Category Archives: પરેશ વ્યાસ

ફ્રીલાન્સર: મ્હારો કોઈ સાયેબ નૈ../પરેશ વ્યાસ

અર્બન ડિક્સનરી સ્લેંગ(બોલચાલની ભાષા) ઇંગ્લિશ શબ્દોનાં અર્થ બતાવે છે. તમે પણ કોઈ ઇંગ્લિશ શબ્દ અને એનો અર્થ અપલોડ કરી શકો. અલબત્ત એ સાંપ્રત, અર્થપ્રદ અને રસપ્રદ હોવો જોઈએ. આપને યાદ હશે કે નોટબંધી પછી વર્ષ ૨૦૧૬માં શબ્દ ‘મિત્રોં’ (Mitron) શબ્દ ઉમેરાયો હતો. અર્થ હતો એવો શબ્દ જે બોલાય ત્યારે જનસમુદાય માટે કપરાં કાળનો આગોતરો સંકેત મળી જાય. ખ્યાલ આવે કે કંઈક એવું આવી રહ્યું છે, જેમાંથી કળ વળતાં વર્ષો વીતી જશે. આમ તો મિત્રોનો અર્થ થાય દોસ્તો પણ બદલાયેલાં સંજોગોમાં લોકોવિરોધી જાહેરાત માટે સંબોધનાર્થે મિત્રોં શબ્દ વપરાય છે. વર્ષ પૈસા ૨૦૧૪માં એક ‘રાહુલગાંધીડ્’ (Rahulgandhied) શબ્દ ઉમેરાયો હતો. રાહુલગાંધીડ્ એટલે કોઈએ પૂછેલાં પ્રશ્નોનાં સાવ અસંગત અર્થહીન ઉત્તરો આપવા અને એ રીતે પોતાની અણઆવડતનું જાહેર પ્રદર્શન કરવું તે. દાખલા તરીકે કોઈ પૂછે કે ‘તારી મૌખિક પરીક્ષા કેવી ગઈ?’ તો હું જવાબ આપું કે ‘મેં રાહુલગાંધીડ્ કર્યું’ એટલે કે મેં પ્રશ્નોનાં ગોળ ગોળ જવાબ આપ્યા! આ વાત અમને યાદ એટલે આવી કે તાજેતરમાં સિંગાપુર ગયેલાં રાહુલ ગાંધીએ એક સભામાં એમને પૂછાયેલાં પ્રશ્નોનાં આવા જ ગોળ ગોળ ઉત્તર આપ્યા હોવાનો વિડીયો સોશિયલ મીડિયા પર વાઈરલ થયો છે. દાખલા તરીકે એમણે કહ્યું કે આ બધા એમઆરઆઈ મશીન એકબીજા સાથે જોડાઈ જાય તો ભારત દેશનાં આખા આરોગ્યતંત્રનું સર્વાંગ પરિવર્તન થઇ જાય. હવે તબીબો માથું ખંજવાળી રહ્યા છે કે સઘળાં એમઆરઆઈ મશીન્સને જોડવાથી આરોગ્યતંત્ર કેવી રીતે સુધરી જાય? જો કે આ જ પ્રશ્નો અને ઉત્તરોની સિંગાપોરી સભામાં રાહુલ ગાંધીને એક સરસ વાત કરી, જેની ઉપર બહુ ઓછાં લોકોનું ધ્યાન ગયું છે. એમણે કહ્યું કે અત્યારે જે ભણાવાય છે એને અને ખરેખર કામને કોઈ તાલમેલ નથી. દાખલા તરીકે આઈટીઆઈમાં કેશકર્તન ઉર્ફે હજામત કરતા શીખવાડાય છે; એની જગ્યાએ જે ખરેખર સારા વાળંદ છે એની પાસે વિદ્યાર્થીને પ્રેક્ટીકલ ટ્રેનીંગ માટે મુકીએ તો ખરેખર ઉપયોગી થાય, એવું શીખવાડી શકાય. સરકાર બંનેને પૈસા આપી શકે. લો બોલો! બેરોજગારીનો પ્રશ્ન હલ કરવા આપણા નેતાઓ પાસે કેવી સરસ યોજનાઓ છે. દેશનાં વડાપ્રધાન પકોડાં તળવાની વાત કરે છે. વિરોધ પક્ષનાં નેતા હજામત કરવાની વાત કરે છે. અથવા તો કદાચ એમ કે નરેન્દ્ર મોદી પકોડા તળીને રોજનાં બસો રૂપિયા કમાઈને સ્વરોજગારની વાત કરે છે. અથવા તો કદાચ એમ કે રાહુલ ગાંધી ગુરુ-શિષ્ય પરંપરાથી કેશકર્તન કલા શીખી સ્વરોજગારીની વાત કરે છે. બેકારી અને રોજગારી બાબતે નમો અને રાગાનાં વિચાર કેટલાં મળતા આવે છે. હેં ને?!

