Category Archives: પરેશ વ્યાસ

સંસદથી સમૃદ્ધિ…? / પરેશ વ્યાસ

સંસદથી સમૃદ્ધિ…?
पक्ष औ’ प्रतिपक्ष संसद में मुखर हैं
बात इतनी है कि कोई पुल बना है                                                                                                                                            –  दुश्यन्त कुमार

પરેશ રાવલે કહ્યું કે સંસદનાં અનુભવે મારા અભિનયને એનરિચ (સમૃદ્ધ) કર્યો છે. યે બાબુરાવકા સ્ટાઈલ હૈ! અને…. આવતીકાલથી સંસદ શરૂ થાય છે. સંસદમાં પુલ બનાવવાની વાત હોય, બે કાંઠાને જોડવાની વાત હોય તો ય શાસક અને વિપક્ષ કડવાં વાદાકોદ કરતાં હોય છે. યે સંસદકા સ્ટાઇલ હૈ! શિયાળ તાણે સીમ ભણી અને કૂતરાં તાણે ગામ ભણી એવી કહેવત છે. આ કહેવતને લિટરલી લેવી નહીં. પણ કાંઇક એવી જ ખેંચતાણ સંસદમાં ચાલતી રહે છે. આવી અફ્તાતફરીમાં કોઈની ગુણવત્તા શી રીતે સુધરે? અથવા તો ઉત્કૃષ્ટતાને કોઇ શી રીતે પામી શકે? નેતા પરેશ રાવલ શું કરે છે? એની અમને ખબર નથી પણ અભિનેતા પરેશ રાવલ સામાન્ય રીતે કોમેડી કરે છે અથવા તો વિલની કરે છે. સંસદનાં અનુભવે એમને સારા કોમેડિયન બનાવ્યા છે કે કે સારા વિલન? એ તો રામ જાણે પણ ખુદ નરેન્દ્ર મોદીએ ચિંતા જતાવી હતી કે સંસદમાંથી વિનોદવૃત્તિ ગાયબ થઇ ગઈ છે. એટલે સાંસદ પરેશ રાવલની કોમેડી તો ઉત્કૃષ્ટ ન જ થઇ હોય. હેં ને? હા, કદાચ વિલનની ભૂમિકા અદા કરવામાં સંસદે એમને એનરિચ કર્યા હશે! કોઈ પણ વ્યક્તિ કે વસ્તુની, ગુણવત્તા કે મૂલ્યમાં, સુધારો કે ઉન્નતિ થાય, તે સમૃદ્ધ થાય એને એનરિચ થયા, એવું  કહેવાય.  

સંસદમાં સભ્યો શું કરે? એવો સવાલ કોઇ પૂછે તો સાચું કહેજો, પહેલો વિચાર તમને શું આવે? એક જમાનો હતો જ્યારે સંસદમાં રમૂજ થતી. ઇંદિરા ગાંધીની કહેવું કે આપણાં પ્રાઇવેટ એન્ટરપ્રાઇઝ (ખાનગી ઔદ્યોગિક સાહસો) પ્રાઇવેટ વધારે છે અને એન્ટરપ્રાઇઝિંગ ઓછા છે; એમની સટીક સેન્સ ઓફ હ્યુમરનો પરિચય હતો. અટલ બિહારી બાજપાઇ સચોટ વાત આગવી રમૂજ સાથે એ રીતે કહેતા કે વિરોધીઓ વિરોધ ય ન કરી શકે. કોઇકે એમનાં વખાણ કરતા કહ્યું કે તેઓ અટલ છે. તેમણે તરત જવાબ દીધો કે અટલ (સ્થિર) તો હૂં, લેકિન બિહારી (વિહાર કરનાર) ભી હૂં!  સંસદમાં હવે એવું નથી. બધા જ રાજકારણીઓ પોતાની ભૂતકાળની ભવ્ય કામગીરીઓ અને સામેવાળાની ભૂતકાળની ભૂંડી કરતૂતો ગણાવવાની કોશિશ કરે છે. તેઓને સકારાત્મક અને હકારાત્મક ચર્ચામાં ભાગ્યે જ રસ છે. સંસદને કેવી રીતે ન ચાલવા દેવી?- એ કોઈ પણ વિપક્ષનો નિર્ધાર રહ્યો છે. ૨૦૧૪ પહેલાં પણ એવું હતું અને અત્યારે પણ એવું જ છે. પરેશ રાવલનું જે હોય તે પણ સંસદમાં ચર્ચા કરતા રાજકારણીઓ આપણને કોઈ પણ રીતે એનરિચ કરે એવી કોઈ સંભાવના મને દેખાતી નથી. આપણે એમની પાસે એ જ શીખવાનું કે આપણે એમની પાસે કાંઈ શીખવાનું નથી.  

આપણે એનરિચ થવું છે. માત્ર ધનદૌલત જ નહીં, વિચારથી, વાણીવર્તણુંકથી એનરિચ. શું કરવું? કોઈ પણ ઉંમર હોય મિત્રનો કોઈ વિકલ્પ નથી. હમઉમ્ર મિત્ર હોય તો વધારે સારું. તમે કાવ્ય હો તો સંગીત, તમે દ્રોપદી હો તો શ્રીકૃષ્ણ, તમે વીરુ હો તો જય, તમે ઇન્ડિયા હો તો ઇઝરાયલ, લાઈફ એનરિચમેન્ટ માટે મિત્રનું હોવું જરૂરી છે. એવો મિત્ર જેની સાથે તમે તમારી કોઈ પણ વાત શેઅર કરી શકો. તમારો ગમો અણગમો, તમારી ટેવ કુટેવ, તમારા સાહસ દુ:સાહસ સઘળું, વગર હિચકિચાટ, વગર કચકચાટ મજિયારું  કરી શકો. સારા પુસ્તકોની સોબત સરાહનીય છે. ઇન્ટરનેટ માહિતીનો દરિયો છે. એમાંથી મોતી વીણતાં આવડે તો એનરિચ થવાય; બાકી પાણી તો સાવ ખારું જ હોય. લેપટોપ, સ્માર્ટ ફોન કે ટીવી; આપણાં દૈનિક  સ્ક્રીન ટાઈમનું રેશનીંગ જરૂરી છે. નહીંતર અક્કલથી એનરિચની થવાની જગ્યાએ અક્કલનાં ઓથમીર થઇ જવાય. મોટીવેશન સ્પીકર રાશીદ ઓગન્લારુ કહે છે કે “કેટલાંક પોતાની જાતને મહાન બનાવવા મહેનત કરે છે. કેટલાંક એવા છે જે અન્યને મહાનતા મેળવવા મદદ કરે છે. આ બીજા પ્રકારનાં લોકો એવા છે જે દુનિયાને એનરિચ કરે છે.” આપણે અન્યને એનરિચ કરી શકીએ તેમ છીએ. તો પછી એમ કરીએ. તંઇ શું?!!

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ, સમાચાર

બૅટ ન્વાર: અણગમતાનો કરીએ ગુલાલ/ પરેશ વ્યાસ

બૅટ ન્વાર: અણગમતાનો કરીએ ગુલાલ

હું આંખ આડા કાન ભલે ને કરી લઉં,
કેવી રીતે કહું કે ગમા-અણગમા નથી.                                                                                                                  – લક્ષ્મી ડોબરિયા

