Category Archives: પ્રકીર્ણ

યૂફિમિઝમ: મધુર મધુર કુછ બોલ…પરેશ વ્યાસ

 

પ્રિય સ્વરાબહેન, 
તમે સંજયભાઈ લીલાબહેન ભણસાલી ઉદ્દેશીને ૨૪૪૦ શબ્દોનો ખુલ્લો પત્ર ખુલ્લે આમ લખ્યો. ને એ અમે વાંચ્યો. એનું શીર્ષક ‘ફેલ્ટ રીડ્યુસ ટૂ વજાઇના, ઓન્લી’ વાંચીને થોડી નવાઈ લાગી હતી. થોડું વિચિત્ર ય લાગ્યું હતું. જો યોનિમાર્ગ એટલે કે સ્ત્રીનાં જનનાંગ અર્થનો શબ્દ શીર્ષકમાં હોય તો કંઈક જુદું તો લાગે. પદ્માવત ફિલ્મ વિષે આ લેખમાં આપે ઘણી વાત કહી છે, જે સાચી પણ હોઈ શકે. પણ એ જ વાત ‘વેજાઈના’ શબ્દ વિના પણ સારી રીતે કહી શકાઈ હોત. વેજાઈના શબ્દ અમારે માટે વેજા બની ગયો. અમે લખીએ તો શું લખીએ?
લોકો બોલે છે. જબાનથી બોલે છે. ક્યારેક ઓનલાઈન પણ બોલે. કોઈ સાંભળે નહીં તો ક્યારેક તોડફોડ ય કરે, વાહનોમાં પલીતો ય ચાંપે. એમને જે કહેવું હોય એ સંભળાવીને અને મનાવીને જ છૂટકો કરે. આપણે ઈતિહાસનાં મુહતાજ છે. આપણી પરંપરા અપરંપાર છે. એને જાળવવી એ આપણી સંસ્કૃતિ છે. પદ્માવતની ચર્ચા યથાવત છે. જેણે ફિલ્મ જોઈ એ કહે છે કે કાંઈ ખાટી લેવા જેવું નથી. જે નથી જોઈ શક્યા એને માટે દ્રાક્ષ ખાટી છે. અમે માનીએ છીએ કે તમારો એટલે કે સ્વરાનો સ્વર સાંભળવા જેવો છે. આપણે નારીશક્તિની વાત કરીએ છીએ. એને એનાં હક આપવા કાયદા ઘડીએ છીએ. પણ પછી મૃત પતિ પાછળ સતી થવું કે જૌહર કરવાની વાતને ભવ્યતાથી પ્રદર્શિત કરીએ છીએ. એટલે જાણે કે નારી જાતિની કોઈ સ્વતંત્ર હસ્તી જ નથી એવી વાત. પત્ની તો જાણે પતિનાં મૃત્યુ બાદ જીવતી સળગી જવા જ સર્જાયેલી છે. માટે સ્વરાબેન, તમને લાગે છે કે ફિલ્મનાં જોયા પછી સ્ત્રી જનનાંગો પૂરતી સીમિત થઇ ગઈ છો. તમારી દ્રષ્ટિએ ફિલ્મ એવું પ્રસ્થાપિત કરે છે કે સ્ત્રી એટલે પુરુષ માટે માત્ર શરીર સુખ અને સંતતિનું સંસાધન. બીજું કાંઈ નહીં. જ્યારે તમારા પત્ર-લેખનું શીર્ષક સેક્સને લગત શબ્દ સાથે જોડાયેલું હોય તો લોકોની નજર અલ્લાઉદ્દીન ખીલજી બની જાય છે. તમારો લેખ સાચી વાત કહે છે. પણ હેં સ્વરાબેન, લેખનાં શીર્ષકમાં ‘વજાઈના’ શબ્દ વાપરવો જરૂરી હતો?
કોઈ વાત સારા શબ્દોમાં કહેવા માટે ઇંગ્લિશ ભાષામાં શબ્દ છે યૂફિમિઝમ (Euphemism). યૂફિમિઝમ ગ્રીક શબ્દ છે. ‘યૂ’ એટલે સારું, ઉચિત, પુનિત, લાયક, યથાર્થ. અને ‘ફિમિઝમ’ એટલે પયગમ્બરી વિધાન. સારું અથવા સૌને ગમે એવું બોલવું. ગ્રીક લોકોનાં મતે તો કાંઈ ન કહેવું પણ યૂફિમિઝમ હતું. અર્થ થાય પવિત્ર મૌન. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર યૂફિમિઝમનો અર્થ થાય છે: સૌમ્યોકિત, કડવી વાત મધુર શબ્દોથી કહેવી તે, સૌમ્ય પર્યાય, પર્યાયોક્તિ.
એક જાણીતી વાર્તા છે. એક રાજા હતો. એણે જ્યોતિષીને ભવિષ્ય પૂછ્યું. જ્યોતિષીએ કુંડળીનો અભ્યાસ કરીને, ગ્રહો નક્ષત્રોની ચાલચલગત જાણીને જવાબ દીધો કે તમારા સઘળાં સગાવહાલાં તમારી હયાતીમાં મરી જશે અને એમની અંતિમ વિધિ તમારે કરવી પડશે. રાજા નારાજ થઇ ગયો. એણે બીજા જ્યોતિષીને કન્સલ્ટ કર્યા. એણે પણ કુંડળી જોઈ. એણે કહ્યું કે હે રાજન, આપની આવરદા બહુ લાંબી છે. આપ ખુબ જીવશો. આપના સગાવહાલાં કરતાં પણ વિશેષ. હવે વાત તો એ જ હતી. પણ આ યુફિમિઝમ છે. કહેવાની ય કોઈ રીત હોય. માને મા જ કહેવાય. બાપની બૈરી ન કહેવાય. પછી ભલે એ વાત સત્ય હોય. સંસ્કૃત શ્લોક છે જેનો અર્થ થાય છે સત્ય અને પ્રિય બોલવું. અપ્રિય સત્ય બોલવું નહીં. પ્રિય અસત્ય પણ બોલવું નહીં. ટૂંકમાં જૂઠ બોલવાની તો બધા જ ના પાડે છે. સત્યનો કોઈ વિકલ્પ નથી. પણ સત્યને ખાંડની ચાસણી જેવા શબ્દોમાં ઝબોળીને કહેવું યૂફિમિઝમ છે. યૂફિમિઝમ એટલે સ્યુગર કોટેડ ટ્રુથ. આપણી ગુજરાતી સુભાષિત અનુસાર પણ કેમ આંધળા છો?ની જગ્યાએ ધીમેથી એવું પૂછી શકાય કે શાથી ખોયા નેણ? કોઈ છોકરીની ઓળખાણ કરાવો ત્યારે ફલાણા ભાઈની ‘છોકરી’ કહો તો ય નારાજ થઇ જાય. છણકો કરીને કહે કે કેમ? ‘દિકરી’ એમ ન કહી શકાય? સ્વરા બહેન, તમને તો એમાં ય વાંધો હશે. સ્ત્રીની ઓળખાણ કોઈ પિતાની દિકરી તરીકે શા માટે? એની કોઈ સ્વતંત્ર હસ્તી જ નહીં, એવું તમે કહેશો. પણ અહીં એ ચર્ચા નથી. આપણે તો કોઈ વાત સારી રીતે કહેવાની રીતની ચર્ચા કરી રહ્યા હતા.
રોજીંદી ભાષામાં ઘણી વાત સારી રીતે કહેવાની રીત છે જ. દાખલા તરીકે નોકરીમાંથી કાઢી મુકવામાં આવે તો સારી ભાષામાં એને કારકિર્દીનાં બદલાવ અથવા વહેલી નિવૃત્તિ-ની તક પણ કહી શકાય. કર્મચારી કામ ન કરે અને તમે એને કાઢી ય નહીં શકો કારણ કે યે તો હૈ થાનેદારકા સાલા… તો તમે એને ડૂબી ગયેલી માનવ મૂડી કહી શકો. સંક હ્યુમન કેપિટલ, યૂ સી! ખોટું ધિરાણ દેવાઈ ગયું હોય તો બેંકવાળા કહે કે આ તો નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ છે. તમે ગરીબ હો તો તમારી સ્થિતિ આર્થિક દ્રષ્ટિએ પ્રતિકૂળ છે. મૂતરવા જવું હોય તો એકી કરવા જવું છે એવું કહેવાય. અમે ગુજરાતીઓ તો વળી મેઇક વોટર કરવા જવું છે એવું ય કહીએ! સંડાસ કે ટોઇલેટને હવે વોશરૂમ કહે છે. કોઈએ વાપરેલી કાર પહેલાં સેકન્ડ હેન્ડ કાર કહેવાતી, હવે પ્રી-યુઝડ્ કાર કહેવાય છે. કોઈ કોઈ તો વળી પ્રી-એન્જોઇડ કે પ્રી-લવ્ડ કાર પણ કહે છે. નાના ફ્લેટને સ્ટુડિયો ફ્લેટ કહેવાય છે. ક્યારેક કોઝી ફ્લેટ પણ કહે છે. કોઝી એટલે હૂંફાળું, સુખચેનદાયક, ઉષ્માભર્યું અને આરામદાયક. પણ હોય ૧.૫ બીએચકે. માણસ મરતા નથી, માણસ ગુજરી જાય છે. એમનાં સ્વર્ગારોહણને ઇંગ્લિશમાં પાસડ્ અવે કહેવાય છે.
‘વજાઈના’ શબ્દનાં પર્યાયવાદી શબ્દો પણ એટલાં જ અપમાનજનક છે. પુસ્સી, ફિશ-લિપ્સ, લેડી બીઝનેસ, કપકેક કે હનીપોટ કે પછી હિંદીમાં કટોરી જેવાં શબ્દો ઘૃણાજનક છે. એનાં કરતા એનો ઉપયોગ જ ટાળવો યોગ્ય છે. સ્વરા બહેન, તમે તમારા ખુલ્લા પત્રને ‘શો ઓફ ડીપ્રેસ્ડ ફેમિનિઝમ’ (અવસન્ન નારીવાદનો ખેલ) અથવા ‘ફિલ્મ ધેટ ગ્લોરીફાઈ વાયોલન્સ અગેઈન્સ્ટ વીમેન’ (સ્ત્રી અત્યાચારને મહિમાન્વિત કરતી ફિલ્મ) એવું શીર્ષક આપીને એ જ વાત સારી ભાષામાં સારી રીતે કહી શક્યા હોત. એ વાત જો કે અલગ છે કે કોઈ એ વાંચત નહીં. હેં ને?
શબ્દશેષ:
“પૂર્વગ્રહનું યૂફિમિઝમ શ્રદ્ધા અને અંધશ્રદ્ધાનું યૂફિમિઝમ ધર્મ.” – ૭૬ જેટલી જગ્યાએ આગ લગાડી કરોડો ડોલર સંપત્તિનું નુકસાન કરવા બદલ હાલ ૯૯ વર્ષની જેલ ભોગવતો ગુનેગાર પૌલ કેનીથ કેલર