સ્વરોજગારી મેળવતી વ્યક્તિ માટે એક સરસ શબ્દ છે ફ્રીલાન્સર (Freelancer). દરેક ફ્રીલાન્સર સેલ્ફ-એમ્પ્લોઇડ હોય છે પણ શક્ય છે કે દરેક સેલ્ફ-એમ્પ્લોઇડ ફ્રીલાન્સર ન પણ હોય. ફ્રીલાન્સર એટલે એવો સેલ્ફ-એમ્પ્લોઇડ જે કોઈ સંસ્થા કે પેઢી સાથે લાંબા સમયનાં કામથી બંધાયો ન હોય. આજે આની સાથે તો કાલે બીજા કોઈ સાથે. એક સાથે અનેકનાં કામ પણ કરે. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર ‘લાન્સ’ એટલે ઘોડેસવારનો લાંબો ભાલો, માછલીને ભોંકવાનું ભાલા જેવું હથિયાર, ભાલાવતી ભોંકવું, નસ્તર મૂકવું. ‘લાન્સર’ એટલે ઘોડેસવાર પલટનનો ભાલાવાળો સિપાહી. ફ્રીલાન્સર શબ્દનો ઈતિહાસ રોચક છે. ફ્રીલાન્સર શબ્દ અઢારમી સદીમાં જ્યારે લખાયો, વંચાયો કે બોલાયો ત્યારે એ એવા ધંધાદારી સૈનિકોની વાત હતી, જે પૈસા કમાવવા માટે યુદ્ધ લડતા હતા. મહાન લેખક સર વોલ્તેરની બારમી સદીની પૃષ્ઠભૂમિ પર લખાયેલી નવલકથામાં તે સમયનાં જમીનદારની વાત હતી; જે આવા લાન્સર યાને ઘોડેસવાર ભાલા સૈનિકો ભાડેથી રાખતા. તેઓ કાયમી સૈનિકો નહોતા. કોઈ કાયમી કમિટમેન્ટ નહોતું. તેઓ અન્ય જગ્યાએ જવા માટે ફ્રી હતા એટલે ફ્રીલાન્સર કહેવાયા. પછી તો આ શબ્દનો પ્રભાવ વિસ્તર્યો. કોઈની સાથે નહીં જોડાયેલાં રાજકારણી પણ ફ્રીલાન્સર કહેવાયા. જો કે હવે ફ્રીલાન્સર એવાને કહેવાય જે કાયમી નોકરીમાંથી મુક્ત છે. સામાન્ય રીતે લેખક, કલાકાર, વેબ-ડીઝાઈનર, અનુવાદકાર વગેરે ફ્રીલાન્સ કામ કરતાં હોય છે. તમે પકોડાંનાં તળનારાં કે વાળનાં કાપનારાઓને પણ ફ્રીલાન્સર કહી શકો. ફ્રીલાન્સર ફી લઈને કામ કરે છે અથવા કહો કે ફ્રીમાં કામ કરતાં નથી. ફ્રીલાન્સર અને વોલેન્ટીયર, એ બેમાં ફેર છે.
સેલ્ફ એમ્પ્લોઈમેન્ટ જેને કહો છો એ ધંધો કરવાનાં કામથી થોડું અલગ છે. ધંધામાં તો મોટું રોકાણ કરવું પડે. ધંધામાં બીજા લોકો આપણે માટે કામ કરે. સ્વરોજગારીમાં આમ જુઓ તો ઝાઝું રોકાણ નથી. ઇન્વેસ્ટોપીડીયા અનુસાર સેલ્ફ એમ્પ્લોયમેન્ટ એવી સ્થિતિ છે કે જેમાં વ્યક્તિ કોઈ અન્યને માટે કામ કરતો નથી કે એ બદલ એનું મહેનતાણું મેળવતો નથી. એ પોતાને માટે કામ કરે છે. એમાંથી એ પોતાનો નફો રળે અને ગુજરાન ચલાવે. કોઈ કામ નાનું નથી. કોઈ મોટું નથી. શું ફાયદો છે? અરે ભાઈ, તમારો કોઈ સાહેબ નથી. કોઈ બે માથાળો બોસ તમને પાણીપોચા કરે તેમ નથી. કોઈ ગણવેશ નહીં. તમે વધારે પૈસા કમાઈ શકો. નોકરીમાં મહેનત તમે કરો અને ફાયદો સૌનો થાય. પણ સ્વરોજગાર કરો તો જેવી તમારી મહેનત એવી તમારી હેસિયત. આજકાલ ઓનલાઈનનું ચલણ છે. તમે પાયજામો પહેરીને ઘર બેઠાં ય કામ કરી શકો. આપણે આપણી મરજીના માલિક. પણ થોડી મુશ્કેલી ય પડે. માંદા પડો તો પગાર કોણ આપે? સિક લીવનું કોઈ પ્રાવધાન નથી. વેરો ય જાતે ભરવો પડે. જે જગ્યાએથી કામ કરો એનો નિભાવ મરામત પણ તમારે કરવો પડે. ટૂંકમાં તમારે એકસાથે ઘણું બધું કામ કરવું પડે. મલ્ટી-ટાસ્કિંગ, યૂ સી! અને ન કરે નારાયણ પણ કાંઈ અજુગતું બને તો એનો સામનો ય તમારે એકલે હાથે કરવો પડે. અને આવકમાં ઉતાર ચઢાવ આવતા રહે. કોઈ દિ ઈદ, તો કોઈ દિ રોજા જેવી સ્થિતિ હોય. સામાજિક રીતે એકલ પણ પડી જઈએ. અને હા, સાહેબ ન હોય પણ ઘરાક તો હોય, એને જવાબ તો દેવા પડે. સાલું સાવ સરળ પણ નથી.
પકોડાં તળો કે હજામત કરો; હવે એ જ બાકી છે. બાકી તો રાજકારણ ફ્રીલાન્સ છે. વચેટિયાવૃત્તિ ફ્રીલાન્સ છે. પૂજારી, મૌલવી કે પાદરીની વિધિ ફ્રીલાન્સ છે. અને હા, બેન્કોમાંથી લોન લઈને હવાહવાઈ થઇ જવું ફ્રીલાન્સ છે. બાકી ય ઘણું ફ્રીલાન્સ છે. કામ આવડવું જરૂરી છે. સ્કિલ ઇન્ડિયા જરૂરી છે. ઇતિ સિધ્ધમ…
