Category Archives: પ્રકીર્ણ

Lemon water

Ashley's Green Life: Start Your Day with Warm Water & a Lemon (Video)Lemon water is one of my favorite drinks, it not only quenches thirst better than any other drink, but it nourished our bodies so much more than you would ever believe. Unbelievable things happen when you drink it.
Upon waking our bodily tissues, are dehydrated and are in need of water to push out toxins and rejuvenate the cells.
1. Helps Balance ph
Lemons are incredible alkaline foods. They may be acidic on their own, but inside the body they are alkaline.
2. Aids Digestion
Warm water serves to stimulate the gastrointestinal tract and peristalsis, the waves of the muscle contractions within the intestinal walls that keeps things moving. Lemons are high in minerals and vitamins that help to loosen the ama or toxins, in the digestive tract.
3. Clears Skin
The vitamin C helps decrease wrinkles and blemishes. Lemon water purges toxins from the blood that helps keep skin clear as well.
4. Boosts your Immune System
Lemons are high in vitamin C, which is great for fighting colds. They are high in potassium, which stimulates brain and nerve function. Potassium helps control blood pressure. It is known to have anti-inflammatory effects, and is used as complementary support for asthma and other respiratory symptoms plus it enhances iron absorption in the body; iron plays an important role in immune function.
5. Provides the body with electrolytes that hydrate your body.
6. It is good for the joints, and reducing pain in the joints and muscles.
7. Produces more enzymes from water than food.
8. Help lower blood pressure.
9. Helps to prevent cancer.
10. Aids in weight loss.
11. Helps to dissolve gallstones, kidney stones, pancreatic stones, and calcium deposits.
12. Helps to relieve heartburn.
13. Helps to dilute uric acid, the built up of which leads to pain in the joints.
14. Promotes healing
Just like what it does for the skin to be blemish-free and scar-free. It also helps in healing and maintaining healthy bones, tissues and cartilages.
Lemons are wonderful for the body, but it is very important to dilute it with water; warm water is one of the components that makes this pair so wonderful for the body. Take Half a cup of warm water and squeeze in at least half a lemon’s worth of juice.
It is important to drink it first thing in the morning on an empty stomach, I like to do this the night before and leave the water on my bedside table. This way before my feet even touch the floor I have my water, and I am ready to take on the day.

Leave a comment

Filed under પ્રકીર્ણ, વિજ્ઞાન

ફાયદા– વિટામિન્સ, એન્ટીઓક્સીડેન્ટ અને મિનરલ્સ ઈ.. +

click and enjoy

BenefitsBenefits +

વિટામિન અને મિનરલ્સ વિષે તમે શું જાણો છો ?
માનવ શરીરના સંચાલનમાં મદદ કરનારા અલ્પ પ્રમાણમાં લેવાતા શરીર માટે ખૂબ જરૃરી ઓર્ગેનિક પદાર્થો વિટામિન તરીકે ઓળખાય છે
તમને એટલી ખબર છે શરીર માટે વિટામિન અને મિનરલ્સ ખૂબ અગત્યના છે. પણ શા માટે તે પણ તમારે જાણવું જોઈએ. રોજે રોજ સામાન્ય વ્યક્તિને વિટામિન અને મિનરલ માટેની સારી ખોટી વાતો સાંભળવા મળે છે. કોઈ કહે વિટામીન અને મિનરલ સપ્લીમેંટ તરીકે લેવા જોઈએ જ્યારે કોઈ કહે લીલા શાકભાજી અને તાજા ફળો લઈએ તો ચાલે.
અમેરિકા સ્થિત નેશનલ ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ ડાયેટરી સપ્લીમેંટસના ડૉ. પોલ થોમસે આ વિષય માટે આટલી વાતો જણાવી છે.
૧. દરેક વ્યક્તિએ રોજ ૧૦૦૦ મિલિગ્રામ કેલ્શ્યમ સપ્લીમેંટ તરીકે લેવું જોઈએ અને ૬૦ વર્ષ પછી ૧૨૦૦ મિલિગ્રામ જેટલું લેવું જોઈએ. મોટી ઉમરે તમારા હાડકાના પ્રોબ્લેમ (ઓસ્ટીઓપોરોસિસ) ના થાય માટે આ ખૂબ જરૃરી છે તમે કુદરતી ખોરાકમાં આટલા પ્રમાણમાં કેલશ્યમ મળે તેવી વસ્તુઓ ક્યારે પણ લઇ શકવાના નથી માટે કેલ્શ્યમ સપ્લીમેંટ લેવા જોઈએ.
૨. એ જ રીતે ગર્ભવતી સ્ત્રીએ ફોલિક એસિડ (બી કોમ્પ્લેક્ષ વિટામિન) ૬૦૦ યુનિટ જેટલું લેવું જોઈએ એ ખૂબ જરૃરી છે.
૩. તમારી ઉંમર જેમ વધતી જાય તેમ તમે કુદરતી પદાર્થોમાંથી લીધેલા બી-૧૨ વિટામિન પૂરેપુરી રીતે એબસોર્બ નહી થાય માટે સપ્લીમેંટ તરીકે લો. ડૉ. થોમસે એક સારી વાત જણાવી છે કે ખોરાકમાં તમે વિટામિન અને મિનરલ્સ ક્યા અને કેટલા લેવા જોઈએ એની ચર્ચા કરવાની છોડો કારણ એ બંને માટે એટલી બધી માહિતી છે કે તમે તેના જાણકાર (એક્ષપર્ટ) થઈ શકવાના નથી.
તમારે તમારો ખોરાક યોગ્ય પોષણ આપનારો છે કે નહીં તેનું જ ધ્યાન રાખવાનું છે અને એને માટે તમારે અમેરિકાની યુ.એસ.ડી.એ. (યુનાઇટેડ સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એગ્રીકલ્ચર) સંસ્થાએ જણાવેલી ખોરાક માટે ગાઇડ લાઇન (ભલામણ) પ્રમાણે તમારા રોજના ખોરાકનું આયોજન કરવું જોઈએ અને બજારમાં ડોકટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર મળતી વિટામિન અને મિનરલ્સની ગોળીઓ પણ લેવી જોઈએ કારણ સમાજના મોટાભાગના લોકો સંતુલિત (બેલેન્સ્ડ) ખોરાક લેતા નથી. આ સિવાય બીજી તકલીફ એ છે કે મોટેભાગે દર્દીઓ વિટામિન અને મિનરલ સપ્લીમેંટ સાથે તેમણે થયેલા કોઈ રોગને માટે દવાઓ લેતા હોય છે. આ દવાઓના ઇન્ટરએકશનને કારણે પણ દર્દીએ લીધેલા સપ્લીમેંટ તેના શરીરમાં પૂરેપુરી રીતે એબ્સોર્બ થતાં ના હોય એ પણ શક્યતા છે.
દા.ત. તમે હાડકાંને મજબૂત રાખવા રોજ કેલ્શ્યમની ગોળીઓ લેતા હો પણ એની સાથે તમારા શરીરના બીજા કોઈ રોગ માટે દવા લેતા હો તો સ્વાભાવિક છે કે તમે લીધેલું કેલ્શ્યમ પૂરે પૂરું એબ્સોર્બ ના થાય. આ જ રીતે તમારે બીજી એક વાત પણ ધ્યાનમાં રાખવાની છે કે તમે પૌષ્ટિક અને સંતુલિત ખોરાક લેતા હો અને તે ઉપરાંત વિટામિન કે મિનરલની ગોળીઓ લેતા હો તો વિટામિન કે મિનરલનો ઓવર ડોઝ થવાની પૂરેપુરી શક્યતા છે.
આટલી વાત કર્યા પછી વિટામિન અને મિનરલની વાત કરીએ જેથી ખબર પડે કે કયા વિટામિન અને મિનરલ શરીર માટે કેટલા જરૃરી છે અને તે કેટલા પ્રમાણમાં લેવા જોઈએ, શામાથી મળે અને ના લઇએ તો શું થાય તેની વિગતવાર જાણકારી લઈએ.
પહેલા વિટામિનની વાત કરીએ :
વિટામિન એટલે શું ?
માનવ શરીરના સંચાલનમાં મદદ કરનારા અલ્પ પ્રમાણમાં લેવાતા શરીર માટે ખૂબ જરૃરી ઓર્ગેનિક પદાર્થો વિટામિન તરીકે ઓળખાય છે. રોજ વિટામિન બહારથી લેવા જોઈએ કારણ શરીર તે બનાવી શકતું નથી. આ વિટામિન બજારમાં મળતી ગોળીઓમાંથી મેળવો કે તમારા ખોરાકમાંથી પણ લેવા જરૃરી છે.
વિટામિનની ત્રણ ખાસિયત છે ૧. દરેક ખોરાકમાં ખૂબ થોડા પ્રમાણમાં જુદી જુદી જાતના વિટામિન હોય છે. ૨. માનવ શરીરની વૃદ્ધિ, પ્રજનન અને એવા અનેક કાર્યો માટે વિટામિનની ખૂબ જરૃરત છે. ૩. જો તમારા ખોરાકમાં યોગ્ય પ્રમાણમાં વિટામિન ના હોય તો તેની અસરથી તમારા શરીરમાં કોઇપણ પ્રકારની ખામી થશે. વિટામિન બે રીતે ઓળખાય છે. પાણીમાં ઓગળે તેને ‘વોટર સોલ્યુબલ’ અને જે ચરબીમાં ઓગળે તેને ‘ફેટ સોલ્યુબલ’ વિટામિન કહે છે.
વિટામિન અને તેના પ્રકારો એન્ઝાંઇમ સાથે જોડાઇને ‘કોએન્ઝાંઇમ’ બનાવે છે. દા.ત. વિટામિન બી-૨ અને વિટામિન બી-૩ ‘એનેડી’ અને ‘એફેડી’ નામના ‘કોએન્ઝાંઇમ’ બનાવે છે.
એ. વોટર સોલ્યુબલ વિટામિનના પ્રકારો :
૧. વિટામિન બી-૧ (થાયામિન) :
શામાંથી મળે :
સૂર્યમુખીના બી, પાલખની ભાજી, લેટુસ, મશરૃમ, અડદ, વાલ, તુવેર, વટાણા, રીંગણ, ટામેટાં, છડયા વગરના ઘઉં, સોયાબીન અને ટુના નામની માછલીમાંથી મળે.
જો ખોરાકમાં વિટામિન બી-૧ની ખામી હોય તો :
૧. પગમાં બળતરા થાય (બર્નિંગ ફિટ) ૨. હાથ અને પગમાં નબળાઇ લાગે. ૩. હૃદયના ધબકારા વધે. ૪. સોજા આવે. ૫. ભૂખ ઓછી લાગે. ૬. થાક લાગે. ૭. ઊબકા, ઉલ્ટી જેવા પેટના પ્રોબ્લેમ થાય.
૨. વિટામિન બી-૨ (રીબોફ્લેવિન)
શામાંથી મળે :
બદામ, સોયાબીન અને સોયાબીનનું પનીર, મશરૃમ, પાલખની ભાજી, યોગર્ટ (મસ્કો), છડયા વગરના ઘઉં મેકેરલ નામની માછલી, ઇંડા અને લિવર
ખોરાકમાં વિટામિન-બી-૨ની ખામી હોય તો
મોંના ખૂણા અને હોઠ પર ચીરા પડે, ચામડી ઉપર ખંજવાળ આવે, આંખો આવે, અજવાળામાં ઓછું દેખાય, ચિંતા થાય, ભૂખ ના લાગે, થાક લાગે.
૩. વિટામિન બી-૩ (નાયાસીન) :
શામાંથી મળે :
મશરૃમ, મગફળી, લાલ ચોખા, મકાઇ, લીલા પાંદડાવાળી ભાજી, બટાકા, શક્કરીયા, તુવેર, બાર્લી ગાજર, બદામ, કાકડી, પિચ, ચિકન, ટુના અને સાલમન માછલી.
ખોરાકમાં વિટામિન બી-૩ની ખામી હોય તો – ચામડીના રોગ (ખંજવાળ), ઝાડા થઈ જાય, પેટની ગરબડ અને યાદશક્તિના પ્રોબ્લેમ થાય.
૪. વિટામિન બી-૫ (પેન્ટોંથેનિક એસિડ) :
શામાંથી મળે :-
બ્રોકોલિ, તુવેર, વટાણા, છડયા વગરના ઘઉં, શક્કરીયા, મશરૃમ, સૂર્યમુખીના બી, ઇંડા, લીલા પાંદડા વાળી ભાજી, કોલી ફલાવર, સ્ટોબેરી.
ખોરાકમાં વિટામિન બી-૫ની ખામી હોય તો :
જો વિટામિન બી-૫ની ખામી હોય તો પગમાં નબળાઈ લાગે
૫. વિટામિન બી-૬ (પાઇરીડોકસિન):
શામાં થી મળે :
છડયા વગરના ઘઉં, લાલ ચોખા, સૂર્યમુખીના બી, બટાકા, કેળાં, પાલખની ભાજી, ટામેટાં, અખરટ, પિનટ બટર, મરી, ટુના અને સાલમાન માછલી, ચિકન.
ખોરાકમાં વિટામિન બી-૬ની ખામી હોય તો :
મોંમાં અને હોજરીમાં ચાંદા પડે, જ્ઞાાનતંતુના પ્રોબ્લેમ, ઊંઘ ના આવે, મગજ સુન થઈ જાય, ગભરામણ થાય, લોહી ઓછું થઈ જાય (એનેમિયા) સ્નાયુ નબળા પડી જાય.
૬. વિટામિન બી-૯ (ફોલિક એસિડ)
શામાંથી મળે :
લીલા પાંદડાવાળી ભાજી, બ્રોકોલી, લીંબુ, નારંગી, પાલકની ભાજી, આખું (છડયા વગરનું) અનાજ, બેકડ બીન્સ, લીલા વટાણા, મગફળી, લેટુસ, ટામેટાંનો રસ, કેળા, પપૈયાં અને મીટમાંથી મળે.
ખોરાકમાં વિટામિન બી-૯ની ખામી હોય તો :=
એનીમિયા, લોહીમાં સફેદ કણ ઓછા થઈ જવા, વજન ઓછું થાય, નબળાઈ લાગે, જીભ પર અને મોંમાં ચાંદા પડે, ઝાડા થઈ જાય, ગર્ભવતી સ્ત્રીને કસુવાવડ થાય અતવા ઓછા વજનવાળું બાળક જન્મે.
૭. વિટામિન-બી-૧૨ (કોબાલોમીન)
શામાંથી મળે :
આ વિટામિન બેકટેરીઅલ ફર્મેંટેશનથી ઉત્પન્ન થાય છે માટે કોઇ પણ વેજિટેરિયન ખોરાકમાં ના મળે. નોનવેજીટેરિયન ખોરાક લીવર, સાલમન ટુના, નામની માછલીમાં, ઇંડામાં અને દવાની દુકાને સિન્થેટીક ફોર્મમાં સપ્લીમેંટ તરીકે મળે છે.
ખોરાકમાં વિટામિન બી-૧૨ની ખામી હોય તો :
જ્ઞાાનતંતુના પ્રોબ્લેમ અને પરનીશીયસ એનીમિયા થાય.
૮. વિટામિન એચ (બાયોટીન)
શામાંથી મળે :
સૂકો મેવો (બદામ, પિસ્તા, અખરોટ, કાજુ), આખું (છડયા વગરનું) અનાજ, બ્રેડ, રાસબરી, કોલી ફલાવર, ગાજર, પપૈયું, કેળા, સાલમન માછલી અને ઇંડા.
ખોરાકમાં વિટામિન એચની ખામી હોય તો :
મોટેભાગે કોઇ પ્રોબ્લેમ થતાં નથી.
૯. વિટામિન સી (એસ્કોરબીક એસિડ):
શામાંથી મળે :
જામફળ, મરી, કિવી, નારંગી, આમળા, સ્ટ્રોબેરી, ટેટી, પપૈયુ, શક્કરીયા, પાઇનેપલ, લીંબુ, કોલી ફલાવર.
ખોરાકમાં વિટામિન સી-ની ખામી હોય તો :
અવાળા ફૂલી જાય અને લોહી પડે, સુસ્તી લાગે, દાંતમાં ખાડા (કેવિટી) પડે, ચામડી આંખો અને વાળ સુકાઈ જાય, વાળ ઓછા થઈ જાય, શરીરના બધા સાધામાં દુખાવો થાય. શરીરમાં સોજા આવે, એનીમિયા (લોહી ઓછું થઈ જાય), ઇજા થઈ હોય કે ઘા પડયો હોય તો જલ્દી રુઝાય નહીં, હાડકાં જલ્દી તૂટી જાય.
બી. ફેટ સોલ્યુબલ વિટામિનના પ્રકારો:
૧. વિટામિન એ (રેટીનોઇડસ) :
શામાંથી મળે :
બધાજ પીળા ખોરાકમાં લઈ શકાય તેવા પદાર્થો : ગાજર, પપૈયુ, શક્કરીયા, ટેટી, નારંગી, લાલ કોબી, કોલી ફલાવર, પિચ, બિફ, ઇંડા, લીલા પાંદડાવાળી ભાજી, પીળી હળદર.
ખોરાકમાં વિટામિન એ ની ખામી હોય તો :
આંખોના પ્રોબ્લેમ, સાંજે ઓછું દેખાય, ચામડી સુકાઇ જાય, થાક લાગે, ઊબકા આવે, આંખે અંધારા આવે, ભૂખ ના લાગે.
૨. વિટામિન ડી (કેલ્સિફેરોલ) :
શામાંથી મળે :
સૂર્યનો પ્રકાશ, ફોર્ટિફાઇડ (જેમાં વિટામિન ડી નાખેલું હોય), ફૂડ, મશરૃમ, સાલમન મેકેરલ, સારડીન અને ટુના નામની માછલીઓ અને ઈંડા.
ખોરાકમાં વિટામિન ડીની ખામી હોય તો :
૩. વિટામિન ઇ (ટોકોફેરોલ) :
શામાંથી મળે :
લીલા પાંદડા વાળી ભાજી, બદામ, સૂર્યમુખીના બી, ઓલિવ, જાંબુ બધા પ્રકારનો સુકો મેવો અને બધા પ્રકારના બી, ટામેટાં અને એવોકેડો ફ્રૂટ
ખોરાકમાં વિટામિન ઇ ની ખામી હોય તો :
આ વિટામિન ખોરાક બિલકુલ ના લેવાતો હોય ત્યારે થાય છે.
૪. વિટામિન કે :
શામાંથી મળે : બ્રોકોલી, લીલા પાંદડા વાળી ભાજી, શિંગોડા, એસ્પારેગસ, લીલી શિંગો, લીલા વટાણા, ગાજર. મિનરલ્સ મળે  Courtasy મુકુંદ મહેતા