9 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ, સમાચાર

મિત્રો આતાજીને કદી નહીં ભૂલે….

pkdavda@gmail.com <pkdavda@gmail.com>
આજે આતા (શ્રી હિમતલાલ જોશી)ના સ્વર્ગવાસને એક વરસ પુરૂં થયું. જે મિત્રોનો સંપર્ક આતાજી સાથે થયો હતો, એ મિત્રો આતાજીને કદી નહીં ભૂલે. જીવતા સાપને હાથથી પકડી અને Safe જગ્યાએ મૂકી આવનારા આ સર્પમિત્ર એક ખૂબ જ ઓછું ભણેલા માણસ હતા, છતાંયે એમના લખાણ બધા હોંશે હોંશે વાંચતા. શ્રી સુરેશ જાની અને બહેન પ્રજ્ઞા વ્યાસ સાથે એમનો ઘરોબો હતો. એ બન્નેની મદદથી એમનો બ્લોગ ચલાવતા. પ્રજ્ઞાબહેન સાથે તો એમનો ઉર્દુભાષામાં પણ સંપર્ક હતો. મને એ ખૂબ માન આપતા, મારા ઈ-મેઈલની રાહ જોતા એટલું જ નહીં, અચૂક જવાબ લખતા.
ગઈકાલની ટપાલમાં બહેન પૂર્વી મલકાણે એમને યાદ કર્યા હતા, અને મને સૂચવ્યું હતું કે આતાની યાદમાં મિત્રોને ઈ-મેઈલ જરૂર મોકલજો.
મને ખાત્રી છે, આતા જ્યાંપણ હશે, મજામાં હશે, અને અન્યોને પણ મજા કરાવતા હશે.
આતાને યાદ કરતો મિત્ર,

પી. કે. દાવડા

Ataji loved this Gazal 

अहमद फ़राज़ – Suna हाई लॉग Usay आंख भर Ke Dekhte हैं एक करके …

Dec 16, 2010 – Uploaded by Raziqp

Suna हाई लॉग usse आंख भर Ke Dekhte हैं तो Uss Ke Sheher Mein कुछ दीन Theher Ke Dekhte हैं Suna हाई Boley नीति अध्ययन …

सुना है लोग उसे आँख भर के देखते हैं

सो उस के शहर में कुछ दिन ठहर के देखते हैं 

सुना है रब्त है उस को ख़राब-हालों से 

सो अपने आप को बरबाद कर के देखते हैं 

सुना है दर्द की गाहक है चश्म-ए-नाज़ उस की

सो हम भी उस की गली से गुज़र के देखते हैं 

सुना है उस को भी है शेर  शाइरी से शग़फ़

सो हम भी मोजिज़े अपने हुनर के देखते हैं 

सुना है बोले तो बातों से फूल झड़ते हैं

ये बात है तो चलो बात कर के देखते हैं 

सुना है रात उसे चाँद तकता रहता है 

सितारे बाम-ए-फ़लक से उतर के देखते हैं

सुना है दिन को उसे तितलियाँ सताती हैं

सुना है रात को जुगनू ठहर के देखते हैं 

सुना है हश्र हैं उस की ग़ज़ाल सी आँखें

सुना है उस को हिरन दश्त भर के देखते हैं

सुना है रात से बढ़ कर हैं काकुलें उस की

सुना है शाम को साए गुज़र के देखते हैं

सुना है उस की सियह-चश्मगी क़यामत है

सो उस को सुरमा-फ़रोश आह भर के देखते हैं

सुना है उस के लबों से गुलाब जलते हैं

सो हम बहार पे इल्ज़ाम धर के देखते हैं

सुना है आइना तिमसाल है जबीं उस की 

जो सादा दिल हैं उसे बन-सँवर के देखते हैं

सुना है जब से हमाइल हैं उस की गर्दन में

मिज़ाज और ही लाल  गुहर के देखते हैं

सुना है चश्म-ए-तसव्वुर से दश्त-ए-इम्काँ में

पलंग ज़ाविए उस की कमर के देखते हैं 

सुना है उस के बदन की तराश ऐसी है

कि फूल अपनी क़बाएँ कतर के देखते हैं

वो सर्व-क़द है मगर बे-गुल-ए-मुराद नहीं

कि उस शजर पे शगूफ़े समर के देखते हैं

बस इक निगाह से लुटता है क़ाफ़िला दिल का

सो रह-रवान-ए-तमन्ना भी डर के देखते हैं

सुना है उस के शबिस्ताँ से मुत्तसिल है बहिश्त

मकीं उधर के भी जल्वे इधर के देखते हैं

रुके तो गर्दिशें उस का तवाफ़ करती हैं

चले तो उस को ज़माने ठहर के देखते हैं

किसे नसीब कि बे-पैरहन उसे देखे

कभी कभी दर  दीवार घर के देखते हैं

कहानियाँ ही सही सब मुबालग़े ही सही

अगर वो ख़्वाब है ताबीर कर के देखते हैं

अब उस के शहर में ठहरें कि कूच कर जाएँ

फ़राज़‘ आओ सितारे सफ़र के देखते हैं

1 ટીકા

Filed under પ્રકીર્ણ, સત્યકથા

કેશલેસ હોવું સારી વાત છે?/ પરેશ વ્યાસ

 

કેશલેસ હોવું સારી વાત છે?