ગમા-અણગમા તો હોય જ અને રહેવાનાં જ. જ્યારે આંખ આડા કાન ન થઇ શકે ત્યારે ઝઘડા થાય. જર, જમીન અને જોરૂ, ત્રણે કજિયાનાં છોરૂં- આમ તો એક કહેવત છે. કહે છે કે કહેવતની કોઈ એકસપાઇરી ડેઇટ હોતી નથી. કહેવત  અજરામર છે. પણ અમને લાગે છે કે સમયાનુસાર કહેવતમાં ફેરફાર કે ઉમેરણ કરતા રહેવું જોઇએ. એકલી જોરૂ જ શા માટે? એનો મરદ કજિયાનું કારણ બને, એમ પણ બને. ઇંગ્લિશમાં પતિ અથવા પત્ની ઉર્ફે જીવનસાથી માટે ‘સ્પાઉઝ’ શબ્દ છે. અમને લાગે છે કે નવી કહેવત- જર, જમીન અને જીવનસાથી, ત્રણે ક્લેશકજિયાનાં વ્યાધિ અથવા જર, જમીન અને સ્પાઉઝ, ત્રણે કજિયાનાં હાઉસ- હોવી જોઇએ.  અને એ પણ એટલું જ સાચું છે કે કજિયો થાય, ઝઘડો થાય, લડાઇ થાય, યુદ્ધ થાય એનાં મૂળમાં તો આ સિવાયનાં કેટલાંય કારણો હોય. દાખલા તરીકે જાતિ, જ્ઞાતિ, પ્રાંત, ધર્મ અને દેશ પણ કારણ હોઇ શકે. રાજકારણ તો કજિયાનું સૌથી મોટું કારણ છે. હેં ને? અને હા, ક્યારેક ઝઘડો સાવ અકારણ ય થઇ જાય. પણ કોઇ કજિયાનાં મૂળમાં અન્ય  ભાષા પ્રત્યેનો રોષ હોય એવું ઓછું સાંભળ્યુ હતું. પ્રાંતીય ઝઘડો એ કાંઈ ભાષાનો ઝઘડો ના કહેવાય. ભાષાઓ તો જોડવાનું કામ કરે. ભાષાનાં અનુવાદ થાય. અનુવાદથી સંવાદ થાય. વિવાદ ટળે. પણ આજકાલ ભાષાનાં કજિયા શરૂ થયાનાં તાજા સમાચાર છે. બેંગ્લોર, સોરી, બેંગાલુરૂ મેટ્રો રેલ્વે નમ્મા મેટ્રો તરીકે ઓળખાય છે. કન્નડમાં નમ્મા એટલે અમારી. સ્ટેશનોનાં નામ રાજ્યભાષા કન્નડ, રાષ્ટ્રભાષા હિંદી અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાષા ઇંગ્લિશમાં લખાયેલા છે, સોરી, લખાયેલાં હતા. કેટલાંક સ્ટેશનો પર હિંદીને બાકાત કરી દેવામાં આવી છે. કહે છે કે ઝઘડો ટાળવા મેટ્રો રેલ્વેનાં અધિકારીઓએ જ હિંદી શબ્દોને ઢાંકી દીધા હતા. દક્ષિણનાં રાજ્યોમાં હિંદી ભાષાનું ચલણ નથી. ત્યાં હિંદી શા માટે?  ટ્વીટર પર શરૂ થયેલું #નમ્મા મેટ્રો હિંદી બેડા- આંદોલન હવે સ્ટ્રીટ સુધી પહોંચ્યું છે. બેડા એટલે નહીં. અમારે હિંદી નથી જોઈતી. અમારી ભાષા કન્નડ છે. એ ન સમજે એને માટે ઇંગ્લિશ છે. હિંદી-હિંદુ-હિંદુસ્તાનનાં નામે અમારી સાંસ્કૃતિક વિરાસતને શા માટે મોળી પાડી રહ્યા છો? વ્યક્તિ કે વસ્તુ અણગમતી કે અળખામણી થઇ જાય એને માટે ઇંગ્લિશ ભાષામાં એક મજેદાર શબ્દ છે બૅટ ન્વાર (Bête Noir). અહીં બે ભાષાઓ એક બીજાની બૅટ ન્વાર બની છે. પણ એક મજેદાર વાત પણ બની. તામિલનાડુ અને કર્ણાટક આમ તો એક બીજાનાં વિરોધી. કાવેરી જળ વિવાદનો આપણને ખ્યાલ છે જ. બંને રાજ્યો પાણી માટે કાજિયો કરે છે. જળ વિવાદમાં બંને એક બીજાનાં બૅટ ન્વાર છે. પણ હિંદી ભાષા સામેની લડાઈમાં બંને બૅટ ન્વાર હવે એક થઇ ગયા છે. દુશ્મનનાં દુશ્મન યાને દોસ્ત. જો કે બૅટ ન્વાર એટલે આમ સાવ દુશ્મન જ હોય એવો અર્થ પણ અહીં નથી.

બૅટ ન્વાર મૂળ ફ્રેંચ શબ્દ છે. શબ્દાર્થ જોઇએ તો ‘ન્વાર’ એટલે  કાળો અને ‘બૅટ’ એટલે પશુ.  ફ્રેંચ શબ્દ ‘બૅટ’ મૂળ લેટિન ભાષાનાં ‘બેસ્ટિયા’ પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે જંગલી પશુ. ઇંગ્લિશ શબ્દ ‘બીસ્ટ’ એટલે પશુ, ચોપગું પ્રાણી. બીસ્ટ, જે માનવ કરતા નિમ્ન કક્ષાનું હોય તે. પાશવી કે મંદબુદ્ધિને પણ બીસ્ટ કહેવાય. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર બીસ્ટનો એક અર્થ થાય અણગમતો માણસ કે વસ્તુ. એકલો ‘બૅટ’ શબ્દ પણ અણગમતો માણસ કે વસ્તુ દર્શાવે છે તો પછી આ ‘ન્વાર’ શું છે? ‘ન્વાર’ એ સ્પેનિશ કે પોર્ટુગીઝ શબ્દ નીગ્રો પરથી આવ્યો છે. મૂળ લેટિન શબ્દ નાઇજિર પરથી આવેલો શબ્દ. નીગ્રો એટલે હબસી, કાળો માણસ. અર્થાલંકારિક રીતે એક જમાનામાં  કોઇ માણસ નિરાશાજનક, ખરાબ, કમનસીબ કે હલકટ હોય એ નીગ્રો કહેવાતો. કોઇની ચામડી કાળી હોય એટલે એ અણગમતો થઇ જાય? આ તો હદ થઇ ગઇ. પણ એવો ય જમાનો હતો. બૅટ ન્વાર શબ્દ એવા બે શબ્દોનો બનેલો છે જે બન્નેનો અર્થ અણગમતો કે અળખામણો થાય છે. ઘૃણાપાત્ર હોય, તિરસ્કરણીય હોય, અણગમતું હોય એ બધું બૅટ ન્વાર કહેવાય. તમને ઇન્કમટેક્સ રીટર્ન ભરવાનું ગમતું નથી? તો તમે કહી શકો કે ટેક્સ રીટર્ન એ મારું બૅટ ન્વોર છે; જે દર એપ્રિલ મહિને મને હેરાન કરે છે. કોઇ પોતાની  પાર્ટીનો જ રાજકારણી હોય પણ દીઠો ગમે નહીં, એ બૅટ ન્વોર કહેવાય. અણગમો એટલો કે જોઇને જ ગુસ્સો આવે, નામ પડે ને અસ્ખલિત ગાળની સરવાણી ફૂટે એ બૅટ ન્વાર. અગાઉ કહ્યું તેમ બૅટ ન્વાર એ દુશ્મન નથી. તમારી ટોળકીનો સભ્ય પણ હોઇ શકે. બસ, તમને એની સાથે જરા પણ ન બને, એ બૅટ ન્વાર.

મહાન વૈજ્ઞાનિક અને સાપેક્ષવાદ (થીયરી ઓફ રીલેટિવિટી)નાં શોધક નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન સ્વિત્ઝર્લેન્ડમાં સ્થાયી થયેલા જર્મન યહૂદી હતા.  પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ બાદનાં નાઝી શાસિત જર્મનીમાં યહૂદીઓનો રીતસરનો બહિષ્કાર કરવામાં આવી રહ્યો હતો. યહૂદીઓને સંશોધન કરવા માટે યુનિવર્સિટી કે લેબોરેટરીનાં દરવાજા બંધ કરવામાં આવ્યા હતા. યહૂદીઓ જર્મન નાઝી માટે બૅટ ન્વાર હતા. આખરે આલ્બર્ટ અમેરિકા આવ્યા અને પછી જર્મની પાછા ગયા જ નહીં. થીયરી ઓફ રીલેટિવિટી સમજાવતા તેમણે કહ્યું હતું કે જર્મનીમાં હું જર્મન વૈજ્ઞાનિક છું અને ઇંગ્લેંડમાં મને લોકો સ્વિસ યહૂદી તરીકે ઓળખે છે. પણ હું કોઇને ન ગમું, હું કોઇનો બૅટ ન્વાર બનું તો પછી મારી ઓળખાણ બદલાઇ જાય. હું જર્મન લોકો માટે સ્વિસ યહૂદી બની જાઉં અને ઇંગ્લિશ લોકો માટે જર્મન વૈજ્ઞાનિક.

