છે. તેઓ પોતાના અનુભવે કહી શકે કે આપણે કઈ રીતે બીજા કરતાં અલગ કામ કરી શકીએ, શું કરીએ તો ડુપ્લીકેશન ન થાય ? શું ખૂટે છે, કે જે આપણે શરૂ કરીએ ? જિજ્ઞેષ, ચીરાગ અને પંચમ આ અંગે વધુ સમીક્ષા કરી આપે તેવી વિનંતી. – જુ.

2013/1/30 jjugalkishor Vyas <jjugalkishor@gmail.com>
ગમીયું ! આ વિભાવના મને સમજાઈ ન હતી……(જુઓ, મારે માટે કામ તો હાલતાંચાલતાં મળી જ રહેવાનું છે..દા.ત. આ ન હતી શબ્દ લખ્યો તો સૂઝી આવ્યું કે કેટલાયને ખબર નહીં હોય કે ‘ન હતી’ જુદું ને ‘નહોતી’ ભેગું લખાય. આમ ભાષાશિક્ષણ પણ ચાલ્યાં કરશે !)

સરસ કાર્ય છે. હવે સાથે બીજી વાત –

વધુમાં વધુ બ્લૉગ–લેખકો અને વધુમાં વધુ વાચકો (ઈમેઈલ ધરાવતા હોય તેઓ) વેગુના ફોલોઅર બને તો વેગુ પર લખાણ પ્રગટ થાય કે તરત તેની જાણ ફોલોઅરને થાય તેવું તો ગોઠવવું જ પડશે….

આ રીતે લખાણોનો ધોધ વરસે ખરો જેમાંથી આપણે ચાળવાનું રહે…દરરોજની પ્રગટ થતાં લખાણોની સંખ્યા પારાવાર હોય છે. જોકે એ ચિંતાનો વિષય નથી…..

વેગુની સાઈટ પેજ તથા કેટેગરી વગેરે સાથે તૈયાર થાય કે તરત શરૂ કરી દઈએ. –જુ.
2013/1/30 Dipak Dholakia <dipak.dholakia@gmail.com>
શ્રી જુગલભાઈ.

પાસવર્ડ તો જેમણે અપડેટ કરવાનું હોય તે્મની પાસે અને તમારી પાસે જ હોય. મારી પાસે પણ ન હોય. જરૂર પણ નથી. બધા પાસે પાસવર્ડ હોય તો આ તો બોડી બામણીનું ખેતર થઈ જાય.

હું જે કહું છું તે અમુક અંશે તો એગ્રીગેટર જેવું જ છે પણ મારો ખ્યાલ એના કરતાં થોડો જુદો પડે છે. એગ્રીગેટર તટસ્થ છે, આ સાઇટ પર આપણે રસ લઈને દેખાડીએ છીએ કે આ વાંચવા જેવું છે. હું નીચે દાખલો આપું છું.

ધારો કે, આજે આપણા મેઇલબૉક્સમાં પાંચ નવી પોસ્ટના સંદેશ મળ્યા. આમાંથી બે કવિતાના છે. એક સાહિત્યનો છે અને એકમાં કોઈ અખબારી લેખ છપાયો છે. તમે (શ્રી જુગલભાઈ) આની ઇન્ટ્રોડક્શન આપો – ” આજે ક-ભાઇએ એમના બ્લૉગ ‘ઝ’ પર એક ગઝલ મૂકી છે, અહીં વાંચવા મળશે….(બીજું ઉદાહરણ આપું છું) શ્રી….આપનએ જૂનાં ફિલ્મી ગીતોનો રસાસ્વાદ કરાવતા રહ્યા છે. આમ તો દર અઠવાડિયે કઈંક મળે છે, પણ આ વખતે એકાદ મહિને તેઓ આવ્યા છે, પણ એવી સામગ્રી લાવ્યા છે કે ગીતો જ નહીં એમની સાહિત્યિક ક્ષમતા પણ દેખાય છે. અહીં વાંચો.”

આમ ખરેખર દરરોજ ચારપાંચ બ્લૉગ માટે કુલ પંદર લાઇન લખવાની થાય. આપણે સૌ સરેરાશ પામ્ચ બ્લૉગ તો આજે પણ જોતા હશું જ. શ્રી જુગલભાઈની ત્રણ લાઇનની ભૂમિકા સાથે કૃતિ રજુ થાય એટલે એ આપણે પોતીકી બની ગઈ. મૂળ બ્લૉગરે તો આવી ભૂમિકા બાંધી નહીં હોય! આમ કઈંક અંશે સભામાં માઇક સંભાળનારા ઍંકરની આ કામગીરી છે.

મહિનો પૂરો થાય ત્યાં સુધીમાં માનો કે ચાર-પાંચ કવિતાઓ વાંચવા મળી હોય તો પંચમભાઈ એના પર વિવેચન કરે. એવા જ ભાવની કોઈ અન્યભાષી રચના નવી કે જૂની, હોય તો એની પણ તુલના કરી શકાય. જો કે તુલનામાં કોઈને ખરાબ ન લાગી જાય તેનું તો આપણે ધ્યાન રાખીએ જ.

એ જ રીતે લેખો વિશે પણ કરી શકાય. દાખલા તરીકે – “આ અઠવાડિયે દિલ્હીમાં ગૅંગ રેપનો બનાવ બન્યો તેનો ભૂપેન્દ્ર સિંહ રાઓલે આગવો પ્રત્યાઘાત આપ્યો છે. એમણે પુરુષની આક્રમકતા અને સેક્સ વચ્ચેનો સંબંધ સમજાવ્યો છે… આ રહી લિંક” બસ.

મહિનાના અંતે બ્લૉગ લેખો પર એક સમીક્ષાત્મક લેખ. બધું ધીમે ધીમે થાળે પડતું જશે. ચાર-્છ મહિના પછી આ બહુ મોટું કામ નહીં લાગે.

તમે જે નિમંત્રણ પત્ર તૈયા્ર કર્યો છે તેની સાથે સંમત છું..

2013/1/29 jjugalkishor Vyas <jjugalkishor@gmail.com>
* સૌના બ્લૉગ પરના લેખોની લીંક એટલે એગ્રીગેટર જેવું ?
* આપણો પાસવર્ડ આપવાથી તેઓ ડૅશબોર્ડ ખોલી શકે ? જો હા, તો તો કદાચ ગોટાળો ન થઈ જાય ?

* કેટલીક બાબતો કઈ રીતે કરવી તે જિજ્ઞેષભાઈ જ સમજાવી શકશે…એટલે હું રાહ જોઈશ.

દરમિયાન મેં પણ તાત્કાલિક કામ શરૂ થઈ શકે તે માટે જે યોજના વિચારી છે તે સૌ સમક્ષ મૂકું છું. (પંચમ, ચીરાગ અને જિજ્ઞેષ ત્રણેય ભાઈઓ ખૂબ જ વ્યસ્ત છે તેમને તો અમારા બન્નેનાં લખાણો કદાચ માથાના દુખાવા જેવા બની રહે કદાચ !! અમે નવરા છીએ તેથી નવા નવા તુક્કા લગાડીશું જ પણ હવે કામ શરૂ થઈ જ ગયું ત્યારે આગળ વધ્યા વિના છૂટકો નથી…..