વાળ હોય તો ટાલ થાય, ને કમર હોય તો વળે,
શ્વાસ હોય તો ખૂંટી જાય ને લખચોરાસી ફળે. -સૌમ્ય જોશી

ભાયડાઓ, સાબદાં રે’જો. કેશ અને કાળજાનું સીધું કનેક્શન છે. પુરુષોનાં વાળ વહેલાં ધોળાં થવા માંડે અથવા માથે ટાલ વહેલી પડવા માંડે તો એવા કિસ્સાઓમાં એ પુરુષોને હૃદયરોગનો ખતરો અનુક્રમે ૫.૩ અને ૫.૬ ગણો વધી જાય છે. એની સરખામણીમાં કહે છે કે સ્થૂળકાય લોકોને હૃદયરોગનો ખતરો ફક્ત ૪.૦ ગણો જ વધારે છે. આ લ્લે લે ! ટાલિયાં હોવું એ તો જાડિયાં હોવા કરતાં ય વધારે રિસ્કી છે. ક્યાંક શ્વાસ ખૂંટી જાય ને લખચોરાસીનો નેક્સ્ટ ફેરો ફરવાનો વારો ફટ દઈને આવી ય જાય. આ માત્ર તરંગ અને તુક્કા નથી. ટાલ હોવી એ આવનારા હૃદયરોગની નિશાની છે, એવું અમદાવાદની યુ.એન. મહેતા ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ કાર્ડિયોલોજી એન્ડ મેડિકલ રીસર્ચ દ્વારા ૪૦ વર્ષની નીચેની વયનાં ૨૦૦૦થી પણ વધુ પુરુષો પર કરવામાં આવેલા તાજા અધ્યયનનું તારણ છે.
પણ વાળ તો ખરે છે. શું કરવું? વાળનું ટકવું કે ખરવું અનુવાંશિક હોઈ શકે. તેમ છતાં રહયાસહ્યા વાળની થોડી કાળજી તો લઇ જ શકાય. જેમ કે નવશેકું કોપરેલથી વાળનાં મૂળમાં હળવેથી માલિશ કરી શકાય. જાસૂદનાં ફૂલને મસળીને માલિશ કરો તો માથાનાં વાળ અકાળે ધોળાં થતા અટકાવી શકાય. વિટામિન બી-કોમ્પ્લેક્સયુક્ત ખોરાકથી ય વાળ વધે. સહેજ કાળાં મરીથી વાળનો ખોડો દૂર થાય. આમળામાં વિટામીન-સી ભરપૂર માત્રામાં હોય છે. એને છીણીને, એમાં લીબું રસ ભેળવીને માથે લગાડી શકાય. કાંદામાં સલ્ફર હોય છે. કુદરતી એન્ટી-બેક્ટેરિયલ ગુણધર્મ ધરાવતો તાજો કાપેલો કાંદો પણ વાળમાં ઘસી શકાય. કહે છે કે બીટનો રસ અને ગ્રીન ટીનાં પાંદડાંનો લેપ પણ વાળ માટે ફાયદાકારક છે. એક્યુપ્રેસર પણ અજમાવી શકાય. પદ્માસન પોઝિશનમાં બે હાથની આંગળીઓનાં નખોને નિયમિત ઘસવાથી (નખમંજીરા) કેશ વૃધ્ધિનો ફાયદો મળે છે.
જો કે આ બધા નૂસખાંઓથી માથાનાં વાળ કદાચ ખરતા અટકી જાય પણ હૃદયરોગ ન જ થાય; એવી કોઈ ગેરંટી નથી. ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડપ્રેસર, સ્મોકિંગ હૃદયરોગનાં છડીદાર છે જ. વધતી ફાંદ અને ઊંચાઈ સાપેક્ષ વજનનું વધવું અલબત્ત હાર્દિક રોગનું સૂચક છે જ. જીવન બેઠાડું હોય, શારીરિક શ્રમનો કુદરતી અભાવ હોય તો હૃદયરોગ થાય જ. જો કે માથાનાં વાળનું અકાળે ધોળું થવું કે ખરવું ભવિષ્યમાં હૃદયરોગ થઇ શકે એવું ભલે સૂચવે, પણ એવા ટકલૂઓ જો ફિઝિકલી ફિટ અને મેન્ટલી સ્ટ્રેસ-ફ્રી હોય તો ચિંતા કરવી નહીં. એવાં ટકલૂઓનો વાળ ય વાંકો ન થાય, લિખકે દેરહા હૂં…!!
ટાલિયાં પુરુષો અમથાં ય સ્ત્રીઓને પ્રિય છે. અમેરિકાની યુનિવર્સીટી ઓફ પેન્સિલ્વેનિયાની એક સ્ટડીમાં કેટલીક છોકરીઓને કેટલાંક નામી, અનામી, વાળવાળાં, વાળ વિનાનાં જુદાં જુદાં મરદોનાં ફોટાઓ આપીને એ મરદોની ચિત્તાકર્ષકતા, એમનો આત્મવિશ્વાસ અને એમનાં પ્રભાવનું રેટિંગ કરવા કહ્યું. પરિણામ એ આવ્યું કે આ ત્રણે મુદ્દાઓ પર ટાલિયાં મરદોએ બાજી મારી લીધી. કદાચ એવું ય હોય કે સ્ત્રીઓને માથે લાંબા વાળ હોય એટલે એમને વાળ વિનાનાં પુરુષોનું કુદરતી આકર્ષણ હોય. ટાલનું હોવું ખરેખર તો પૌરુષ સૂચક છે. એક અન્ય રીસર્ચ એમ પણ કહે છે ટાલિયાં હોવું વીર્યવાન છે. ટાલિયો પરુષ સેક્સી હોય છે. માથે વાળ હોય નહીં એટલે સ્ત્રી વ્હાલથી હાથની આંગળીઓ ક્યાં ફેરવે? એટલે પછી એણે ફરજિયાત પુરુષનાં શરીરનાં અન્ય ભાગે હસ્તસ્પર્શ કરવા ફરજ પડે. અને પછી…. ટાલિયાં પુરુષનાં લોહીમાં સેક્સ હોર્મોન ટેસ્ટોસ્ટેરોન વધારે હોય છે; જે પુરુષાતન વધારે છે. ઈ.સ. પૂર્વે થઇ ગયેલાં ગ્રીક ફીજિશ્યન હિપ્પોક્રેટસ પણ એમ જ કહેતાં હતા. જો કે ટેસ્ટોસ્ટેરોન વધવાને કારણે પુરુષને પ્રોસ્ટેટ (પુરસ્થગ્રંથિ) કેન્સરની શક્યતા વધે છે. પણ પ્રોસ્ટેટ કેન્સર તો મોટી ઉંમરે થાય. એની ચિંતા અત્યારથી શા માટે? કહેવાય છે કે ભગવાને બધા પુરુષો ટાલિયાં જ બનાવ્યા છે. તે પૈકી જે કદરૂપા છે, એમનાં માથે વાળ ઊગાડ્યા છે. બાકી દેખાવડાં પુરુષો તો વાળ વિહોણાં જ છે. બાલ્ડ એન્ડ બ્યુટીફૂલ ….

