Category Archives: પરેશ વ્યાસ

ન બદલાયા ન બદલાશે કદી ઈન્સાનના નકશા../પરેશ વ્યાસ

ન બદલાયા ન બદલાશે કદી ઈન્સાનના નકશા..
જૂનાગઢ, તને તો ખબર છે, અહીં હર
ઝરે, ઝાંખરે, કાંકરે હું મળીશ જ
–કવિવર રાજેન્દ્ર શુક્લ
ચીનનો દોરીસંચાર છે. પહેલાં નેપાળે ભારતીય જમીનને પોતાની ગણાવી. હવે પાકિસ્તાન નેપાળનાં નકશે કદમ પર ચાલે છે. પાકિસ્તાનનો નવો નકશો. લદાખ, કાશ્મીર જ નહીં પણ ગુજરાતનું જુનાગઢ પણ અમારું હોં. પાકિસ્તાન ના-પાક દાવો કરે છે. અલ્યા ઓ, હાલી હું નીકળ્યા? રાજકીય વાહિયાતપણાંની પણ કોઈ હદ હોય ને? એક ભારતીય અધિકારીએ કહ્યું’તું કે આ તો કાર્ટગ્રૅફિક હલૂસિનેશન છે. ‘કાર્ટગ્રૅફિક’ એટલે નકશો દોરવાની વિદ્યા. અને ‘હલૂસિનેશન’ એટલે દ્રષ્ટિભ્રમ કે મતિભ્રમ. એટલે એવું એવું સાંભળવું કે જોવું જે વસ્તુત: છે જ નહીં. બધુ હવામાં છે. વાતનું કોઈ મૂળ જ નથી. હલૂસિનેશન એટલે નિર્મૂળ ભ્રમ. વિજ્ઞાન કહે છે કે માનસિક બીમારી હોય કે અનિદ્રાની અવસ્થા હોય તો હલૂસિનેશન થાય. નશીલા દ્રવ્યોનું સેવન પણ એનું એક કારણ હોઈ શકે. શરીરમાંથી પાણી ઓછું થઈ ગયું હોય તો પણ ચિત્તભ્રમ થઈ જાય. ઈમરાન ખાનને આમાંથી શું થયું હશે?
મતિભ્રમ થાય તો શું કરવું? કશું અજુગતું દેખાય છે? કશું અણચિંતવ્યું સંભળાય છે? ક્યારેક તો કોઈ ગંધ પણ એવી આવે, જે હોય જ નહીં. ઈમરાન ભાઈ, સાવચેત રહેજો હોં. તાવ માપતા રહેજો. ૧૦૧ ડીગ્રી ફેરનહિટથી તાવ વધે તો હલૂસિનેશન થઈ શકે છે. સારી ઊંઘ લેવાનું રાખો. તમતમારે ઊંઘો, અમે બેઠાં છીએ ને?! સ્ટ્રેસ ટેન્સન ઓછું રાખવાનું રાખો. કાશ્મીરની કશી ય ફિકર તમારે શું કરવી? પારકી પંચાતથી સ્ટ્રેસ ટેન્સન વધતું હોય છે. એ પણ તમે જાણો કે આવું થાય તો મદદ માટે કોને ફોન કરવો? તમે ઝી જિનપિંગને ફોન કરશો તો સમૂળગાનું હલૂસિનેશન વધશે. કોઈ દાઢીધારી જાણકારને ફોનથી પૂછો. સાંત્વના મળશે. અને હા, મનને શાંત રાખવાની કોશિશ કરો. પોતાનું ધ્યાન અન્ય વિષય તરફ વાળો તો પણ મતિભ્રમમાંથી છૂટકારો મળે. તમારે ય તમારી બગડેલી આર્થિક સ્થિતિનો સામનો કરવાનો છે. વૈશ્વિક મહામારી પણ તો માથે પડેલી છે. અને ચિત્તભ્રમ બહુ વધે તો કોઈ ડોક્ટરને દેખાડજો. અમારે ત્યાં અત્યાધુનિક તબીબી સારવાર ઉપલબ્ધ છે. અમે તમને સ્પેશ્યલ ડિસકાઉન્ટ દઈશું. પણ હે ઇમરાનભાઈ, ક્રિકેટમાં ભલે ચાલ્યું પણ અહીં તમારું રીવર્સ સ્વિંગ ચાલશે નહીં. કોશિશ કરજો કે તમારો ભૂગોળ ભ્રમ ભાગે. અને તમને સવળી મતિ સૂઝે. હેં ને?