શબ્દ શેષ:
“થેંક ગોડ, ઇટ્સ ફ્રાઈડે, કાલે શનિ રવિની ર……ના, થોભો..હું તો ફ્રીલાન્સર છું.” -અજ્ઞાત
can be a solution to joblessness…

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

આઈ લવ માય ડિજિટલ ઇન્ડિયા/ પરેશ વ્યાસ



મારા ભાણેજ વિરાજ ભટ્ટ આત્મીય કોલેજ રાજકોટમાં ભણીને સિવિલ એન્જીનીયર થયા. એમનું સર્ટીફીકેટ આવ્યું ત્યારે એમાં એમનું નામ વિરાગ થઇ ગયું. આત્મીય કોલેજે કહ્યું કે અમે કાંઈ ન જાણીએ, હવે તમે જાણો અને જીટીયુ જાણે. એટલે જોડણીભૂલ વાળું ડીગ્રી સર્ટીફીકેટ અમારે ત્યાં આવ્યું કારણ કે જીટીયુ ય અમદાવાદમાં અને અમે ય અમદાવાદમાં.

અમે આજે બરાબર ૨૬ કીમીની મજલ કાપીને બે વાગ્યે જીટીયુ ચાંદખેડા પહોચ્યાં. રિસેપ્શન પરથી અમને કહ્યું કે ત્રીજે માળે જાઓ. તો અમે ત્યાં ગયા. ત્યાં કર્મચારીઓને અમે અમારો પ્રશ્ન સમજાવ્યો કે વાત સીધી છે. gની જગ્યાએ j લખવાનો છે. એમણે પુરાવા માંગ્યા. અમે દીધા અને અમે એમને કહ્યું કે પ્રોવિઝિનલ ડીગ્રી સર્ટીફીકેટમાં અને માર્કશીટ્સમાં વિરાજ જ છે. એ વાત અલગ છે કે એનરોલમેન્ટ નંબર કમ્પ્યુટરમાં નાખતાની સાથે એમને સઘળું સ્પષ્ટ થઇ જાત. કારણ કે આ બધા એમના જ ડોક્યુમેન્ટ્સ હતા જે એમનાં ડિજિટલ ઇન્ડિયામાં સચવાયેલા હતા. એમણે કહ્યું કે બહાર બેસો. એટલે હું બહાર બેઠો. શાંતિથી બેઠો. આખી જિંદગી સરકારમાં કામ કર્યુ છે એટલે ખબર છે વાર તો લાગે. કલાક પછી મને બોલાવ્યો. કહ્યું કે નીચે ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર કોન્વોકેશન સેક્શનમાં જાઓ. અહીં ફરીથી એ જ પૂછપરછ થઇ. છેલ્લે એવું નક્કી થયું કે મારે અરજી આપવી. પછી તેઓ વિચારશે કે કોની ભૂલ છે? અને શું થઇ શકે ? મેં કહ્યું ભલે. પણ મને વિચાર આવ્યો કે જો મને સાડા ચારની જગ્યાએ બે વાગ્યે જ કહી દીધું હોત તો હું વહેલો ઘરે જઈ શકત. પણ ઠીક છે. વચ્ચે મને એવો પણ વિચાર આવ્યો કે આ કર્મચારી એક રીટાયર્ડ માણસ સાથે વાત તો કરે છે પણ દસ મિનીટથી બેસવાનું કહેતો નથી. ક્યાંથી કહે? એવી કોઈ ખુરશી જ નથી જેની પર અરજદાર બેસી શકે.

પછી એમણે કહ્યું કે અરજી અને આ બધાની ઝેરોક્સ કોપી ઇન્વર્ડ કરાવો. મેં કહ્યું કે ઝેરોક્સ તો નથી. તો કહે કે બાજુની એન્જીનીયરીંગ કોલેજમાં ઝેરોક્સ મશીન છે, ત્યાં કરાવી લેવું. મેં કહ્યું આ તમારા પોતાનાં ડોક્યુમેન્ટ્સ છે. એની તમામ માહિતી તમારી પાસે છે. ઝેરોક્સ શા માટે? પછી મેં મારી ઓળખાણ આપી. કહ્યું કે હું ફક્ત અરજી જ આપીશ. મને લાગે છે કે એ પણ આપવાની જરૂર નહોતી. ફક્ત એનરોલમેન્ટ નંબરથી કામ થઇ જાત. પણ ઝેરોક્સ તો સરકારી તંત્રને જોઈએ જ. પહેલાં કોમ્પ્યુટરાઈઝેશન નહોતું ત્યારે કદાચ જરૂરી હતું. હવે આ ઝેરોક્સ બંધ થાય તો સારું. અને જો જોઈતું જ હોય તો જીટીયુમાં વ્યવસ્થા તો હોવી જોઈએ. પૈસા આપીને કરાવી શકાય. આ એક સફેદ માથાનાં માનવી ઝેરોક્સ માટે ક્યાં ક્યાં ભટકે? પછી હું વીસી સાહેબનાં પીએ મેડમને મારી કરમ કહાણી સુણાવીને આવ્યો છું. એમણે પૂછ્યું કે તમે ફલાણા સાહેબને મળ્યા. મેં કહ્યું કે મારે શું કામ કોઈ સાહેબને મળવું? કર્મચારીએ પોતે ન મળવું જોઈએ? હવે જે થાય તે ખરું. સાચે જ, વિરાજનું વિરાગ થઇ ગયું. જવાહર બક્ષી સાહેબ કહે છે કે ઘેરો થયો ગુલાલ તો ભગવો બની ગયો…