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

હંગામા હૈ કયું બરપા? ‘ પરેશ વ્યાસ

તમે એમને જાતિવાદી ગણો છો. તમે એમને સામ્યવાદી સાથે સરખાવો છો. તમે એમ પણ કહો છો કે વિદેશી ફંડ એમની જીતનો ફંડા છે. જ્યારે એ દારૂની ભઠ્ઠી પર જનતા રેડ પાડે છે ત્યારે તમે કહો છો કે એક નવનિર્વાચિત ધારાસભ્યએ જાહેર વિરોધ પ્રદર્શન કરી કાયદો હાથમાં ન લેવો જોઈએ. પોલિસ છે. એને રજૂઆત કરો. એ કામ કરશે. તમે જે માનો તે પણ અમને આ સમાચાર સ્પર્શી ગયા છે. ગુજરાતમાં દારૂ સામે રીતસરની ઝુંબેશ કોઈએ ચલાવી હોવાનું અમને યાદ નથી. છેલ્લે વર્ષ ૧૯૩૦-૩૧માં કસ્તુરબા ગાંધીનાં નેજા હેઠળ રાષ્ટ્રીય સ્ત્રી સભાએ અમદાવાદમાં આવી ઝુંબેશ ચલાવી હોવાનું ક્યાંક વાચ્યું હતું. તે પછીનાં કોઈ આંદોલન વિષે અમે અજ્ઞાત છીએ. દારૂ સામેની ઝુંબેશ? એ વળી શું? 
જ્હોન એકટન એવું કહી ગયા હતા કે સત્તા ભ્રષ્ટાચારને પોષે છે અને નિરંકુશ સત્તા નરદમ ભ્રષ્ટાચારની પોષક છે. વિજ્ઞાનકથા લેખક ડેવિડ બ્રિઆન એ વાતને આગળ ચલાવતા એમ કહે છે કે સત્તા એવા માણસને ખેંચે છે જે ભ્રષ્ટ થઇ શકે છે. જે બુદ્ધિજીવી છે, જે સદાચારી છે, તેઓ તો સત્તા મેળવવા કાંઈ કરતા જ નથી. એનો અર્થ એ થયો કે જે ભ્રષ્ટ આચાર કરી શકે એવા લોકો જ સત્તા પ્રાપ્તિ તરફ આકર્ષાય છે. અમે આ કથન સાથે સહમત નથી. અમને આ યુવા અવાજ ગમે છે, જ્યારે એ કોઈ એક જ્ઞાતિનાં ફાયદાની નહીં, પણ સર્વાગ્રહી સત્યાગ્રહની વાત કરે છે. આ યુથક્વેક છે. ઓક્સફોર્ડ ડીક્સનરીએ ૨૦૧૭નો વર્ડ ઓફ ધ યર જે શબ્દને ઘોષિત કર્યો છે એ છે ‘યૂથક્વેક’. યૂથ (યુવા) અને અર્થક્વેક (ભૂકંપ) એવાં બે શબ્દોનું સંયોજન. યુવાન ધારે તો બધું કરી શકે. માત્ર યુવાન જ કરી શકે. ઘણાં કહે છે કે આવું કહેવું વહેલું છે. સત્તા આવા કોઈ પણ આંદોલનકારી ઊભરાને રજોટી નાંખે છે. પણ ક્યાંક કંઈક સ્પાર્ક દેખાય તો કહેવું તો પડે. 
કાયદો અને વ્યવસ્થા વિષે કહેવાય છે કે કાંઈ દો…. નહીં તો વ્યવસ્થા કરો! જે કોઈ લોકો ગેરકાયદેસર કામ કરે છે એ સત્તાધીશોને લાંચ આપે છે. સીરિયલ ગુનેગારો સીરિયલ હપ્તા ચૂકવે છે. એમાં ખોટું શું છે? ખોટું કરવા લાંચ તો દેવી પડે. સામાન્ય જનને એમાં ક્યાં કોઈ તકલીફ છે? એમની પાસે કોણ પૈસા માંગે છે? ઘણાં ઓનલાઈન ફિલોસોફર્સ આવા ભ્રષ્ટાચારને સ્વીકાર્ય ગણે છે. પણ એવું નથી. અમે કહીએ છીએ કે સામાજિક દૂષણની વાત હોય, નશાની વાત હોય તો કોઈ પણ પ્રકારનો ભ્રષ્ટ આચાર જરા પણ ચલાવી લેવો ન જોઈએ. એ યાદ રહે કે ચૂપ રહેવું, કાંઈ ન કરવું પણ કરપ્શન જ છે. હવે પોલિસની વાત. એક તો સંખ્યા સાવ ઓછી. કાયદો અને વ્યવસ્થાની સઘળી જવાબદારી એમની. ઉપરથી લટકાંમાં નેતાઓની સુરક્ષાની જવાબદારી પણ ખરી જ. રોજબરોજના સરકારી પ્રચારલક્ષી તાયફાવેડા કાંઈ ઓછા છે? ઉજવણીનો અતિરેક થઇ ગયો છે. પોલિસ માટે તો ઉજવણી પજવણી છે. પોલિસ પાસે સમય છે ખરો આ નાના બૂટલેગર્સને ઝબ્બે કરવાનો? 
દારૂ બરબાદી છે. લીવર, હાર્ટ અને નર્વસ સિસ્ટમ ખતમ કરે છે. અલ્સર, કેન્સર નોતરે છે. સામાજિક સંબંધો તૂટે છે. દારૂ પીનારો પોતે જ નહીં, એનું આખું કુંટુંબ બરબાદ થાય છે. દારૂ એ ફેમિલી ડિઝીઝ છે. આર્થિક પાયમાલી અવશ્ય થાય છે. માટે જ દારૂબંધી હિતકારી છે. એનાં કડક અમલ અર્થે સરકાર સામે આંદોલન થાય એ જરૂરી છે. પણ સાચું આંદોલન ત્યારે થાય જ્યારે દારૂનાં પીનારાઓનો વિરોધ લોકો કરે. કોઈ જબરજસ્તીથી તો કોઈને દારૂ પીવડાવતા નથી. દારૂડિયા સામે પણ સામાજિક આંદોલન થાય તે જરૂરી છે. પીનારાઓ પણ સામાજિક બહિષ્કાર થવો જોઈએ….બહુ આદર્શવાદી વાત થઇ ગઈ, નંઈ? ઉફ્ફ.. તુમ્હારે આદર્શ, તુમ્હારે ઉસૂલ…..! સ્વિસ સાઇકાયટ્રિસ્ટ કાર્લ જન્ગ એવું કહેતા કે કોઈ પણ પ્રકારની પરાધીનતા ખરાબ છે પછી એ દારૂ હોય, ડ્રગ્સ હોય કે આદર્શવાદ…

Liquor is a menace to the society. If someone young is making a hungama about it in the form of janata raid, it can not be said as much ado about nothing. It in fact is to be appreciated.. 

Image may contain: 1 person
 

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

નાટક ‘પ્રેમનો રંગ ગુલાબી

સુરત : ‘સાહિત્ય સંગમ’ના ઉપક્રમે રંગકર્મીનું સામાજિક કોમેડી નાટક ‘પ્રેમનો રંગ ગુલાબી’ની ખુબ સુંદર રજૂઆત કરવામાં આવી. મૂળ મરાઠીમાં પ્રો. વસંત કનેટકરે લખેલાં આ નાટકનું રૂપાંતર કાન્તિ મડિયાએ કર્યું છે અને તેનું નિર્દેશન નરેશ કાપડીઆનું હતું. આ નાટકમાં ફોરમ પંડ્યા, નિલય હુણ, શ્રદ્ધા ઠક્કર, ચિત્ત કાપડીઆ, યામિની વ્યાસ, મયંક ત્રિવેદી અને નરેશ કાપડીઆ વગેરે કલાકારોએ અભિનય કર્યો હતો.