 

Leave a comment

Filed under પ્રકીર્ણ, વિજ્ઞાન

राह पकड़ तू एक चला चल, पा जायेगा मधुशाला પરેશ વ્યાસ

A squirrel is confused. Whether to go left? or to go right?
The hand-painted directional graffiti sign shows arrows on both sides. Right is right? or what is left is right?
This is my Harivansh Rai Bachchan moment!
मदिरालय जाने को घर से चलता है पीने वाला
किस पथ से जाऊँ, असमंजस में है वो भोला भाला
अलग अलग पथ बतलाते सब,
अलग अलग पथ बतलाते सब, पर मैं ये बतलाता हूँ
राह पकड़ तू एक चला चल, पा जायेगा मधुशाला
पा जायेगा मधुशाला
It is does not matter which path to choose, what is important is to choose one and keep walking.. you will reach your destination. Photo taken today. My exploration, my walk. Walk karo, fit raho, khush raho!
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Courtesy  aniruddh rawal <aprawal27@yahoo.com>
: शतम् जीव शरदः
વર્ષાની વિદાય અને શરદનુ આગમન એટલે ભાદરવો. 🌄દિવસે ધોમ ધખે અને મોડી 🌚રાત્રે આછુ ઓઢીને સુવુ પડે એવો ઠાર પડે. 🥣 *આયુર્વેદાચાર્યો કહી ગયા છે કે વર્ષામા પિત્તનો સંગ્રહ થાય અને શરદમા તે પિત્ત પ્રકોપે. આ પ્રકોપવુ એટલે તાવ.
*ભાદરવાના તાપ અને તાવથી બચવા ત્રણ-ચાર ઘરગથ્થુ પ્રયોગો*
(જે જાતે અનુભવ ને આધારિત છે.)
*(૧) ભાદરવાના ત્રીસે દિવસ રોજ રાત્રે સુતા પહેલા સુદર્શન/મહાસુદર્શન ઘનવટી – ૨-૩ ટીક્ડી ચાવીને નવસેકા ગરમ પાણી સાથે લેવી.* ✅
*(૨) અનુકૂળતા હોય તો ભાદરવાના ત્રીસે દિવસ 🍶દધ-ચોખા-સાકરની ખીર અથવા દુધ-પૌવા ખાવુ.* ગળ્યુ દુધ એ વકરેલા પિત્તનુ જાની દુશ્મન છે. આ હેતુથી જ શ્રાદ્ધપક્ષમાં ખીર બનાવવાનુ આયોજન થયુ હતુ. ✅
*(૩) જેની છાલ પર કથ્થાઇ/કાળા ડાઘ હોય એવા પાકલ કેળાને છુંદીને એમા સાકર ઉમેરી બપોરે જમવા સાથે ખાવા.* જો ઇચ્છા હોય તો ઘી પણ ઉમેરવુ. પણ કેળા સાથે ઘી પાચનમા ભારે થાય. એટલે જો ઘી ઉમેરો, તો પછી બે-ત્રણ એલચી વાટીને ઉમેરી દેવી. પાચન સહેલુ થાશે. એવુ કોઇક જ હોય જેને સાકર-કેળા-ઘીનુ મિશ્રણ રોટલી સાથે ન ફાવે. ✅
(જો ખીર અને કેળા – બન્નેનો પ્રયોગ કરવો હોય તો કેળા 🌄બપોરે અને ખીર ☄️સાંજે એમ ગોઠવવુ). ✅
*(૪) ❌ભલેચુકે ખાટી છાશ ન જ પીવી. ખુબ વલોવેલી, સાવ મોળી છાશ લેવી હોય તો ક્યારેક લેવાય.* ✅
(૫) ઠંડા પહોરે 🌄(વહેલી સવારે કે સાંજે) પરસેવો વળે એટલુ ચાલવુ.🚶🏻
(ઠંડી અને ચાંદની રાતમાં રાસગરબા ના આયોજન પાછળનુ રહસ્ય આ જ હતુ – પરસેવો પડે)✅
🙏🏻આચાર્યોએ શરદને રોગોની માતા કહી છે – रोगाणाम् शारदी माता. અને
‘ યમની દાઢ ‘ પણ કહી. આપણામાં એક આશિર્વાદ પ્રચલીત હતો… –
*शतम् जीव शरदः|* એટલે કે આવી સો શરદ સુખરુપ જીવી જાઓ એવી શુભેચ્છા આપવામા આવતી