ગમો અણગમોની પણ એક થિયરી ઓફ રીલેટિવિટી છે. ગમો અણગમો સાપેક્ષ છે. એનું એક અન્ય લક્ષણ પણ છે અને તે એ કે એ કાયમી નથી. તમારી નોકરી કે ધંધો કે પછી અંગત જીવનમાં કોઇ ને કોઇ બૅટ ન્વાર તો હશે જ, જે તમને વખતોવખત દુ:ખ કે પીડા દેતો હશે. બૅટ ન્વાર માણસ ય હોય અને વસ્તુ ય હોય. કોશિશ કરવી કે તમને ન ગમતી વ્યક્તિ કે વસ્તુમાં કોઈ સુધારો થાય. પણ એમ ન થાય તો આંખ આડા કાન કરવાની માથાપચ્ચી કરવી જરૂરી નથી. જે તમને દુ:ખ આપે, પીડા આપે એનાથી સાવ દૂર રહેલાં જ સારા. નમ્મા-મેટ્રો-હિંદી-બેડા તો બેડા, હિંદી શા માટે થોપવી?  જેને કન્નડ ભાષાનાં નમ્મા (આપણી) કે બેડા (નહીં) શબ્દો ન સમજાય એને કન્નડ ભાષાનો ‘પ્રીતિ’ શબ્દ તો સમજાય જ. કારણ કે જ્યાં પ્રીતિ હોય,  પ્રેમ હોય ત્યાં કોઈ અણગમતું નથી, ક્શું અળખામણું નથી.

શબ્દ શેષ:

“મારી આખી જિંદગીમાં મને પ્રેમ અને નફરત વચ્ચે પસંદગીનો વિકલ્પ હતો. મેં પ્રેમ પંસદ કર્યો. અને હું અત્યારે અહીં છું.”                                                                                                                                                               -એ. આર. રહેમાન

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, સમાચાર

જબ ધે મેટ, તબ ધે ભેટ….! / પરેશ વ્યાસ

જબ ધે મેટ, તબ ધે ભેટ….!
ભભૂતિ શું ભરપૂર ભેટી લઉં છું,
સકળને સમૂળું સમેટી લઉં છું.                                 – રાજેન્દ્ર શુક્લ

તમે કોઈને પહેલી વાર સદેહે મળો તો શું કરો? દૂરથી નમન કરો, નમસ્કાર કરો, પ્રણિપાત, વંદન, રામરામ કે પછી લટકતી સલામ?  કે પછી હસ્તનું ધૂનન કરો?  અને જો એમ કરો તો સામાવાળાનો હાથ હળવેકથી પકડો? કે પછી જોરથી જક્ડી રાખો, લંબરૂપ હલાવ્યે રાખો, સામાવાળો કંટાળી જાય પણ તમે એને ઝટ દઈને છોડો નહીં?  કે પછી… ભેટી પડો, વહાલી વહાલી કરો અથવા તો ગળે મળો?  બધો આધાર મળનારાઓનાં મન ઉપર છે, સાહેબ… મળનારો ખાસ અંગત હોય તો એને હાથોમાં લઈને છાતી સરસું  ચાંપો, જેને ભેટણું ય કહેવાય, ર.પા.નાં શબ્દોમાં બથમાં લેવું  ય કહેવાય અને હરીન્દ્ર દવેનાં શબ્દોમાં  આલિંગન ય કહેવાય.  આલિંગન બાહ્ય રતિની  સાત પ્રક્રિયાઓ પૈકી પહેલી પ્રક્રિયા છે. બીજી છ પ્રક્રિયાઓ કઈ છે? એ ફરી કોઈ વાર. આ લેખ સાથે એ અપ્રસ્તુત છે કારણ કે આ પુરુષ અને સ્ત્રી નહીં પણ નકરાં પૌરુષત્વથી ખદબદતા બે કદાવર વિશ્વનેતાના પ્રથમ સન્મુખ મિલનની વાત છે. આ રોમાન્સ નથી. બ્રોમાન્સ? હોઇ શકે!  

નરેન્દ્ર અને ડોનાલ્ડ. નરેન્દ્ર એટલે મહારાજા, નરમાં ઇન્દ્ર જેવો પુરુષ, નૃપતિ. અને ડોનાલ્ડ એટલે દુનિયાનો ચલાવનારો, દુનિયાનું નિયમન કરનારો. મૂળ સ્કોટીશ નામ ડોમ્નહોલ. ઇન્ડો-યુરોપિયન પ્રોટો- સેલ્ટીક ભાષામાં ડોમ્નો એટલે દુનિયા અને ઉલ્હોસ એટલે શાસન કરનારો.  એ પરથી ડોનાલ્ડ એટલે વિશ્વશાસક.  બન્ને મળ્યા તે પહેલાં જ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ટ્વીટ કરીને  નરેન્દ્ર- માય –ટ્રુ-ફ્રેન્ડ (સાચો મિત્ર) કહી નાંખ્યા હતા. પછી જયારે તેઓ મળ્યા ત્યારે ભેટી પડ્યા. સકળને સમૂળું સમેટીને ભેટી પડ્યા.

ભેટવાને ઇંગ્લિશમાં હગ કરવું કહેવાય છે. હગ કરવું જોઇએ? જાણકારો કહે છે કે દિનમાં આઠ વાર હગ કરવું સ્વાસ્થ્ય માટે લાભકારક છે. હિંદી ફિલ્મનાં કોમેડિયન એક્ટર દેવેન વર્માએ કહ્યું’તું કે ફિલ્મમાં સારામાં સારો રોલ હીરોઇનનાં બાપનો છે. હીરોઇનને વળગીને કહી તો શકાય કે, બેટી, તૂને યે ક્યા કિયા?!! જેમ યોગ ઉપયોગી છે, જેમ મુક્ત હાસ્ય અક્સીર થેરપી છે એમ ભેટવું પણ તન અને મન માટે સાષ્ટાંગ ફાયદેમંદ છે. ભેટવું, ભેટી પડવું,  આપણને લેટ-ગો કરવાનું શીખવાડે છે. ભેટવાથી શરીરમાં જીવઊર્જાનો સંચાર થાય છે. ભેટવું એ સંબંધોમાં કરેલું ઇન્વેસ્ટમેન્ટ છે. ભેટવાથી સહભાવ અને સમજણ વધે છે. ભેટવું એટલે આપવું અને પ્રાપ્ત કરવું. લેણદેણની વાત છે આ. ભેટવાથી સ્નાયુઓ રીલેક્સ થાય છે. મજ્જાતંત્રનાં સોફ્ટ સ્નાયુઓમાં લોહીનું ભ્રમણ વધે છે. ચેતાતંત્રમાં  બેલેન્સ જળવાય એટલે જ ભેટવું દુ:ખણાંનું હરનારું છે. ભેટવું આત્મસન્માનનું દ્યોતક છે. ભેટવાથી ઓક્સિટોસિન ઝરે છે. આ લવ હોર્મોન છે. પિટ્યૂઇટરી ગ્લેન્ડમાંથી ઝરતું ઓક્સિટોસિન સામાજિક ગઠબંધનનું પુરસ્કર્તા છે. એનાથી સાલસતા, નિખાલસતા, સુરક્ષિતતા વધે છે. ગુસ્સો ઘટે છે. સંવાદનો સેતુ સરળતાથી સર્જાય છે. દીર્ઘકાલીન ભેટવાની ક્રિયા મગજમાં સેરોટોનિનનું પ્રમાણ વધારે છે. સેરોટોનિન એવું રસાયણ છે જે મૂડને મસ્ત મઝાનો કરી નાંખે છે. મૂડ સારો હોય તો ખુશી તો આપમેળે આવી જ જાય. હેં ને?