એક જૂની વાર્તા છે. એક વાર ઈમરાન અને ઓલી નામનાં બે માણસો દક્ષિણ ચીની સમુદ્રમાં એક જહાજમાં સફર કરી રહ્યાં હતા. અને જહાજ ડૂબ્યું. તેઓ બંને તરીને એક વેરાન ટાપુ પર પહોંચ્યાં. ગરમ સૂક્કી રેત પર ભટકતાં તેમને એક વિચિત્ર દેખાતો દીવો મળી આવ્યો. એમણે ઘસ્યો તો એમાંથી એક જીની પ્રગટ થયો અને કહ્યું કે તમે માંગો, હું તમારી ત્રણ ઇચ્છા પૂર્ણ કરીશ. અને….. દર અસલ, રણટાપુ પર રખડતાં શરીરમાં પાણીની કમીને કારણે તેઓને સહિયારો મતિભ્રમ થઈ ગયો હતો. બે દિવસ પછી એ બંને જણાં એ ઉજ્જડ ટાપુ પર મૃતપ્રાય અવસ્થામાં મળી આવ્યા. મતિભ્રમ થાય ત્યારે આવું ય થાય. ડિલ્બર્ટ કોમિક સ્ટ્રિપનાં સર્જક વ્યંગકાર સ્કોટ આદમ્સની વાત અહીં બરાબર ફિટ બેસે છે. તમારાં ચિત્તભ્રમમાં શામેલ થવાનું આમંત્રણનો હું સવિનય અસ્વીકાર કરું છુ. શ્રી ઈમરાન ખાન શ્રી ઓ. પી. ઓલીને એવું કહી શક્યા હોત. પણ આ તો ચીની દોરીસંચાર છે. ચીની કમ કરો તો ય હલૂસિનેશન મટે. આ આપડું સંશોધન છે!
નોબલ પારિતોષિક વિજેતા ફિલોસોફર લેખક બર્ટનાર્ડ રસેલ એવું કહેતાં કે મતિભ્રમ એ હકીકત છે, ભૂલ નથી. ભૂલ એ હોઈ શકે કે એવાં મતિભ્રમને સત્ય માનીને એની ઉપર નિર્ણય લેવો. ભારત શાણો અને સમજુ દેશ છે. આપણાં નેતા સક્ષમ છે. બસ, આપણાં ભોળા ભક્તો આ સમજે તો સારું.. (શીર્ષક પંક્તિ: શેખાદમ આબુવાલા)
Image may contain: 1 person

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

મેરિવ્હાના, કૅનબિસ, વીડ, ગાંજા, ૪૨૦ – તારા નામ છે હજાર…../ પરેશ વ્યાસ

Marijuana or the Ganja is the buzz word in the news. But a word ‘420’ is officially added in dictionary.com..
મેરિવ્હાના, કૅનબિસ, વીડ, ગાંજા, ૪૨૦ – તારા નામ છે હજાર…..
‘આઈ એમ ગોના સ્મોક ધ ગાંજા અનટિલ આઈ ગો બ્લાઇન્ડ, યૂ નોઉ, આઈ સ્મોક ધ ગાંજા ઓલ ધ ટાઈમ’
-બોબ માર્લે (૧૯૪૫- ૧૯૮૧)
એક તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે લોકપ્રિય રીગે પોપ મ્યુઝિકનાં પ્રણેતા ગણાતા મહાન જમૈકન ગાયક, ગીતકાર અને સંગીતકાર બોબ માર્લે કહે છે કે તેઓ આંધળા થઈ જાય ત્યાં સુધી ગાંજો ફૂંકશે. કાયમ ફૂંકતા રહેશે. અને બીજી તરફ ગાંજાની હેરફેર (કે હવાફેર!)નાં આરોપસર એનસીબી ઉર્ફે નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યૂરો રિયા ચક્રબોર્તીની ધરપકડ કરે છે. રિયાની રિહાઈ ફિલહાલ મુશ્કેલ દેખાય છે. શું રિયા ગંજેરી છે?