આ સાથે એટેચ કરેલો ડ્રાફ્ટ પણ જોઈ જવા વિનંતી છે…– જુગલકિશોર.

2013/1/29 Dipak Dholakia <dipak.dholakia@gmail.com>
શ્રી જુગલભાઇના સવાલો, સ્પષ્ટતા અને જાહેરાતના સંદર્ભમાં મારા વિચારો સૌના ધ્યાનમાં લાવું છું
વેગુ પર શું મૂકવું
આપણો હેતુ સૌને સંગઠિત કરવાનો છે. આનો આધાર બ્લૉગ જગતનું સ્તર ઊંચે લઈ જવાની આપણે ભાવનામાં છે. આથી આપણી સમક્ષ “શું મૂકવું” તે વિચાર બે રૂપમાં આવે છે. એક તો ટૂંકા ગાળામાં અને લાંબા ગાળામાં.
તાબડતોબ, એટલે કે ટૂંકા ગાળામાં આપણે બધા બ્લૉગ પર આવતી નવી પોસ્ટની લિંક મૂકવી જોઈએ. આજે મેં પંચાવન બ્લૉગ સબસ્ક્રાઇબ કર્યા છે. એમાંથી પાંચેક પર નવી પોસ્ટ મુકાઈ છે. પાસવર્ડ તો સૌને આપ્યો છે, તો આપણું ઇમેઇલ ખોલી શકાશે. આ ટલા આપણા મેઇલિંગ લિસ્ટમાં તો આવી જ ગયા. આવતા પંદર દિવસમાં રોજના ૫૦-૭૮ના દરે હું સબસ્ક્રાઇબ કરીશ. આમાંથી ઘણા બ્લૉગ બંધ છે. એટલે કે એમની છેલ્લી પોસ્ટ બે કરતાં વધારે વર્ષ જૂની છે. પણ હમણાં તો મેં હનુમાનની જેમ આખો જ પહાડ લઈ આવવાનું નક્કી કર્યુ છે, સંજીવની કઈ તે પછી શોધીશું. આમ છતાં એ સૌ પણ આપણા મેઇલિંગ લિસ્ટમાં તો આવી જ ગયા, એ લાભ તો ખરો જ.
દેખીતી વાત છે કે આપણે Enlightrned Self interest (પ્રબુદ્ધ સ્વાર્થ)ના સિદ્ધાંત પ્રમાણે ચાલબું જોઇએ. આપણે પોતે કોઈ બ્લૉગને પ્રોત્સાહિત ન કરીઈ અને સામી વ્યક્તિ આપણી જાહેરાત કરતી રહે એ ન બને. એટલે આમાં આપણે give and take કામે લગાડવું જોઇએ.
આપણે નવું સાહિત્ય મૂકી શકીએ ત્યારે મૂકવું.પણ એ લાંબા ગાળાનું કામ છે. એના માટે એકાદ મહિનાનો સમયગાળો રાખીએ. આપણે લોકોની લિંક મૂકીને એમને આપણી લિંક મૂકવા પ્રેરી શકીશું. અને તે પછી જ્યારે લેખો મૂકવાનું શરૂ કરીએ ત્યારે આપણી પાસે એપોસ્ટની માહિતી મોકલવા માટે ઘણા સભ્યો હશે.
મારૂં કામ ઇમેઇલ આઇડી માત્ર હશે તો ચાલી જશે. મારે સાઇટ પર સીધું કઈં અપલોડ કરવાનું નહીં હોય. અને એમાં હું માથું નહીં મારૂં.આપણે દરેક નવી પોસ્ટની લિંક સાઇટ ઉપર દર્શાવવાનું નક્કી કરશું તો અપલોડક(!)ને એ ફોરવર્ડ કરી દઈશ. અપલોડાઇ જાય તે પછી સંબંધિત બ્લૉગ સાથીને એની જાણ પણ કરીશ.
સરનામાં Gmailમાંથી GMailમાં ઇમ્પોર્ટ કરી શકાતાં નથી એવો મારો ખ્યાલ છે. એટલે શું કરવું જોઇએ એ ખબર નથી. કદાચ એક યાહૂ આઇડૅએ બનાવીને એમાં નાખીએ અને તે પછી યાહોમાંથી આપણા ઇમેઇલમાં ઇમ્પોર્ટ કરીએ? આ બાબતમાં હું કઈં જાણતો નથી. એ ટેકનિકલ કામ છે એટલે જિજ્ઞેશ અને ચિરાગ કહી શકે.
વેગુનું સરનામું શ્રી જુગલભાઈનું હોવું જોઇએ કરણ કે આ એમનું જ સંતાન છે. એના સંચાલક સભ્યો તો બ્લૉગની જેમ એક કરતાં વધારે પણ હોઈ શકે અને શ્રી જુગલભાઈ અને જિજ્ઞેશ/ચિરાગ પાસે એના પાસવર્ડ અથવા જે કઈં વ્યવસ્થા હોય તે હોવી જોઈએ.
એક જ ક્લિકમાં આટલા ઇમેઇલ, કેમ મોકલી શકાય તે તો જિજ્ઞેશ માટૅ રોજની વાત છે, એટલે જુગલભાઇએ આ બાબતમાં ચિંતા ન કરવી જોઈએ. એમની પાસે જે સરનામાં છે તે કઈ રીતે એક્સ્પોર્ટ/ઇમ્પોર્ટ કરવાં એ ચિંતામાંથી આપણે એમને હમણાં જ મુક્ત કરી દઈએ. કદાચ એ કરનારને શ્રી જુગલભાઇએ પોતાનો પાસવર્ડ આપવો પડશે. પણ એ મોટી વાત નથી.
અહીં પંચમભાઈએ અશોકભાઈનું નામ આપ્યું છે તે અશોકભાઈ મોઢવડિયા જ હશે એમ માનું છું એમને પૂછ્યા વગર લઈ લેવા જોઈએ. એમાં પૂછવાનું શું? જુગલભાઈ એમને કહી દે કે તમને લીધા છે, પછી તરત ફોન મૂકી દે. ભલે ને અશોકભાઈ રિંગ કર્યા કરે! (મેં હમણાં જ અશોકભાઈ સાથે વાત કરી લીધી છે અને એમને કહ્યું છે કે એમની બધી વાતો સોએસો ટકા ખોટી છે એટલે એમને ટીમમાં લઈ લીધા છે.). આ ઘડીએ (સાડાનવે) વાત પૂરી થઈ છે અને હવે તેઓ શ્રી જુગલભાઇને ફોન કરતા જ હશે. અશોકભાઈ સંપર્કો માટે બ્લૉગને સબસ્ક્રાઇબ કરવામાં પણ મને મદદ કરશે. અમે બન્ને કરી લઈશું. એમને પણ હું પાસવર્ડ આપીશ, જેથી કામ થઈ શકે. હજી બીજા બે’ક જણને શોધું છું.
શ્રી અશોકભાઈને ગૂગલ ગ્રુપમાં જોડાવાનું આમંત્રણ આપી દેવું જોઇએ. આ ગ્રુપને ઇમેઇલ મોકલીએ અને સૌને કેમ મળી જાય, અને એના માટે શું કરવું જોઇએ તે હું સમજી શકતો નથી. ગઈ કાલે હું પોતે જૉઇન થઈ શક્યો, પણ મને મૅસેજ મળ્યો કે સંચાલકની પરમિશનની જરૂર છે. તે પછી જ હું ઇમેઇલ મોકલી શકીશ. મેં જિજ્ઞેશને લખ્યું પણ છે.
આપણે કઈં ત્રાસવાદી હુમલાની તૈયારી કરતા નથી એટલે માત્ર સાઇટના સંચાલન વિશેના નિર્ણય સિવાય અ ગ્રુપ ખુલ્લું રાખી શકાય છે. વળી, બીજી અને ત્રીજી કૅડર બનાવવી છે એમનો સમાવેશ કર્યા વિના તો નહીં જ ચાલે.
મને લાગે છે કે એકંદરે મેં બધા જ મુદ્દા પર મારા વિચાર રજુ કરી દીધા છે.
મુ, પ્રજ્ઞાબેનને ગૂગલ ગ્રુપમાં જોડાવા માટેની લિંક કદાચ ફરી મોકલવી પડશે. જિજ્ઞેશે મોકલેલી લિંક અહીં પેસ્ટ કરૂં છું. પ્રજ્ઞાબેન એના પર ક્લિક કરી દે એવી વિનંતિ છે.
http://groups.google.com/group/webgurjari/sub?s=WNuMchQAAABu5CO8042OxdD6cvJydp131S-6vUM86etGoOrthH-Y0A&hl=en-GB  + %e0%aa%af%e0%aa%be%e0%ab%a7