બાળકોને ભેટીએ તો હળવેથી ભેટવું. અહીં જકડી લેવાની જરૂર નથી. ભેટવા દરમ્યાન હાથને હળવેથી એની પીઠ પર પસારી શકાય. પ્રેમીઓ ભેટે તો દોડીને વળગી પડે, પ્રેમિકા જો વજનદાર ના હોય તો એને ઊંચકી ય શકાય. છોકરીઓને ટાઇટ હગી ગમે છે. પણ મુશ્કેટા()ટ હગી મુશ્કેલી કરી શકે! પુરુષો પુરુષો ભેટે તો સામાન્ય શિરસ્તો એવો કે એકમેકની પીઠ બે વાર થપથાવવી. જો સામાવાળાને અગાઉ ભેટ્યા ના હોઇએ તો પૂછ્યા વિના ભેટ્વું નહીં. અને હા, ભેટવા ટાણે સ્મિત કરવું, સ્મિત કરતા રહેવું કમ્પલસરી છે. કોઇ પણ પ્રકારનાં ભેટવામાં ભેટીને તરત છૂટા થઇ જવું બેડ મેનર્સ ગણાય છે. અમેરિકન એક્ટ્રેસ ડ્ર્યુ બેરીમોર તો કહે છે કે ‘ઓહ, આઇ લવ હગ્ગિંગ. મને તો થાય કે હું ઓક્ટોપસ હોત તો કેવું સારું હોત. એક સાથે દસ લોકોને ભેટી તો શકત !’   

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

કીપ કામ એન્ડ કેરી ઓન: મન શાંત, કામ યથાવત્ /પરેશ વ્યાસ

 કીપ કામ એન્ડ કેરી ઓન: મન શાંત, કામ યથાવત્
ફક્ત હિંસાની તરકીબો જ બદલાશે ન કે હિંસા ,
ન બદલાયા ન બદલાશે કદી ઈન્સાનના નકશા.
– શેખાદમ આબુવાલા
લંડન બ્રિજ ઇઝ ફોલિંગ ડાઉન, ફોલિંગ ડાઉન…. ઇંગ્લિશ બાળકાવ્ય છે. થેમ્સ નદી પરનો પૂલ તૂટી પડે તો? બાળકાવ્યમાં એનાં અનેક નિરાકરણ આપ્યા છે. લંડન બ્રિજની અડીખમતા અંગ્રેજ પ્રજાની આપત્તિમાં હાર ન માનવાની તાસીર બતાવે છે. તાજેતરમાં એ લંડન બ્રિજ પર આતંકવાદી હુમલો થયો. આત્મઘાતી બોમ્બ ધડાકા કરીને મારી નાંખવા કે વાહન બેફામ ચલાવીને કચડી નાંખવા કે પછી છરાબાજી કરીને જીવલેણ ઘાયલ કરી નાંખવા-ની ઘટનાઓ બની રહી છે. ફક્ત હિંસાની તરકીબો બદલાતી રહે છે. હિંસા સ્વયં અજરામર છે. ઇંગ્લેન્ડમાં છેલ્લાં દસ અઠવાડિયાનાં થયેલા ત્રણ આતંકવાદી હૂમલામાં તેત્રીસ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો છે. આતંકવાદની ગતિવિધિની નવાઇ હવે ક્યાંય નથી. પણ લંડન બ્રિજનાં હુમલાથી ભાગતા લોકો પૈકી એક ભાયડો પોતાની બીયરની પ્યાલી હાથમાં લઇને ભાગતો રહ્યો. ટીપું ય ઢળવું ના જોઇએ. વોટ એ સ્પિરિટ…!
આ આતંકવાદી હુમલો થતો હતો ત્યારે રેસ્ટોરાંમાં બેસીને બીયર પીતા અન્ય એક જણને સઘળું મુકીને ભાગવું પડ્યું હતું. બીજા દિવસે સવારે એ ભાઇ રેસ્ટોરાંમાં પાછા ગયા. પોતાના બાકી બિલની રકમ ચૂકવી. વેઇટર્સને ટિપ પણ આપી. વાહ, ક્યા બાત હૈ! આ ઘટનાઓ સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ થઇ. કોઇએ સાઇન બોર્ડ પર લખ્યું કે લંડન બ્રિજ વિલ નેવર ફોલ ડાઉન. આતંકવાદી હુમલો થાય ત્યારે થતી બેહાલી વચ્ચે મનની શાંતિ બહાલ રાખવી અઘરી છે. પણ આ એ પ્રજા છે કે જેણે વિશ્વયુદ્ધનાં ટાણે કીપ કામ એન્ડ કેરી ઓન (Keep Calm and Carry On)નો મંત્ર આપ્યો હતો. શું છે આ મંત્ર?
ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર ઇંગ્લિશ શબ્દ ‘કામ’ એટલે શાંત, નિર્વાત, અક્ષુબ્ધ, સ્વસ્થ, શાંત પાડવું કે શાંત પડવું, સાંત્વન કરવું, શાંતિ, શાંતતા, શાંતિનો કાળ. ‘કીપ’ તો આપ જાણો છો. કીપ એટલે – ને યોગ્ય માન આપવું, – નું પાલન કરવું, રક્ષણ કરવું, – નો હવાલો સંભાળવો, – નો કબજો ચાલુ રાખવો, સાચવી રાખવું. કીપ એટલે શાંતતાને સાચવી રાખવી. અને ‘કેરી ઓન’ એટલે જે કરતા હોઇએ એ પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખવી, જારી રાખવી. ગમે તેવી તકલીફ આવે, મનને શાંત રાખીને, રાબેતા મુજબની પ્રવૃત્તિ કર્યે રાખવી એવો મતલબ થાય.
હિંસા, ખાસ કરીને આતંકવાદી હિંસા થાય ત્યારે હિંસાનો સિલસિલો ચાલતો રહે છે. સાંપ્રત કાળમાં ઇન્ટરનેટ એવું માધ્યમ છે કે જેમાં અપ્રત્યક્ષ રહીને પણ આતંકવાદીઓનાં આકાઓ સાચી ખોટી ખબર ફેલાવતા રહે છે, ઉશ્કેરણી કરતા રહે છે. એવી હિંસક ઘટનાઓ જે આત્મઘાતી હોય, જેમાં મારનારને ખુદ મરવાનો ડર ન હોય. અને જેને મારવાનાં છે એ કોણ છે? નિર્દોષ નાગરિકો, બાળકો, સ્ત્રીઓ. એવા લોકો જે રસ્તે જતા હોય, બજારમાં ખરીદી કરતા હોય કે પછી હોટલમાં બેસીની બીયર પીતા હોય. એવા લોકો જે પોતે પ્રતિકાર કરી શકે તેમ નથી. આવી હિંસાનું કાંઇ સરનામું ના હોય. એ તો ગમે ત્યાં, ગમે ત્યારે થાય. લોકો ડરે. બસ, આતંકવાદીઓ એ જ તો ઇચ્છે છે. પણ લંડનનાં લોકો એવા છે જે માને છે કે જો ડર ગયા, સો મર ગયા. અને લંડનવાસીઓને આ ગબ્બરી એટિટ્યુડ બીજા વિશ્વયુદ્ધનાં સમયથી વારસામાં મળ્યો છે.
વાત ઇ.સ. 1939ની છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆતનો સમય. આ ‘ટોટલ વોર’ હતી. ત્રીસ જેટલા દેશોએ પોતાની તમામ આર્થિક, ઔદ્યોગિક, વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતાઓ યુદ્ધમાં હોમી દીધી હતી. અહીં સિવિલ અને મિલિટરીની ભેદરેખા ભુંસાઇ ચૂકી હતી. જર્મનીનાં સરમુખત્યાર હિટલરનાં નાઝી સૈન્ય પાસે હવાઇ હુમલાની ભરપૂર ક્ષમતા હતી. એ હુમલાઓને બ્રિટિશ પ્રેસ દ્વારા નામ અપાયું બ્લિટ્ઝ. જર્મન શબ્દ બ્લિટ્ઝક્રિગ એટલે વિજળીક યુદ્ધ. આ શબ્દ હતો જર્મન ભાષાનો પણ એ શબ્દને હવાઇ હુમલા સાથે સાંકળવાનું કામ લંડનનાં લોકોએ કર્યું હતું. તે સમયે ઇન્ટરનેટ કે ટીવી નહોતા. કેટલી ય રાતો બ્લિટ્ઝ હવાઇ હુમલા થયે રાખ્યા. લોકોમાં હિંમત રહે એ માટે બ્રિટિશ સરકારે મોટિવેશનલ પોસ્ટર છપાવ્યા જેમાં ઉપર બ્રિટિશ ક્રાઉનનો સિમ્બોલ હતો અને નીચે મોટા અક્ષરોમાં લખ્યું હતું: કીપ કામ એન્ડ કેરી ઓન. સાડી ચોવીસ લાખ પોસ્ટર્સ છપાવ્યા. જે તે સમયે આ પોસ્ટર્સ છાપકામનાં ખર્ચની ટીકા અને એનાથી થનારી અસર વિષે પણ કેટલાકને શંકા હતી. ઘણાંને એવું પણ લાગ્યું હતું કે બ્રિટિશ સરકાર જાણે પ્રજા પર ઉપકાર કરી રહી હોય એવો ભાવ એમાંથી પ્રગટ થાય છે. એટલે આ પોસ્ટર્સ જાહેરમાં ડિસપ્લે થયા નહોતા. લોકોને આ વિષે ખાસ ખબર પણ નહોતી. તે પછી છેક ઇ.સ. 2000માં ઇંગ્લેન્ડનાં અલ્નવિક નગરનાં પુસ્તકોનાં ગુજરી બજાર એવા બાર્ટર બૂક્સમાં આ પોસ્ટર્સની થોડી કોપી મળી આવી. લંડનનાં ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ કપરો કાળ હતો ત્યારે સંયમ, ધૈર્ય જાળવી રાખવાની પ્રેરણા આપતી વાત આ પોસ્ટરમાં હતી. દર્દમાં, સંકટમાં, આપત્તિમાં, મુશ્કેલીમાં હિંમત ન હારતા રાબેતા મુજબ કાર્ય કર્યે રાખવું એવું બ્રિટિશ સંસ્કૃતિનું નિરૂપણ હતું આ. પછી એકવીસમી સદીમાં વિશ્વભરમાં અનેક રીતે આ મુહાવરો પ્રચલિત થયો. અને આજે ઘણી કોમર્શિયલ પ્રોડક્ટ્સ જોડે પણ જોડાયો છે.
યસ, આ સંકટનો સમય છે. ભારત દેશમાં સૈનિકો શહીદી વહોરે છે. આમ નાગરિકો પણ હિંસાનો ભોગ બને છે. કિસાનોનાં હક માટે તોફાનો થાય છે. બિહડ બળાત્કારની ઘટનાઓ રોજ બને છે. આગજની અને મારકાપની ઘટના પણ બને છે. સરકાર પ્રાથમિકતા નક્કી કરવામાં ક્યાંક થાપ ખાઇ જાય એમ પણ બને. બુલેટ ટ્રેનની પ્રાથમિકતા સમજાતી નથી. ગૌહત્યા એ પાપ છે. પણ વસૂકી ગયેલી ગાયમાતાને રસ્તે રઝળતી મેલી દેવી એથી ય મોટું પાપ નથી? નોટબંધીનાં ફાયદા હજી સ્પષ્ટ થતા નથી, સિવાય કે વિરોધ પક્ષોને આર્થિક રીતે સાફ કરી દેવા. સરકારની સિદ્ધિઓની પ્રસિદ્ધિ કરતા મેળા કરવા અને એવા ઇવેન્ટ મેનેજમેન્ટ પાછળ ધૂમ ખર્ચ કરવાની વૃત્તિ કે પ્રવૃત્તિ પર કોઇ નિયંત્રણ નથી. આમાં ક્યાંક પાયાની વાતની પ્રાથમિકતા રહી તો નથી જતી ને? આ સરકાર ગત સરકારોની સરખામણીમાં ભ્રષ્ટાચારી નથી. પણ એટલી સિદ્ધિ પૂરતી છે? અને……આપણી પાસે કોઇ વિકલ્પ નથી અથવા જે વિકલ્પ છે એ અતિ નબળો છે. આવા સમયે આપણે જાતે કીપ કામ એન્ડ કેરી ઓન કરવા સિવાય છૂટકો નથી. શાંતિ રાખો અને કામ કર્યે જાવ.