આમ તો ઇંગ્લિશ ભાષામાં ય ગાંજા (Ganja) શબ્દ છે જ. એને મેરિવ્હાના (Marijuana) પણ કહે છે. કૅનબિસ (Cannabis), હેમ્પ (Hemp) અને હસિસ (Hashish) પણ કહે છે. મેરિવ્હાના સ્પેનિશ ઉચ્ચારણ છે. આ શબ્દ એટલે પ્રચલિત થયો કે અમેરિકામાં સમાજ સુધારકોને લાગ્યું કે ગાંજો ખરાબ છે. એ મોટે ભાગે મેક્સિકો દેશમાંથી આવે છે જ્યાં સ્પેનિશ ભાષા બોલાય છે. જો આપણે ગાંજા માટે સ્પેનિશ શબ્દ વાપરીએ તો અમેરિકન યુવા પેઢી ગાંજાને નફરત કરશે. પણ નામમેં ક્યા રખ્ખા હૈ? નામ બદલ્યે કાંઈ નશો થોડો બદલાય?
હવે ગાંજા માટે ઘણાં વર્ષોથી બોલચાલની ભાષામાં વપરાતા એક શબ્દનું તાજેતરમાં અધિકૃત રીતે ડિક્સનરી.કોમમાં ઉમેરણ થયું અને એ શબ્દ છે 420. ના, આપણાં દેશી શબ્દ ‘૪૨૦’ને આની સાથે કાંઈ લાગતું વળગતું નથી. આપણો શબ્દ ‘૪૨૦’ એ ઇન્ડિયન પીનલ કોડની છેતરપિંડીને લગતી કલમ દર્શાવે છે. કોઈ ‘શ્રી ૪૨૦’ હોય તો એ ચીટરિયો છે, છેતરવામાં નિષ્ણાંત છે, એવો અર્થ થાય. પણ ઇંગ્લિશ શબ્દ ‘420’ એ હવે ગાંજાનું એક અધિકૃત નામ છે. બન્યું એવું કે સન ૧૯૭૧માં અમેરિકા કેલિફોર્નિયાની સાન રાફેલ પબ્લિક હાઈસ્કૂલનાં પાંચ વિદ્યાર્થીઓ શાળાનાં કંપાઉંડમાં ભેગા થયા. એક ખજાનાનો નકશો એમને મળ્યો હતો અને નકશામાં દર્શાવેલી નિશાની પરથી જંગલ ખૂંદીને એ ખજાનો એમણે શોધવાનો હતો. ખજાનામાં સોનાનાં સિક્કા કે હીરા, માણેક, મોતી નહોતા. એનાથી ય વધારે કિમતી ખજાનો હતો એ. અને એ હતો ગાંજાનું ખેતર. પાંચ વિદ્યાર્થીઓએ દિવસો સુધી રોજ સાંજે બરાબર ચાર કલાક અને વીસ મિનિટે સ્કૂલ કમ્પાઉન્ડમાં ભેગા થતા રહ્યા અને પછી જંગલમાં જઈ શોધખોળ કરતાં રહ્યા પણ ખજાનો મળ્યો નહીં. પણ ગાંજો ફૂંકનારા/ચાવનારા ટીન-એજર્સમાં 4:20 એક કોડવર્ડ બની ગયો. તે પછી તો ગાંજા વેચાણ, ફૂંકાણ કે સૂંઘાણને અધિકૃત કરવાનું એક આંદોલન ચાલ્યું. સને ૧૯૯૮માં મેગેઝીન ‘હાઇ ટાઈમ્સ’માં લેખક સ્ટીવન હેગરે આ ટીનએજર્સની ખજાનાની શોધની પરંપરાને પોપ્યુલર કરી અને તારીખ તરીકે 4:20 એટલે કે ચોથો મહિનો અને વીસમી તારીખને આતરરાષ્ટ્રીય સંસ્કૃતિ-વિરોધી દિવસ તરીકે જાહેર કર્યો. આ દિવસે દુનિયાભરનાં ગંજેરીઓ જે-તે શહેરનાં જાહેર બગીચામાં એકઠાં થાય છે અને સવિનય કાનૂન ભંગ કરીને જાહેરમાં ગાંજો ફૂંકે છે. મૂળ તો ખજાનાની શોધ કરવાની મથામણ છે આ બધી. ગાંજો શબ્દ જેની પરથી આવ્યો છે એ પર્શિયન ભાષામાં ‘ગંજ’ એટલે જ ખજાનો. એટલે તો આપણાં શહેરમાં મુખ્ય બજાર (ખજાનાની જગ્યા) હોય એને ‘ગંજ’ કહેવામાં આવે છે. દા.ત. પહાડગંજ, મેકલોડગંજ વગેરે. ગાંજો એટલે તો ખજાનો છે!