ploads

1:55:18

‘Prem no Rang Gulabi’ Natak Dt. 21-12-17

પ્રિય શ્રી નરેશભાઇ ,
તમારા ઇ- મૅઇલથી ‘પ્રેમનો રંગ ગુલાબી…’ની યુ ટ્યુબ અંગે જાણ્યું.
 તે શોધી બે વાર માણ્યો.
સ્ટેજ , સંગીત અને મૅક અપ વગર ભજાવેલું નાટકનું   રિહર્સલ જોતા લાહ્યું-આગાઝ અચ્છા હૈ, અંજામ અફલાતુન હોગા…
ગુલાબી અંગે આવેલા વિચાર  વમળ …
હો રાજ મને લાગ્યો કસુંબીનો રંગ
કસુંબી = ગુલાબી ,  નારંગી ઝાંયવાળો રાતો રંગ.લાલ અને સફેદ એક મિશ્રણ આમ તેમને પ્રથમ શાંત અને બીજી અસર આપી, આક્રમકતા અને મનની શુદ્ધતા, જેમ કે લાગણીઓ અને લાગણીઓ જે મોટે ભાગે વિષમ સંપૂર્ણપણે સ્વરૂપ સાથે જોડાયેલું છે. મનોવિજ્ઞાન ગુલાબી આત્મજ્ઞાન અને ભાવનાત્મક આરામ માટે તેઓ વિશ્વાસ આપે છે,  મનોવૈજ્ઞાનિકો, ચોક્કસ અપરિપક્વતા ભરેલું લોકો દ્વારા પસંદ રંગ ગુલાબી કપડાં, અનુસાર. પણ એની વે, ગુલાબી – આ માતાનો કુદરત અમારી આંખો હર્ષ અને રોમેન્ટિક પ્રેમીઓ પલ્સ તરંગ સંતુલિત કરવા માટે રચાયેલ અમને આપ્યો કે સૌથી નાજુક રંગમાં છે. અને તે, કદાચ સૌથી મહત્વની વસ્તુ તેના હેતુ કોઇ પડકાર કરશે નથી પણ સૌથી પ્રતિષ્ઠિત મનોવિશ્લેષક છે.
 મનોવિજ્ઞાન રંગ ગુલાબી હંમેશા રંગ ઉપચાર સૌથી અસરકારક ઘટકો એક તરીકે ગણવામાં આવે છે અને તે લગભગ હંમેશા તે વ્યક્તિ ચીડિયાપણું અને ક્રોધ સાથે સામનો કરવામાં મદદ કરવા માટે બીજું લાગણીઓ ની તીવ્રતા ઘટાડવા, અથવા માટે જરૂરી છે જ્યાં કિસ્સાઓમાં વપરાય છે.
સંસ્કૃતિને લક્ષ્યમાં લો, લાલ રંગ રૉમૅન્સ સખત રીતે સાથે જોડાયેલો છે.
 ‘ એ લાલ રંગ કબ મુઝે છોડેગા?’                                                                                                       ”             બિંદીયા ચમકેગી, ચૂડી ખનકેગી, ગજરા મહેકેગા.”—- ભારતીય સ્ત્રીઓના કપાળમાં લાલ રંગનો ચાંદલો અને હાથમાં પહેરેલી લાલ ચૂડીઓ શું સૂચવે છે? કદી રંગ ગુલાબી ગુલાબફૂલે. બની લ્હેર કરંત જ તેહ ખીલે,. કદી શીળી પ્રભા બની ચન્દ્ર વસે,. બહુ રૂપ અમુપમ પ્રેમ ધરે.
“ચહેરો લાલચોળ થઈ ગયો” કોઈના પ્રેમના કારણે !                                                                                          “ચહેરો શરમનો માર્યો લાલ લાલ થઈ ગયો”                                                                                                       “લાલ લાલ ગાલ” વગેરેપ્રેમનો રંગ લાલ.ખુશીનો રંગ ગુલાબી .લાલ અને ગુલાબી રંગ રોમાન્સ અને પ્રેમનું પ્રતીક છે.
નરસિંહરાવ દિવેટિયા
 કદી રંગ ગુલાબી ગુલાબફૂલે. બની લ્હેર કરંત જ તેહ ખીલે,.
કદી શીળી પ્રભા બની ચન્દ્ર વસે,. બહુ રૂપ અમુપમ પ્રેમ ધરે.
મનમા ગુંજે…
ગુલાબી કેમ કરી જાશો ચાકરી
આભમાં ઝીણી ઝબૂકે વીજળી
ઝીણા ઝરમર વરસે મેહ
ગુલાબી કેમ કરી જાશો ચાકરી
ભીંજાય હાથી ને ભીંજાય ઘોડલાં રે
ભીંજાય હાથીને બેસતલ સૂબો
ગુલાબી કેમ કરી જાશો ચાકરી
ભીંજાય મેડી ને ભીંજાય માળિયાં રે
ભીંજાય મેડીની બેસતલ રાણી
ગુલાબી કેમ કરી જાશો ચાકરી
તમને વહાલી તમારી ચાકરી
અમને વહાલો તમારો જીવ
ગુલાબી નહિ જવા દઉં ચાકરી
તારા પ્રેમ નો રંગ ગુલાબી નહિ પણ જાંબલી છે
મર્યા પછી પણ હું ભૂત અને તુજ માર્રી આંબલી છે
આપણા  શ્રી આસિમ રાંદેરી
કાગળનો એનો રંગ છે ખીલતા ગુલાબ સમ,
જાણે ગુલાબી એના વદનના જવાબ સમ,
રંગીનીઓ છે એમાં ઘણી ફૂલછાબ સમ,
જાણે કે પ્રેમ-કાવ્યોની કોઇ કિતાબ સમ !
.                  જાણું છું એના અક્ષરો વર્ષોના સાથથી,
.                  શિરનામું મારૂ કીધું છે ખુદ એના હાથથી.
 વમળનો અંત લાવું
   અસ્તુ

બીજી યુ ટ્યુબ હોય તોઅ જણાવશો….

Naresh Kapadia <nareshkkapadia@gmail.com>
To:Pragna Vyas
Jan 4 at 10:54 PM

પ્રિય મમ્મી,

ખુબ ખુબ આભાર..
ત્યાર બાદ ૨૩ ડિસેમ્બરે મુંબઈમાં અને ૩૦ ડિસેમ્બરે સૂરતમાં એ નાટક લાઈટ-સેટ-સાઉન્ડ-મેક અપ સાથે ભજવાયું. સૌને ખુબ મઝા પડી.
તમે તો આખા લાલ-ગુલાબી રંગની સફર કરાવી. આભાર.
ઘરમાં બધાંને યાદ. પપ્પાજીને ખાસ.
આપનો,

Leave a comment

Filed under કાવ્ય, ઘટના, પ્રકીર્ણ, યામિની વ્યાસ

ચિ પરેશની ૫૯ મી વર્ષગાંઠના અભિનંદન+કો મ્પ્લિ સિ ટ: પરેશ વ્યાસ

નાનપણથી અત્યાર સુધી અનેક યાદો છે તેમાંથી લેખક તરીકે થોડી યાદો-ગમતો લેખ અને માલદીવ મુલાકાતની યાદગાર તસ્વિરો

દિવ્ય ભાસ્કર દૈનિક સમાચાર પત્રની સાપ્તાહીક પૂર્તી કળશ માં પ્રકાશીત થયેલ આર્ટીકલ્સ

* ચિન્ક ઈન આર્મર કમજોર કડી કૌન?
* ૧૪ ફેબ્રુઆરી વેલેન્ટાઇન : પ્રેમના વહાલ પર્વની વાત
* ગૂગલ ડૂડલ : એક અર્થસભર ચીતરપટ્ટી
* બડી : યારી હૈ ઇમાન મેરા…
* જિંજર ગ્રૂપ: શેર સૂંઠ ખાઇને કૌવત બતાવતા લોકોનું જૂથ
* ડિજિટલ ડાયેટ ગેજેટ્સથી અન-પ્લગ થાઓ…
* પાયજામાની પારાયણ
* ફેસ-ઓફ, ફેસ-સેવ ખેલ ખરાખરીનો, પણ હારીને પણ બચી ગયાનો અહેસાસ
* ઓમ્બડ્સમેન: ભસતો કૂતરો કરડે ખરો?
* રિટેલ બજારમાં વોલમાર્ટ નામે એક ચતુર વેપારી
* એવરગ્રીન: ન પાનખર, ન વીતેલી વસંત, શાશ્ચત, ચિરંતન દેવ આનંદ
* બોડી શોપિંગ: હમ હૈ મતા-એ-કૂચા-ઓ-બાઝાર કી તરહ…
* ટ્રોફી ચાઇલ્ડ: હારના મના હૈ…!
* રોકસ્ટાર: યુવા પેઢીના બગાવતી સૂરનો તિલસ્મી ગવૈયો
* બેઇલઆઉટ : મા, મને કોઠીમાંથી કાઢ!
* વિચ-હન્ટ: ચુડેલના વાંસા જેવી જ ભયંકર વાત
* હેલિકોપ્ટર પેરન્ટ: ભૂલો ભલે બીજું બધું, સંતાનોને ભૂલશો નહીં!
* સ્લો પેરન્ટ: બાળઉછેરની દોડધામ? ઝરા આહિસ્તા આહિસ્તા…
* ટી પાર્ટી: ચાહ બર્બાદ કરેગી હમે માલૂમ ન થા!
* ‘અન્ના’ના અર્થ છે હઝાર: સન્માન, સહજતા,સંસ્કારિતા
* અમ્મો: યુદ્ધ કે વાગ્યુદ્ધમાં વપરાતા વિસ્ફોટકની વાત
* સાયબર વિડો: રિયલ અને વર્ચ્યુંઅલ વર્લ્ડ વચ્ચે ઝૂલતું વૈધવ્ય
* શફલ, રિશફલ…
* અંડરવર્લ્ડ: ખલ્લાસ..!
* ‘કેચ-૨૨’ : જીતો કે હારો, તમે હારેલા જ છો!
* સચિન સામે સ્લેજિંગનું પણ સુરસુરિયું
* ટોન્સર (Tonsure) એટલે મૂંડન ત્યાં પણ બાલ બાલ બચ્યા તો નહીં જ!
* ફ્યુજીટિવ: જોયું ને ઊઠ્યો ને કૂધ્યો ને નાઠો રે…
* Reign (રૈન) : ખાધું, પીધું ને રાજ કીધું
* ક્રુસેડ: ધર્મ પ્રેરિત, ધર્મ સંસ્થાપનાર્થાય થતું યુદ્ધ
* કાર્નિવલ: નાચેંગે, ઝૂમેંગે, ગાયેંગે…
* જાણો મોફિઁગ એટલે શું ?
* ઓલિવ બ્રાંચ: ચાય પે બુલાયા હૈ…
* ચેકબુક જર્નલિઝમ, યલો જર્નલિઝમ, ન્યૂ જર્નલિઝમ…
* જગપ્રસિદ્ધિએ ચડેલો શબ્દ: એબેટ
* સ્વૂપ: ચીલ ઝડપે ચીલ ઝપટ, ચિલ્લાહટ અને બાજી ખતમ
* બેલી : પેટના પટારાનું પિસ્ટપેષણ!
* સ્લટ: ગિરતી હૈ હર નિગાહ ખરીદાર કી તરહ!
* ટર્સ બોલે તો મુદ્દાસરની વાત, સાવ ટૂંકી ને ટચ
* રિફ્ટ: રિશ્તોં મેં દરાર આઇ…
* હૉરિઝૉન્ટલ જોગિંગની લાલસા:લિબિડો
* ‘ટાઇ’ એટલે બાંધવું પણ ‘ટાઇ અ નોટ’ એટલે લગ્ન કરવા.
* Loot: કોઇ લુટ જાતા હૈ, કોઇ લૂટ જાતા હૈ…
* કોઅલિશન: મારા, તમારા, આપણાં
* યાહૂ: ચાહે કોઇ મુઝે જંગલી કહે… – Yahoo …
* બનાના રિપબ્લિક
* સ્પેકટ્રમ: ૨G, ૩G, લો જી પઢોજી – spectrum: 2G …
* હાઇ-ફાઇ: નામ ગૂમ જાયેગા… – Hifi nam gum jayega …
* ઓનિયન્સ: ક્રાય ક્રાય ઇતના ક્રાય કરતે …
* સ્મોકસ્ક્રીન: યે ધૂંઆ કહાં સે ઉઠતા …
* ‘એશિસ’ પડી આહીં ક્રિકેટ લાડકવાયાની …
* મેલ્ટડાઉન: અસ્તિત્વને ઓગાળી નાખતી …