શબ્દ શેષ:
“ભૂલ તો થશે અને કામનું દબાણ પણ રહેશે. એમાંથી બહાર નીકળવાનો એક જ રસ્તો છે. શાંત રહો અને કામ કર્યે જાવ.”
–ઇમોશનલ ઇન્ટેલિજન્સ વિષયનાં નિષ્ણાંત લેખક ટ્રાવિસ બ્રેડબેરી

Image may contain: 3 people, people standing

3 ટિપ્પણીઓ

Filed under ગીત, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ, સમાચાર

લિબરોસિસ: કોઇની કંઇ પડી છે જ ક્યાં? / પરેશ વ્યાસ

લિબરોસિસ: કોઇની કંઇ પડી છે જ ક્યાં? 

આવ, મારા રેશમી દિવસોના કારણ,
જિંદગી જેને કહે છે એ અહીં ઠેબે ચડી છે !                                                                                                                             – શ્યામ સાધુ

પડી હોવી એટલે દરકાર હોવી. પરવા હોવી. મૂળે આપણે હતા જ લાગણીવાદી. અનેકતામાં એકતાનાં પાઠ આપણે ભણ્યા’તા. એટલે બીજાની રહનસહનને સહજ સ્વીકારીને ચાલ્યા. સહનશીલતા આપણાં રંગકણમાં. કાળા, ધોળા, કેસરી, લીલા, ભૂરાં અને લાલ. સર્વ રંગ ખુશ રંગ હતા આપણાં માટે. રેશમી દિવસો હતા. પણ હવે બધું ઠેબે ચડ્યું છે. સમય બદલાયો છે. આતંકવાદ પનપતો જાય છે. લોકો હવે  પોતાની માન્યતાઓને ઝનૂનથી માને છે. એને જાળવવા માટે મરવા અને મારવા તૈયાર છે. આપઘાતી આતંકવાદનાં લોહીઝાણ સમાચાર રોજ આવે છે. સરહદ પર બરફ ઓગળી ચૂક્યો છે. પાક પ્રેરિત ના-પાક આતંકવાદી રોજ હિંદુસ્તાનમાં ઘૂસવાની ફિરાકમાં રહે છે. કાશ્મીર વિષે બાદશાહ જહાંગીરે કહું’તું કે અગર પૃથ્વી પર ક્યાંય સ્વર્ગ છે તો એ અહીં છે, અહીં છે, અહીં છે. પણ હવે એ અહીં નથી, અહીં નથી, અહીં નથી. સ્વર્ગની તો વ્યાખ્યા જ બદલાઇ ચૂકી છે. આતંકવાદીઓ કાશ્મીરીઓને ભડકાવે છે. સૈનિકો પૂરતી સહનશીલતાથી એની પ્રતિક્રિયા આપે છે. એમ કરવા જતા એમને શહાદત પણ વહોરવી પડે છે. આ તો રોજનું થયું. ત્યાં વળી ગૌરક્ષા માટે કટિબદ્ધ કેન્દ્ર સરકારે કતલ માટેનાં ઢોરનાં ખરીદવેચાણ પર પ્રતિબંધ કરતો હૂકમ કર્યો. એનો પણ વિરોધ થયો. લો બોલો! જાહેરમાં ગૌમાંસ ખાવાનાં કાર્યક્રમો થયા.  આ પ્રતિબંધનાં જાહેરનામાનો મામલો કોર્ટમાં ગયો. મદ્રાસ હાઇકોર્ટે કેન્દ્રનાં જાહેરનામાનો અમલ સ્થગિત કર્યો એમ કહીને કે આ બંધારણીય હક્કની વિરુદ્ધ છે.  કેરળ હાઇકોર્ટે મદ્રાસ હાઇકોર્ટનાં સ્ટે ઓર્ડરથી વિપરીત અવલોકન કર્યું કે આ પ્રતિબંધ તો પશુમેળાને લગત છે. તમે પોતાનાં ઘરેથી કત્લ કરવા માટે ઢોર વેચી શકો છો. ત્યાં રાજસ્થાન હાઇકોર્ટ ગાયને રાષ્ટ્રીય પશુ જાહેર કરવા જણાવે છે. કોર્ટનાં અર્થઘટન સાવ અલગ અલગ છે. એવામાં રામ જન્મ ભૂમિનો મુદ્દો ફરીથી સમાચારમાં છે. બાબરી મસ્જિદનાં વિવાદિત ઢાંચા તોડવાની ગુનાઇત સાઝિશ રચવા બદલ વરિષ્ઠ રાજકીય નેતાઓ પર કોર્ટમાં કામ ચાલશે. પચ્ચીસ વર્ષો બાદ આરોપનામું આવ્યું છે અને યુપીનાં મુખમંત્રી કહે છે કે વાતચીતથી વિવાદનો હલ લવાશે. અલબત્ત રોજનું કામ રોજ કરી પેટિયું રળતા કેટલાંય કામદારો કે ખેતરમાં વાવણીની તૈયારી કરતા કેટલાંય કિસાનોને આ સાથે કાંઇ સંબંધ નથી. પણ આ આપણી સાંપ્રત રાષ્ટ્રીય ચર્ચા છે. ડિક્સનરી ઓફ ઓબ્સક્યોર સોરોસ (ખાસ જાણીતી નહીં હોય એવી વ્યથાઓનો શબ્દકોશ )માં એક શબ્દ છે લિબરોસિસ  (Liberosis). આજે અમને લિબરોસિસ જેવું ફીલ થઇ રહ્યું છે. શું છે આ લિબરોસિસ?