 

Leave a comment

Filed under ઘટના, પ્રકીર્ણ, Uncategorized

કિત્તા વિરુદ્ધ સત્તા /પરેશ વ્યાસ

Image may contain: text and outdoorકિત્તા વિરુદ્ધ સત્તા
કિત્તો એટલે પહોળા જાડા કાપની કલમ. કલમની તાકાત તલવારથી ય વધારે હોય છે. કલમથી કાર્ટૂન દોરવામાં આવે છે. કાર્ટૂન એટલે ઠઠ્ઠાચિત્ર અથવા તો વ્યંગચિત્ર. કાર્ટૂન દોરે એ કાર્ટૂનિસ્ટ. કાર્ટૂનિસ્ટ માટે ત્રણ વિષય ઉપર પ્રભુત્વ હોવું જરૂરી છે. એક તો કલાત્મક કૌશલ્ય, બીજો અતિશયોક્તિ અલંકાર અને ત્રીજો ધારદાર વ્યંગ. કાર્ટૂનિસ્ટ સરકારને સવાલ પૂછે છે. સરકારનું ધ્યાન દોરે છે. ભ્રષ્ટાચાર, રાજકીય બાંધછોડ, હિંસાનાં બનાવ કે પછી અન્ય સામાજિક દૂષણો કાર્ટૂનનાં વિષય હોઇ શકે. એ નિશ્ચિંત છે કે સવાલ સરકાર સામે હોય છે. રમૂજ અને વ્યંગ કાર્ટૂનનું અભિન્ન અંગ છે. બાળાસાહેબ ઠાકરે કાર્ટૂનિસ્ટ હતા. ૧૯૬૭માં ઈંદિરા ગાંધીએ કોંગ્રેસની શાસનધૂરા સંભાળી ત્યારે નવ રાજ્યોની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસને હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. તે
સમયે આ કાર્ટૂન બાળાસાહેબે દોર્યું હતું. પણ ત્યારે સત્તા સંભાળનારાઓમાં સહનશક્તિ હતી. આજે નથી. આજે મહારાષ્ટ્રનાં મુખ્યમંત્રી વિરુદ્ધ કાર્ટૂન ફોરવર્ડ કરવા બદલ નૌસેનાનાં એક નિવૃત્ત અધિકારીને શારીરિક ઇજાઓ પહોચાડવામાં આવે છે. રાજકારણમાં હવે ટીકાને સહેવાની શક્તિ નથી. વિરોધનું ફીડલું વાળી દેવું. પછી બાકી બધાને ડર લાગે કે આપણે ક્યાંક બોલ્યા તો આપણી ય પીટાઈ થશે. આવું જ ધર્મમાં પણ છે. લાગણી દૂભાઈ જવાની વાતો હિંસક હૂમલો કરાવે છે. ઇંગ્લિશ શબ્દ ‘ટોલરન્સ’નો અર્થ આપણે સહનશક્તિ એવો કરીએ છીએ. ચલાવી લેવું. નભાવી લેવું. તમને ન ગમે કે તમે એની સાથે સહમત ન હો તે છતાં કોઈ વિચાર કે કોઈ પગલાં કે પછી કોઈ વ્યક્તિ કે કોઈ વસ્તુને ચાલવી લેવી અથવા થવા દેવી અથવા સ્વીકારી લેવી. વાજબી, વાસ્તવિક અને સહિષ્ણુ સ્વીકાર એવા લોકોનો જે તમારી વિચારસરણી, તમારા ધર્મ, જાતિ કે ત્વચાનાં રંગથી અલગ છે. આખરે આપણે બધાએ સાથે રહેવાનું છે. ઘરમાં, શેરીમાં, ગામ કે શહેરમાં, પ્રાંત કે રાજ્યમાં તો સ્વીકાર જરૂરી બને છે.
સ્વીકારમાં ય એક હદ હોવી જોઈએ. અહીં સુધી ઠીક. પછી સામનો કરવો. પણ સામનો કરવા માટે અખબાર છે. સોશિયલ મીડિયા સામે સોશિયલ મીડિયા ઇસ્તેમાલ કરી શકાય. પણ હિંસા? હિંસા સર્વત્ર ત્યાજ્ય છે. હવે જેને શારીરિક ઈજા થાય છે એને તો તકલીફ થાય જ. પણ જે ડર સમાજમાં પેસી જાય છે અથવા બેસી જાય, એ ઠીક નથી. એક વાર એક ધનાઢ્ય મહિલા એનાં હૃષ્ટપુષ્ટ બાળકને સ્કૂલમાં દાખલ કરવા ગયા ત્યારે શિક્ષકને કહ્યું કે મારો છોકરો જો કોઈ તોફાન કરે તો બાજુવાળાને જોરથી લાફો મારજો એટલે એ ડરી જશે. યસ, પ્રજા હવે ડરીને ચૂપ રહે છે. માત્ર શિવસેનાની વાત નથી. કોઈ પણ રાજકીય પક્ષ હવે લોકોને ડારો દઈને પોતાનો કક્કો ખરો કરાવે છે. બોલે તેનું આવી બને. આપણે શું કરવું?
ચૂપ રહેવું. ન બોલવામાં નવ ગુણ. આપણે ગધેડા તો નથી કે જીદ કરીએ કે ‘ના, હું તો ગાઈશ!’ રાજકારણી કે ધર્મકારણી ભલે એમનાં બોર વેચવા માટે બોલે. આપણે મૂંગા મરવું. આમ પણ આપણે હંસી મજાક કરી શકીએ એમ નથી. હંસી મજાકને સહન કરી શકીએ એમ નથી. કોવિડ-૧૯એ આપણી કમર તોડી નાંખી છે. બસ બે જ વસ્તુઓ છે. એક ઉકાળો છે અને બીજો લોહીઉકાળો છે. આર્થિક સ્થિતિ બેહાલ છે. કામધંધો નથી. માનસિક સ્થિતિ તંગ છે. અને સૌથી ખરાબ એ છે કે આ બધુ ક્યારે બરાબર થઈ જશે?-એ કોઈને ખબર નથી. દરેકનો ગુસ્સો એટલે જ તો નાક ઉપર બેઠો હોય છે. માટે આપણે કોઈ રાજકીય કે ધાર્મિક વિવાદમાં ન પડવું. ચલાવી લેવું. નભાવી લેવું. ફ્રેંચ ફિલોસોફર વોલ્તેર એવું કહેતા કે “નભાવી લેવું એ માનવજાતિનાં ઉદભવની નીપજ છે. આપણે ભૂલ ભરેલાં છીએ, દોષયુક્ત છીએ. આવો, આપણે એકબીજાની બાલિશતાને એક બીજાની મૂર્ખાઈને માફ કરતાં રહીએ. કુદરતનો એ પ્રથમ નિયમ છે.” બીજો નિયમ શું છે? એ તો પૂછો કંગનાબેનને… હેં ને?
No photo description available.