લેખક પરેશ વ્‍યાસે પ્રેમ વિષેની શ્રેષ્‍ઠ ટૂંકી વિશ્‍વવાર્તાઓનો એક અનોખો સંગ્રહ પહેલી વાર ગુજરાતી વાચકો માટે રજૂ કર્યો છે. વિશ્‍વસાહિત્‍યનાં દિગ્‍ગજ સર્જકો ચેખોવ, ઓ. હેન્રી, દ મોપાસાથી લઇને આધુનિક નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા એલિસ મનરો સુધીનાં ૮ વાર્તાકારોની ૧૪ વાર્તાઓ આ પુસ્‍તકમાં રજુ કરાઇ છે. વાર્તાઓમાં અપાર વૈવિધ્‍ય પણ છે. પુસ્‍તકમાં ૧૭ વર્ષથી લઇને ૭૦ વર્ષની વયના પાત્રોની પ્રેમકથાઓ છે. કોઇક વાર્તાઓનાં અંતે ખાધું, પીધું ને રાજ કીધું, જેવી અનુભુતિ, પ્રેમવાર્તાઓ સુખાંત ય હોય, તો કયારેક અંતે અનંત વિરહ, કયારેક અંત ધાર્યા મુજબનો હોય તો કોઇ વાર્તાનો અંત સાવ અણધાર્યો આવે. એવી વાર્તાઓ પણ ખરી જેનો કોઇ સ્‍પષ્‍ટ અંત હોય જ નહીં. બસ, એક ધૂંધળું ચિત્ર, મુઠ્ઠીભર વિકલ્‍પો અને અંતે અંત આપણે નકકી કરવાનો, હા, દરેક વાર્તાની શરત માત્ર એક જ અને એ પ્રેમ, પ્રેમ જ આ વાર્તાઓનો લઘુતમ સાધારણ અવયવી, બસ પ્રેમ, પ્રેમ અને પ્રેમ.
ર૪૦ પાનાના આ પુસ્‍તકને પ્રેમપૂર્વક અવનવી ડિઝાઇનથી શણગારવામાં પણ આવ્‍યફું છે. પુસ્‍તકની પ્રસ્‍તાવનામાં ગગનવાલા મધુરાય લખે છે. ‘‘પ્રેમ એટલે દુનિયાભરના શ્રેષ્‍ઠ કથાલેખકોની પ્રેમકથાઓમાંથી પ્રેમપુર્વક ચૂંટી ચૂંટીને ગુજરાતી અનુવાદ ગુજરાતી વાચકો માટે પેશ કરવો તે પ્રેમ એટલે તે અનુવાદના પુસ્‍તકને વેલેન્‍ટાઇન્‍સ ડેના દિવસે પ્રેમે પ્રકાશિકત કરવું તે, પ્રેમ એટલે રચનાઓ પાર કરવી ગમે તેવા પ્રેમી માટે અસંભવ છે, પરંતુ અંગ્રેજીના માધ્‍યમથી ઉપલબ્‍ધ યત્‍કિંચિત વાર્તાઓ હાથમાં આવે તેને દુલ્‍હનની જેમ શણગારીને જતનપૂર્વક કરેલો અનુવાદ વાંચકોને ધરવો; વાર્તાઓમાં આવતા સાંસ્‍કૃતિક, ઐતિહાસિક અને ભૌગોલિક સંદર્ભોને સ્‍પષ્‍ટ કરવા; અને ઝવેરી જેટલી કાળજીથી નીચે બારીક ફુટનોટોમાં સંદર્ભો સમજાવવા, પ્રેમવિભોર ભાષાપ્રેમીનો પ્રશસ્‍ય ઉદ્યમ..”

Complicit is the word of the year 2017..How it reflect the world we live in..