લિબરોસિસ શબ્દનો પહેલો હિસ્સો છે લિબરલ.  ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર લિબરલ એટલે છૂટથી આપેલું, છૂટથી આપનારું, ઉદાર, સખી દિલનું, દાતાર, વિપુલ, પુષ્કળ, ઉદાત્ત, ઉચ્ચ, મોટા મનનું ભરપૂર, પૂર્વગ્રહ વિનાનું, કઠોર કે કટ્ટર નહિ એવું, (વિદ્યાભ્યાસ અંગે) મનને ઉદાર બતાવવાના ઉદ્દેશવાળું, લોકશાહી પદ્ધતિથી સુધારાને અનુકૂળ, ઉદારમતવાદ. લિબરેલિસ્ટ એટલે ઉદારમતવાદી. પણ લિબરોસિસનો મતલબ થોડોક જુદો છે. શબ્દનાં છેડે લગાડેલો  ‘–સિસ’ પ્રત્યય મૂળ ગ્રીક ભાષા પરથી આવ્યો છે જેનો અર્થ થાય  સ્થિતિ, પરિસ્થિતિ, પ્રક્રિયા વિગેરે. ઇંગ્લિશ ભાષામાં ઘણાં  શબ્દ પાછળ  ‘-સિસ’ લાગે છે. દા.ત. ટ્યુબરક્યુલોસિસ (ટીબી). ટ્યુબરક્યુલસ એટલે ફેફસાની અંદર થતી નાની ગાંઠ, ફોડકી કે ગૂમડું. અને –સિસ એટલે એવી સ્થિતિ. ફેફસાંની અંદર ફોડકીઓ થઇ જાય એ સ્થિતિ એટલે ટ્યુબરક્યુલોસિસ. લિબરોસિસ એટલે ઉદારમતવાળી સ્થિતિની ઇચ્છા. જિંદગી આજકાલ ટેન્સ છે. લોકોનાં દિમાગ ગરમ છે. ક્ષુલ્લક બાબતોમાં મારામારી થઇ જાય છે. ગોળીબારી ય થાય તો નવાઇ નથી. ગાળાગાળી તો હવે વર્ચ્યુઅલી પણ થાય છે. પણ હું નક્કી કરું છું કે જિંદગીને હળવાશથી લેવી. પહેલાં એવું હતું કે હું બે પગલાં ભરતો અને પછી આજુબાજુ જોઇ લેતો કે બધું બરાબર તો છે ને? કોઇ  ખલનાયક મારી ચીજવસ્તુઓ, મારી માલિકીની ચીજવસ્તુઓ મારી પાસે છીનવી લેવા આવી તો નથી રહ્યો ને? રાહત ઇન્દોરી સાહેબે એવું નહોતું કીધું કે ‘લોગ હર મોડપે રૂક રૂક કે સંભલતે ક્યું હૈ..’  બસ હું કાંઇ એવો જ હતો. જરા થડકો થતો અને હું સાવચેત થઇ જતો. પણ એ પળ પળની અગમચેતી હવે રહી નથી. હું બિન્દાસ છું. જિંદગીને મેં હવે જકડીને પકડી નથી. જિંદગી અને હું આજકાલ થપ્પો રમીએ છીએ. ક્યારેક એ છૂપાઇ જાય, ક્યારેક હું. ક્યારેક અમે આંધળો પાટો ય રમીએ. વોલીબોલની રમત જેવી છે મારી જિંદગી. આ બાજુથી પેલી બાજુ અને પેલી બાજુથી આ બાજુ. વોલીબોલ આમ લાંબો સમય હવામાં જ હોય. ફક્ત થોડી થોડી વારે એને હાથથી સામે ફેંકવાનો. બાકીનાં સમયમાં વોલીબોલ પોતાની રીતે ઊછળતો રહે.  ડીઅર જિદંગી ફિલ્મમાં  શાહરુખ આલિયાને દરિયાનાં મોજા સાથે કબડ્ડી કબડ્ડી રમતા શીખવાડે છે. હું એવી પ્રો-કબડ્ડીનો સ્ટાર પ્લેયર છું. જ્યાં સુધી કોઇ રીઅલ પ્લેયરનાં ટાંટિયા ન ખેંચવા પડે ત્યાં સુધી બધું હેમખેમ છે. મારી આ સ્થિતિ લિબરોસિસ છે. હું કોઇ ગૌમાંસ કે બાબરી મસ્જિદનાં સમાચારમાં ખેંચાતો નથી. અર્નબી બૂમાબૂમ હવે મારાં રૂંવાડાં ઊભા કરી શકતા નથી. ધરણાં, સૂત્રોચાર, તાળાબંધી, ઉપવાસ, હડતાળથી હું પર છું. હું મસ્ત છું. મારે મન  સઘળું સારું છે. પૈસા મળે તો ય નવીન જવાબદારીનો ભાર હું લેવા