Leave a comment

Filed under પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

માફિયા: સંગઠિત ગુનાખોરીનું સમાંતર તંત્ર/ પરેશ વ્યાસ

માફિયા: સંગઠિત ગુનાખોરીનું સમાંતર તંત્ર
‘કોઈને પણ મિત્ર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં કાળજી રાખો. એક પૈસાનાં સો સિક્કા કરતાં ચાર પાવલી સારી.’ –અમેરિકન ગેંગસ્ટર અલ કેપોન (૧૮૯૯ -૧૯૪૭ )
મધ્યપ્રદેશનાં મુખ્યમંત્રી કમલનાથે કહયું હતું કે ભાજપનાં પંદર વર્ષોનાં શાસનમાં દરેક ક્ષેત્રમાં માફિયાની સમાંતર સરકાર હતી. કોંગ્રેસની સરકાર આવી. મુખ્યમંત્રી તરીકે મેં આવીને માફિયા સામે ઝુંબેશ આદરી એટલે મારી સરકારને અસ્થિર કરવાની આ સાજિશ રચાઇ રહી છે. ભાજપનાં દિગ્ગજ નેતા અને પૂર્વ મુખ્યમંત્રી શિવરાજસિંહ ચૌહાણે કહ્યું કે કોંગ્રેસનાં સન્માનીય નેતા જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા કાલ સુધી મહારાજા હતા, આજે ભાજપમાં આવ્યા તો માફિયા થઈ ગયા? અમે ગુજરાતી લેક્સિકોન ખોલીને જોયું. માફિયા (Mafia) એટલે ‘ગુનેગારોનું સંગઠિત આંતરરાષ્ટ્રીય જૂથ.’ અર્થ તો સાચો પણ અધૂરો. માફિયા શબ્દ હવે એટલો બધો લોકપ્રિય છે કે ગુનેગારોનું સંગઠિત જૂથ આંતરરાષ્ટ્રીય જ હોય એવું જરૂરી નથી. આંતરરાજ્યિક કે રાજ્યનું આંતરિક ગુનાગારોનું સંગઠન પણ માફિયા કહેવાય છે. પણ એટલું ચોક્કસ કે માફિયા એટલે સંગઠિત ગુનેગારોનું એક સમાંતર તંત્ર. કાયદો અને વ્યવસ્થા એમણે લાગુ ન પડે. અથવા એમ કહી કે એનાં પોતીકાં નિયમો, એનાં પોતીકાં કાયદા હોય. તેઓ ખંડણી ઉઘરાવે, ચોરી કરે, બ્લેકમેલ કરે. નશીલા પદાર્થો કે વેશ્યા વ્યવસાય પણ કરાવે. જુગાર રમાડે અને લોન વ્યાજનું વિષચક્ર પણ બિછાવે. અને એમનાં આદેશનો અમલ ન થાય તો મૌત પણ મળે. ગુનેગારો વચ્ચેનાં આપસી મતભેદોનું નિવારણ પણ માફિયા કરે. માફિયા શબ્દ અખબારમાં નિયમિતપણે આવતો રહે છે. જમીન હડપ કરતા ગુનેગારો માટે ભૂમાફિયા અને રેતી કે અન્ય ખનિજ પદાર્થ ગેરકાયદેસર રીતે ખોદી ચોરી કરતાં ગુનેગારો માટે ખનનમાફિયા એવો શબ્દ વપરાતો હોય છે. માફિયા એવો શબ્દ છે, જે હવે સંગઠિત ગુનાખોરી માટે વપરાઇ રહ્યો છે પણ મૂળ અર્થ એવો નહોતો.
માફિયા શબ્દ ઇટલીનાં સિસિલી પ્રાંતમાં જન્મ્યો છે. ઈટલીનાં સંગઠિત ગુનેગારો માટે. જ્યારે આ શબ્દ એકલો જ વપરાય ત્યારે એ કાં તો ઇટલી અથવા તો ઇટાલિયન –અમેરિકન ગુનેગારો માટે છે, એવું તારણ કાઢી શકાય. અન્યથા રશિયન માફિયા (બ્રાટવા) અથવા તો જાપાનીઝ માફિયા (યઝુકા ) એવાં શબ્દો વપરાય છે. માફિયા શબ્દ મૂળ સિસિલિયન વિશેષણ ‘માફિયુસુ’ પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે ડોળ કરે એ અથવા તો ગર્વ અને ઘમંડથી ચાલે એ. ડંફાસ મારે, બડાઈ પણ હાંકે. પણ માફિયુસુ એટલે બહાદૂરી અથવા જુસ્સો એવો અર્થ પણ થાય. ભાષાનાં પ્રખર અભ્યાસુ ડેએગો ગેમ્બીટા અનુસાર ૧૯ મી સદીનાં સિસિલીમાં ‘માફિયુસુ’ એટલે નીડર, સાહસિક અને સ્વાભિમાની. જો કે આ અર્થ કોઈ પુરુષનાં સંદર્ભમાં છે. માફિયુસુ શબ્દ એક વિશેષણ તરીકે સ્ત્રી માટે વપરાય તો એનો અર્થ ‘સુંદર’ અને ‘આકર્ષક’ એવો થાય.
સિસિલી આમ તો ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં સ્થિત સૌથી મોટો ટાપુ છે. ઇટલીનાં ૨૦ પ્રદેશો પૈકીનો એક અને પોતે સ્વાયત્ત પણ ખરો. નવમીથી અગિયારમી સદી દરમ્યાન અહીં ઈસ્લામિક શાસન હતું એટલે માફિયા શબ્દનું મૂળ અરેબિક હોવાનું મનાય છે. એક શબ્દ છે ‘માફી’. મુસ્લિમ શાસનમાં રહેતા બિન-મુસ્લિમો પાસે જજીયાં વેરો વસૂલાતો. જેમણે એ ભરી દીધો હોય એમની ઉપર વસૂલાતની કાયદાકીય કાર્યવાહીમાંથી માફી. માફિયા શબ્દ એની પરથી આવ્યો હોવાનું મનાય છે. અન્ય એક અરેબિક શબ્દ ‘મારફૂડ’ પણ છે. અર્થ થાય છે અનિચ્છનીય અથવા અસ્વીકાર્ય . મારફૂડ શબ્દ એક અન્ય શબ્દ ‘મારપિયુની’ પરથી આવ્યો હોવાનું મનાય છે, જેનો અર્થ થાય છે ઠગ અથવા ધૂતારો. માફિયુસુ શબ્દનું અન્ય મૂળ અરેબિક શબ્દ ‘માફયા ‘ પણ છે. એનો અર્થ થાય છે છાયો . એ છત્રછાયા, જેમાં શરણ લઈ શકાય. અગિયારમી સદીનાં સિસિલીમાં મુસ્લિમ શાસનનો અંત આવ્યો, જ્યારે ક્રિશ્ચિયન નૉર્મન્સે અહીં જીત મેળવી. મૂળ અરેબિક સ્થાનિકો ત્યાં ખેતમજૂર તરીકે કામ કરવા મજબૂર થાય. તે પૈકી કેટલાંક માફિયાની શરણે આવ્યા. તેઓ માફિયાની ગુપ્ત છત્રછાયામાં આવી ગયા. જો કે માફિયા શબ્દ પ્રચલિત બન્યો ઈ. સ. ૧૮૬૩ માં ઈટાલીમાં ભજવાયેલાં એક નાટક ‘ આઈ માફીયુસી ડી લા વિકારિયા’ પછી. નાટકમાં ગુનેગારોનું એક સંગઠન જે જેલમાંથી કામ કરતું હતું. જેમાં એક ‘બોસ’ હતો. એની સૂચના મળતી. એમાં ય ‘ઓમેરેટા’ (માફિયાની કાર્યવાહી અંગે કોઈ પણ સંજોગોમાં ચૂપ રહેવું) અને ‘પીઝુ’ (ખંડણી) વગેરે શબ્દો પણ હતા. આમ માફિયા શબ્દ હવે જાણીતો બની ચૂક્યો હતો. બાકીનું કામ મારલોન બ્રાન્ડો અભિનીત ફિલ્મ ‘ગોડફાધર’ દ્વારા થયું, જેણે માફિયા શબ્દનો આપણી સાથે સુપેરે પરિચય કરાવી દીધો. ‘ગોડફાધર’ એટલે આમ તો ધર્મપિતા. બાળકનાં ધર્મ શિક્ષણ માટે જે જવાબદારી લેય એ. પણ માફિયાની ભાષામાં ગોડ ફાધર એટલે સર્વે બોસનાં બોસ. ‘માફિયા’ મૂળ તો ધંધાદારીઓને પ્રોટેક્શન પૂરું પાડતું સંગઠન હતું. હું ધંધો કરું પણ મને કોઈ છેતરી ન જાય, કોઈ મને લૂંટી ન લેય, કોઈ મને મારી ન નાંખે એ માટે પોલિસ તો હોય પણ એની પર મને વિશ્વાસ નથી. તો હું પૈસા આપીને માફિયાને મારા રક્ષણ માટે રોકું. માફિયાથી બધા ડરે એટલે મારા ધંધામાં કોઈ વિઘ્ન નાંખતા અચકાય .
હવે મૂળ વાત. ‘માફિયા’ શબ્દ કમલનાથ વાપરે છે ત્યારે એ એવું કહે છે કે સરકારી તંત્રને સમાંતર એક ગેરકાયદેસર તંત્ર ચાલે છે. ઘણું ખોટું થાય છે. ઘણાં લોકો ઘણું ખોટું કરે છે. રાજકારણી આવું કહે ત્યારે એવો તો આક્ષેપ જ હોઈ શકે. જાણકારો કહે છે કે રાજકારણીનાં આક્ષેપને ગંભીરતાથી લેવાં નહીં. તેઓ ભાગ્યે જ સાચું બોલતા હોય છે. (ઈઝ ઈટ ?!) અને એ સાચું હોય તો પણ પૂરવાર કરવું મુશ્કિલ હી નહીં, નામૂમકિન હોય છે. હેં ને?
આપણું આ મન સાલું માફિયા જ છે. કાયદાની એને સાડાબારી નથી. ઘમંડી પણ ખરું. ગુનો કરવો એને ગમે. ડર તો જાણે છે જ નહીં. પણ…વૂડી એલન કહે છે કે બુદ્ધિશાળી લોકો માફિયા જેવાં જ હોય છે. એ પોતીકાં લોકોને જ મારી નાંખે છે. માફિયા એટલે પૈસો, સત્તા અને સન્માન. મારું મન માફિયા છે.
શબ્દ શેષ:
“મેં ભગવાન પાસે બાઇક માંગી. પણ મને ખબર હતી કે ભગવાન એ રીતે કામ કરતાં નથી. એટલે મેં બાઇક ચોરી લીધી અને ભગવાન પાસે માફી માંગી લીધી.” –‘ગોડફાધર’ એક્ટર અલ પેસીનો
प्रतिमेत याचा समावेश असू श्‍ाकतो: एक किंवा अधिक लोक, 'MAFIA' सांगणारा मजकूर