કોમ્પ્લિસિટ: ગુનાખોરીમાં સીધી કે આડકતરી રીતે શામેલ વ્યક્તિ

વિધાનસભાની ચૂંટણી ભલે પાંચ વર્ષે આવે પણ વિધાનશબ્દોની ચૂંટણી દર વર્ષે થાય છે. આમ તો એ ઇલેક્શન નથી પણ સિલેક્શન છે. સારું છે. નહીંતર અહીં પણ જ્ઞાતિવાદ આવી જાત. પછી તો શબ્દ પણ બ્રાહ્મણ, વાણિયા, પાટીદાર, ઓબીસી કે દલિત હોત. પછી તો શબ્દ પણ હિંદુ, મુસ્લિમ, શીખ, ઈસાઈ કે જૈન હોત. પછી તો…..શબ્દ માટે પણ રીઝર્વેશનની માંગણી થતી હોત. સારું છે કે આપણે શબ્દ ઝનૂની થયાં નથી. સારું છે આપણે શબ્દાંધતા માટે સડક પર ઊતરી પથ્થરમારો કરતા નથી. શબ્દ પસંદગીની વિધિ અહિંસક છે. વર્ડ ઓફ ધ યર નક્કી કરવા માટે વિવિધ ઇંગ્લિશ ડિક્સનરીઝ વર્ષ દરમ્યાન ચર્ચાયેલાં કે ‘સર્ચા’યેલાં શબ્દોનું વિશ્લેષણ કરે છે અને પછી યોગ્ય શબ્દને વર્ડ ઓફ ધ યર જાહેર કરે છે. એવો શબ્દ જે આખાં વર્ષની ઘટનાઓનું સરવૈયું બયાન કરે. ઓણ સાલ ઓક્સફોર્ડ ડિક્સનરીએ તો હિંદી વર્ડ ઓફ ધ યર જાહેર કરવાની જાહેરાત પણ કરી છે. આપણી ગુજરાતી લેક્સિકોન ડિક્સનરી અથવા ગુજરાતી વિશ્કોશને વિનંતિ કે તેઓ ગુજરાતી વર્ડ ઓફ ધ યર-૨૦૧૭ જાહેર કરે. જો એવું થાય તો સાંપ્રત ગુજરાતી શબ્દો જેવાં કે મિત્રો, વિકાસ, નોટબંધી, જ્ઞાતિવાદ, નવસર્જન વગેરે વર્ષનાં શ્રેષ્ઠ શબ્દ બનવાં માટે સ્પર્ધામાં હોઈ શકે. હેં ને? આપણે સજાગ નથી પણ ઇંગ્લિશ શબ્દોકોશીઓ આ બાબતે ભારે સજાગ છે. વર્ષાંતે તેઓ વર્ડ ઓફ ધ યરની અચૂક ઘોષણા કરે છે. પછી અમે એ શબ્દ વિષે ચર્ચા કરીએ છે. ઇન ફેક્ટ, કોલિન્સ ડિક્સનરીએ ઓના સાલ જાહેર કરેલાં વર્ડ ઓફ ધ યર ‘ફેક ન્યૂઝ’ વિષે અમે લખી ચૂક્યા છે. હવે સમાચાર છે કે ડિક્સનરી ડોટકોમ-એ પોતાનો શિરમોર શબ્દ જાહેર કરી દીધો છે અને એ છે કોમ્પ્લિસિટ (Complicit).
ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર ‘કોમ્પ્લિસિટી’ એટલે અપકૃત્યમાં સામેલપણું કે ભાગીદારી. ખરેખરી ગુનેગારીમાં સીધી કે આડકતરી હિસ્સેદારી હોય એવી વ્યક્તિ કોમ્પ્લિસિટ કહેવાય. શું ગુનો કર્યો એનાથી વાકેફ ના હોય તો ય શામેલગીરીનો ગુનો તો કહેવાય જ. પંડિત બ્રિજ નારાયણ ચક્બસ્ત શે’ર છે ને કે गुनह-गारों में शामिल हैं, गुनाहों से नहीं वाक़िफ़; सज़ा को जानते हैं हम, ख़ुदा जाने ख़ता क्या है ! ઘણી બાબતો આમ માત્ર નીતિમત્તાની દ્રષ્ટિએ ખોટી હોય છે. ખરેખર ગુનાનું ભૌતિક આચરણ ન થયું હોય એવા નૈતિક ગુનામાં પણ જેની જેની હિસ્સેદારી હોય એ વ્યક્તિઓ પણ કોમ્પ્લિસિટ કહેવાય. ખોટું થતું હોય તો પણ જે ચૂપ રહે અથવા સભાનતાથી ભારપૂર્વક સાચું ન કહે તો એવી વ્યક્તિઓ પણ કોમ્પ્લિસિટ કહેવાય. મહાભારતમાં ઉદાહરણ મળી રહે છે. દાખલા તરીકે ભરસભામાં દ્રૌપદીનાં ચીરહરણ થતા હોય અને ભીષ્મ સહિત સૌ વડીલો મૌન રહીને જોયા કરે, એવાં વડીલો કોમ્પ્લિસિટ છે, એવું કહી શકાય. અશ્વસ્થામા હણાયો? એ પ્રશ્નનો જવાબ હળવેથી ‘નરો વા કુંજરો વા’ જેમણે આપ્યો એ સત્યવાદી યુધિષ્ઠર પણ એ નબળી ક્ષણે કોમ્પ્લિસિટ થઇ ગયા હતા, એવું કહી શકાય. મૂળ લેટિન શબ્દ ‘કોમ્પ્લિકેર’. ‘કોમ્પ’ એટલે સાથે અથવા સાથે મળીને અને ‘પ્લિકેર’ એટલે વાળવું, વણવું કે ગૂંથવું. કાપડની ગડી વાળવી એવો અર્થ પણ થાય. પેન્ટ કે ફ્રોકમાં ‘પ્લિટ’ હોય એ શબ્દ પણ આ લેટિન શબ્દ પ્લિકેર પરથી આવ્યો છે. કોમ્પ્લિકેર પરથી ફ્રેંચ શબ્દ આવ્યો કોમ્પ્લિસાઈટ અને પછી ઇંગ્લિશ શબ્દ કોમ્પ્લિસિટ. એ પરથી જ આવેલો અને એવાં જ અર્થનો ઇંગ્લિશ શબ્દ છે ‘અકમ્પ્લિસ’ (Accomplice), જેનો અર્થ થાય ગુનામાં સાગરીત, મળતિયો, ગુનાસાથી, સહઅપરાધી.
કોમ્પ્લિસિટ શબ્દને શબ્દકુંવરીનો તાજ પહેરાવવા પાછળ ટ્રમ્પ પુત્રી ઇવેન્કાનો હાથ છે. અમેરિકામાં લોકશાહી છે એટલે વિઝ્યુઅલ મિડીયા સહીત પ્રેસને સરકારી તંત્રની ટીકા કરવાની આઝાદી છે. ન્યૂઝ ચેનલ એનબીસીને લાગ્યું કે પ્રેસિડન્ટ ટ્રમ્પ જે કાંઈ પણ ખોટું કરે છે એમાં એની દિકરી ઈવેન્કા પણ મૂક રીતે તો શામેલ છે જ. ટીવીનાં પોપ્યુલર શો સેટરડે નાઈટ લાઇવમાં ઈવેન્કા જેવી છોકરીને એક પરફ્યુમની જાહેરાત સાથે રજૂ કરી. પરફ્યુમનું નામ હતું ‘કોમ્પ્લિસિટ’ અને એની ટેગલાઈન હતી, ‘ એવી સ્ત્રીની સુગંધ, જે ધારે તો આ બધું (ખોટું થતું) અટકાવી શકે, પણ અટકાવતી નથી.’ તે પછી અન્ય ટીવી ચેનલ સીબીએસ દ્વારા ઈવેન્કાને ચોખવટ કરવા કહ્યું તો ઈવેન્કાએ કહ્યું કે ‘મને ખબર નથી કે કોમ્પ્લિસિટનો અર્થ શું થાય છે? પણ જો કશું સારું કરવા માટે, કશોક પોઝિટીવ પ્રભાવ પાડવા માટે જો બળપ્રયોગ કરવો પડે તો હા, હું કોમ્પ્લિસિટ છું.’ આપણી દેશી કહેવત છે કે માસ્તર મારે ય નહીં અને ભણાવે ય નહીં. પણ જે માસ્તર મારે ય ખરો અને ભણાવે ય ખરો અથવા વિદ્યાર્થીઓને ભણાવવા માટે માર મારતો માસ્તર કોમ્પ્લિસિટ છે એવું કહી શકાય?
આખી સાંપ્રત ચર્ચા પણ એ જ તો છે. કોંગ્રેસ નવસર્જનની વાત કરે છે. ભાજપ કહે છે કે પહેલાં કોંગ્રેસ શાસનનું વિસર્જન કરવું પડે તો નવસર્જન થાય. કેટલાંક કડવાં પગલાં લેવા જરૂરી હતા. તે લીધાં. અમે કોઈ ગુના કર્યા નથી. અમે કોમ્પ્લિસિટ નથી. કોંગ્રેસ ભાજપનાં આ બચાવને આત્મશ્લાઘા અને બદગુમાની ગણાવે છે. ભાજપ કોંગ્રેસની કૌભાંડી ઇતિહાસની વાતો કરે છે. આમ એકબીજાં પર આક્ષેપોનો નાગો વરસાદ થઇ રહ્યો છે. ખરાબ વાત એ છે કે બંને પક્ષો જ્ઞાતિવાદ શરણં ગચ્છામિ થઇ ગયા છે. રાષ્ટ્રવાદ ઘાસ ચરવા ગયો છે. મતદાનનો ઉત્સવ પડમાં આવી ગયો. બંને પક્ષો પોતાની વાત કહી ચૂક્યા છે. લોકો જે નક્કી કરે તે ખરું. લોકશાહીમાં મત આપવો જરૂરી છે. મતદાન ન કરવું એ તો ગુનેગારીમાં હિસ્સેદારી જ થઇ. રાજકીય નેતાઓ બહુ બોલ્યા, બહુ બરાડ્યા, બહુ બાખડ્યા, હવે આપણો મત બોલશે.

શબ્દ શેષ:

“મૌન એ તો કોમ્પ્લિસિટી ઉર્ફે ગુનામાં હિસ્સેદારી જ છે. માટે બોલો, અત્યારે જ બોલો, નહીંતર…..શરણાગતિ સ્વીકારી લો.” -અમેરિકન રાજદ્વારી વિશ્લેષક અને લેખિકા મિશેલ માલ્કીન

Trip…more than thousand words

 Fish Tale of Maldives through photograph..#1
Life is pretty simple in Male.. Wake in the morning..Have tea with friends while keep fishing for the lunch.. Walking down amidst vast turquoise bluness..The tepid calmness is mind boggling..

 Beautiful sunrise on this island as of now..

Walking down amidst vast turquoise bluness..The tepid calmness is mind boggling..