અને છેલ્લે.. સરકારની કોઈ ટીકા નથી. આ રીટાયર્ડ સરકારી અધિકારીઓ જ સરકારની પથારી ફેરવે છે એવું અમારાં કમિશ્નર બ્રહ્મભટ્ટ સાહેબ કહેતા. કહેતા કે આખી જિંદગી એમણે ખુદ કામ કર્યુ નથી અને હવે ફરિયાદ કરે છે. પણ અમે તો સાહેબ હતા ત્યારે અરજદારનાં ઓરિજીનલ ખુદ ઝેરોક્સ કરાવતાં. પણ એ વાત જવા દઈએ. અને આમાં કોઈએ મહેરબાની કરીને પોલિટિક્સ જોવું નહીં. કોઈ પોલિટીકલ કોમેન્ટ કરવી નહીં. મારી અરજ એટલી કે આ ડિજિટલ ઇન્ડિયામાં ઝેરોક્સ કોપી પર પ્રતિબંધ આવે તો સારું.

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

બેક ટૂ નેચર…./પરેશ વ્યાસ

બેક ટૂ નેચર….

સૂરજને કહ્યું ઊગ, સૂરજ ઊગી ગયો
ચન્દ્રને કહ્યું આથમ, ચન્દ્ર આથમી ગયો
ફૂલને કહ્યું ખીલ, ફૂલ ખીલી રહ્યું
આકાશને કહ્યું વરસ, આકાશ વરસવા માંડ્યું
મનને કહ્યું હરખ, મન દુઃખી દુઃખી થઈ ગયું.
– ચન્દ્રકાન્ત ટોપીવાળા
આઈબીએમની આઈટી એન્જીનીયરની જાજરમાન નોકરી છોડી વેંકટેશ ઐય્યર મુંબઈ પાસે દહાણુ તેહસીલનાં એક નાના ગામમાં ઓર્ગેનિક ફાર્મિંગ કરી રહ્યા છે. એમનું પુસ્તક ‘મૂંગ ઓવર માઈક્રોચિપ’ એમને એમ કરવામાં પડેલી તકલીફોનું વર્ણન છે. ભ્રષ્ટ સરકારી તંત્ર સાથે પનારો પાડવાનો હોય કે પેદા થયેલાં ઓર્ગેનિક મગ વેચવા વેપારી સાથે ધડ કરવાની હોય ત્યારે એમને ઘણી મુશ્કેલી પડી છે. કોઈ કામ સરખું થતું નથી. વેંકટેશ લખે છે કે જો તમારી પાસે અપ્રતિમ ધીરજ અને આશ્ચર્યજનક વિશ્વાસ હોય તો જ કામ થાય. વાત સાચી છે. સાચાને વધારે ધક્કા ખાવા પડે. મન ખિન્ન થઇ જાય. ગામડાની જિંદગી કઠિન છે. ૨૪x૭ સેવાનાં હેવાયાં હોઈએ પણ અહીં વીજળી તો આવે ‘ને જાય. કામવાળી બાઈ, છાપા દેવાવાળો કે કચરો લેવાવાળો આવે નહીં. પુસ્તકનાં તાજેતરમાં છપાયેલાં કે અપલોડ થયેલાં રીવ્યૂ કે લેખકનાં ઇન્ટર્વ્યૂ વાંચીએ તો એવું લાગે કે આ તો સરકાર વિરુદ્ધ પ્રચાર પ્રસાર છે. આજકાલ સરકારની સાચી ટીકા પણ કરી શકાતી નથી. કારણ કે સરકારી તંત્રની દરેક ટીકા, દરેક ટિપ્પણી તમને ધર્મ વિરોધી કે દેશ વિરોધી ટોળકીમાં વર્ગીકૃત કરી દે છે. શું સરકારની સાચી ટીકા કરો તો તમે પાકિસ્તાની છો? પણ એ જવા દઈએ. આ આખું પુસ્તક વાંચવા જેવું છે.
પુસ્તકમાં ઉમરગામનાં ઓર્ગેનિક ખેતીવાડી કરનારાં ભાસ્કર સાવેનો ઉલ્લેખ છે. તેઓ કહેતા કે કુદરત આપણને આપણી આવશ્યકતા અનુસાર આપે જ છે. પણ આપણા લોભને થોભ નથી. ખેતી એ કાંઈ ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિ નથી. ખેતી એ તો જીવનનો હિસ્સો છે. વેંકટેશ એમને પોતાની વાત કહે છે. કહે છે કે લોભ તો એને ય હતો. ફટ દઈને પરિણામ મળી જાય એવો લોભ. લીંબુનો છોડ વાવ્યો પણ વર્ષ થયું લીંબુ આવ્યા જ નહીં. કૃષિ વૈજ્ઞાનિકોથી લઈને ગામનાં ઘરડાઓને એનો ઈલાજ પૂછ્યો. કોઇકે કહ્યું કે ચોમાસા પછી પાણી આપવાનું બંધ કરી દો. બે સીઝન સુધી એમ કર્યુ પણ કાંઈ ફળ્યું નહીં. કોઈકે કહ્યું કે ઝાડની આજુબાજુ ખાડો ખોદી એમાં રાખ અને છાણીયું ખાતર ભરી દો. ભર્યું તો ઝાડ બાર ફૂટ વધી ગયું પણ લીંબુ ન આવ્યા. કોઇકે કહ્યું કે બકરાંની ફ્રેશ લીંડી થડ ફરતે નાખો પણ ઝાડનાં વર્તનમાં કોઈ ફેર પડ્યો નહીં. કોઇકે કહ્યું કે ઝાડ પર ચપ્પલ બાંધો. એય કર્યુ પણ કોઈ ચપ્પલ ચોરી ગયું. ભાસ્કર સાવેએ વેંકટેશની કથની સાંભળીને સ્મિત કર્યું. પછી એને કહ્યું કે જા, પાછો જા. અને ઝાડની માફી માંગ. એ ફળ ત્યારે દેશે જ્યારે એ તૈયાર હશે. વેંકટેશ પોતાનાં ખેતરમાં વાવેલાં લીંબુના ઝાડ પાસે ગયો. ઝાડને અત્યાર સુધી જે રીતે સતાવ્યું, એ બદલ એની માફી માંગી. પછી વાવ્યાને સાત વર્ષ થયા અને ઝાડ પર ક્રિકેટ બોલ સાઈઝનાં લીંબુ આવવા લાગ્યા. કુદરતે વેંકટેશનું માફીનામું કબૂલ કર્યુ, એનો એ પુરાવો હતો.
ઓર્ગેનિક ફાર્મિંગ ક્ષેત્રે અપૂર્વ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત ખેડૂત માસાનોબૂ ફૂઉકોકા કહેતા કે પાક ઊગાડવો, એ ખેતીવાડીનું અંતિમ લક્ષ્ય નથી. એનું લક્ષ્ય છે માનવ જાતને કલ્ટિવેટ કરવી (સુધારવી), પરફેક્ટ કરવી (પરિપૂર્ણ કરવી). માટે હે પ્રિય વાંચકો, કુદરત સાથે તાલમેલ કરી તો જુઓ. એકાદ કૂંડામાં લીંબુનો છોડ વાવી તો જુઓ. એ ફટ ફળ આપે એ માટે રાસાયણિક ખાતરની લાંચ આપવાની જરૂર નથી. ધીરજ રાખો. વિશ્વાસ રાખો. આજકાલ સરકારી તંત્ર સિટીઝન ચાર્ટર રજૂ કરે છે. ફલાણી ફલાણી સેવા આટલાં સમયમાં તમને મળશે, એવાં વચન અપાય છે. કુદરતનું સિટીઝન ચાર્ટર ક્યાંય છપાયું નથી. પણ કુદરત પાસે જઈએ એટલે જ શાંતિ મળે. મનનો ઉચાટ શમે. તનનો થાક ઊતરે. દુનિયા ગમવા જેવી લાગે. ઇટાલિયન કવિ દાન્તે કહેતા કે કુદરત એ પ્રભુની કલા છે. ચાલો, કુદરતને માનીએ. કુદરતને માણીએ.
An IBM engineer resigned and started organic farming. His book ‘Moong over Microchip’ is quite interesting.