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

સઘળું એબ્સર્ડ છે…..1/ પરેશ વ્યાસ

સઘળું એબ્સર્ડ છે…..1
રોજ રોજ કોવિડ-૧૯ બુલેટિન આવતું રહે છે. આજે આટલાં મર્યા, આટલાં સાજા થિયાં, આટલાં નવાં રોગી પેદા થિયાં. આ એવો સેન્સેક્સ છે, જેમાં ઝાઝી વધઘટ નથી. ગુજરાતનો નવા કેસનો આંકડો દરરોજ ૪૦૦નાં આળેગાળે અટકે છે. રોજ ૨૦-૩૦ લોકો મરે છે. મરણ પણ મોનોટોનસ થઈ ગયું છે, બાપ! પણ.. હવે સઘળું અનલૉક થતું જાય છે. સરકારને હવે માનવીની તંદુરસ્તી કરતાં મનીની દુરસ્તી વધારે ઇમ્પોર્ટન્ટ લાગે છે. સરકાર કિયે છે, કરે છે તો હાચું જ હશે. જાન હૈ તો જહાં હૈ પણ મની હૈ વો મહાન હૈ! હેં ને?
વતનની રાહમેં વતનકે કેટલાંય મજૂરો શહીદ થઈ ગયા. ગમે તે હોય પણ આ સરકાર નામ સરસ ગોતી કાઢે છે. શ્રમિક સ્પેશ્યલ ટ્રેન, આત્મનિર્ભર સહાય યોજના વગેરે. ‘આત્મનિર્ભર’ અને ‘સહાય’ એ બે શબ્દો જો કે એક બીજા સાથે મેચ થતાં નથી. પણ એ જાવા દ્યો. હવે લોકો માટે મોઢું કોઈને દેખાડવા જેવું રહ્યું નથી. અરે ભાઈ, ઢાંકો રે ઢાંકો. માસ્ક મરજિયાત નથી. જરાય નહીં. અને સાબુ કે સેનેટાઈઝરથી હાથ ધો ધો કરવા, આપણો ધરમ થઈ ગયો છે. કામકાજ અને ખરીદ-વેચાણ આજકાલ ઓનલાઈન છે. ના, રાજકારણનું ખરીદ-વેચાણ ઓનલાઈન નથી. હે મારા પ્રિય એમએલએ-ઓ, રૂપિયા પૈસા દૂધે ધોઈને નહીં પણ સાબુથી ધોઈને લેજો. વાઇરસ હોય તો? આમ અમને ચિંતા તો થાય ને?
આજકાલ સામાજિક દૂરી જરૂરી છે. પણ હે ભાયું બેનો, સામાજિક માધ્યમો(સોશિયલ મીડિયા)થી દૂરી નથી. ત્યાં અનેક અફવા વાઇરલ થતી રહે છે. સરકાર વિરુદ્ધ અફવા હોય તો એને શરૂ કરનાર જણનું આઇપી એડ્રેસ ગોતીને સરકાર એને ધરબી દેય છે. પણ સરકારની પ્રશસ્તિ કરતી અફવા બેરોકટોક રમણે ચઢે છે. ભક્તોની નીતિરીતિ જીગર મુરાદાબાદીનાં શેર જેવી છે: સાકીપે ઈલઝામ ન આયે, ચાહે મુઝ તક જામ ન આયે. સરકાર તો બૌ હારી સે બાપ!
કોઈ પણ લોકશાહી ચાર થાંભલા ઉપર ટકી હોય છે. રાજતંત્ર, વહીવટીતંત્ર, ન્યાયતંત્ર અને અખબારીતંત્ર. પહેલાં બે થાંભલા તો એકાકાર થઈ ગયા હતા. હવે ન્યાયતંત્ર પણ હા એ હા કરે છે, એવા આક્ષેપ થઈ રહ્યાં છે. અખબારી તંત્ર વિષે વાત કરીએ તો કેટલાંકને બાદ કરતાં બાકી બધાં સરકારી ભાટાઈમાંથી ઊંચા નથી આવતા. ‘ગોદી મીડિયા’ શબ્દ કાંઇ અમથો ચલણમાં છે? હવેની લોકશાહી એકદંડિયો મહેલ છે. પ્રજા એ મહેલમાં કેદ રાજકુમારી છે. તો ….બોલો એમાં ખોટું શું છે? રાજકુમાર આવે અને રાજકુમારીને છોડાવીને લઈ જાય એનાં કરતાં મહેલમાં ક્વોરેન્ટાઇન કરેલી રાજકુમારી સેઇફ છે. ઠીક છે બધું.
હવે સરકાર ઉપર ભક્તોનાં પ્રેસરથી ભગવાનનાં દ્વાર ખૂલ્યા છે. શ્રદ્ધા, આસ્થા, પૂજા, ભક્તિ માસ્ક સાથે સેનેટાઇઝ્ડ થઈ ચૂકી છે. અંતે, આદિ કવિ નરસિંહ મહેતાનું પ્રભાતિયું એમની ક્ષમા યાચના સાથે: રાત રહે જાહરે પાછલી ખટઘડી, સૌ પુરુષ સ્ત્રીઓએ સૂઈ રહેવું. જોગિયા, વેદિયા અને વૈષ્ણવોએ અનુક્રમે જોગ, વેદ અને કૃષ્ણનું ગાન કરવું પણ ભોગિયાઓએ ભોગ શા માટે છોડવા?- (એ સમજાતું નથી). પતિવ્રતા નારી વિષે કહ્યું છે પણ પત્નીવ્રતા નરનો ધર્મ શું છે?- એ તો રામ જાણે. અથવા કૃષ્ણ જાણે. જો કે આપણે આપણો ધર્મ સંભાળવો, એ જ એક સત્ય છે. નરસિંહ મહેતા મને એ સમજાવે તે પહેલાં મારી આંખો ખૂલી જાય છે. મને લાગે છે કે આ સાલું સઘળું એબ્સર્ડ છે. કોઈએ કહ્યું હતું કે લાઈફમાં કાંઈ પણ બરાબર ન ચાલે તો ઊંઘી જવું. હું પાછો સૂઈ જાઉં છું. આ મારી પરમ ધ્યાનાવસ્થા છે. મેડિટેશન મેડિકેશન થઈ જાય છે. ઈતિ.
छायाचित्राचा तपशील उपलब्ध नाही.

Leave a comment

Filed under પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

ઓ ભારતમાતા+ફોગો: ઘરની બહાર નીકળવાનો ડર./પરેશ વ્યાસ

તારે ચરણે શીશ અમારાં
ઓ મૈયા ઓ ભારત માતા
ભવ ભવ તારે ખોળે રહીશું
ઓ મૈયા ઓ ભારતમાતા
તું એક અખંડ,તુજ વિભિન્ન અંગ હો જાત ,પ્રાંત કે ભાષા
ભલે ભિન્ન ભિન્ન હો રંગ,
રહીને સંગ,પૂરી કરીશું તારી આશા
આ હૈયાં અમારાં પળપળ ટહુકી તારાં ગીતો ગાતાં
ઓ મૈયા ઓ ભારતમાતા..
ઋચા વેદની, મંત્રઘોષ અહીં પાવન આર્ય સંસ્કૃતિ
જગભરમાં છે ખ્યાતિ તારી ને સત્યશિવમની રીતિ
આ આઝાદીને સાચવી તારે કોઠે દઈશું શાતા
ઓ મૈયા ઓ ભારતમાતા
યામિની વ્યાસ
સ્વર/સ્વરાંકન: શ્રી ભરત પરમાર
દ્રશ્ય સંકલન:શ્રી કેવલ ઉપાધ્યાય
ભારત માતા:ગીત:યામિની વ્યાસ સ્વર/સ્વરાંકન:ભરત પરમાર એડિટ:કેવલ ઉપાધ્યાય
YOUTUBE.COM
ભારત માતા:ગીત:યામિની વ્યાસ સ્વર/સ્વરાંકન:ભરત પરમાર એડિટ:કેવલ ઉપાધ્યાય
તારે ચરણે શીશ અમારાં ઓ મૈયા ઓ ભારત માતા ભવ ભવ તારે ખોળે રહીશું ઓ મૈયા ઓ ભારતમાતા તું એક અખંડ,તુજ વિભિન્ન અંગ હો જાત ,પ…
…………………………………………………