ગાંજાનાં નામ અનેક છે. કારણ કે ગાંજો અત્ર તત્ર સર્વત્ર છે. ગેરકાદેસર હોવા છતાં ગાંજો છૂટથી બધે મળે છે. બોલચાલની ભાષામાં ગાંજાનાં ૧૨૦૦થી વધારે નામ છે. ગાંજાનાં વિવિધ પ્રકારનાં ૨૩૦૦થી વધુ નામ છે. ઇ.સ. પૂર્વે ૨૭૦૦નાં સમયથી દવાકીય ઉપયોગ માટેનો ગાંજો ચીનમાં હતો, જેને ચીની ભાષામાં ‘મા’ કહેતા. ચોથી સદી પહેલાં જે ભાષાઓ હતી એમાં પણ ગાંજો હતો. સંસ્કૃતમાં ‘ભાંગા’, ‘ગાંજિકા’ અને ‘હુર્ષની’ શબ્દો, ગ્રીકમાં ‘કન્નાબીસ’, અરેબિકમાં ‘કિન્નાબ’ અને મેસોપોટેમિયાની ભાષા અક્કાડિયાનમાં ‘કુન્નાબુ’ કહેવામા આવતું. બોલચાલની ભાષામાં એનાં અનેક નામ છે: ગાંજો, પોટ, વીડ, હેશ અને હવે 420 વગરે જાણીતા નામ છે. ઉપરાંત ફ્લાય મેક્સિકન એરલાઇન્સ, સેસન, બેકિંગ, ગેટ હાય, ટી પાર્ટી, બ્લેઝ, ટોર્ચ અપ, હોટ બોક્સ, વેઈક એન્ડ બેઈક વગેરે અનેક નામથી એ ઓળખાય છે. એક નામ છે: ‘પફ ધ ડ્રેગન’. પફ એટલે ધુમાડો અને ડ્રેગન એટલે શ્વાસ વાટે આગ ઓકતું સર્પની જાતનું રાક્ષસ જેવું એક કાલ્પનિક પ્રાણી. લો બોલો!
ગાંજાનું ધૂમ્રપાન સૌથી જૂની અને પ્રચલિત વિધિ છે. હવે સીધું વરાળ રૂપે સૂંઘવું પણ લોકપ્રિય થતું જાય છે. બ્રાઉનીઝ, કૂકીઝ સહિત ગાંજાનો નાસ્તો ય મળે. ગાંજા કેક કે પેસ્ટ્રી ય મળે. આમાં જો કે અસર થતાં ૩૦થી ૧૨૦ મિનિટ થાય. ગાંજાની ગોળી ય મળે, સ્પ્રે, ક્રીમ, ટીંક્ચર પણ મળે. ગાંજાનો થોડો ફાયદો ય છે. કેન્સર જેવા અસાધ્ય રોગની અસાધારણ પીડામાં ગાંજો રાહત આપે છે. કહે છે કે કશું સર્જનાત્મક કરવું હોય તો ગાંજો એમાં મદદ કરે છે. મેરિવ્હાનાને કાયદેસર કરવાની કોશિશ થઈ રહી છે. કહે છે કે દારૂ કે તમાકુથી તો એનાથી ય વધારે નુકસાન થાય છે પણ દારૂ/તમાકુ ઘણી જગ્યાએ કાયદેસર છે. શરતો લાગુ. મેરિવ્હાનાને કાયદેસર કરવાની ચળવળ ચલાવતા એક્ટિવિસ્ટ જેક હેરર કહેતા કે દારૂ અને તમાકુની છોડીને તમે ગાંજો શરૂ કરો તો જીવનમાં તમે ૮થી ૨૪ વર્ષોનો ઇજાફો કરી શકો.