Leave a comment

Filed under પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

ડ્રૉ અ બ્લેન્ક: નિષ્ફળ નિષ્ફળ રમીએ… /પરેશ વ્યાસ

એક છોકરાએ સિટ્ટીનો હિંચકો બનાવી એક છોકરીને કીધું : ‘લે ઝૂલ’
છોકરીને શું ? એ તો ઝૂલી,
તે પછી એને ઘેર જતાં થયું સ્હેજ મોડું રે
જે કાંઇ થયું એ તો છોકરાને થયું
એના સાનભાન ચરી ગયું ઘોડું રે બાપાની પેઢીએ બેસી તે ચોપડામાં રોજરોજ ચીતરતો ફૂલ. -રમેશ પારેખ

પ્રેમની પ્રપોઝલ કેવી મજેદાર હોય? હેં ને? પણ એની આડ અસર એ થાય છે કે પછી ભણવાનું જ ભૂલી જવાય. બાપાની પેઢીએ બેસો તો ચોપડે ફૂલ ચિતરવા જેવી એક્સ્ટ્રા-કરિક્યુલમ એક્ટિવિટી જ કરવી પડે. યુપી બોર્ડ એક્ઝામમાં પણ એવું જ થયું. એક છોકરાએ રસાયણશાસ્ત્રની પરીક્ષાની ઉત્તરવહીમાં લખ્યું કે
આઈ લવ માય પૂજા. લો બોલો! વરસ આખું આ છોકરો પ્રેમરસાયણમાં વ્યસ્ત રહ્યો હોય તો એને રાસાયણિકશાસ્ત્ર સમીકરણ પછી ક્યાંથી આવડે? એણે આગળ લખ્યું કે… યે મહોબ્બત ભી ક્યાં ચીજ હૈ, ન જીને દેતી હૈ ઔર ન મરને.. સર…ઇસ લવ સ્ટોરીને પઢાઈસે દૂર કર દિયા…. છોકરાએ પછી તો ઉત્તરવહીમાં દિલ દોર્યું અને એમાંથી સોંસરવું નીકળતું એક તીર પણ એણે ચીતર્યું. સમાચાર છે કે કરન્સી નોટ્સ પણ જોડી અને લખ્યું કે ગુરુજી કો કોપી ખોલનેસે પહલે નમસ્કાર, પાસ કર દો બસ.. ચિઠ્ઠી તું જા સર કે પાસ, સર કી મરઝી, ફેલ કરે યા પાસ…. આ છોકરો કાફિયામાં ગઝલ લખે છે સાહેબ. ભલે આ છોકરો પ્રેમમાં નાસીપાસ થાય કે પરીક્ષામાં નાપાસ થાય, પણ જિંદગીમાં આમ સાવ નિષ્ફળ તો ન જ જાય. આખી વાતનો સાર એ છે કે એ ભાઈ કવિ બને એવા આસાર તો છે જ…
ઇંગ્લિશ ભાષાનો મુહાવરો ‘ડ્રૉ અ બ્લેન્ક’ (Draw a Blank)નો સાદો અર્થ થાય છે નિષ્ફળ જવું. પ્રશ્નનો ઉત્તર ના મળે, ધાર્યું પરિણામ ન મળે તો તમે ડ્રૉ અ બ્લેન્ક કર્યુ એમ કહેવાય. મુશ્કેલી તો દરેકને પડતી જ હોય છે. પણ વિચારો અને માર્ગ કાઢવાની કોશિશ કરો તો એનો ઉકેલ પણ મળી જતો હોય છે. પણ કોઈ કારણોસર કોઈ હલ મળે જ નહીં, કશું સમજાય નહીં ત્યારે તમે ડ્રૉ અ બ્લેન્ક કરો છો. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર ડ્રૉ એટલે ખેંચવું તે, આકર્ષણ, ઘરાક કે ધ્યાન ખેંચનાર વસ્તુ, ચિઠ્ઠીઓ ઉપાડવી તે, લૉટરી, હારજીત થયા વિનાની રમત. જ્યારે નક્કી ન થાય કે કોણ જીત્યું કે કોણ હાર્યું ત્યારે પરિણામ ચિઠ્ઠી ઉપાડીને નક્કી થાય. અને બ્લેન્કનો અર્થ થાય કોરું. જેમાં કશું નથી એ. બ્લેન્ક એટલે (કાગળ અંગે) કોરું, કશા લખાણ વિનાનું, રસ, ભાવ, પરિણામ વિનાનું, દસ્તાવેજમાં કશું લખવા માટે રાખેલી કોરી જગ્યા વગેરે. વાત જાણે એમ બની કે સોળમી સદીમાં ઇંગ્લેન્ડની રાણી એલીઝાબેથ-પહેલીને દેશ ચલાવવાં પૈસાની જરૂર પડી. ફ્રાંસ જેવા પાડોશી દેશોમાં લોટરીની સીસ્ટમ હતી. લોકો લોટરીની ટીકીટ ખરીદે, જેને લાગે એ માલામાલ પણ બાકીનાં પૈસા દેશની તિજોરીમાં જાય. રાણી એલિઝાબેથે સને ૧૫૬૭માં લોટરી માટે અપાતા લાઈસન્સમાં સહી કરી. તે સમયે લોટરીની પ્રથા કંઈક આવી હતી. કાચનાં બે મોટા ઘડા મુકવામાં આવતા. એકમાં લોટરીની ટીકીટ જેણે લીધી હોય એનાં નામની ચિઠ્ઠીઓ રાખવામાં આવતી. અને બીજા ઘડામાં એટલી જ સંખ્યામાં ચિઠ્ઠીઓ નાંખવામાં આવતી. આ ચિઠ્ઠીઓમાં કોઈ કોઈ એવી હતી કે જેમાં ઇનામની રકમ લખી હતી. પણ બાકીની તમામ ચિઠ્ઠીઓ કોરી હતી. બ્લેન્ક… યૂ સી! પછી બંને ઘડાઓમાંથી એક એક ચિઠ્ઠી ખેંચવામાં આવતી. એકમાંથી નામ બોલાતું. પછી બીજી ચિઠ્ઠીમાં જો ઇનામની રકમ લખી હોય તો તે અને કાંઈ લખ્યું ના હોય તો એણે બ્લેન્ક ડ્રૉ કર્યુ એમ કહેવાતું. ગુજરાતી લેક્સિકોનમાં પણ બ્લેન્કનો એક અર્થ થાય છે જેને ઇનામ નથી મળ્યું એવી લૉટરીની ટિકિટ, ખાલી જગ્યા. ‘ડ્રૉ અ બ્લેન્ક’ શબ્દસમૂહ મુહાવરા તરીકે ઓગણીસમી સદીમાં પ્રચલિત થયો. જાણીતા ટૂંકી વાર્તાનાં લેખક વોશિન્ગ્ટન ઈરવીને ‘ટેલ્સ ઓફ ટ્રાવેલર’ વાર્તાની સ્ટોરીલાઈનમાં કંઈક સારું થાય છે અને એની ક્રેડિટ એક પાત્રને આપવામાં આવે છે. લોકો એનાં વખાણ કરે છે. પણ ખરેખર એણે તો કાંઈ કર્યુ જ હોતું નથી. એટલે ઈરવીન લખે છે કે આ તો એવી વાત થઇ કે ઇનામ જીતવા બદલ તમે એને અભિનંદન આપો પણ એણે તો ડ્રૉ અ બ્લેન્ક કર્યુ હતું. એ તો ખરેખર ફેલ થયો હતો. આમ નિષ્ફળતા માટે ડ્રૉ અ બ્લેન્ક મુહાવરો ભાષામાં શામેલ થઇ ગયો. પછી તો તમે યાદ કરવા મથો કે શું હતું? શું હતું? પણ કાંઈ યાદ ન આવે, મનની સ્લેટ સાવ કોરી જ રહે તો ય તમે ડ્રૉ અ બ્લેન્ક કર્યુ એમ કહેવાય. કોઈ પરિસ્થિતિ વિકટ બનતી જાય, કાંઈ સુઝે નહીં કે શું કરવું તો તમે ડ્રૉ અ બ્લેન્ક કર્યુ એમ કહેવાય. સમજાય નહીં, નજરથી સઘળું દૂર થઇ જાય, ભાન ભૂલી જવાય તો ય ડ્રૉ અ બ્લેન્ક કર્યુ એમ કહેવાય.
પરીક્ષાની ઘડી છે. જીવનની પરીક્ષા ય બોર્ડ જેવી જ અઘરી છે. કાંઈ સુઝે નહીં કે ક્યાં જવું? ભલે તમે ડ્રૉ અ બ્લેન્ક કરો. પણ રમત અધૂરી મુકી દેવાની મનાઈ છે. શાયર ગની દહીંવાલા કહી ગયા છે એમ.. સાવ અમસ્તું નાહક નાહક નિષ્ફળ નિષ્ફળ રમીએ, ચાલ મજાની આંબાવાડી! આવળબાવળ રમીએ. નિષ્ફળ નિષ્ફળ પણ રમવું તો જરૂરી છે જ. અને હિંમત હાર્યા વગર ફરી મહેનત કરો. ફરી પુરુષાર્થ કરો. (આઈ મીન, સ્ત્રીઓ હોય તે સ્ત્રીઆર્થ કરે!) બસ, એ જ તો પૂજા છે. આઈ લવ માય પૂજા…
શબ્દ શેષ:
“માનવીનું મગજ ગજબ છે. આપણે જન્મ્યા તે દિવસથી આપણું મગજ દિવસનાં ૨૪ કલાક કામ કરે છે પણ ત્યારે અટકી પડે છે જ્યારે આપણે પરીક્ષા આપીએ છીએ કે… પ્રેમમાં પડીએ છીએ!” -મિનિયન્સ ક્વોટ
The idiom ‘Draw a Blank’ explained …