ફોગો: ઘરની બહાર નીકળવાનો ડર

लोग हर मोड़ पे रुक-रुक के संभलते क्यों हैं
इतना डरते हैं तो फिर घर से निकलते क्यों हैं -राहत इंदौरी
આ વ્યંગ હતો. ડગલે ને પગલે ડરતા હોય એવાં લોકો ઉપર. પણ આજની સ્થિતિમાં સંભાળવું અને ડરવું, બેઉ નિહાયત જરૂરી છે. ગઈકાલનો વ્યંગ આજે સ્વીકાર્ય જીવનશૈલી થઈ ગયો છે, એ ન્યૂ નોર્મલ-ની સ્થિતિ દર્શાવે છે. આપણે એનાથી ટેવાવું જરૂરી છે. આજનો શબ્દ ફોગો (FOGO) એક ઍક્રનિમ છે. ઍક્રનિમ (Acronym) એટલે બીજા શબ્દોનાં આદ્યાક્ષરોનો બનેલો શબ્દ. ઓનલાઈન શબ્દ વ્યવહાર હવે ટૂંકો થતો જાય છે. લાંબા વાક્યો ટૂંકા થતાં જાય છે. ભાષાશાસ્ત્રીઓ, ખાસ કરીને વ્યાકરણનાં આગ્રહીઓ નારાજ છે. સાડીમાંથી ફ્રૉક થાય ત્યાં સુધી ઠીક પણ પછી બિકિની થઈ જાય એની સામે ભાષાશાસ્ત્રીઓનાં ચોખાલિયાવેડા સમજી શકાય તેમ છે. પણ શબ્દ તો સ્થિતિસ્થાપક છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે સાઇઝ બદલાતો રહે છે. કોઈ કંટ્રોલ છે જ ક્યાં? અને એવું થવામાં ઍક્રનિમનો ફાળો વિશેષ છે. એવાં ઘણાં ઍક્રનિમ છે જે પછી શબ્દ તરીકે સ્વીકાર્ય બની જાય છે. જેમ કે ‘ટીએલ; ડીઆર’. ટૂ લોન્ગ; ડિડન્ટ રેડ. બહુ લાંબુ (લખાણ); અમે વાંચ્યું નહીં. પુરુષનો પ્રેમ ભ્રમર જેવો છે. આનંદ બક્ષી સાહેબે લખ્યું હતું કે ગલી ગલી ઘૂમે, કલી કલી ચૂમે, ભંવરા બેઈમાન. ભ્રમરવૃત્તિ એટલે ભમરા જેવી કામવ્યવહારમાં ચંચળ વૃત્તિ. હવે વાંચનનું પણ એવું જ છે. વાંચવાની ધીરજ ક્યાં છે? ટીએલ; ડીઆર!
એક સમયે ઍક્રનિમ ફોગો-નો અર્થ થતો હતો ‘ફીઅર ઓફ ગેટિંગ ઓલ્ડ’. ઘરડાં થવાનો ડર. આપણે યયાતિ તો છીએ નહીં કે યુવાની વરદાનમાં પામી શકીએ. એટલે ડર લાગે. પણ હવે આ જ ઍક્રનિમ એક અલગ અર્થમાં પ્રચલિત થઈ રહ્યો છે. ‘ફીઅર ઓફ ગોઇંગ આઉટ’. બહાર જવાનો ડર. બહાર જવું આમ તો ગમતી પ્રવૃત્તિ છે. આપણાં કવિવર તો ગાઈડેડ ટૂર સિવાય પણ ડુંગરા ભમવાની વાત કરી ગયા છે. પણ હવે રખડેલ થવામાં સારાવટ નથી. કોવિડ -૧૯નો અદ્રશ્ય ફેલાવો એવો છે કે ડેલીની બહાર પગ મૂકવો પણ સ્વાસ્થ માટે હાનિકારક છે. ચોમાસું બેસી ગયું છે, પણ સ્થિતિ એવી છે કે હવે ઘરમાં રહીને જ સોંસરવા ભીંજાવાનું કારસ્તાન કરવું હિતાવહ છે. ડર લાગે છે કે ક્યાંક વાઇરસ લાગે તો.. દશા જ બેસી જાય. અમથું ય કોરોના રોગ થાય તો હોસ્પિટલમાં જગ્યા જ ક્યાં છે? અને ધારો કે મળી જાય તો ત્યાં તો.. એકલાં જવાના, સાથી વિના, સંગી વિના (જખ મારીને) એકલાં જ જવાના.. બીકનું લાગવું લાઝમી છે. સાંપ્રત સ્થિતિમાં ‘ફોગો’ સારી મનોસ્થિતિ છે. ડરવાથી જો જીવ બચતો હોય તો ડરવું સારું છે.
ફોગો શબ્દ અન્ય ઍક્રનિમ શબ્દ ‘ફોમો’ (FOMO) પરથી આવ્યો છે. ફોમો એટલે ફીઅર ઓફ મિસિંગ આઉટ. એટલે એમ કે કોઈ ખૂબ સારો કાર્યક્રમ કે પ્રસંગ પણ અમે એમાંથી રહી જશું એવો ડર. અત્યારે લગ્ન પ્રસંગ હોય પણ આપણું નામ એકાવનમું હોય તો આપણે રહી જઈએ. પચાસ લોકો જલસા કરે અને આપણે રહી જઈએ. તમે લઈ ગયા અને અમે રહી ગયા-વાળી ફીલિંગ. યૂ સી! જો કે અફસોસ કરવાની જરૂર નથી. કારણ કે અમોને તો અમથો ય ડર લાગે છે ઘરમાંથી બહાર નીકળવાનો. અમને ફોગો છે. આમંત્રણ આપો તો ય અમે બહાર નીકળવાનાં નથી. અમને ઘરકૂકડાંગીરીમાં સુરક્ષાવાળી ફીલ આવે છે.
ફોમોનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ છે જોમો (JOMO). જોય ઓફ મિસિંગ આઉટ. ‘ફોમો’ અને ‘જોમો’ એ બંને શબ્દો વિષે અમે લેખ લખી ચૂક્યા છીએ. ‘જોમો’ શું છે? અમે પ્રસંગે હાજર નથી. કોઈ કાર્યક્રમ કે સભામાં લોકો બહુ મઝા કરશે પણ તેઓ એમ ભલે કરે. અમે કશું ય ગુમાવતાં નથી. અમે તો કુદરત સાથે એકાંતમાં જલસો કરીશું. આજનો શબ્દ ફોગો પણ એવો જ છે. એટલું કે અહીં બહાર જવું જ ડરનું દ્યોતક છે. બીક લાગે જો ઉંબર બહાર પગલાં માંડીએ. ઘણાં કહે છે કે આજની સ્થિતિ લૉકડાઉનની સ્થિતિ કરતાં વધારે ખતરનાક છે. તેમ છતાં માણસો બિંદાસ્ત જાહેરમાં ફરી રહ્યાં છે. કામ હોય તો જ બહાર જવું પણ કામ વગર પણ ટોળે વળતાં લોકો જોવા મળે છે. ફોગો જો હોય તો દેખાતો નથી. ફોગોનું હોવું કોરોનાનો ફેલાવો રોકી શકે છે. ‘ફેલાવો’ જેવો સીધો સાદો શબ્દ સંક્રમણ પણ ભારેખમ થઈ ગયો છે. તેમ છતાં આપણે ડરવામાં ય કરકસર કરીએ છીએ.
ઘરમાં રહીને શું કરવું?-એનું માર્ગદર્શન આપણને વોટ્સ એપ યુનિવર્સિટીમાંથી અવારનવાર મળતું રહે છે. કોલર ટ્યુન્સ સહિત અનેક સરકારી જાહેરાતો પણ ખરી જ. ફોગો એક પાળવા જેવો પોઝિટિવ ડર છે. અને ડર છે તો જીત છે. યાદ રાખો, બહાર જવું આપણાં જીવનમાં બહાર તો નહીં પણ પાનખર જરૂર લાવી શકે છે. ઝાડ સાવ મરી જાય, એમ પણ બને. માટે ફોગો રાખો. જો ડરી ગયા, સમજો જીવી ગયા!
શબ્દ શેષ:
‘એવો પણ સમય હોય છે જ્યારે ડરનું હોવું સારી વાત છે. હૃદયની અંદર પોતાનું સ્થાન જમાવીને બેઠેલો ડર સાંપ્રત પરિસ્થિતિની નિગરાની કરતો રહે, એ જરૂરી છે.” –પ્રાચીન ગ્રીક નાટ્યકાર એસ્ચિલસ (ઈ. સ. પૂર્વે ૫૨૫- ૪૫૬)
प्रतिमेत याचा समावेश असू श्‍ाकतो: रात्र

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

કોવિડ-૧૯ પ્રેરિત અવનવાં જોડ-શબ્દો/ પરેશ વ્યાસ

Image may contain: text that says 'राष्ट्रीय कला પ્રસ્તુત કરે છે વિશ્વના નામી-અનામી કવિઓ દ્વારા રચાયેલાં કાવ્યોનું ઈ-પુસ્તક કોરોના કાળનાં કાવ્યો મુખ્ય મહેમાન શ્રી સી. આર. પાટીલ સંસદ સભ્યશ્રી, પ્રદેશ પ્રમુખ ગુજરાત ભાજપ આ ઈ-પુસ્તક ભાગમાં વહેંચાયેલું છે આમંત્રિત કવિઓ ૨૯૫ કાવ્યો સ્પર્ધક કવિઓ ૩૦૫ કાવ્યો કુલ ૬૦૦ કાવ્યો આ ઈ-પુસ્તકનું લોકાર્પણ ઓન-લાઈન કરવામાં સાંજે પાંચ કલાકે રવિવાર, ૧૬ ઓગસ્ટ, २०२० લિંક દ્વારા જોડાવાનું સૌને આમંત્રણ નયનાક્ષીબેન વૈદ પ્રમુખ નરેશ કાપડીઆ ઈ-પુસ્તક સંપાદક રેપીન પચ્ચીગર મહામંત્રી યામિની વ્યાસ કન્વીનર, સાહિત્ય સમિતિ'
કોવિડ-૧૯ પ્રેરિત અવનવાં જોડ-શબ્દો
કોવિડ-૧૯ નવાં શબ્દો લઈને આવે છે. ‘સંક્રમણ’નાં અતિક્રમણની આપણને ખબર છે. ઇંગ્લિશ શબ્દો ‘માસ્ક’ અને ‘સેનેટાઈઝર’થી આપણે પરિચિત છીએ. ‘ક્વોરેન્ટાઇન’ અને ‘કન્ટેઈનમેન્ટ ઝોન’ આપણે જાણીએ છીએ. ‘વેન્ટિલેટર’ અને ‘પીપીઈ’ એટલે શું?-એ સમજવું આસાન છે. ‘સુપર સ્પ્રેડર્સ’ કોણ હોઇ શકે? અને ‘કોન્ટેક્ટ-ફ્રી ડીલિવરી’ એટલે શું?- એની વ્યાખ્યા આપણને કોઠે પડી ગઈ છે. આપણું ઘર હવે રેડ, ઓરેન્જ કે ગ્રીન ઝોનમાં હોઈ શકે છે. એક વાઇરસ કેટલાંય મહિનાઓથી આપણી બોલચાલ અને આપણાં દિમાગ પર હાવી થઈ ગયો છે. વાઇરસની પણ એક પરિભાષા છે. વાઇરસ અવનવાં શબ્દો પણ સર્જે છે. જેમ કે કોવિડિયટ (Covidiot). ‘કોવિડ’ અને ‘ઈડિયટ’ એમ બે શબ્દોનો બનેલો શબ્દ. એવો બેશરમ કે મૂર્ખ જે સામાન્ય માર્ગદર્શક નિયમોનું પાલન ન કરે. જાહેરમાં છીંકે, થૂંકે, માસ્ક પહેરે નહીં, હાથ ધૂએ નહીં. અને સામાજિક દૂરી કે શારીરિક દૂરી-કી ઐસીતૈસી કરતો રહે, એ આપણો કોવિડિયટ. આવા જ બે શબ્દોને જોડીને બનાવાયેલાં કોવિડ વિશેષ અન્ય રસપ્રદ પ્રોટમેન્ટુ શબ્દો પણ ઓનલાઈન માર્કેટમાં આવી ચૂક્યા છે. ચાલો, એ વિષે જાણીએ.
૧. સ્પેન્ડેમિક (Spendemic):
‘સ્પેન્ડ’ એટલે ખર્ચ કરવો. ‘પેન્ડેમિક’ આપણે હવે જાણીએ છીએ. વૈશ્વિક મહામારી કે રોગચાળો. લૉકડાઉન હતા. ઘરમાં પૂરાયા હોઈએ તો ખર્ચ શાનો? પણ સાહેબ, હવે પ્રવર્તમાન સમયમાં ઓનલાઈન ખરીદી હદ બહાર વધી છે. જીવન જરૂરી નથી એવી ખરીદી પણ થઈ જાય છે. અત્યારે પૈસા બચાવવા જોઈએ. અથવા કોઈ શ્રમિકોને મદદરૂપ થવા વાપરવા જોઈએ. પણ ઓનલાઈન હોમડીલીવરી શરૂ થઈ એટલે ઘરે રોજ રોજ પાર્સલનાં પાર્સલ આવે. આવું કેમ?
અમે અગાઉ ‘રીટેલ થેરપી’ શબ્દ વિષે લખી ગયા છીએ. તાણ, ચિંતા કે ઉદાસીની માનસિક બીમારી હોય તો કોઈ પણ વસ્તુની છૂટક ખરીદી મનને શાંતિ આપે છે. જો કે દેવું કરીને કરી હોય એવી ખરીદીનાં હપ્તા ભરવામાં મેન્ટલ ડીપ્રેશન વકરે એવી સંભાવના છે! પણ મર્યાદામાં હોય તો કોઈ પણ ભૌતિક ખરીદી દરેક નર અને નારીને તો સવિશેષ એક ચોક્કસ પ્રકારનાં નિર્ભેળ આનંદની અનુભૂતિ કરાવે છે. સ્પેનડેમિક શબ્દ સાંપ્રત પરિસ્થિતિમાં રીટેલ થેરપીનું ઓનલાઈન સ્વરૂપ છે. અહીં ખરીદીનો આનંદ ત્રણથી ચાર વાર થાય છે. એક વાર જ્યારે તમે ઓનલાઈન ઓર્ડર આપો. પછી પાર્સલ ક્યાં પહોંચ્યું?- એનું તમે ટ્રેકિંગ કરો ત્યારે. ત્રીજી વાર એકચ્યુઅલ ડીલીવરી થાય, કાતર લઈને તમે પાર્સલનું વિમોચન કરો અને આ હા હા….. આહલાદક આનંદની અનુભૂતિ.. અને ચોથી વાર? તમને આઈટેમ ન ગમે અને એને વિના મૂલ્યે રીટર્ન કરી ૧૦૦ % રીફંડ મેળવો ત્યારે થાય એ આનંદ પણ સ્પેન્ડેમિકમાં આવી જાય છે. એવું કહે છે કે સ્પેન્ડેમિક ખર્ચ સાયક્યાટ્રિસ્ટ કરતાં સસ્તો પડે છે. શરતો લાગુ.
૨. કોરોનિયલ્સ (Coronials):
મૂળ શબ્દ છે મિલેનિયલ્સ. સહસ્ત્રશતાબ્દિ વર્ષમાં યુવાન થતી આખી પેઢી. કોઈ નક્કી વ્યાખ્યા નથી પણ સામાન્ય રીતે ૧૯૮૨થી ૧૯૯૬ સુધીમાં જન્મેલાં બાળકો કે જેઓ એકવીસમી સદીમાં યુવાન બન્યા છે, એમને મિલેનિયલ્સ કહી શકાય. અત્યારે ૨૦૨૦નું વર્ષ છે. કોવિડ-૧૯નાં લૉકડાઉનનાં પ્રતાપે લોકો ઘરમાં નજરકેદ રહ્યાં છે. હજી અન-લૉકડાઉનમાં પણ બહાર જવા માટે સરકારી શરતો તો છે જ. ત્યારે સમય જ સમય હતો અને હજી ય છે. ઘરની અંદર રહીને કરવું ય શું? આ સામાજિક દૂરી છે, આ ક્યાં શારીરિક દૂરી છે? વસ્તી તો વધવાની જ. કોરોના કાળમાં જન્મેલાં આ બાળકો જ્યારે યુવાન થશે ત્યારે તેઓ કોરોનિયલ્સ કહેવાશે. હાથ ધોવાં, માસ્ક પહેરવાં, ઉકાળો પીવો, દૂરથી નમસ્તે કરવું અને ઓનલાઈન આર્થિક વ્યવહારનાં સંસ્કાર તો એમને ગળથૂથીમાં મળ્યા છે. આ આખી પેઢી અત્યારે આપણાં માટે ઝઝૂમતા ફ્રંટલાઈન કોરોના વોરિયર્સ જેવાં કે ડોક્ટર, નર્સ, પોલીસકર્મી, સફાઇકર્મી, અગ્નિશમનકર્મી વગેરે માટે કુદરતી માનસન્માન ધરાવતી હશે.
૩. ક્વોરેન્ટિની (Quarantini):
રોગચાળો છે. દવા નથી. વાઇરસ નરી આંખે દેખાતો નથી. હાથ ધોઈને વાઇરસ ધોયાનો સંતોષ મેળવીએ છીએ. સૌ કોઈ કહે છે કે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારો. વાઇરસ પ્રતિકારક ઉકાળાની વિવિધ રેસિપી ઓનલાઈન વાઇરલ થઈ છે. ક્વોરેન્ટિની શબ્દ અમેરિકન છે. જેમાં મૂળ તો વૉડકા અને જીનનું માર્ટીની કોકટેલ છે પણ સાથે વિટામિન-સીનો પાવડર પણ છે. એ નાંખો એટલે માર્ટીનીમાં નાની નાની પરપોટી ફીણફીણ થવા માંડે. ક્વોરેન્ટિની ઢીંચવાથી મનનો ઉદ્વેગ તો શાંત થાય જ અને સાથે સાથે રોગ પ્રતિકારક શક્તિ પણ વધે. આપણાં ભારતની વાત કરી તો અમને લાગે છે કે આદૂ, મરી, તુલસી, ફૂદીનો બીયરમાં નાંખીને પી શકાય તો કદાચ ક્વોરેન્ટિની જેવો જ હેતુ સરે! કવિ શ્રી અનિલ જોશીનાં ગીતકાવ્યની પંક્તિ યાદ છે? મેં તો તુલસીનું પાંદડું બીયરમાં નાખીને પીધું. જો કે ગુજરાતમાં રહેતા હો તો જીંજીયર (જીંજર +બીયર) કે બીયરુલસી (બીયર+તુલસી) પીણું પીવું ગેરકાયદેસર ગણાશે. પરમિટ કઢાવી લઈએ તો કેવું?!!
મહામારી ભયંકર છે. વાતાવરણ ગંભીર છે. એમાં શબ્દની થોડી હ્યુમરસ વાત શા માટે? સાહેબ, હ્યુમરને સહારે તો સર્વાઇવ થવાનું છે. હ્યુમર વાતાવરણને હળવું બનાવે છે. હલકું બનાવતું નથી. અને આપણે મરતા પહેલાં મરવાનું નથી. શબ્દની સંગે જિંદગી મઝાની જ રહેવાની. હેં ને?
શબ્દશેષ:
“શબ્દને ઉન્નત કરો, અવાજને નહીં. વરસાદથી ફૂલો ઊગે છે, નહીં કે વાદળોનાં ગડગડાટથી.” -વિખ્યાત ચિંતક જલાલુદ્દીન રૂમી
प्रतिमेत याचा समावेश असू श्‍ाकतो: मजकूर