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

સ્વીકાર્યતા આમ તો સારી પણ ….પરેશ વ્યાસ

સ્વીકાર્યતા આમ તો સારી પણ ….
અભિપ્રાય પ્રાય: સરખા નથી હોતા. એકનાં અનેક વિષે. અનેકનાં એક વિષે. આપણે એકેમેકથી અલગ છીએ. ઓશો કહેતા કે કોઈ ઊંચા નથી, કોઈ નીચા નથી પણ કોઈ સરખા ય નથી. સૌ કોઈ પોતે અજોડ છે. માણસની જોડ સખી નહીં જડે રે લોલ!
જગતકાજી દેશ અમેરિકામાં ચૂંટણીનાં પડઘમ વાગી રહ્યા છે. એક તરફ રીપબ્લિક્ન પાર્ટીનાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પુન: દાવેદાર છે. પ્રેસિડન્ટની ચૂંટણીમાં એમને ચૂનૌતી આપી રહ્યા છે ડેમોક્રેટિક પક્ષનાં જો બિડેન. જો કે આપણાં વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરને જ્યારે કોઈએ પૂછ્યું કે આ પૈકી ભારત માટે બહેતર કોણ? તો મંત્રીશ્રીએ કહ્યું કે ભારતને કોઈ ફરક પડતો નથી. ભારતનાં ફૂટપ્રિંટ (પાદચિહ્ન) વિશાળ છે. ભારતની અક્સેપ્ટિબિલિટી (સ્વીકાર્યતા) પણ વિસ્તીર્ણ છે. બંને ઉમેદવારોની નીતિ, રીતિ, મતિ અને ગતિ સાવ ઉત્તર દક્ષિણ ભલે હોય પણ ભારતનું નામ આવે એટલે બંને ઉમેદવારો બે દેશનાં આપસી સંબંધને એક નવી ઊંચાઈએ લઈ જવા અનુબદ્ધ છે. અમને થયું કે આ સ્વીકાર્યતા એટલે?
ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર અક્સેપ્ટિબિલિટી એટલે સ્વીકારવા યોગ્યતા, સ્વાગતાર્હ, પસંદગી યોગ્યતા, ચાલે તેવું હોવાપણું. કોઈ કોઈને સ્વીકાર્ય ક્યારે હોઈ શકે? અમે વિચાર્યું તો અમને લાગ્યું કે આપણે તો મૂળથી સારા માણસ છઈએ. આપણે છીએ ડાહ્યાંડમરાં, ભલાભોળાં, લોકશાહીને વરેલા. આપણે ધર્મ નિરપેક્ષ. આપણે જાતિ, જ્ઞાતિ કે પ્રાંત નિર…. (બસ હં.. હવે બઉ થયું!) કોઈ એક ગાલે તમાચો મારે તો આપણે બીજો ગાલ ધરનારા છીએ. પણ કોઈ એથી ય આગળ મેથી મારે તો એની ચટણી ય કરી નાંખનારા આપણે છીએ. આપણી સ્વીકાર્યતા એટલે પણ ખરી કે અમેરિકામાં ૧૨ લાખ ભારતીય મૂળનાં મતદારો છે. ચૂંટણીમાં હારજીત પાતળી હોય ત્યારે ભારતને રાજી રાખવું જરૂરી છે. અને ભારત એક મોટું બજાર પણ તો છે. આપણી સાથે વ્યાપારિક સંબંધો અમેરિકા માટે પણ હિતકારી છે. સ્વીકાર્યતા આમ તો માપતોલની બાબત છે. જ્યારે આપણે ભાવતાલ કરીએ ત્યારે આપણી એક મર્યાદા બાંધી દઈએ. અહીં સુધી બરાબર. એનાથી ઓછું અમને ન ખપે. થોડું તમે જતું કરો, થોડું અમે જતું કરીએ અને જે બચે તે સ્વીકાર્ય બને. બંને માટે. સ્વીકારમાં આવકાર છે. તિરસ્કાર નથી. સ્વીકાર નિરાકાર પણ નથી. તમે એ જોઈ શકો. તમે એ ફીલિંગને અનુભવી શકો. સ્વીકારમાં -યે દોસ્તી હમ નહીં છોડેંગે-નો ભાવ છે. સ્વીકાર્યતા હોય તે સંબંધ શ્રેષ્ઠ અથવા તો આદર્શ જ હોય એવું જરૂરી નથી. અહીં બધો જ ફાયદો મને જ થાય, એવું નથી. બેઉ હાથમાં લાડવો અહીં હોતો નથી. એક હાથ દે, એક હાથ લે- જેવી સ્થિતિ સૌનો સાથ સૌનો વિકાસ સાધવામાં મદદ કરે છે.
સ્વીકાર્યતાનો એક શબ્દકોશી અર્થ છે: ચાલે તેવું હોવાપણું. ફાધર વાલેસ એવું લખી ગયા હતા કે ‘ચાલશે’ જેવો ઘાતક શબ્દ આપણાં શબ્દકોશમાં બીજો કોઈ નથી. જ્યારે માણસની સુરક્ષાની વાત આવે ત્યારે કોઈ આવી ચાલુ સ્વીકાર્યતા યથાર્થ નથી. બાંધછોડ કરીએ તો માણસોનાં જીવ પડીકે બંધાઈ જાય. અગ્નિશામક સાધનો વિના તમતમારે ટ્યુશન ક્લાસ કે હોસ્પિટલ ઠઠાર્યે જાવ તો ચાલે- એવી સ્વીકાર્યતા ઘાતક નીવડે. માસ્ક પહેર્યા વિના નીકળો, જ્યાં ત્યાં થૂંકો, જાહેરમાં ટોળટપ્પાં કરો, સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગની મધરનાં મેરેજ કરી નાંખો- એ સ્વીકાર્ય નથી. આરોગ્ય અને સુરક્ષાની વાતમાં કોઈ પણ નીંભરતા ‘ને નફ્ફટાઈને આપણે સ્વીકારી ન જ શકીએ. એ તો બધું એવું જ ચાલે- એવી ચૂપકીદી પણ ઘાતક છે. સ્વીકાર્યતાની એક મર્યાદા હોય, એ પછી તડાફડી થાય તો ભલે થાય. કોઈ શિશુપાળ મર્યાદા વળોટે તો સુદર્શન ચક્ર જ જોઈએ. પછી સ્વીકાર્યતાનો અવકાશ નથી. પછી તો યુદ્ધ એ જ કલ્યાણ.
પણ મર્યાદામાં રહીને સ્વીકાર્યતા વધે એવો સ્વભાવ કેળવવો સારો. ઘાયલ સાહેબે તો કહ્યું જ છે કે ‘જવાનીના પૂરા બે શ્વાસ પણ લીધા છે કયાં ‘ઘાયલ’, હજુ કંઈ ત્યાગ બાકી છે, હજુ સ્વીકાર બાકી છે.’ ત્યાગ હોય તો સ્વીકાર્યતા સહજ બને. હેં ને?
Image may contain: stripes