તેમ છતાં મારા મતે ગાંજાનું વ્યસન સ્વાસ્થ્ય માટે જરા ય સારું નહીં. બિનજરૂરી ખર્ચ. એની આદત પડે. ઘણી લાંબી અને ટૂંકી બીમારીનાં ભોગ બનવું પડે. ફેફસાનું કેન્સર અને દમની બીમારી થાય. કશું યાદ ન રહે. ચાલવામાં કે વિચારવામાં બેલન્સ ચૂકી જવાય. કશું ય કામ કરવાની ઇચ્છા ન થાય. સેક્સની ઇચ્છા ઘટે. ડ્રાઇવિંગ કે મશીનરી ઓપરેટ કરવામાં ધ્યાન ચૂકી જવાય. પ્રોડક્ટિવિટી ઘટે. ઘર અને કુંટુંબ બરબાદ થઈ જાય. અને ખાસ તો અર્નબથી બચીને રહેવું પડે અને રિયાની જેમ પકડાયા તો જેલમાં ય જવું પડે. આપણાં કાયદા તો ભઈ ભારે કડક સે, બાપ!
શબ્દશેષ:
‘ગાંજાની સૌથી વધારે ભયાનકતા મને એ લાગી છે કે ગાંજા સાથે પકડાઈ જવું!’ –અમેરિકન એક્ટર કોમેડિયન બિલ મરે
Image may contain: one or more people, smoking and outdoor

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

હરામખોર / પરેશ વ્યાસ

“Haramkhor Ladki …”That is what Sanjay Raut called Kangna Ranaut.
આવો વટકારો લોલ ન કરીએ, જી રે જપવા દીધાં નહિ જરીયે.
ઓરો આવ્યને કેશલા, તને ધોકણે ઢીબું,
ઓરો આવ્યને કેશલા, તારે પૂંછડે લીંબુ. સુપરવાઇઝરે બૂમ પાડી – ‘એ હરામખોરો! કામ કરો કામ, રાગડા તાણો છો?’ ખેમીએ જવાબ આપ્યો, ‘ગાઈએ છીએ, પણ જુઓ છો ના, હાથ તો કામ કરે છે!’ –ટૂંકી વાર્તા ‘ખેમી’ રા.વિ. પાઠક
હરામખોર એટલે હરામ+ખુર્દન. ખુર્દન એટલે ખાવું. હરામનું ખાતો/તી હોય એ. હરામ એટલે? ના, ‘હે રામ’ સાથે એને કોઈ સંબંધ નથી. ભગવદ્ગોમંડલ અનુસાર હરામ એટલે કુરાનમાં મના કરેલું હોય તેવું. વગર હકનું, અઘટિત, અયોગ્ય, નહિ વાજિબ, નામુનાસિબ, ગેરવાજબી, ધર્મ, નીતિ અને વ્યવહારની વિરુદ્ધ હોય એવું, અપવિત્ર, નિષિદ્ધ, અધર્મી. મુંબઈ પી.ઓ.કે. (પાક ઓક્યુપાઈડ કાશ્મીર) છે. અમદાવાદ મિનિ-પાકિસ્તાન છે. વાણી વિલાસ વારે વારે વટકે છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં એક કલેક્ટરે ચીફ મેડિકલ ઓફિસરને કહી દીધું કે તું ગધેડો છે. ચામડી ઉધેડી નાંખીશ. જીવતો જમીનમાં દાટી દઇશ. શબ્દો બટકે છે. ભાષા ખટકે છે. કાનમાં કીડા પડે છે. આ સઘળું શું ચાલી રહ્યું છે?