No automatic alt text available.

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

કાનૂની ચેતવણી: કોફી સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે! પરેશ વ્યાસ

P

મરીઝ સાહેબ કહે છે કે જે એ કહે કે કોઈ ના વ્યસન હોવું જોઈએ, કેવું અઘરું એમનું જીવન હોવું જોઈએ! અઘરાં જીવનને સહેલું કરવા લોકો વ્યસનને શરણે જાય છે. વ્યસનનું હોવું એ સારી વાત છે કારણ કે વ્યસન એટલે જ પ્રેમ. ઈઝ ઈટ? યસ. પ્રેમનાં ચાર પ્રકાર પૈકી એક છે વ્યસન. અન્ય ત્રણ પ્રકારો છે સ્નેહ, આસક્તિ અને તન્મયતા. વ્યસનની વાત કરીએ તો ગુજરાતી લેક્સિકોન કહે છે કે સંસ્કૃતમાં વ્યસન સારા અર્થમાં વપરાય છે. ગુજરાતીમાં આવીને વ્યસન શબ્દનો અર્થ બગડ્યો છે. ટૂંકમાં વ્યસને ગુજરાતીમાં આવીને દાટ વાળ્યો છે. સંસ્કૃત ભાષા તો અમને આવડતી નથી એટલે હવે વ્યસન એટલે કુટેવ કે લતનાં અર્થમાં વાત કરવી પડે છે. વ્યસનનાં ફાયદા કરતાં નુકસાન વધારે હોય તો એ ત્યાજ્ય છે. પણ નુકસાન કરતાં ફાયદા વધારે હોય તો એ વ્યસનને પાળવામાં વાંધો નથી. કોફી સૌમ્ય વ્યસન ગણાય છે. લોકો એને પીને તાજગી અનુભવે છે. મળીએ, વાતો કરીએ ત્યારે કોફીની ચૂસકી ચેતના જગાડે છે. મન પ્રફુલ્લિત થાય છે. પણ આ આનંદ પર કેલીફોર્નીયાની એક ન્યાયાધીશે હમણાં જ પાણી ઢોળ કર્યુ છે. એમણે ચૂકાદો આપ્યો કે કોફી પેકેટ પર ચેતવણી લખો કે કોફીનું સેવન સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે. એનાથી કેન્સર થઇ શકે છે. અરે જજસાહેબ, આમ બિવડાવો છો શું કામ? મી લોર્ડ, કોફી પોતે ગુનેગાર નથી. કોફીનાં બીન્સ રોસ્ટ કરીએ ત્યારે પેદા થતું એક્રીલામાઇડ નામનું રસાયણ કેન્સર કરી શકે છે. પણ આ હજી ઉંદરડા પર પુરવાર થયું છે. માણસને શું થાય?- એ વિષે તો હજી પ્રયોગો થઇ રહ્યા છે. ત્યારે આવી ઉતાવળ?!
કોફી પીવાનાં અગિયાર ફાયદા છે. હફિન્ગ્ટન પોસ્ટ વિવિધ શોધપ્રયોગોનાં આધારે કહે છે કે કોફીની સોડમ માનસિક તનાવને કમ કરે છે. કોફી પીનારાઓને કંપવા રોગ (પાર્કિન્સન્સ ડીસિઝ) થવાનાં ચાન્સ ઘટી શકે છે અથવા થયો હોય તો એની અસર ઘટી શકે છે. અને હા, કોફી ભૂલવાની બીમારી (અલ્ઝાઈમર્સ ડીસિઝ)માં પણ રાહત આપે છે. દારૂ પીવાથી યકૃત (લીવર) ખરાબ થાય પરંતુ કોફી એ ખરાબીને રોકે છે. કોફી કે કોલા બંનેમાં કેફેઇન છે. બંનેનું સેવન આનંદ કરાવે છે. પણ કોલા ઉદાસીની બીમારી (ડીપ્રેશન)ની દ્યોતક છે. કોફીનો આનંદ તમે નિર્મળ આનંદ કહી શકો. જો આત્મહત્યાનાં વિચારો આવતા હોય તો કોફી પીવી જોઈએ. દિવસની બે થી ચાર કપ કોફી આત્મહત્યાનાં બનાવો અડધાં કરી નાંખે છે. બહેનો જો કોફી પીએ તો એમને ત્વચા (સ્કીન) કેન્સર થવાનાં ચાન્સ ઘટી જાય છે. વ્યાયામ ખેલાડી (એથ્લેટ્સ) ખાસ કરીને દોડવીર કે સાઈકલવીર કોફી પીએ તો તેઓ સારો દેખાવ કરી શકે છે. જો ઊંઘનો અભાવ હોય તો કોફી મનને સતેજ કરે છે. બૌધિક ક્ષમતા વધારે છે. કોફી દ્વિતીય પ્રકારનો મધુપ્રમેહ (ટાઈપ ટૂ ડાયાબિટીસ) થવાનાં ચાન્સ ઘટાડે છે. પણ દરેક સારી વસ્તુ અધિક માત્રામાં સેવન કરવાથી નુકસાન થાય એ જ રીતે બે ચાર કપથી વધારે કોફી પીઓ તો બેચેની વધી પણ શકે છે. ખાસ કરીને સગર્ભા સ્ત્રીઓ અને અધિક કલોરેસ્ટ્રોલ ધરાવતા લોકોને એનું સેવન ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. પેટમાં અમ્લતા (એસિડીટી) વધે છે. પેટમાં ચાંદા (અલ્સર્સ) પડી શકે. મૂત્રપિંડ (કિડની)ને નુકસાન થાય છે. અને અગાઉ લખ્યું તેમ કેન્સર પણ થઇ શકે છે. કોફીથી આર્થિક પાયમાલી પણ થઇ શકે છે. સ્ટારબક્સ, બરિસ્તા કે કાફે કોફીડે જેવી મલ્ટીનેશનલ્સ કોફી શોપમાં એક કપ કોફીનાં ભાવ વાંચ્યા છે? એમાં ય ટાઢી કોફી (કોલ્ડ કોફી)નાં ભાવ તો ટાઢિયો તાવ લાવી દે એવાં હોય છે. એવી ખિસ્સાકાતરું કોફીનું સેવન આપણા આર્થિક સ્વાસ્થ્ય માટે અલબત્ત હાનિકારક છે.
તૂર્ક કહેવત છે કે કોફી નર્ક જેવી કાળી, મૌત જેવી કડક અને પ્રેમ જેવી મીઠી હોવી જોઈએ. કોફીનાં અવગુણને અવગણી, કાનૂની ચેતવણીને ઓળંગી, ઓછી માત્રામાં જાતે બનાવેલી ગરમાગરમ દેશી કડક ફિલ્ટર કોફી પીઓ અને જલસા કરો. હેં ને?!
Coffee maybe injurious to health and a judge in California ruled to print warning on coffee cups and packs. Do you think the judge went overboard? A lighter look at coffee as a beverage as published yesterday in Gujarat Samachar RaviPurti.