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

કોવિડ-19 પ્રેરિત અવનવાં જોડ-શબ્દો /પરેશ વ્યાસ

કોવિડ-19 પ્રેરિત અવનવાં જોડ-શબ્દો

 

 


કો વિડ-૧૯ નવાં શબ્દો લઈને આવે છે. ‘સંક્રમણ’ નાં અતિક્રમણની આપણને ખબર છે. ઇંગ્લિશ શબ્દો ‘માસ્ક’ અને ‘સેનેટાઈઝર’થી આપણે પરિચિત છીએ. ‘ક્વોરેન્ટાઇન’  અને ‘કન્ટેઈનમેન્ટ ઝોન’ આપણે જાણીએ છીએ. ‘વેન્ટિલેટર’  અને ‘પીપીઈ’  એટલે શું?-એ સમજવું આસાન છે. ‘સુપર સ્પ્રેડર્સ’  કોણ હોઇ  શકે? અને  ‘કોન્ટેક્ટ-ફ્રી ડીલિવરી’  એટલે શું?- એની વ્યાખ્યા આપણને કોઠે પડી ગઈ છે.


આપણું ઘર હવે રેડ, ઓરેન્જ કે ગ્રીન ઝોનમાં હોઈ શકે છે. એક વાઇરસ કેટલાંય મહિનાઓથી આપણી બોલચાલ અને આપણાં દિમાગ પર હાવી થઈ ગયો છે. વાઇરસની પણ એક પરિભાષા છે. વાઇરસ અવનવાં શબ્દો પણ સર્જે છે. જેમ કે કોવિડિયટ .’કોવિડ’  અને ‘ઈડિયટ’ એમ બે શબ્દોનો બનેલો શબ્દ. એવો બેશરમ કે મૂર્ખ જે સામાન્ય માર્ગદર્શક નિયમોનું પાલન ન કરે. જાહેરમાં છીંકે, થૂંકે, માસ્ક પહેરે નહીં, હાથ ધૂએ નહીં. અને સામાજિક દૂરી કે શારીરિક દૂરી-કી  ઐસીતૈસી કરતો રહે, એ આપણો કોવિડિયટ. આવા જ બે શબ્દોને જોડીને બનાવાયેલાં  કોવિડ વિશેષ અન્ય રસપ્રદ પ્રોટમેન્ટુ શબ્દો પણ ઓનલાઈન માર્કેટમાં આવી ચૂક્યા છે. ચાલો, એ વિષે જાણીએ.

૧. સ્પેન્ડેમિક (Spendemic):

‘સ્પેન્ડ’  એટલે ખર્ચ કરવો. ‘પેન્ડેમિક’ આપણે હવે જાણીએ છીએ. વૈશ્વિક મહામારી કે રોગચાળો. લાકડાઉન  હતા. ઘરમાં પૂરાયા હોઈએ તો ખર્ચ શાનો? પણ સાહેબ, હવે પ્રવર્તમાન  સમયમાં ઓનલાઈન ખરીદી હદ બહાર વધી છે. જીવન જરૂરી નથી એવી ખરીદી પણ થઈ જાય છે. અત્યારે પૈસા બચાવવા જોઈએ. અથવા કોઈ શ્રમિકોને મદદરૂપ થવા વાપરવા જોઈએ. પણ ઓનલાઈન હોમડીલીવરી શરૂ થઈ એટલે ઘરે રોજ રોજ પાર્સલનાં પાર્સલ આવે. આવું કેમ?

અમે અગાઉ ‘રીટેલ થેરપી’  શબ્દ વિષે લખી ગયા છીએ. તાણ, ચિંતા કે ઉદાસીની માનસિક બીમારી હોય તો કોઈ પણ વસ્તુની છૂટક ખરીદી મનને શાંતિ આપે છે. જો કે દેવું કરીને કરી હોય એવી ખરીદીનાં હપ્તા ભરવામાં મેન્ટલ ડીપ્રેશન વકરે એવી સંભાવના છે! પણ મર્યાદામાં હોય તો કોઈ પણ ભૌતિક ખરીદી દરેક નર અને નારીને તો સવિશેષ એક ચોક્કસ પ્રકારનાં નિર્ભેળ આનંદની અનુભૂતિ કરાવે છે. સ્પેનડેમિક શબ્દ સાંપ્રત પરિસ્થિતિમાં રીટેલ થેરપીનું  ઓનલાઈન સ્વરૂપ છે. અહીં ખરીદીનો આનંદ ત્રણથી ચાર વાર થાય છે. એક વાર જ્યારે તમે ઓનલાઈન ઓર્ડર આપો. પછી પાર્સલ ક્યાં પહોંચ્યું?- એનું તમે ટ્રેકિંગ કરો ત્યારે. ત્રીજી વાર એકચ્યુઅલ ડીલીવરી થાય, કાતર લઈને તમે પાર્સલનું વિમોચન કરો અને  આ હા હા….. આહલાદક આનંદની અનુભૂતિ.. અને ચોથી વાર? તમને આઈટેમ ન ગમે અને એને વિના મૂલ્યે રીટર્ન કરી ૧૦૦ % રીફંડ મેળવો ત્યારે થાય એ આનંદ પણ સ્પેન્ડેમિકમાં આવી જાય છે.એવું કહે છે કે સ્પેન્ડેમિક ખર્ચ સાયક્યાટ્રિસ્ટ કરતાં સસ્તો પડે છે. શરતો લાગુ. 