Leave a comment

Filed under પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

જય શ્રી કૃષ્ણ+છ શબ્દોની વાર્તા/પરેશ વ્યાસ

જય શ્રી કૃષ્ણ
સુ શ્રી સોનલ વ્યાસનાં મધુર સ્વર અને સ્વરાંકનમાં સાંભળો આ ગીત💐
એવી તે વાત શી કીધી ! કે રાધાએ વાંસળી હોઠ પર લીધી
શોધી શોધી હવે થાકી કાનાને ન આવે નજર ખાટી છાશમાં,
નક્કી કાનાજી ક્યાંક ઘૂમતા હશે કોક ગોપીકા સાથેના રાસમાં
વીંધાયેલીને કોણે વીંધી?કે રાધાએ વાંસળી હોઠ પર લીધી
એવી તે વાત…
તાગ જો હું કાઢું તો કશું કળાય ના ખુલ્લા તે આભ જેવી આંખમાં
તો મુખેથી શ્યામ તમે ક્યાંથી કહો કે કોના તે સ્વર પોલા
વાંસમાં!
વ્હાલમના વિરહથી બીધી કે રાધાએ વાંસળી હોઠ પર લીધી
એવી તે વાત…
યામિની વ્યાસ

3:56NOW PLAYING
WATCH LATER
ADD TO QUEUE

એવી તે વાત શી કીધી ! કે રાધાએ વાંસળી હોઠ પર લીધી શોધી શોધી હવે થાકી કાના…

છ શબ્દોની વાર્તા
એક પુસ્તક તાજેતરમાં જ પ્રકાશિત થયું છે; જેનું નામ છે: ‘સિક્સ વર્ડ વન્ડર’. એનાં લેખક છે ડગ વેલર. કુલ પાંચ સો વાર્તા છે આખા પુસ્તકમાં પણ દરેક વાર્તામાં કુલ શબ્દો માત્ર છ જ છે. છ શબ્દો જ? જવાબ છે: હા અને એ પૂરતાં છે. કેટલીક નમૂના રૂપ વાર્તા. *બે જામ ભર્યા.. પછી યાદ આવ્યું* વિરહની વાત કેવી સલૂકાઈથી કહી દીધી. છ શબ્દોમાં હોરર સ્ટોરી ય કહી શકાય. *ઘરે એકલો..ત્યાં ટોઇલેટ ફ્લશ થયું*
ફિક્શન એટલે વાર્તા. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર ‘ફિક્શન’ એટલે ઉપજાવી કે જોડી કાઢેલી વાર્તા કે વૃત્તાંત, કલ્પિત વાત કે કથન નવલકથા સાહિત્ય, માની લીધેલી (રૂઢ અસત્ય) વાત, જૂઠાણું, સાહિત્યની એક શાખા કે પ્રકાર તરીકે વાર્તાલેખન. ટૂંકી વાર્તા નામ પ્રમાણે ટૂંકી હોય પણ શબ્દ મર્યાદાનો કડક નિયમ નથી. ૧૫૦૦ થી ૭૫૦૦ અથવા તો ૩૦૦૦૦ શબ્દો પણ હોઈ શકે. ત્યાર પછી એનાથી ય શબ્દો વધે તો એ ‘લઘુનવલ’ અથવા ‘નવલિકા’ અને સામાન્ય રીતે ૫૫૦૦૦ થી વધુ શબ્દો હોય તો એ ‘નવલકથા’ કહેવાય. વાર્તા એટલે આમ તો જૂઠાણું પણ ટૂંકી વાર્તાનાં શીર્ષ લેખક ઓ. હેન્રી કહેતા કે ‘સત્ય કહેવું હોય તો એ વાર્તાનાં માધ્યમથી જ કહી શકાય.’
લાંબુ હવે કોઈ વાંચતું નથી. અર્વાચીનકાળમાં સમય કોઈની પાસે નથી. વાંચવું આમ પણ ભૂલાતું જાય છે. મોબાઈલ ફોનનું વળગણ વિશ્વવ્યાપી છે. એટલે હવે ટૂંકું હોય તો વંચાય. ટૂંકું હોય તે વંચાય. અને એટલે માઇક્રો-ફિક્શનનું ચલણ વધ્યું છે. માઇક્રો એટલે નાનું, લઘુ, સૂક્ષ્મ, દશલક્ષાંશ. માઇક્રોફિક્શન એટલે એવી વાર્તા જેમાં ૫૦૦ કે એથી ઓછા શબ્દોમાં બધું કહી દેવું તે. જેમાં આદિ હોય અને અંત હોય, પાત્રો હોય, કશુંક બને, તકલીફ પડે, કાંઈક તૂટે, કાંઇક ફૂટે, હલ પણ નીકળે અને અંતે સારાવાના ય થાય અથવા સઘળું કડડડભૂસ ય થઈ જાય. ટૂંકમાં ખાધું, પીધું ‘ને રાજ કીધું અથવા તો એમ કે ખાધું, પીધું ‘ને તારાજ કીધું. કેટલીક માઇક્રો-ફિક્શન ઉર્ફે લઘુ વાર્તા તો ૧૦૦ શબ્દોથી પણ ઓછી હોય.
મઝાની વાત એ છે કે છ શબ્દોમાં વાર્તા (નેનોફિક્શન) કહેવી કાંઇ નવી વાત નથી. લોકવાયકા એવી છે કે મહાન લેખક અર્નેસ્ટ હેમિન્ગવે (૧૮૯૯-૧૯૬૧) અન્ય લેખકો સાથે એક રેસ્ટોરાંમાં ભોજન કરી રહ્યાં હતા ત્યાં શરત લાગી કે છ શબ્દોમાં કોઈ વાર્તા કહેવી. જે કહે એને ૧૦ ડોલરનું ઈનામ. હેમિન્ગવેએ પેપર નેપકિન ઉપર લખ્યું: *વેચવાનાં છે. બાળકનાં પગરખાં. બિલકુલ વણપહેરેલાં.* અને હેમિન્ગવે શરત જીતી ગયા. છ શબ્દોની વાર્તા વાંચકને ભાવુક કરી દે છે. આ તો કવિતા જેવું છે. હાઇકુ કરતાં ય નાની કવિતા. હાઇકુમાં ય ૧૭ શબ્દો હોય પણ અહીં તો માત્ર ૬ શબ્દો. કવિતાઓ અનેક પ્રકારની હોય છે. પણ મારી દ્રષ્ટિએ સારી કવિતા એ છે જેમાં કોઈ વાર્તા હોય. ગઝલનાં એક શેરમાં પણ વાર્તા હોઈ શકે. આદિલ મન્સૂરી લખે કે.. ભરી લો શ્વાસમાં એની સુગંધનો દરિયો.. એ શેરનો મિસરો પણ છ શબ્દોની વાર્તા જ છે ને સાહેબ! વાર્તા આપણને ગમે છે કારણ કે આપણે નાના હતા ત્યારે પહેલું સાહિત્ય જે કહેવાયું, એ વાર્તા જ હતી. માનું હાલરડું આમ જુઓ તો માએ કહેલી વાર્તા જ છે ને?!
અત્યારે ઈન્ટરનેટ ઉપર ઇજન મોકલો તો કેટલાંય લોકો ૬ શબ્દની વાર્તા લખી મોકલે. લોકોની સર્જનશીલતા અદભૂત હોય છે. એને તમે ‘ક્રાઉડ-સોર્સિંગ’ કહો કે ‘ક્રાઉડ-ક્રીએટિવિટી’, પણ એ છે મજેદાર. જેમ કે *સોરી સૈનિક, જોડાં જોડીમાં જ વેચીએ છીએ*; *નર્સે અધૂરો ટેક્સ્ટ-મેસેજ પૂર્ણ (કર્યો) .. “……લવ યૂ.”*; * ‘રોંગ નંબર’- અવાજ જાણીતો જણાતો હતો.*; *અપરિચિત. મિત્ર. અંતરંગ મિત્ર. પ્રેમી. અપરિચિત.*
પ્રિય વાંચકો, સાંપ્રત સમય અઘરો છે. સર્જનની પાંખો પસરાવો. ટૂંકમાં, લખો. ટૂંકમાં લખો. કવિ શ્રી હેમેન શાહનો શેર યાદ છે? ‘દરિયા તરફ મેં આંગળી ચીંધી દીધી હતી, એણે કહ્યું કે પ્રેમ પર બોલો ટૂંકાણમાં…’
छायाचित्राचा तपशील उपलब्ध नाही.