No automatic alt text available.
LikeShow more reactions

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

બોલ સાથે ચેડા થયાં/પરેશ વ્યાસ

હિપૉક્રિટ: દંભી કહીંકા

ઊંટ કહે: આ સભામાં, વાંકાં અંગવાળાં ભૂંડા,
ભૂતળમાં પક્ષીઓ ને પશુઓ અપાર છે. બગલાની ડોક વાંકી, પોપટની ચાંચ વાંકી, કૂતરાની પૂછ્ડીનો, વાંકો વિસ્તાર છે. વારણની સૂંઢ વાંકી, વાઘના છે નખ વાંકા, ભેંસને તો શિર વાંકાં, શિંગડાનો ભાર છે. સાંભળી શિયાળ બોલ્યું, દાખે દલપતરામ,
“અન્યનું તો એક વાંકું, આપનાં અઢાર છે – દલપતરામ
બોલ સાથે ચેડા થયાં. રીવર્સ સ્વિંગ કરાવવાની લાયમાં ને લાયમાં, ચોરીછૂપી દડાને પીળા કાચકાગળથી ઘસતો ઓસ્ટ્રેલિયન ખેલાડી કેમેરોન બેન્ક્રોફ્ટ પકડાઈ ગયો. કેમેરા ઓન અને કેમરોન ગોન. ઓસ્ટ્રેલાઈ ક્રિકેટર્સનું લાઈ ઝડપાયું. કેમેરા હવે લાઈ ડિટેક્ટર થઇ ગયા છે. એ વિડીયો જોઈએ તો ખ્યાલ આવે કે ખરેખર કાચકાગળ તો નહોતું. પણ પીળી ચીકણી ટેપ હતી, જેની પર પીચની બરછટ માટી ચોંટાડીએ તો કાચકાગળ જેવું જ કામ કરે. દડો એક બાજુ લીસ્સો અને બીજી બાજુ ખરબચડો. રીવર્સ સ્વિંગ કરાવીને વિકેટ લેવાં કંઈ પણ કરવાની કોશિશ. ઇટ્સ જસ્ટ નોટ ક્રિકેટ. પણ ક્રિકેટની દુનિયામાં આવું જો કે પહેલી વાર થયું, તેવું નથી. હા, પણ ખીસિયાણા ચહેરે રંગે હાથ પકડાયાં પહેલી વાર. પોતે કેમેરામાં કેદ થયા એ જાણ્યાં પછી એ પીળાં કાચકાગળને ચડ્ડીમાં સંતાડવાની કોશિશ જગત આખાએ જોઈ. ‘ચોરકી દાઢીમેં તિનકા’ કહેવત હવે બદલીને ‘ચોરકી ચડ્ડીમેં યલોટેપ’ કરવી જોઈએ. હેં ને?! આ આખી ય ઘટના સોચી સમજી સાજીસ હતી. આયોજનબદ્ધ ષડ્યંત્ર અંતર્ગત કરાયેલાં આ કારનામાંમાં કેપ્ટન, વાઈસ-કેપ્ટન અને ઓપનિંગ બેટ્સમેન ગુનેગાર ઠર્યા. ઓસ્ટ્રેલિયામાં થૂ થૂ થવા લાગી. ત્રણે ખેલાડીઓની હકાલપટ્ટી કરાઈ. પણ આ ઘટના એટલે વધારે નામોશીભરી હતી કે આ જ ક્રિકેટર્સ ભૂતકાળમાં અન્યની ટીકા કરી ચૂકયા હતા. ખાસ કરીને વાઈસ કેપ્ટન ડેવિડ વોર્નર. બે વર્ષ પહેલાંની વાત છે. ઓસ્ટ્રેલિયાનાં હોબાર્ટમાં ટેસ્ટ મેચ દરમ્યાન સાઉથ આફ્રિકાનાં કેપ્ટન ફાફ ડુપ્લેસીસ પર ચૂઇન્ગ ગમ ખાઈને, એનાં થૂંક્થી બોલની સપાટી બદલવાની કોશિશ કરવાનો આરોપ મુકાયો હતો. ત્યારે આ જ ડેવિડ વોર્નરે પોતે ડાહી ડાહી વાતો કરી હતી. કહ્યુતું કે “હું ઓસ્ટ્રેલિયાની દ્રષ્ટિએ વાત કરું તો અમે હંમેશા (ગર્વથી) અમારું માથું ઊંચું રાખીએ છીએ. હું નિરાશ થઈશ જો મારી ટીમનો કોઈ ખેલાડી આવું કરે અને સામાવાળા (સાઉથ આફ્રિકન ક્રિકેટર્સ) પોતાનો પ્રતિભાવ આપે. નિયમો કોઈ કારણસર જ ઘડ્યા હશે. અને જો એનો અમલ ન કરીએ તો નિયમો હોવાનો મતલબ જ શું છે?” લો બોલો! કેવી સુફિયાણી વાતો! કેવું તત્વજ્ઞાન! આ નર્યો દંભ ઠર્યો. ખોટું કરવું, ભૂલ કરવી એ તો ખોટું છે જ. પણ પોતે દૂધે ધોયેલાં છે એવા ફાંકા ઠોકવા હિપૉક્રસી છે અને જે એવી હિપૉક્રસી આચરે છે એ હિપૉક્રિટ (Hypocrite) છે. જૂઠાં કહીંકા અને દંભી કહીંકામાં ફેર છે. નાટ્યકાર ટેનાસી વિલિયમ્સ કહેતાં કે જૂઠ્ઠાંથી ય ખરાબ એ માણસ છે જે જૂઠ્ઠો હોવા ઉપરાંત દંભી પણ છે.
ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર હિપૉક્રિટ એટલે ઢોંગી કે દંભી માણસ, વેષધારી. અથવા તો કહીએ કે હાથી જેવાં દાંતવાળો. દેખાડવાનાં દાંત જુદા અને ચાવવાના દાંત અલગ. હિપૉક્રિટ એટલે પોતાની નીતિ, પોતાની સારાઈનાં ગુણગાન ગાતા ફરે પણ પોતાનાં સાચા સ્વભાવ કે પોતાનાં મનસૂબાને છૂપાવે. સામાન્ય રીતે આવા લોકો તરકટી કે ધૂર્ત તો હોવાનાં. બીજાની ટીકા કરે પણ પોતે એવાં જ હોય. ડાહી સાસરે ના જાય ને ગાંડીને શિખામણ દે કે બહેન સાસરે તો જવાનું જ. પોલિટીકલ ફિલોસોફર ડેવિડ રેન્સિમેન અનુસાર હિપૉક્રિટ એટલે એવો માણસ જે જ્ઞાની હોવાનો દાવો કરે પણ એવું જ્ઞાન ખરેખર એને લાધ્યું નથી. એ સુસંગતાનો દાવો કરે પણ એને નિભાવવાની ત્રેવડ એનામાં નથી. વફાદારીનાં સમ આપે પણ સમય આવ્યે ત્યાંથી પહેલો વહેલો ભાગી છૂટે. પોતાની આગવી ઓળખ આપતો ફરે પણ વિપરીત સંજોગોમાં માટીપગો પૂરવાર થાય. પોથીમાંનાં રીંગણા જાણીતી લોકવાર્તા છે. કથાકાર ભક્તોને સલાહ આપે કે રીંગણ ખાવા સારા નહીં. ભક્તો સ્માર્ટ છે. જાણ્યું કે રીંગણ તો ખવાશે નહીં. તો ચાલો કથાકારને જ દઈ દઈએ. કથાકાર સઘળાં રીંગણ ઘરે લઇ ગયા અને પત્નીને કીધું કે શાક બનાવો. પત્ની વિચારમાં પડી કે આમ કેમ? કથાકાર કહે કે ‘હે ઘરવાળી, પોથીમાંનાં રીંગણ અને રીઅલ રીંગણ જુદા હોય છે.’ લો બોલો! ટૂંકમાં, દંભ ભારોભાર ભર્યો હોય એ હિપૉક્રિટ.
હિપૉક્રિટ શબ્દનું ગોત્ર ગ્રીક છે. ‘હિપૉ’ એટલે નીચે અને ‘ક્રેનેઇન’ એટલે મૂલવવું, ઝીણવટપૂર્વક તપાસવું કે નક્કી કરવું. હિપૉક્રિટ પોતાની લાગણી, પોતાની માન્યતા, પોતાની કહેણીથી નીચે જઈને વાત કરે છે. રોમન લોકો નાટકનાં કલાકારને હિપૉક્રેટ કહેતાં. હોય કાંઈ અને નાટકમાં ખેલ કાંઈ જુદા કરે. હોય મુફલિસ પણ તખ્તા પર બાદશાહનું પાત્ર ભજવતાં હોય. ઈસા પૂર્વ ચોથી સદીમાં રોમન નેતા ડેમોસ્થેનસે એનાં પ્રતિસ્પર્ધી નેતા એસ્ચીન્સની ટીકા કરતાં કહ્યુતું કે ‘એ તો રાજકારણમાં આવતાં પહેલાં સ્ટેજ પર નાટકો કરતો હતો. એ હિપૉક્રિટ છે, એનો શું ભરોસો?’ આજે રાજકારણ હિપૉક્રિટ લોકોથી ખીચોખીચ ભરાયેલું છે. આજે પણ હિપૉક્રિટ શબ્દ નકારાત્મક ગુણ દર્શાવે છે.
રાજકારણી માટે હિપૉક્રસી ક્વોલિફિકેશન છે. પણ માણસો, આઈ મીન સામાન્ય માણસો પણ હિપૉક્રિટ હોઈ શકે. એમને ઓળખવા કઈ રીતે? જૂઠ બોલતાં પકડાઈ જાય પણ ઝટ કબૂલે નહીં. પોતાનો બચાવ કરતાં રહે. એવી રીતે કે જાણે સંજોગો જવાબદાર છે, હું નહીં. અને વાતો તો એવી કરે કે વાત ના પૂછો. સલાહો આપે. પણ જાતે એવું કરે નહીં. પોતાનાં અભિપ્રાય જોરથી આપે. મોટે અવાજે આપે. બીજાને માટે એમનાં અભિપ્રાય દેખીતી રીતે નબળાં હોય પણ પોતાની વાત કરે એટલે આહાહાહા, હું એટલે કોણ?!!!! પોતે શ્રેષ્ઠ મિત્ર છે, સુખદુખનો સાથી છે એવું છાતી ઠોકીને કહેતો હોય પણ મદદ કરવાનું ટાણું આવે એટલે અદ્રશ્ય થઇ જાય. હિપૉક્રિટ ગપોડી હોય છે. ગામ કૂથલી કરતો ફરે છે. એટલે સુધી કે હોય નહીં એવી વાતમાં મરીમસાલો ભભરાવીને વાતો કરતો ફરે. અન્યની લીટી ટૂંકી કરે તો અમારી લીટી લાંબી દેખાય એવી માન્યતાનો એ મોહતાજ છે. હિપૉક્રિટથી દૂર રહેવું હિતાવહ છે. ઇતિ હિપૉક્રિટ પુરાણ સંપન્ન !
શબ્દ શેષ:
“હિપૉક્રિટ એટલે એવો માણસ જે પોતાનાં માતાપિતાને મારી નાંખે અને પછી કરગરે કે રહેમ કરો જજસાહેબ, હું તો અનાથ છું.” –અબ્રાહમ લિંકન