પુરુષને એમ છે કે ભૂંડા બોલ બોલીએ તો એમાંથી પુરુષત્વ છલકે. ભૂંડા બોલ મરદાનગી નથી, સાહેબ. જો કે માત્ર ભૂંડા બોલ કે ચોખ્ખી ગાળો દેવી- એ જ વાંધાજનક છે એવું નથી. આપત્તિજનક વાણી વ્યવહારનાં અગિયાર પ્રકાર છે.
૧. અપમાનજનક નામે બોલાવવું તે. દા.ત. તું ગધેડો છે.
૨. પોતે સામેવાળાની સરખામણીમાં બળૂકો અને બુદ્ધિશાળી છે દા.ત. જો મારી સામે જો, હું સિંહ છું.
૩. કર્કશ અને વારંવાર ટીકા. દા.ત. ગદ્ધાવૈતરું કરે છે પણ તો ય કામમાં ઠેકાણાં નથી.
૪. નીચું દેખાડવું. દા.ત. અબે ગધે, તેરી ઔકાત ક્યાં હૈ?
૫. હાથચાલાકી કે હોંશિયારીથી કામ લેવું દા. ત. હે વૈશાખનંદન, આટલો બોજ તો તારે સહેવો જ રહ્યો.
૬. દોષારોપણ કરવું. દા. ત. વાંક તારો છે. ગધા કહીંકા
૭. ખોટો આરોપ મૂકવો દા.ત. મને ખબર છે તું સિંહણ સામે બૂરી નજરથી જુએ છે.
૮. બોલ્યા વિના ચહેરા કે હાથનાં હાવભાવથી અપમાન કરવું. દા. ત. વચલી આંગળી દેખાડવી.
૯. દલીલબાજી એવી કે સામાવાળો કન્ફ્યુઝ થઈ જાય. દા.ત. તને સપનામાં ગાજર આવ્યું’તું ને? હેં ને?
૧૦. વર્તુળાકાર દલીલો, અંતહીન નીચો દેખાડવાનો કારસો. દા.ત. તું ગધેડો છે, છે, છે, છે, છે….
૧૧. ધમકી દેવી દા. ત. આ મારું જંગલરાજ છે. તું આવતો જ નહીં. નહીં તો…
હવે કોઈ ભૂંડું બોલે તો આપણે શું કરવું? જે અપમાન કરે છે એને સમજાવવું. પણ ગાંધીજીનાં દેશમાં એ ય કારગત ન નીવડે તો? આપણે એ ચોક્કસ યાદ રાખવું કે એ જે કાંઇ પણ બોલે એ માટે હું જવાબદાર નથી. એટલે એમ કે કારણ વગરની બેજવાબદાર દલીલોનો જવાબ જ ન દેવો. દેખવું નહીં, દાઝવું નહીં. જો મામલો હદથી વધી જાય તો એ જાણે, છે જ નહીં. એનું જાણે કોઈ અસ્તિત્વ જ નથી આપણાં માટે. તારે ને મારે કટ. આ કટ શબ્દ ઇંગ્લિશ નથી. ભગવદ્ગોમંડલ અનુસાર ગુજરાતી શબ્દ ‘કટ’નાં ૨૩ જુદા જુદા અર્થ થાય છે. કટ એટલે અણબનાવ. કટ એટલે કાપ. જો કે ઘણીવાર છૂટી જવું અથવા તો કટ કરી દેવું આસાન નથી હોતું. આપણો બોસ જ અપમાન કરતો હોય . અથવા આપણો ઘરવાળો/ળી જ ભૂંડા બોલ બોલતો/તી હોય તો શું કરવું? સહન થાય ત્યાં સુધી કરવું. ન થાય તો છૂટાછેડા. બાકી હરિ હરિ…
એ યાદ રહે કે સામાન્ય અસમંતિ કે શાકાહારી જીભાજોડી અપમાન નથી. એવું તો થાય. વાતે વાતે વાંકું પડે તો ય વાતોની કુંજગલી એમ સાવ છોડી ન દેવાય. પણ આ તો આપણી સામાન્ય લોકની વાતો. રાજકારણીની વાત જુદી છે. એંગ્લો-આઈરિશ સ્ટેટ્સમેન એડમન્ડ બર્ક કહેતા કે જ્યારે સત્તા અમર્યાદ હોય તો ગાળો કે નિંદા વધારે ભયાનક બની જતી હોય છે. જવા દો, આપણે શું કામ એવું જોવું કે સાંભળવું જેમાં આપણે કોઈ નહાવા કે નીચોવવાનું નથી. હેં ને?!!