૨. કોરોનિયલ્સ (ર્ભર્હિૈચનજ):

મૂળ શબ્દ છે મિલેનિયલ્સ. સહસ્ત્ર શતાબ્દિ વર્ષમાં યુવાન થતી આખી પેઢી. કોઈ નક્કી વ્યાખ્યા નથી પણ સામાન્ય રીતે ૧૯૮૨થી ૧૯૯૬ સુધીમાં જન્મેલાં બાળકો કે જેઓ એકવીસમી સદીમાં યુવાન બન્યા છે, એમને મિલેનિયલ્સ કહી શકાય. અત્યારે ૨૦૨૦નું વર્ષ છે. કોવિડ-૧૯નાં લાકડાઉનનાં પ્રતાપે લોકો ઘરમાં નજરકેદ રહ્યાં છે.  હજી અન-લાકડાઉનમાં પણબહાર જવા માટે સરકારીશરતો તો છે જ. ત્યારે સમય જ સમય હતો અને હજી ય છે. ઘરની અંદર રહીને કરવું ય શું? આ સામાજિક દૂરી છે, આ ક્યાં શારીરિક દૂરી છે? વસ્તી તો વધવાની જ. કોરોના કાળમાં જન્મેલાં આ બાળકો જ્યારે યુવાન થશે ત્યારે તેઓ કોરોનિયલ્સ કહેવાશે. હાથ ધોવાં, માસ્ક પહેરવાં, ઉકાળો પીવો, દૂરથી નમસ્તે કરવું અને ઓનલાઈન આર્થિક  વ્યવહારનાં સંસ્કાર તો એમને ગળથૂથીમાં મળ્યા છે. આ આખી પેઢી અત્યારે આપણાં માટે ઝઝૂમતા ફ્રંટલાઈન કોરોના વોરિયર્સ જેવાં કે ડોક્ટર, નર્સ, પોલીસકર્મી, સફાઇકર્મી, અગ્નિશમનકર્મી વગેરે માટે કુદરતી માનસન્માન ધરાવતી હશે.

૩. ક્વોરેન્ટિની (ઊેચચિહૌહૈ) :

રોગચાળો છે. દવા નથી. વાઇરસ નરી આંખે દેખાતો નથી. હાથ ધોઈને વાઇરસ ધોયાનો સંતોષ મેળવીએ છીએ. સૌ કોઈ કહે છે કે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારો. વાઇરસ પ્રતિકારક ઉકાળાની વિવિધ રેસિપી ઓનલાઈન વાઇરલ થઈ છે. ક્વોરેન્ટિની શબ્દ અમેરિકન છે. જેમાં મૂળ તો વૉડકા અને જીનનું માર્ટીની કોકટેલ છે પણ સાથે વિટામિન-સીનો પાવડર પણ છે. એ નાંખો એટલે માર્ટીનીમાં નાની નાની પરપોટી ફીણફીણ થવા માંડે. ક્વોરેન્ટિની ઢીંચવાથી મનનો ઉદ્વેગ તો શાંત થાય જ અને સાથે સાથે રોગ પ્રતિકારક શક્તિ પણ વધે. આપણાં ભારતની વાત કરી તો અમને લાગે છે કે આદૂ, મરી, તુલસી, ફૂદીનો બીયરમાં નાંખીને પી શકાય તો કદાચ ક્વોરેન્ટિની જેવો જ હેતુ સરે! કવિ શ્રી અનિલ જોશીનાં ગીતકાવ્યની પંક્તિ યાદ છે? મેં તો તુલસીનું પાંદડું બીયરમાં નાખીને પીધું. જો કે ગુજરાતમાં રહેતા હો તો જીંજીયર (જીંજર +બીયર) કે બીયરુલસી (બીયર+તુલસી) પીણું પીવું ગેરકાયદેસર ગણાશે. પરમિટ કઢાવી લઈએ તો કેવું?!!

મહામારી ભયંકર છે. વાતાવરણ ગંભીર છે. એમાં શબ્દની થોડી હ્યુમરસ વાત શા માટે? સાહેબ, હ્યુમરને સહારે તો સર્વાઇવ થવાનું છે. હ્યુમર વાતાવરણને હળવું બનાવે છે. હલકું બનાવતું નથી. અને આપણે મરતા પહેલાં મરવાનું નથી. શબ્દની સંગે જિંદગી મઝાની જ રહેવાની. હેં ને? 

શબ્દશેષ:

‘શબ્દને ઉન્નત કરો, અવાજને નહીં. વરસાદથી ફૂલો ઊગે છે, નહીં કે વાદળોનાં ગડગડાટથી.’

– વિખ્યાત ચિંતક જલાલુદ્દીન રૂમી 

 