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

અર્વાચિંતનમ્ -શું ખાવું? શું પીવું?/ પરેશ વ્યાસ

શું ખાવું? શું પીવું?
વજન વધે છે. કસરત કરવાનાં કામચલાઉ અભરખા ગ્રીષ્મની ગરમી સાથે બાષ્પીભવન થઇ જાય છે. ઉપવાસ કરાય? કોને ખબર? અમે કાંઈ ના ખાઈએ તો ય વજન રાજાનાં કુંવરની માફક રાતે ના વધે એટલું દિવસે અને દિવસે ના વધે એટલું રાતે વધે છે. દુનિયાનાં લોક લબાલબ ખાય પણ એને કાંઈ ના થાય. અને અમે….? શું સાલી જિંદગી છે? અકબર અલાહાબાદી એવું કહી ગયા’તા કે હમ આહ ભી કરતે હૈ તો હી જાતે હૈ બદનામ, વો કત્લ ભી કરે તો ચર્ચા નહીં હોતા. અમે જરા ખાઇએ, પીએ કે વજન વધી જાય. અમે ચર્ચાઇ જઇએ. વગોવાઇ જઇએ. કરવું શું? કોઈ કહે કે ગ્રીન ટી પીવો. એનાં પોલીફેનોલ્સ અને કેફેઈન શરીરની ચરબી બાળે છે. ગ્રીન ટી એટલે દૂધ અને ખાંડ વિનાની ચા. એ તો કઈ રીતે પીવાય? રગડા જેવી કડક મીઠી ચા પીનારાં છ કરોડ ગુજરાતીઓને એ ભાવે કઇ રીતે?
આહારશાસ્ત્રી એલી ક્રીગારે ‘વોશિંગ્ટન પોસ્ટ’ અખબારનાં માધ્યમથી તાજેતરમાં કહ્યું કે લીલી ચા, લાલ મરચું, આખા ધાન અને પ્રોટીન આપણા શરીરનું મેટાબોલિઝમ (ચયાપચય ક્રિયા) વધારે છે. કેલોરી બળી જાય. ચરબી જામે નહીં. માટે મેટાબોલિઝમ વધે એવું ખાઓ પીઓ તો સારું. પણ આ પૂર્ણ સત્ય નથી. માત્ર એની પર આધાર ન રાખી શકાય. ત્રણ કપ ગ્રીન ટી પીઓ તો કેલોરી બળે પણ કેટલી? એક શિંગદાણા જેટલી. લો બોલો… ભારતીય આહારશાસ્ત્રી ઋજુતા દિવેકર તો કહે છે કે લીલી ચા તમને પાતળા કરે તેવી જાહેરાત ભ્રામક છે. ગ્રીન ટી, વ્હાઇટ ટી, ઊલુંગ ટી, બ્લેક ટીમાં કોઇ ફેર નથી. ઋજુતાનાં કહેવા મુજબ આપણી જીભની સ્વાદગ્રંથિને જે ચા ન ભાવે એ ન પીવી જોઇએ. ઋજુતા તો ઘી ખાવાની ય ભલામણ કરે છે. ઋજુતાની વાત માનવી જોઇએ કારણ કે કરીના કપૂર અને અનંત અંબાણી પણ એની વાત માને છે.
એલી ક્રીગાર કે ઋજુતા દિવેકર, બન્ને માને છે કે કસરતનો કોઇ વિકલ્પ નથી. અથવા એમ કહીએ કે નિયમિત કસરતનો કોઇ વિકલ્પ નથી. ઋજુતા નામ પ્રમાણે ઋજુ છે એટલે વધારે પડતી નહીં પણ ત્રણ દિવસે એક વાર નિયમિત કસરત કરવા ભલામણ કરે છે. બન્ને અહારશાસ્ત્રીઓ ફાસ્ટફૂડનાં પ્રબળ વિરોધી છે. પણ અમને ઋજુતા ગમે છે કારણ કે એ વરસાદી માહોલમાં ગરમ ભજીયા કે સમોસા ખાવાને ક્રાઇમ ગણતા નથી. જો ભી મન મારકે સમોસા નહીં ખાતા હૈ ઉસકો હાર્ટએટેક આને કે ચાન્સીસ જ્યાદા હૈ! એવું એ છડે ચોક કહે છે. સમોસા આજકાલ એરફ્રાય કરેલાં મળે છે. એવા સમોસા ફ્લાઇંગ કિસ જેવા હોય. ફ્લાઇંગ કિસમાં તે વળી શી મઝા આવે? ખરેખરા હોઠ એકાકાર થાય એવા આવેગાત્મક ચુંબનમાં જે મઝા હોય એવી મઝા ફ્લાઇંગ કિસમાં નથી. હા, તેલમાં તળેલા સમોસા આરોગવાથી રીઅલ કિસની ફીલ ચોક્કસ મળે. આ વાત ઋજુતાએ પોતે કહી છે. એ એમ પણ કહે છે કે કોઇ પણ પેક થયેલાં ખાદ્ય પદાર્થો જેવા કે બિસ્કિટ્સ, ચિપ્સ, ઓટ્સ, નૂડલ્સ વગેરે ક્યારેય ખાવા નહીં. તેલની વાત કરીએ તો ઓલિવ ઓઇલ સારું અને શીંગતેલ નઠારું, એવું જરાય નથી. તેલ ફિલ્ટર્ડ હોવું જોઇએ, રીફાઇન્ડ ન હોવું જોઇએ. રીફાઇન્ડ તેલ નુકસાન કરે. કોઇ કહે કે રોજ આટલા લીટર પાણી તો પીવું જ જોઇએ. અરે ભાઇ! એવું કાંઇ નથી. પેશાબ પીળો ન થાય એટલું પાણી પીવું. તંઇ શું?
આપણે શું કરવું? બજારમાંથી કાંઇ રેડીમેડ પેક્ડ ફૂડ લાવવું નહીં. તેલ રીફાઇન્ડ હોય એ ન ચાલે. ઘી ખાઇ શકાય. કસરત કરતા રહેવાય. પેઇડ કે અનપેઇડ સલાહકારોનો કોઇ તંત નથી. તમે તમારા શરીરને જેટલું જાણો એટલું બીજું કોઇ જાણે નહીં. કોઇની વાત માનવી નહીં. ડોક્ટર્સને સાંભળવા પણ કરવું એ જે તમને ઠીક લાગે. ડોક્ટર્સ તો એવું કહે કે સ્વાદમાં સારું લાગે તે સઘળું થૂંકી નાંખો. એવું તે કાંઇ થોડું હોય? પણ…ઓછું ખાવું, તાજું ખાવું, ઘરનું ખાવું, ભાવે તેવું ખાવું, ભારતીય ખાણું ખાવું..

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, વિજ્ઞાન

ફેરાગો : ભૂસું, ખીચડો, શંભુમેળો…../ પરેશ વ્યાસ

ફેરાગો : ભૂસું, ખીચડો, શંભુમેળો…..

વીતી ગયેલી પળ વિષે, ચર્ચા ન કર
સપના વિષે, અટકળ વિષે,ચર્ચા ન કર જે સત્ય છે તે સત્ય છે, બે મત નથી
અમથી, અસતનાં બળ વિષે, ચર્ચા ન કર – ડૉ. મહેશ રાવલ
અર્નબ ગોસ્વામીનું રીપબ્લીક ટીવી શરૂ તો થયું પણ ગરજ્યા મેઘ વરસ્યા નહીં. સાંપ્રત પત્રકારિત્વમાં અગનજ્વાળા ઝગાવનાર અર્નબ એ ભૂલી ગયા કે ચર્ચા એની થાય જે સાંપ્રત હોય, તાજું હોય, લોકોનાં દિલોદિમાગમાં છવાયેલું હોય. સાડા ત્રણ વર્ષ જૂની ઘટનાનાં હાડપિંજરને લીલા હોટલનાં કબાટમાંથી બહાર કાઢવાની હરકત બેસૂરી લાગે છે. સાડા ત્રણ વર્ષ.. ત્યારે મમોની સરકાર હતી, અત્યારે નમોની સરકાર છે. સાડા ત્રણ વર્ષ પહેલાં… સુનંદા પુષ્કરે આત્મહત્યા કરી કે એનું ખૂન થયું એ વિષે હવે કોઈને ખાસ રસ નથી. નેશન ડઝ નોટ વોન્ટ ટૂ નો ધ ઓલ્ડ સ્ટોરી….અત્યારે દેશભક્તિ, ગૌરક્ષા અને આતંકવાદનાં મુદ્દા કાબિલ-એ-ગૌર છે. આકાશમાંથી લૂ વરસતો ઘોર ઉનાળો છે. બારમાં ધોરણનાં વિદ્યાર્થીઓ સિવાય બાકી બધે વેકેશન છે. લોકોને ગમે છે વી.આઇ.પી.(વેરી ઈમ્પોર્ટન્ટ પર્સન) લાલબત્તી કલ્ચરનું દૂર થવું તે. ઇ.પી.આઇ.(એવરી પર્સન ઈઝ ઈમ્પોર્ટન્ટ)- એ મોદીજીનાં મનની વાત છે. હા, એ વાત સાચી કે વીઆઇપી સંડોવાયા હોય તો જ સમાચાર ચર્ચાસ્પદ બને. સુનંદા અપમૃત્યુ કેસમાં કોંગ્રેસ સાંસદ શશી થરૂર જરૂર સંકળાયેલા હશે પણ સંડોવાયા હશે કેટલી હદે? એવી વાતની ચર્ચા હવે જૂની થઇ ગઈ. અમે આ સમાચારની ચર્ચા એટલે કરીએ છીએ કે શશી થરૂરનું અંગ્રેજી ભાષાનું જ્ઞાન કાબિલ-એ-તારીફ છે. એમણે અર્નબની કબરતોડ (કબરતોડ- કબરમાં દાટેલા મડદાં બહાર કાઢવાની ચેષ્ટા) કોશિશની નિંદા કરીને ટ્વીટર પર જે લખ્યું, તે અંગ્રેજી શબ્દો અઘરાં હતા. શશી થરૂર જો ગુજરાતી હોત તો એમણે લખ્યું હોત… ‘પત્રકારનો મુખવટો પહેરેલાં એક નીતિભ્રષ્ટ તમાશેદાર માણસ દ્વારા વિકૃત અને ઉશ્કેરણીજનક ખીચડો, ખોટો અહેવાલ અને નરદમ જૂઠ્ઠાણાનું જાહેર પ્રસારણ …..’ હવે આવા સમાચારમાં હાસ્ય ગોતવું અઘરું છે પણ ટ્વીટર પર થરૂરનાં અઘરાં અંગ્રેજી શબ્દોને લઈને સોશિયલ મીડિયા પર એક્ટિવ લોકોએ પોતાની આગવી સેન્સ ઓફ હ્યુમરનો પરિચય આપ્યો. અંતે શશી થરૂરે ખુદ એવા ટ્વીટીરાટીઓની પ્રસંશા કરતાં ટ્વીટ્યું કે ‘દેશની ચર્ચા (કે ગામ ગપાટાં!)માં ‘ફેરાગો’ શબ્દનું પ્રદાન કરવા બદલ હું રાજીપો વ્યક્ત કરું છું. જ્યાં સુધી રીપબ્લિક ટીવી રહેશે ત્યાં સુધી આ શબ્દની જરૂર તો આપણને રહેશે જ.’ શું છે આ ફેરાગો (Farrago)?