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

એક ઘટના પણ સમજણ દરેક જણની અલગ,પરેશ વ્યાસ

Image may contain: text that says '5 अगस्त श्रीराम मंदिर भूमि पूजन की शुभकामनाएँ'
Image may contain: text that says 'Jai Shri Ram'
રાશોમન ઇફેક્ટ: એક ઘટના પણ સમજણ દરેક જણની અલગ
શબ્દ કવિતા:
નાની અમથી વાત પર,
જાય છે સૌ જાત પર ! ધારણા જન્મે-મરે,
થઈ ગયું કે થાત પર ! -લક્ષ્મી ડોબરિયા
શબ્દ સમાચાર ૧. ઉદ્ધવ ઠાકરે કોરોનાગ્રસ્ત મહારાષ્ટ્રનો ઉદ્ધાર કરવામાં વ્યસ્ત છે. તેઓ મુખ્ય મંત્રી છે પણ ચૂંટાયા નથી. છ મહિનાની અવધિમાં ન ચૂંટાય તો સિંહાસન ત્યાગ કરવો પડે. લોક દ્વારા સીધાં ચૂંટાઈને વિધાનસભા અથવા વિધાનસભ્યો કે રાજ્યપાલ દ્વારા ચૂંટાઈને વિધાન પરિષદનાં સભ્ય બનવું જરૂરી છે. ચૂંટણીની પ્રક્રિયા કોરાનાને કારણે કોરાણે મુકાઇ ગઈ છે. સોરી, મુકાઇ ગઈ હતી. હવે ચૂંટણી થશે. મુખ્યમંત્રી પ્રધાનમંત્રીને ફોન કરે અને બીજે દિવસે વિધાનસભ્યોની ખાલી પડેલી જગ્યાઓની ચૂંટણી પ્રક્રિયા શરૂ થઈ જાય છે. આવું કેમ બન્યું? ન્યૂઝ-૧૮ આ ઘટનાનાં સમાચારનું મથાળું બાંધે છે: ‘રાશોમન ઇફેક્ટ ઇન મહારાષ્ટ્ર’.
શબ્દ સમાચાર ૨. કોરોના વાઇરસ ચીનમાં શરૂ થયો. કોવિડ-૧૯ એટલે સને ૨૦૧૯ માં શરૂ થયેલો ‘કોરો’ના ‘વા’ઇરસ ‘ડી’સીઝ. શરૂઆતમાં ચીન માટે સ્વાભાવિક સહાનુભૂતિ હતી પણ પછી વિશ્વ આખામાં ફેલાયો એટલે ચીન સામે માહિતી છૂપાવવા અને વિશ્વનાં દેશોને ગેરમાર્ગે દોરવાનાં પ્રયાસની ટીકા થઈ રહી છે. મનોહર પર્રિકર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ડીફેન્સ સ્ટડીઝ એન્ડ એનાલેસિસમાં આ વિષય ઉપર લખાયેલાં લેખનું શીર્ષક છે: ‘પેન્ડેમિક એન્ડ પાવર નરેટિવ્સ: ધ રાશોમન ઇફેક્ટ’.
શું છે આ ‘રાશોમન ઇફેક્ટ’ (Rashomon Effect)?
શબ્દ વાર્તા: ‘રાશોમન’ નામની એક જાપાનીઝ સાયકોલોજીકલ ક્રાઇમ થ્રિલર ફિલ્મ ૧૯૫૦માં બની હતી. ફિલ્મની પૃષ્ઠભૂમિ આઠમી સદીનું ક્યોટો શહેર. એનાં દક્ષિણ દ્વારનું નામ હતું રાશોમન. ફિલ્મની શરૂઆતમાં વરસાદથી બચવા એક ધર્મગુરુ અને એક કઠિયારો રાશોમન દ્વાર નીચે ઊભા હોય છે. ત્યાં એક સામાન્ય નાગરિક આવે છે. કઠિયારો એને ત્રણ દિવસ પહેલાં બનેલી એક અજૂગતી ઘટનાની વાત કહે છે. જંગલમાં લાકડાં કાપવા ગયો ત્યારે એક સ્ત્રીની હેટ મળી. પછી આગળ એક ડાકુનું ફાળિયું, પછી રસ્સીનો ટૂકડો, એક તાવીજ અને.. આખરે મળી આવી એક લાશ. એ ભાગી છૂટ્યો અને સત્તાવાળાઓને જાણ કરી. ધર્મગરુએ કહ્યું કે એ દિવસે એણે એક સમુરાઈ(સૈન્ય અધિકારી)ને એની પત્ની સાથે જંગલમાં જોયા હતા. ઘટના આમ તો દેખીતી છે. જંગલમાં એક ડાકુ સમુરાઈને પકડીને બાંધી દે છે અને પત્ની પર બળાત્કાર કરે છે. તે પછી સમુરાઈને મારી નાંખે છે, જેની લાશ કઠિયારાંને મળી આવે છે. ડાકુ કોર્ટમાં કહે છે કે એણે સમુરાઈને છેતર્યો હતો, એમ કહીને કે ગાઢ જંગલમાં એની પાસે પ્રાચીન તલવારોનો ખજાનો છે. જંગલમાં એણે ચાલાકીથી સમુરાઈને ઝાડ સાથે બાંધી દીધો. પછી પત્નીને ત્યાં લઈ આવ્યો. પત્નીએ એક કટારીથી ડાકુ પર હુમલો કર્યો પણ આખરે એને શરણે થઈ ગઈ. શરીર સંબંધને કારણે એને અપરાધ કર્યો છે- એવી લાગણી થઈ આવી અને એણે ડાકુને કહ્યું કે તું મારા પતિ સાથે ખરાખરીની લડાઈ કર. ડાકુએ એમ કર્યું. સામે સમુરાઈ પણ બહાદૂરીપૂર્વક લડ્યો પણ મૃત્યુ પામ્યો. પત્ની ત્યાંથી ભાગી છૂટી. હવે આ જ ઘટના વિષે પત્નીની જુબાની કાંઇ જુદી હતી. એણે કહ્યું કે ડાકુએ એની ઉપર બળાત્કાર કર્યો અને જતો રહ્યો. પછી એણે પતિને બંધનમુક્ત કર્યા અને એક ડાકુ સાથે શરીર સંબંધને કારણે અપવિત્ર થયેલી પત્નીને માફ કરી દેવા પતિને વિનંતી કરી. પતિ બસ એની સામે તાકીને જોતો રહ્યો. પત્નીની આજીજી અને પતિની નારાજગી. પત્ની આખરે બેહોશ થઈ ગઈ. હોંશમાં આવી તો બાજુમાં પતિની લોહિયાળ લાશ પડી હતી. હવે આ જ ઘટનાનું ત્રીજું વર્ઝન એટલે સમુરાઈ પતિની કેફિયત જે કાંઇ અલગ જ હતી. તમે કહેશો કે પતિ તો મરી ચૂકયો છે પણ મૃતાત્મા સાથે વાત કરવાની વિદ્યાનો ઉપયોગ કરીને એની વાત જાણી. પતિએ કહ્યું કે પત્ની ઉપર બળાત્કાર કર્યા બાદ ડાકુએ એને એની સાથે આવવા કહ્યું. પત્ની તૈયાર ગઈ પણ એક શરતે કે ડાકુ એનાં પતિને મારી નાંખે, જેથી બે પુરુષો સાથે એને સંબંધ છે, એવી નામોશીમાંથી બચી જાય. ડાકુને ભારે નવાઈ લાગી. ઊલટાનું એણે સમુરાઈને બંધનમુક્ત કર્યો અને કહ્યું કે તું તારી પત્નીને મારી નાંખ અથવા એને જીવતી જવા દે. ચોઈસ ઈઝ યોર્સ. પણ પત્ની ત્યાંથી ભાગી છૂટી. ડાકુએ એને પકડવાની કોશિશ કરી પણ એ હાથ ન આવી. ડાકુ ત્યાંથી જતો રહ્યો. આ ઘટનાથી વ્યથિત સમુરાઈએ આખરે આત્મહત્યા કરી. રોશમન ગેટ નીચે આ વાત થતી હતી ત્યારે કઠિયારાંએ કહ્યું કે આખી ઘટના ખરેખર સાવ જુદી જ હતી. એણે પોતે બળાત્કાર અને હત્યા જોઈ હતી. પણ આ આ ઝમેલામાં પડવું નહીં, એવું વિચારીને કાંઇ બોલ્યો નહોતો. આમ ચાર વ્યક્તિઓની બયાની અલગ અલગ હતી. પોતાની સગ્ગી આંખથી જોયું હોય એ તો માની જ શકાય ને? કે પછી જેવું માનતા હોય એવું દેખાય?!!!
શબ્દ પૃથક્કરણ: આ વ્યક્તિગત સ્મૃતિ અને સમજણની વાત છે. કોઈ જટિલ અને સંદિગ્ધ ઘટના બને ત્યારે વિચારવું, જાણવું અને યાદ રાખવું- સૌનું અલગ અલગ હોય છે. સાંપ્રત સમયમાં મીડિયા કે સોશિયલ મીડિયા એક જ ઘટનાને અલગ અલગ રીતે લેતી હોય છે. અખબારોની હેડલાઇન્સ જુદી જુદી હોય એ ‘રાશોમન ઇફેક્ટ’ છે. ઉદ્ધવ ઠાકરે સાહેબની ખુરશી બચી, એને કોઈ કોઈ લોકો ભાજપ અને શિવસેનાની ‘યે નજદીકિયાં’ સમજી રહ્યું છે. તો કોઈ એવું ય કહે છે કે ઉદ્ધવ ઠાકરેને જો રાજીનામું આપવું પડે તો લોકોમાં સહાનુભૂતિ જાગે, જે ભાજપને ભારે પડે. કોઈ એવું ય માને છે કે આ શરદ પવારનું સૂચન છે. ભાજપ જતે દહાડે શરદ પવારની ચાણક્ય નીતિનો લાભ લેવા માંગે છે. આપણે આંધળાનો હાથી વાર્તા જાણી છીએ. જે આંધળો હાથીનાં પગને અડે તો એને લાગે કે હાથી થાંભલા કેવો છે. કાનને અડે એને સૂપડાં જેવો, પૂંછડીને અડે એને દોરડી જેવો અને પેટને અડે એને દીવાલ જેવો લાગે. રાશોમન ઇફેક્ટની આ આપણી દેશી આવૃત્તિ છે. ફરક એટલો કે પેલાં આંધળા છે અને રાશોમનમાં ચશ્મદીદ ગવાહ છે. પણ સમજણ બધાની જુદી છે. સાચું શું છે? એ તો કોઈને ખબર નથી. સૌ પોતાનું સત્ય ગળે ટાંગીને ફરે છે. કોણ કહે છે કે સત્ય બિનશરતી છે? એબ્સોલ્યુટ ટ્રુથ, કન્ડિશન્સ એપ્લાઇડ!
શબ્દ શેષ:
“લોકો સત્ય સાંભળવા માંગતા નથી કારણ કે તેઓ તેમની ભ્રમણા ભાંગવા માંગતા નથી.” -જર્મન ફિલોસોફર ફ્રેડરિચ નિત્સે (૧૮૪૪ -૧૯૦૦)
छायाचित्राचा तपशील उपलब्ध नाही.