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પ્રકીર્ણ, Uncategorized

નૂતનવર્ષાભિનંદન.૨૦૧૮

 

 

 

 

 

પ્રથમ દિનના આ        મંગલ પ્રભાતે આપ સૌ વાચકમિત્રો  સહિત સૌને મારા નૂતનવર્ષાભિનંદન.
આ નવું વર્ષ આપ સૌના માટે મંગલમય, કલ્યાણકારી અને પ્રસન્નતા આપનારું નીવડે તેવી મારી શુભકામનાઓ. હૃદયમાં અપાર આનંદ લઈને આવો આપણે આ નવા વર્ષનું હર્ષભેર સ્વાગત કરીએ. સાહિત્યની યાત્રામાં આપણે સૌ સાથે સહયાત્રી બન્યા એનો આનંદ તો ખરો જ ને ! વર્ષ આખું આમ જ સરસ રીતે પસાર થઈ ગયું. હવે આજથી શરૂ થતા આ નવલા વર્ષમાં આપણે સહયાત્રી તરીકે નવી કેડીઓ પર પરિભ્રમણ કરવા માટે ફરી એકવાર સજ્જ થઈને નીકળી પડીએ. સૌ સાથે વાંચીએ, કંઈક નવું જાણીએ અને સાહિત્યને માણીએ.
આપ સૌ પ્રત્યે આભારની લાગણી વ્યક્ત કરું છું. આ નૂતન વર્ષમાં આપણે સૌ એકસાથે વધુ ને વધુ વાંચન કરીએ, ચિંતન કરીએ અને ઉત્તમ લેખોનું મનન કરીને આપણા જીવનપથને વધારે પ્રકાશિત કરી શકીએ એ જ પ્રભુપ્રાર્થના.       નવા વર્ષે નવી સરકાર પાસે અમારી અપેક્ષાઓની વાત. /    પરેશ વ્યાસ                અમને દરેક નવા વર્ષ ગમે છે. ખ્રિસ્તી નવ વર્ષ જે પહેલી જાન્યુઆરી આવે છે. મુસ્લિમ હિજરી વર્ષ અને પારસી ન્યૂ યર પણ આપણે ઉજવીએ છીએ. બલ્લે બલ્લે પંજાબી વર્ષ વૈશાખી, મલયાલી ઓન્નમ અને મહારાષ્ટ્રી તીલગૂડી ગુડી પડવો ય ગૂડ ગૂડ હોય છે. આષાઢી બીજનું કચ્છી નવ વર્ષ અમિયલ વર્ષાનો સંકેત દેનારું નીવડે છે. અને દિવાળી નવું વર્ષ તો આપણો પ્રાઇમ તહેવાર છે જ. અમને કોઈ નવા વર્ષનો વિરોધ નથી. બસ, અમને કોઈ ગિફ્ટ મળતી રહેવી જોઈએ! એમાં કમૂરતાં ના હોય. હેં ને? પશ્ચિમી સંસ્કૃતિમાં ક્રિસમસ દરમ્યાન સીક્રેટ સાંતા નામનો સરપ્રાઈઝ ગિફ્ટનો રિવાજ છે. સાંતાક્લોઝ આવે અને ગિફ્ટ આપે. અહીં બે વિસ્મય છે. એક સાંતાક્લોઝની આઇડેન્ટીટી અને બીજું ગિફ્ટમાં શું છે એની ઉત્તેજના. દર અસલ સ્કેંડેનેવિયન દેશોમાં વર્ષો પહેલાં પરંપરા હતી કે કોઈ અજાણ્યાંના દરવાજે ગિફ્ટનું પોટલું મૂકી, સાંકળ ખખડાવીને ભાગી જવું. ગિફ્ટ શું છે? અને કોણે દીધી? બન્ને આશ્ચર્ય. આ વર્ષે એક બિલાડી પ્રેમી છોકરી મેગાન કમિન્સને કુરિયર મારફત રેફ્રીજરેટર સાઈઝનું મસમોટું પાર્સલ મળ્યું; જેમાં પુશીન નામની બિલાડીનું સ્ટફ્ડ ટોય તો હતું જ પણ સાથે બિલાડીઓની જીવદયા અંગે ઘણી ઘણી દાનપુણ્યની સામગ્રીઓ અને આર્થિક મદદનો ચેક પણ હતો. આ ગિફ્ટનાં દેનારાં સીક્રેટ સાંતા હતા બિલ ગેટ્સ. વાહ ! 
ના, અમારે કૂતરાં બિલાડાની ગિફ્ટ જોઈતી નથી. પણ સરકાર સીક્રેટ સાંતા હોય તો અમારી ય થોડી અપેક્ષા છે. ફરી એક વાર ગુજરાતમાં બહુમતી લોકોએ કોંગ્રેસનો કર છોડીને, કોંગેસને તરછોડીને, કમળનો હાથ ઝાલ્યો છે. કોમન મેન તરીકે જાણીતા વિજય રૂપાણી મુખ્યમંત્રી તરીકે તખ્તનશીન થયા છે. કોમન મેનની જરૂરિયાત તેઓ સમજે છે. ભાજપનાં હોવા છતાં અહંકારથી દૂર રહ્યાં છે. એ ગર્વિષ્ઠ નથી. સર્વિષ્ઠ છે. એમને સીક્રેટ સાંતા તો નહીં પણ….. હા, સીક્રેટ શાલિગ્રામ કહી શકાય. આપણે વિષ્ણુ ભગવાન પાસે શું માંગીએ? સુખ, શાંતિ અને સુવિધા. પૈસા? ના, પૈસા નથી જોઈતા. એ તો આપણે જાતે જ કમાવા પડે. નવા વર્ષે સરકાર પાસેથી આપણી અપેક્ષાઓ વિષે થોડું સાંપ્રત ચિંતન શું હોઇ શકે? એક તો એ કે તમારા મનની વાતો અમે બહુ સાંભળી, હવે તમે અમારા મનની વાત સાંભળો. ગતિશીલ સરકારનું નામ તમે પ્રગતિશીલ સરકાર કર્યું તે તો જાણે સમજ્યા. તમે જે સારા કાર્ય કરો છો, એ તો અમે જાણીએ જ છીએ. તમે સરકારી ખર્ચે એની ઉજાણી, સોરી… ઉજવણી ન કરો તો ન ચાલે? આમ પણ જુઓ તો સભામાં હવે ક્યાં કોઈ આવે જ છે ? લોકોને લાવવા પડે છે. સરકારનાં તમામ ઉદઘાટન સોશિયલ મીડિયા પર કરવા જોઈએ. કેટલો બધો ખર્ચ બચી જાય. વળી લોકો ઓછા આવ્યા, ખુરશીઓ ખાલી રહી એવી ટીકાથી ય બચી જવાય. આપને એ પણ ખબર છે કે આ ચૂંટણીમાં શહેરે આપને સરાહ્યા. હવે ગામડાં આપને ગમાડે તો કુછ બાત બને. ગામડાનું એક સોશિયલ નેટવર્ક બને. એમની રોજે રોજની મુશ્કેલી આપને સમજાય તો સારું. સરકારી તંત્રને પાવર પોઈન્ટ પ્રેઝન્ટેશનથી બહાર કાઢીને કામે જોતરો એવી અમારી ઇચ્છા છે. જે સુવિધા સરકારે ઊભી કરી છે, જેનાં બણગાં ફૂંકાઈ રહ્યાં છે એ વિકાસગાથાનાં નિભાવ મરામત કેમ થતા નથી? અને હા, રોજગારની વાત પાયાની છે. સરકારી નોકરી બધાને નહીં દઈ શકાય પણ ધંધા રોજગારની તકો તો દઈ શકાય. અમેરિકન સંશોધક બિઝનેસમેન ચાર્લ્સ કેટરિંગ એવું ભલે કહે કે ઊંચી અપેક્ષા રાખો તો ઊંચી સિદ્ધિ મળે. પણ અમને ઊંચા સપના દેખાડતા નહીં. અમને બુલેટ ટ્રેન કે સી પ્લેન જોઈતા નથી. અમારા ગામનાં રસ્તા બને, બીમાર પડીએ તો સરખી સારવાર મળે, ઓછાં ખર્ચે સારા શિક્ષણની તક મળે તો ઘણું. વિકાસ છે. વિકાસની જાળવણી નથી. જ્યાં માનવી ત્યાં સુવિધા આપનો તકિયાકલામ રહ્યો છે. આપ અમારા સીક્રેટ શાલિગ્રામ બનશો ને?    ………………….                                                                                                            May you enjoy your time like a young person full of love and excitement as described by the renowned Urdu poet of romance Janab Akhtar Shirani.   

 The world, the vistas, and color in atmosphere
The show of the moon, the sun, & the shining stars
The Amusement of tulip gardens and the heights of mountains chains
The moisty, vagabond fragrance in the wind
The scattered, tipsy joy, dancing in overcast sky
The speedy waterfalls, the fast flowing brooks
The crowds of flowers and the beauty of savannahs
The music that is a dancing in songs of birds

Decorated palatial villas, finery of dwellers
Company of glamorous men, women, and damsels
Beautiful life, pleasant spring, dancing and singing youth all around
Musical songs and drinks, beaming down

Please God give my friends such a lavish time.
May they have a beautiful world like this, why would then they fight with each other in the name of heaven?                                                                                                                   

 

 

 

 

 

 

 

9 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ, Uncategorized