મૂળ લેટિન શબ્દ ફેર (Far) એટલે જાડું ધાન, અનાજ. ફેરાગો એટલે ઢોરને ખવડાવવા મિક્સ કરેલું અનેક જાતનું ઘાસઅનાજ, નીરણ. આ તો એનો મૂળ અર્થ. પણ પછી ફેરાગો એવા નકારાત્મક ભૂંસા, શંભુમેળા કે ખીચડાનાં અર્થમાં પ્રચલિત થયો જેમાં એક સાથે ઘણી વાતની કે વસ્તુની સેળભેળ હોય, ગોટાળો હોય. અથવા સમજાય જ નહીં કે આ છે શું? ફેરાગો એટલે જાણી જોઇને સર્જેલું કન્ફયુઝન. જ્યાં એક પછી એક અવનવી બહાનાબાજી હોય ત્યારે એવી બહાનાબાજીનાં વિશેષણ તરીકે ફેરાગો શબ્દ બોલાય કે લખાય છે. અથવા તો અધકચરાં જ્ઞાનનું જાત જાતનું બિંદાસ પ્રદર્શન હોય ત્યારે એને ફેરાગો ઓફ હાફ-ડાઈજેસ્ટેડ નોલેજ કહેવાય છે. અથવા તો આ હાડોહાડ જૂઠની ભરમાર હોય ત્યારે પણ ફેરાગો શબ્દ ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. હાડોહાડ જૂઠનાં મિક્સ્ચર માટે શશી થરૂરે ફેરાગો શબ્દ અજમાવે છે. ફેરાગો શબ્દ નકારાત્મક છે. વાતમાં ખાસ દમ ના હોય તેમ છતાં ખૂબ દલીલબાજી થતી રહે ત્યારે ફેરાગો શબ્દ વપરાય છે. ઘણાં એને એક અન્ય નકારાત્મક શબ્દ ફિઍસ્કો (Fiasco-ફજેતી, રકાસ) શબ્દની અવેજીમાં વાપરે છે પણ એ એનો સાચો ઉપયોગ નથી. અંગ્રેજી ભાષામાં એનો સમાનાર્થી શબ્દ છે હૉચપૉચ (Hotchpotch) કે હૉજપૉજ (Hodgepodge).

જેમ્સ બોન્ડ સ્પાય થ્રિલર પુસ્તકોનાં લેખક ઇઆન ફ્લેમિંગે (૧૯૦૮-૧૯૬૪) એક પછી એક અનેક બેસ્ટ સેલિંગ પુસ્તકો આપ્યા હતા. એમનું છેલ્લું પુસ્તક હતું: મેન વિથ અ ગોલ્ડન ગન, જે એમના મૃત્યુ બાદ પ્રકાશિત થયું હતું. આ પુસ્તકનાં લખાણને મઠારવાનો ઇઆન ફ્લેમિંગને સમય મળ્યો નહોતો. ચાહકો તો એને વધાવી લીધું હતું પણ ટીકાકારોએ કહ્યું’તું કે ઈયાનની અગાઉની નવલકથાની સરખાણીમાં ‘મેન વિથ ગોલ્ડન ગન’ અત્યંત નબળી નવલકથા છે. ‘બુક્સ એન્ડ બૂક્મેન’નાં ટીકાકારે લખ્યું કે આ પુસ્તકનો જેમ્સ બોન્ડ ઘેટાં જેવો છે. એની ગર્લ્સ પણ ઉતરતી કક્ષાની છે અને એનો વિલન તો વેસ્ટર્ન મૂવીનો શરણાર્થી હોય એવું લાગે છે. ‘ધ ગાર્ડિયન’ અખબારે લખ્યું કે એનું ‘લિવ એન્ડ લેટ ડાઈ’ સૌથી સારું અને ‘યૂ ઓન્લી લિવ ટ્વાઇસ’ સૌથી નબળું પુસ્તક હતું. પણ આ આખરી પુસ્તક ‘મેન વિથ અ ગોલ્ડન ગન’ તો ‘ફેરાગો’ની કક્ષાએ ઉતરી ચૂક્યું છે. અર્થાંત એમાં ફક્ત ભૂસું ભર્યુ છે અથવા તો એમાં નકામી વાતોનો શંભુમેળો છે. શશી થરૂર પોતાના પર મુક્વામાં આવેલા આરોપનો રદિયો આપતા અર્નબ ગોસ્વામીની ટીવી ચેષ્ટાને વિકૃતિનો ઉશ્કેરણીજનક ફેરાગો કહે છે. કોના મગજમાં શું ભૂસું ભર્યું છે એ તો રામ જાણે…અમને તો સુનંદાનાં મોતની ફેર ચર્ચાથી અણખત થાય છે. કાંઈ નવું લાવો, બાપ..અમે તો થાક્યા…

ભારતીય રાજકારણની તાસીર બદલાતી જાય છે. અને પત્રકારિત્વ પણ. ઘણી બધી વાત એક બીજા સાથે મિક્સ થતી જાય છે. લોકો સુધી સમાચાર પહોંચાડવાની જવાબદારી મીડિયાની છે. સ્પર્ધા વધતી જાય છે. અખબાર છપાવાનો સમય નક્કી હોય પણ ટીવી સમાચાર તો બારે માસ અને બત્રીસે પહોર ચાલે.એમાં ય જ્યારે સમાચારને પહેલ પ્રથમ પીરસવાની ગળાફાડ અને ગળાકાપ સ્પર્ધા સતત રહેતી હોય ત્યારે સત-અસતનો ખીચડો ટાળી ય શી રીતે શકાય? આપણે અટકળની, સતની, અસતની ચર્ચામાં વિવેક બુદ્ધિ રાખીએ. બાકી સાંપ્રત સમયમાં ફેરાગો શબ્દ ચર્ચાતો રહેશે. અથવા એમ કહીએ કે જે ચર્ચાશે એ ફેરાગો હશે.

શબ્દ શેષ:
“એવા માણસ સાથે ક્યારેય દલીલ ન કરવી જેને સ્વયં પોતાનાં જૂઠમાં પાકો વિશ્વાસ છે.” –અજ્ઞાત

1 ટીકા

Filed under પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