2 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

મન ભરીને ખાવ./ પરેશ વ્યાસ

“સવાયા ગુજરાતી” તરીકે જાણીતા ગુજરાતી સાહિત્યકાર ફાધર વાલેસ ના દુઃખદ અવસાનથી દુઃખ થયુ.
ગુજરાતી સાહિત્યને તેમણે અનેક પુસ્તકો અને લેખો દ્વારા સમૃદ્ધ કર્યું હતું, ઊગતી પેઢી માટે તેમને સતત ચિંતા અને લાગણી રહેતી. તેમનાં લખાણોમાં એક પ્રકારની વિશિષ્ટ આત્મીયતા અને સરળતા રહેવાથી એ ખપ પૂરતું ગુજરાતી જાણતા કોન્વેન્ટિયા વિદ્યાર્થીઓ પણ ફાધર વાલેસને વાંચતા થઇ ગયા હતા.
ગણિત શિક્ષક તરીકેની કારકિર્દી પૂરી કર્યા બાદ ફાધર વાલેસ મેડ્રિડ શહેરમાં વસવા ગયા. જો કે ગુજરાતી ભાષામાં લખવાનું તેમણે સતત ચાલુ રાખ્યું હતું. ભારતમાં અને લેટિન અમેરિકામાં પોતાને થયેલા અનુભવોના સંભારણાં તેમણે અંગ્રેજીમાં લખ્યાં. ત્યારબાદ અંગ્રેજી અને સ્પેનિશ ભાષાનાં પુસ્તકોનો સરળ અનુવાદ કરતા થયા. ગુજરાતી ભાષામાં તેમનાં સત્તરેક પુસ્તકો પ્રગટ થયાં જેમાંનાં કેટલાંક તો બેસ્ટ સેલર બની રહ્યા
Image may contain: 1 person, closeup, text that says 'AINEK Awards for outstanding iterary achievements'
પ્રભુ તેમના દિવ્ય આત્માને શાંતિ બક્ષે.
મન ભરીને ખાવ.
આપણે શું ખાઈએ છીએ એ તો અગત્યનું છે જ. પણ એ પણ એટલું જ અગત્યનું છે કે આપણે કેવી રીતે ખાઈએ છીએ. પૂર્વજો કહી ગયા છે કે ચાવી ચાવીને ખાવ. એટલે એમ કે ભગવાને બત્રીસ દાંત આપ્યા છે તો એક કોળિયો ૩૨ વખત ચાવવો જોઇએ. પણ આપણી પાસે એવો સમય જ ક્યાં છે? હવે બધું જ ઓનલાઈન છે. એટલે એમ કે આપણે મોબાઈલ ફોન/લેપટોપ/કમ્પ્યુટરનાં સ્ક્રીન ઉપર વધારે રહીએ છીએ. કંઈ કેટલી ચિંતા આપણી ચોગરદમ છે. રોજેરોજ કોવિડનો કાળો કેર ઘેરી વળે છે. પહેલા તો એવા લોકો સંક્રમિત થતા હતા અથવા તો મરી જતા હતા કે જેને આપણે અંગત રીતે ઓળખતા નહોતા. હવે આપણી જાણમાં હોય એવા લોકો, આપણા મિત્રો, આપણા સહકર્મીઓ, આપણા સગા અને વ્હાલા પૈકી એકાદ-બે જરૂર ટપકી ગયા છે. આપણો ડર ફરીથી રમણે ચડયો છે. હવે આવા વિચાર આવતા હોય, આવા સમાચાર આવતા હોય અને ત્યારે એવું પણ બને કે આપણને ભૂખ ન લાગી હોય તો પણ મનને બીજે વાળવા માટે આપણે ખાવા તરફ વળીએ. એટલે એમ કે ભૂખ નથી લાગી અને તો ય ખાવાનું ખાઈએ છીએ. જરૂરી નથી તોય ખાઈએ છીએ. ખાઈએ શું, આપણે તો ખાણું ગળી જઈએ છીએ. ચાવવાનું પછી કોઈ પ્રયોજન રહેતું નથી. ખાવાનો સ્વાદ આપણે માણતા નથી. બસ જાણે ફરજના ભાગ રૂપે ખાઈએ છીએ. પેટ ભરાય છે, કદાચ વધારે પડતું ભરાય છે પણ મન કોઇ અલગ જ દુનિયામાં હોય છે. આજે કેવી રીતે ખાવું?- એની વાત કરીએ.
૧. સ્વયંપાકી હોવું એ ખૂબ મોટી વાત છે. જેવું બને તેવું પણ જો જાતે બનાવ્યું હોય તો એ સારું જ લાગે. જો બનાવતા ન આવડતું હોય તો જે રસોઇ બનાવે છે, એને મદદરૂપ થઈ શકીએ તો સારું. તમને ચોક્કસ ખબર પડે જે પેટમાં ગયું છે એ પોષણયુક્ત છે અને શરીરની ઇમ્યુનિટી વધારશે.
૨. ઘણા લોકો સોફા પર બેઠા બેઠા કે પથારીમાં આડા પડીને ટીવી જોતા-જોતા ખાતા હોય હોય છે. જો આપણે પલાંઠી વાળીને બેસીએ અથવા તો ટેબલ ખુરશી ઉપર વ્યવસ્થિત રીતે બેસીને ખાઈએ તો ખાવાનું ખાવાના ફાયદા અનેક છે.
૩. ધીમે ધીમે ખાઈએ એટલે એમ કે મનને ખબર પડે કે કેટલું ભોજન હોજરીમાં ઠલવાયું. અકરાંતિયાની પેઠે ખાતા હોઈએ તો દિમાગને ખબર પડે તે પહેલા જ જરૂરિયાત કરતા વધારે ભોજન હોજરીમાં ઠલવાઇ ગયું હોય છે અને પછી આપણે દુઃખી થઈએ છીએ કે સાલું વધારે ખવાઈ ગયું.
૪. ખાતી વખતે પાણી ન પીવું, એવું આપણને સામાન્ય રીતે વડીલો કહેતા. પણ મને લાગે છે કે એકાદ બે ઘુંટડા પાણી પી લઈએ તો વાંધો નથી. બે કોળિયા વચ્ચે દાંતને વિરામ મળી જાય તો એ સારી વાત છે.
૫. ભૂખ લાગી હોય ત્યારે ખાવું. એટલે એમ કે ભૂખ ન લાગી હોય તો ન જ ખાવું. પણ આપણને તો ખાવાનું નીરખીને અથવા એની સોડમથી તપભંગ થઈને ખાઈ લઈએ છીએ. અથવા તો કોઈ પારકી કે પોતીકી ચિંતામાં ને ચિંતામાં વધારે ઝાપટી લઈએ છીએ.
૬. તંદુરસ્તી સભર ખાવાનું ખાઈએ પછી આપણને એનો ગર્વ હોવો જોઈએ. રાત્રે સૂતી વખતે એવું ચોક્કસ વિચારો કે આજે આપણે જે ખાધું એ સારું હતું અને આપણે આપણી ખાવાની પસંદગીથી સંતુષ્ટ છીએ.
૭. આપણું ભોજન માત્ર આપણી સ્વાદેન્દ્રિય કે ઘ્રાણેન્દ્રિય પૂરતું જ મર્યાદિત નથી આપણી બીજી ત્રણ જ્ઞાનેન્દ્રિયો એટલે કે જોવું સાંભળવું કે સ્પર્શવું પણ એટલું જ અગત્યની છે. એટલે જે પીરસાયું છે એ દેખાવમાં સારું હોવું જોઈએ. વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવાયેલું હોવું જોઈએ. એમાં થોડા રંગ અલગ અલગ ગોઠવાયેલા હોય તો વધારે સારું. ભોજન સાથે થોડું હળવું સંગીત હોય તો પણ ભોજનનો આનંદ અનેકગણો થઈ જતો હોય છે.
મન ભરીને ભોજન માટે એક ઝેન જ્ઞાન એ છે કે ખાવાં ટાણે ખાવું. બીજે ડફોરિયા મારવાની મનાઈ છે. ઈતિ શ્રી મન કી ખાનપાન વાર્તા સંપન્ન!
Image may contain: 1 person, food