Image may contain: one or more people, eyeglasses and text

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

ગંગ હો: પરેશ વ્યાસ +જો તમે જીવનને ચાહતા હો.. તો આ કાર્યક્રમ જરૂર જુઓ..

સહુ ચલો જીતવા જંગ, બ્યૂગલો વાગે;
યા હોમ કરીને પડો ફતેહ છે આગે.
કેટલાંક કર્મો વિષે, ઢીલ નવ ચાલે,
શંકા ભય તો બહુ રોજ, હામને ખાળે;
હજી સમય નથી આવિયો, કહી દિન ગાળે,
જન બ્હાનું કરે, નવ સરે અર્થ કો કાળે;
ઝંપલાવવાથી સિધ્ધિ જોઇ બળ લાગે….યા હોમ.. –વીર નર્મદ

કવિ શ્રી મકરંદ દવેનાં શબ્દોમાં, જયારે ખૂલે વિરાટ ગૃહ કેરી નભે તારી જ્યોતિસભા… ત્યારે વિરાટ કોહલીનાં નામે અનેક નવા રેકોર્ડ્સ લખાતા જાય છે. ભારતમાં તો બધાં જીતે વિદેશની ધરતી પર પર જીતી બતાવો તો ખરાં? તો લ્યો ત્યારે, દક્ષિણ આફ્રિકાને એમને ઘરઆંગણે હરાવ્યું. યે તો સિર્ફ ઝાંખી હૈ, ઓસ્ટ્રેલિયા અભી બાકી હૈ… વિરાટ કેમ વિરાટ છે? આપ કહેશો, કારણ કે એની સાથે અનુષ્કા છે. અલબત્ત એ જ કારણ અનુષ્કાનો તો અર્થ જ થાય છે દૈવી કૃપા. અનુષ્કા એટલે આપણે જેને ઇંગ્લિશમાં ‘ગ્રેસ ઓફ ગોડ’ કહીએ છીએ એ. ભગવાનનાં વ્હાલ સિવાય તો કોઈ સિદ્ધિ શક્ય નથી. પણ વિરાટ કોહલીની જીત પાછળ મુખ્ય કારણ એ છે કે એનો રસ્તો, રીત, સાધન કે અભિગમ ‘ગંગ હો’ છે. ક્રિકેટની રમત હવે ફાસ્ટ થતી જાય છે. વન ડેમાં અઢીસો રન પણ ઠીકઠાક હતા હવે ટી-૨૦માં પણ અઢીસો રન ઠોકી દેવાતાં હોય છે. સ્પોર્ટ્સ ચેનલ ઈએસપીએન નોંધે છે કે મીડલ ઓવર્સ એટલે કે ૨૫થી ૪૦ ઓવર્સનાં સમયગાળામાં ઇન્ડિયા પહેલાં સાચવીને રમતું. ઘણી વિકેટ્સ પડી જાય તો છેલ્લી ઓવર્સમાં ફાંફા પડી જાય. કેપટાઉન વન ડેમાં મીડલ ઓવર્સમાં ઇન્ડિયન ટીમ ધીમું રમી હતી. ૨૮મી ઓવરમાં ૧૬૦/૨ પરથી ૪૨મી ઓવરમાં માંડ ૨૨૮/૫ સ્કોર થઇ શક્યો. અલબત કોહલીની વિરાટ સદીનાં કારણે મેચ જીત્યા હતા. પણ તે પછીની વન ડેની મીડલ ઓવર્સમાં એમણે ફટકાબાજી વહેલી શરૂ કરી દીધી. વિરાટનો વિશ્વાસ છે અમે આઉટ થાશું તો બીજા બેટ્સમેન હજી બાકી છે. આ લેખનું શીર્ષક હતું: ‘ઇન્ડિયાઝ ન્યૂ ગંગ હો અપ્રોચ ટૂ મીડલ ઓવર્સ’.
‘ગંગ હો’ (Gung Ho) ચીની મૂળનો શબ્દ છે પણ ઇંગ્લિશ ભાષામાં ટકી ગયો છે. બધો ચીની માલ તકલાદી હોતો નથી! ચીની ભાષામાં ‘હો’ એટલે સાથે અને ‘ગંગ’ એટલે કામ કરવું. ગંગ હો એટલે એકસાથે કામ કરવું. એકરાગિતા અને એકવાક્યતાથી સાથે મળીને કામ કરવું. સુમેળથી, સંઘભાવનાથી કામ કરવું. એ વાત જો કે અલગ છે કે ગંગ હો ચીની ભાષામાં રોજિંદા વાણી વ્યવહારનો શબ્દ નથી. ગંગ હો માત્ર ચાઈનીઝ ઔદ્યોગિક સહકારી મંડળીનું નામ હતું. ૧૯૩૦-૪૦ના દાયકામાં ચાઈનીઝ ઔદ્યોગિક સહકારી મંડળીના સ્થાપકો પૈકીનાં એક ન્યૂઝીલેન્ડ રેવી એલી અમેરિકી લશ્કરી અધિકારી મેજર ઇવાન્સ કાર્લસનનાં મિત્ર હતા. કાર્લસનને આ શબ્દો એનાં ઉચ્ચાર અને એનાં અર્થના કારણે ગમી ગયા. એટલે ‘ગંગ હો’-ને એણે પોતાની સેકન્ડ મરીન રેઈડર બટાલિયનનાં વૉર ક્રાય (લડાઈનો પોકાર) તરીકે અપનાવી લીધું. સંઘભાવના સાથે આગવા મિજાજ અને ધૈર્યને અંકિત કરતું આ સૂત્ર સેનાનાં માધ્યમથી અમેરિકી આમ લોકોમાં ફેલાયું અને અમેરિકન ઇંગ્લિશ ભાષાએ આ શબ્દને પોતીકો કરી લીધો. મેકમિલન ડિક્સનરી અનુસાર એનો અર્થ થાય છે અતિઉત્સાહી ખાસ કરીને એવી બાબતોમાં, જે આગળ જતા જોખમી સાબિત થઇ શકે. પણ ગંગ હોનાં મતવાલા એની પરવાહ કરતા નથી. યાહોમ કરીને કૂદી પડો ફતેહ છે આગે..ગંગ હો એટલે અપેક્ષિત કામ જેમાં એકબીજાને સતત પ્રોત્સાહન આપવાની વાત હોય અને લક્ષ્ય સુધી પહોંચવાની પ્રક્રિયા સર્વદા પોતાના નિયંત્રણમાં જ હોય. કોહલી પાસે જીત અપેક્ષિત છે. એ ફિલ્ડ પર કે બહાર સતત સૌને પ્રોત્સાહન આપતો રહે છે અને આપણને આખી મેચ દરમ્યાન લાગે કે સઘળી બાજી કોહલીનાં કંટ્રોલમાં છે. આ ગંગ હો છે.
‘ગંગ હો’ નામની એક વૉર ફિલ્મ ૧૯૪૩માં બની હતી જેમાં ૧૯૪૨માં બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં અમેરિકન લશ્કર બટાલિયન દ્વારા જાપાનીઝ નિયંત્રણવાળા મેકિન આઈલેન્ડ પરના હૂમલાની વાત કરવામાં આવી હતી. અહીં ગંગ હો-માં સાથે મળીને અસાધારણ અને અદમ્ય ઉત્સાહ અને ઉમંગથી પ્રતિદ્વંદીઓનો ખાત્મો બોલાવવાની વાત હતી. એ વાત અલગ છે કે પછી ૧૯૮૬માં ગંગ હો નામની એક કોમેડી ફિલ્મ આવી જેમાં અમેરિકામાં એક બંધ પડેલો મોટરકાર મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્લાન્ટ એક જાપાનીઝ કંપની ટેઈકઓવર કરે છે ત્યારે શું થાય છે? એની રસપ્રદ સ્ટોરી આલેખવામાં આવી હતી. જાપાનીઝ માલિક શિસ્તપાલન અને વધારે કલાકો કામ કરવામાં માને છે. અમેરિકી કામદારો કામ તો કરે છે પણ સમયપાલન અને શિસ્ત વિષે તેઓ ગંભીર નથી. જાપાનીઝ અને અમેરિકન લોકોનાં વર્ક કલ્ચર અલગ છે. જાપાનીઝ કામદારો જેવું તેવું કામ કરતા નથી. શ્રેષ્ઠ પ્રોડક્ટ ન બને ત્યાં સુધી મંડ્યા રહે છે. નાની ભૂલ પણ ચલાવી ના લેવાય. યૂ સી! અને એમની પ્રોડક્ટ જો ન વેચાય તો કંપનીના માલિક કરતા પણ કામદારોને પોતે કોઈ અપરાધ કર્યાની કલંકિત લાગણી થાય છે. જ્યારે અમેરિકી કામદારો તો કહે કે અમે તો માત્ર કામ કરતાં પગારદાર માણસો. માર્કેટમાં પ્રોડક્ટ વેચાય કે ન વેચાય, વખાણાય કે ન વખાણાય, એમાં અમારે શું? એ તો બધું માલિકે જોવાનું રહે. નફો પણ તો એ જ લઇ જાય છે ને? પણ કાર બનાવવાનું કારખાનું બંધ જ પડી જાય તો કારીગરો પણ ફરી બેકાર થઇ જાય. આખરે ગંગ હો મેનેજમેન્ટ પદ્ધતિથી તેઓ જંગ જીતી જાય છે.

શબ્દ શેષ:

“હું એવા સૈન્યથી ડરતો નથી જે સૈનિકો સિંહો હોય પણ એનો સેનાપતિ ઘેંટું હોય. પણ હા, એવા સૈન્યથી જરૂર ડરું છું જેનાં સૈનિકો ઘેંટા હોય પણ જેનો સેનાપતિ સિંહ હોય.” –દુનિયા જીતી લેનાર સમ્રાટ સિકંદર
Gung Ho is a battle cry, Gung Ho is a leadership quality of working together to achieve an exemplary, sometimes impossible result as Virat Kohli is doing today.
P

LikeShow more reactions

Co

 

 

Gung Ho (1943) Full Length Movie with Randolph Scott – YouTube

Feb 23, 2015 – Uploaded by ROGER TYRONE

Based on the true story of Carlson’s Makin Island Raiders. During World War 2 the Marines assemble a task …

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ, સમાચાર