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

માફિયા: સંગઠિત ગુનાખોરીનું સમાંતર તંત્ર/ પરેશ વ્યાસ

માફિયા: સંગઠિત ગુનાખોરીનું સમાંતર તંત્ર

‘કોઈને પણ મિત્ર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં કાળજી રાખો. એક પૈસાનાં સો સિક્કા કરતાં ચાર પાવલી સારી.’ –અમેરિકન ગેંગસ્ટર અલ કેપોન (૧૮૯૯ -૧૯૪૭ )

મધ્યપ્રદેશનાં મુખ્યમંત્રી કમલનાથે કહયું હતું કે ભાજપનાં પંદર વર્ષોનાં શાસનમાં દરેક ક્ષેત્રમાં માફિયાની સમાંતર સરકાર હતી. કોંગ્રેસની સરકાર આવી. મુખ્યમંત્રી તરીકે મેં આવીને માફિયા સામે ઝુંબેશ આદરી એટલે મારી સરકારને અસ્થિર કરવાની આ સાજિશ રચાઇ રહી છે. ભાજપનાં દિગ્ગજ નેતા અને પૂર્વ મુખ્યમંત્રી શિવરાજસિંહ ચૌહાણે કહ્યું કે કોંગ્રેસનાં સન્માનીય નેતા જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા કાલ સુધી મહારાજા હતા, આજે ભાજપમાં આવ્યા તો માફિયા થઈ ગયા? અમે ગુજરાતી લેક્સિકોન ખોલીને જોયું. માફિયા (Mafia) એટલે ‘ગુનેગારોનું સંગઠિત આંતરરાષ્ટ્રીય જૂથ.’ અર્થ તો સાચો પણ અધૂરો. માફિયા શબ્દ હવે એટલો બધો લોકપ્રિય છે કે ગુનેગારોનું સંગઠિત જૂથ આંતરરાષ્ટ્રીય જ હોય એવું જરૂરી નથી. આંતરરાજ્યિક કે રાજ્યનું આંતરિક ગુનાગારોનું સંગઠન પણ માફિયા કહેવાય છે. પણ એટલું ચોક્કસ કે માફિયા એટલે સંગઠિત ગુનેગારોનું એક સમાંતર તંત્ર. કાયદો અને વ્યવસ્થા એમણે લાગુ ન પડે. અથવા એમ કહી કે એનાં પોતીકાં નિયમો, એનાં પોતીકાં કાયદા હોય. તેઓ ખંડણી ઉઘરાવે, ચોરી કરે, બ્લેકમેલ કરે. નશીલા પદાર્થો કે વેશ્યા વ્યવસાય પણ કરાવે. જુગાર રમાડે અને લોન વ્યાજનું વિષચક્ર પણ બિછાવે. અને એમનાં આદેશનો અમલ ન થાય તો મૌત પણ મળે. ગુનેગારો વચ્ચેનાં આપસી મતભેદોનું નિવારણ પણ માફિયા કરે. માફિયા શબ્દ અખબારમાં નિયમિતપણે આવતો રહે છે. જમીન હડપ કરતા ગુનેગારો માટે ભૂમાફિયા અને રેતી કે અન્ય ખનિજ પદાર્થ ગેરકાયદેસર રીતે ખોદી ચોરી કરતાં ગુનેગારો માટે ખનનમાફિયા એવો શબ્દ વપરાતો હોય છે. માફિયા એવો શબ્દ છે, જે હવે સંગઠિત ગુનાખોરી માટે વપરાઇ રહ્યો છે પણ મૂળ અર્થ એવો નહોતો.
માફિયા શબ્દ ઇટલીનાં સિસિલી પ્રાંતમાં જન્મ્યો છે. ઈટલીનાં સંગઠિત ગુનેગારો માટે. જ્યારે આ શબ્દ એકલો જ વપરાય ત્યારે એ કાં તો ઇટલી અથવા તો ઇટાલિયન –અમેરિકન ગુનેગારો માટે છે, એવું તારણ કાઢી શકાય. અન્યથા રશિયન માફિયા (બ્રાટવા) અથવા તો જાપાનીઝ માફિયા (યઝુકા ) એવાં શબ્દો વપરાય છે. માફિયા શબ્દ મૂળ સિસિલિયન વિશેષણ ‘માફિયુસુ’ પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે ડોળ કરે એ અથવા તો ગર્વ અને ઘમંડથી ચાલે એ. ડંફાસ મારે, બડાઈ પણ હાંકે. પણ માફિયુસુ એટલે બહાદૂરી અથવા જુસ્સો એવો અર્થ પણ થાય. ભાષાનાં પ્રખર અભ્યાસુ ડેએગો ગેમ્બીટા અનુસાર ૧૯ મી સદીનાં સિસિલીમાં ‘માફિયુસુ’ એટલે નીડર, સાહસિક અને સ્વાભિમાની. જો કે આ અર્થ કોઈ પુરુષનાં સંદર્ભમાં છે. માફિયુસુ શબ્દ એક વિશેષણ તરીકે સ્ત્રી માટે વપરાય તો એનો અર્થ ‘સુંદર’ અને ‘આકર્ષક’ એવો થાય.
સિસિલી આમ તો ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં સ્થિત સૌથી મોટો ટાપુ છે. ઇટલીનાં ૨૦ પ્રદેશો પૈકીનો એક અને પોતે સ્વાયત્ત પણ ખરો. નવમીથી અગિયારમી સદી દરમ્યાન અહીં ઈસ્લામિક શાસન હતું એટલે માફિયા શબ્દનું મૂળ અરેબિક હોવાનું મનાય છે. એક શબ્દ છે ‘માફી’. મુસ્લિમ શાસનમાં રહેતા બિન-મુસ્લિમો પાસે જજીયાં વેરો વસૂલાતો. જેમણે એ ભરી દીધો હોય એમની ઉપર વસૂલાતની કાયદાકીય કાર્યવાહીમાંથી માફી. માફિયા શબ્દ એની પરથી આવ્યો હોવાનું મનાય છે. અન્ય એક અરેબિક શબ્દ ‘મારફૂડ’ પણ છે. અર્થ થાય છે અનિચ્છનીય અથવા અસ્વીકાર્ય . મારફૂડ શબ્દ એક અન્ય શબ્દ ‘મારપિયુની’ પરથી આવ્યો હોવાનું મનાય છે, જેનો અર્થ થાય છે ઠગ અથવા ધૂતારો. માફિયુસુ શબ્દનું અન્ય મૂળ અરેબિક શબ્દ ‘માફયા ‘ પણ છે. એનો અર્થ થાય છે છાયો . એ છત્રછાયા, જેમાં શરણ લઈ શકાય. અગિયારમી સદીનાં સિસિલીમાં મુસ્લિમ શાસનનો અંત આવ્યો, જ્યારે ક્રિશ્ચિયન નૉર્મન્સે અહીં જીત મેળવી. મૂળ અરેબિક સ્થાનિકો ત્યાં ખેતમજૂર તરીકે કામ કરવા મજબૂર થાય. તે પૈકી કેટલાંક માફિયાની શરણે આવ્યા. તેઓ માફિયાની ગુપ્ત છત્રછાયામાં આવી ગયા. જો કે માફિયા શબ્દ પ્રચલિત બન્યો ઈ. સ. ૧૮૬૩ માં ઈટાલીમાં ભજવાયેલાં એક નાટક ‘ આઈ માફીયુસી ડી લા વિકારિયા’ પછી. નાટકમાં ગુનેગારોનું એક સંગઠન જે જેલમાંથી કામ કરતું હતું. જેમાં એક ‘બોસ’ હતો. એની સૂચના મળતી. એમાં ય ‘ઓમેરેટા’ (માફિયાની કાર્યવાહી અંગે કોઈ પણ સંજોગોમાં ચૂપ રહેવું) અને ‘પીઝુ’ (ખંડણી) વગેરે શબ્દો પણ હતા. આમ માફિયા શબ્દ હવે જાણીતો બની ચૂક્યો હતો. બાકીનું કામ મારલોન બ્રાન્ડો અભિનીત ફિલ્મ ‘ગોડફાધર’ દ્વારા થયું, જેણે માફિયા શબ્દનો આપણી સાથે સુપેરે પરિચય કરાવી દીધો. ‘ગોડફાધર’ એટલે આમ તો ધર્મપિતા. બાળકનાં ધર્મ શિક્ષણ માટે જે જવાબદારી લેય એ. પણ માફિયાની ભાષામાં ગોડ ફાધર એટલે સર્વે બોસનાં બોસ. ‘માફિયા’ મૂળ તો ધંધાદારીઓને પ્રોટેક્શન પૂરું પાડતું સંગઠન હતું. હું ધંધો કરું પણ મને કોઈ છેતરી ન જાય, કોઈ મને લૂંટી ન લેય, કોઈ મને મારી ન નાંખે એ માટે પોલિસ તો હોય પણ એની પર મને વિશ્વાસ નથી. તો હું પૈસા આપીને માફિયાને મારા રક્ષણ માટે રોકું. માફિયાથી બધા ડરે એટલે મારા ધંધામાં કોઈ વિઘ્ન નાંખતા અચકાય .
હવે મૂળ વાત. ‘માફિયા’ શબ્દ કમલનાથ વાપરે છે ત્યારે એ એવું કહે છે કે સરકારી તંત્રને સમાંતર એક ગેરકાયદેસર તંત્ર ચાલે છે. ઘણું ખોટું થાય છે. ઘણાં લોકો ઘણું ખોટું કરે છે. રાજકારણી આવું કહે ત્યારે એવો તો આક્ષેપ જ હોઈ શકે. જાણકારો કહે છે કે રાજકારણીનાં આક્ષેપને ગંભીરતાથી લેવાં નહીં. તેઓ ભાગ્યે જ સાચું બોલતા હોય છે. (ઈઝ ઈટ ?!) અને એ સાચું હોય તો પણ પૂરવાર કરવું મુશ્કિલ હી નહીં, નામૂમકિન હોય છે. હેં ને?
આપણું આ મન સાલું માફિયા જ છે. કાયદાની એને સાડાબારી નથી. ઘમંડી પણ ખરું. ગુનો કરવો એને ગમે. ડર તો જાણે છે જ નહીં. પણ…વૂડી એલન કહે છે કે બુદ્ધિશાળી લોકો માફિયા જેવાં જ હોય છે. એ પોતીકાં લોકોને જ મારી નાંખે છે. માફિયા એટલે પૈસો, સત્તા અને સન્માન. મારું મન માફિયા છે.

શબ્દ શેષ:

“મેં ભગવાન પાસે બાઇક માંગી. પણ મને ખબર હતી કે ભગવાન એ રીતે કામ કરતાં નથી. એટલે મેં બાઇક ચોરી લીધી અને ભગવાન પાસે માફી માંગી લીધી.” –‘ગોડફાધર’ એક્ટર અલ પેસીનો

Image may contain: one or more people, possible text that says 'MAFIA'

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