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

પોલેમિસિસ્ટ: સંવાદ નહીં પણ વિવાદ સર્જતો કવિ કે લેખક /પરેશ વ્યાસ

પોલેમિસિસ્ટ: સંવાદ નહીં પણ વિવાદ સર્જતો કવિ કે લેખક
नए किरदार आते जा रहे हैं
मगर नाटक पुराना चल रहा है -राहत इंदौरी
રાહત ઈંદોરીનું નિધન થયું. મુશાયરાનાં શાયર હતા તેઓ. મુશાયરો લૂંટી લેતા. શેરોશાયરી પેશ કરવાનો એમનો અંદાજ નિરાળો હતો. ગુલઝાર સાહેબે કહ્યું કે વોહ જગાકો ખાલી કરકે ચલે ગયે. ઇટ્સ નોટ અ બિગ લોસ. ઇટ્સ ટોટલ લોસ. મોટી ખોટ પડી એવું નહીં પણ અસીમ ખોટ પડી. સંપૂર્ણ ખોટ પડી. કોઈ વિખ્યાત કવિનું નિધન થાય એટલે સોશિયલ મીડિયા ઉપર વર્ચ્યુયલ શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં સૌ શામેલ થાય. ફૂલ નહીં ને ફૂલની પાંખડી. પણ અહીં તો ફૂલની પાંદડી સાથે કાંટા ય અર્પણ કરતો એક વર્ગ જોવા મળ્યો. તત્કાલીન વડાપ્રધાન અટલ બિહારી બાજપેયીજીનાં ઘૂંટણની શસ્ત્રક્રિયા ઉપર એમનો શાયરાના વ્યંગ બેતૂકો છે અથવા તો ગોધરા અગ્નિકાંડ ઉપર એમની બયાની કે જે મડદાને ય દાટે છે તે જીવતાને શી રીતે જલાવે, એવા વિવાદાસ્પદ શેર ટાંકીને કે એના પઠનનાં વિડીયો અપલોડ કરીને મરહૂમ શાયર ઉપર પસ્તાળ પાડવામાં કાંઇ બાકી રાખ્યું નહીં. કોણ સાચા છે? કોના ખોટા છે?- અમે એ વિષે કશું કહેવાના નથી. અમે પેલા રાજાની ચોથી બોબડી રાણી જેવા છીએ. આપણે તો બોઈએ પણ નઈં ને ચાઈએ પણ નઈં! પણ હા, લખીએ તો ખરાં જ. એક એવા શબ્દ વિષે જે આ સ્થિતિને બયાન કરે. આજનો શબ્દ છે પોલેમિસિસ્ટ ( Polemicist).
ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર ‘પોલેમિક’ એટલે વિવાદાસ્પદ, વાદગ્રસ્ત, તકરારી વિવાદ, સામસામે દલીલ કરનાર વ્યક્તિ, વિવાદી કે વાદ કરનારું માણસ. એવું કોણ છે? સોશિયલ મીડિયા પર મંડી પડેલા ભક્તો અને બિનભક્તોને પોલેમિક કહી ન શકાય. કારણ કે પોલેમિક શબ્દ સામાન્ય રીતે એવા મોટા ગજાનાં કવિ કે લેખક માટે વપરાય છે, જે વિવાદાસ્પદ લખે છે કે બોલે છે. શેરીગલી કે સોશિયલ મીડિયામાં મંડી પડેલા સૌ કોઈ નાદાન ભક્તો કે એમની ભક્તિનો વિરોધ કરતાં નાદાન બિનભકતો(વિરક્તો?!) માટે આ શબ્દ ઉપયુક્ત નથી. અહીં વિવાદનાં કરનારનું દાના(ડહાપણભર્યા) હોવું અનિવાર્ય શરત છે.
પોલેમિક મૂળ ગ્રીક શબ્દ છે. પોલેમસ એટલે યુદ્ધ. પોલેમિકોસ એટલે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ, વિરોધી કે વેરી સામે પડ્યો હોય એવી સ્થિતિ. જ્યારે કોઈ બુદ્ધિજીવી વ્યક્તિ કોઈ એક વિવાદાસ્પદ વિષય ઉપર પોતાનું સ્ટેન્ડ નક્કી કરી લેય કે ભઈ, આ જ સાચું. અને પછી એની તરફેણમાં અને જે એનો વિરોધ કરે એની વિરુદ્ધમાં, લખે કે બોલે એ લખાણ કે બોલાણ(!)ને પોલેમિક્સ કહેવાય. અને એવું બોલનાર કે લખનાર પોલેમિસિસ્ટ કહેવાય.
વિવાદ માત્ર બે જ જગ્યાએ થતો હોય છે એક ધર્મમાં અને બીજો રાજકારણમાં. બાકી બધા વિવાદોનાં સમાધાન હોય છે પણ આ બે ક્ષેત્રમાં વિવાદને ચગાવવાનું ફરમાન હોય છે. કારણ કે વિવાદથી જ તો રાજકારણ અને ધર્મનાં બાશિંદાઓની રોજીરોટી ચાલે છે! રાજકારણીઓ અને ધર્મકારણીઓ એવું માને છે કે ‘તું ખોટો અને હું સાચો’ એવો ભાવ મનમાં હોય તો જ એ ક્ષેત્રમાં આગળ જવાય. બાકી આસનિયાં પાથરતા રહી જવાય. સાંપ્રત સ્થિતિ એ છે કે જે સર્વ ધર્મ સમભાવ કે સર્વ રાજકીય પક્ષ સમભાવમાં માને છે, એની કોઈ પ્રગતિ થતી નથી. માટે રસ્તાની કોઈ પણ એક સાઈડ પકડીને ચાલવું, રસ્તાની વચ્ચોવચ્ચ ચાલો તો કોઈ ખટારો કચડી નાંખે! હેં ને?
જ્યારે કોઈ કવિ ધર્મકારણ કે રાજકારણનાં રવાડે ચઢી જાય અને પ્રેમ, લાગણી, પત્ર, મદિરા, વરસાદ, ઝરણું, નદી, દરિયો, પહાડ, મેઘધનુષ, ચંદ્ર, તારા, સૂર્ય, પતંગિયા, દીવો, જંગલ જેવા એસ્ટાબ્લીશ્ડ વિષયોને બાજુમાં રાખીને રાજકારણ અને ધર્મકારણ વિષે વિવાદી લખે કે બોલે ત્યારે એ પોલેમિસિસ્ટ કહેવાય. ના, પોલેમિસિસ્ટ હોવું કોઈ લેખક કે કવિ માટે ખરાબ નથી. જોનાથન સ્વિફ્ટ, લીયો ટોલ્સ્ટોય, કાલ માર્ક્સ, જ્યોર્જ ઓરવેલ, જ્યોર્જ બર્નાડ શૉ, ટી. એસ. ઇલિઅટ વગરે પણ પોલેમિસિસ્ટ હતા. વિરોધ એ લોકશાહીનું અવિભાજ્ય અંગ છે. લોકશાહીમાં પોલેમિસિસ્ટનું હોવું જરૂરી છે. ઉંદરોની વસ્તીમાં કોઈ બહાદૂર ઉંદર બિલાડીનાં ગળે ઘંટ બાંધવાની ફિરાકમાં હોય, એ જરૂરી છે. બસ એટલી કાળજી લેવી કે એ ઘંટનો રણકાર તર્કબદ્ધ હોય. છંદબદ્ધ કરીને કોઈ એલફેલ કે બકવાસ લખે કે બોલે એ પોલેમિસિસ્ટ ન કહેવાય. હેં ને?
શબ્દ શેષ:
“જ્યારે રીઝન (વિવેકબુદ્ધિ) અને અનરીઝન (વિવેકહીનતા) એકમેકનાં સંપર્કમાં આવે ત્યારે તણખો ઝરે અને ઝાટકો લાગે. આને પોલેમિક્સ કહેવાય.” –જર્મન કવિ ફિલોસોફર ફ્રેડ્રિરિક શ્કેલગેલ
No photo description available.

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

Unlock down story 1 /પરેશ વ્યાસ

Unlock down story 1
During my customary morning walk, I spotted two boys with a tricycle on the service road of SP ring road. They collect the plastic bottles thrown out from the vehicles passing on the highway. They cycle. They recycle. They earn. They are Aatmnirbhar!
I thanked 3 agencies for their inefficiency or their indifference today.
1. The Government which is not serious in implementing the plastic waste management rules of 2016 /2018. Not serious also on implementing the child labour laws. So the boys can work.
2. The plastic bottlers who are supposed to implement EPR (Extended Producers Responsibility). EPR is reverse marketing. For example, coca-cola is supposed to collect the emptied plastic bottles back from the consumers. EPR is law of India. But…
3. The so called educated people who use and throw the plastic bottles on the roads. Swachh Bharat Mission is conveniently forgotten.
Because of gross negligence of the above three categories, these boys earn their daily wages..
Good, isn’t it?
Image may contain: one or more people, people sitting and outdoor

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