No photo description available.

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

राह पकड़ तू एक चला चल, पा जायेगा मधुशाला પરેશ વ્યાસ

A squirrel is confused. Whether to go left? or to go right?
The hand-painted directional graffiti sign shows arrows on both sides. Right is right? or what is left is right?
This is my Harivansh Rai Bachchan moment!
मदिरालय जाने को घर से चलता है पीने वाला
किस पथ से जाऊँ, असमंजस में है वो भोला भाला
अलग अलग पथ बतलाते सब,
अलग अलग पथ बतलाते सब, पर मैं ये बतलाता हूँ
राह पकड़ तू एक चला चल, पा जायेगा मधुशाला
पा जायेगा मधुशाला
It is does not matter which path to choose, what is important is to choose one and keep walking.. you will reach your destination. Photo taken today. My exploration, my walk. Walk karo, fit raho, khush raho!
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Courtesy  aniruddh rawal <aprawal27@yahoo.com>
: शतम् जीव शरदः
વર્ષાની વિદાય અને શરદનુ આગમન એટલે ભાદરવો. 🌄દિવસે ધોમ ધખે અને મોડી 🌚રાત્રે આછુ ઓઢીને સુવુ પડે એવો ઠાર પડે. 🥣 *આયુર્વેદાચાર્યો કહી ગયા છે કે વર્ષામા પિત્તનો સંગ્રહ થાય અને શરદમા તે પિત્ત પ્રકોપે. આ પ્રકોપવુ એટલે તાવ.
*ભાદરવાના તાપ અને તાવથી બચવા ત્રણ-ચાર ઘરગથ્થુ પ્રયોગો*
(જે જાતે અનુભવ ને આધારિત છે.)
*(૧) ભાદરવાના ત્રીસે દિવસ રોજ રાત્રે સુતા પહેલા સુદર્શન/મહાસુદર્શન ઘનવટી – ૨-૩ ટીક્ડી ચાવીને નવસેકા ગરમ પાણી સાથે લેવી.* ✅
*(૨) અનુકૂળતા હોય તો ભાદરવાના ત્રીસે દિવસ 🍶દધ-ચોખા-સાકરની ખીર અથવા દુધ-પૌવા ખાવુ.* ગળ્યુ દુધ એ વકરેલા પિત્તનુ જાની દુશ્મન છે. આ હેતુથી જ શ્રાદ્ધપક્ષમાં ખીર બનાવવાનુ આયોજન થયુ હતુ. ✅
*(૩) જેની છાલ પર કથ્થાઇ/કાળા ડાઘ હોય એવા પાકલ કેળાને છુંદીને એમા સાકર ઉમેરી બપોરે જમવા સાથે ખાવા.* જો ઇચ્છા હોય તો ઘી પણ ઉમેરવુ. પણ કેળા સાથે ઘી પાચનમા ભારે થાય. એટલે જો ઘી ઉમેરો, તો પછી બે-ત્રણ એલચી વાટીને ઉમેરી દેવી. પાચન સહેલુ થાશે. એવુ કોઇક જ હોય જેને સાકર-કેળા-ઘીનુ મિશ્રણ રોટલી સાથે ન ફાવે. ✅
(જો ખીર અને કેળા – બન્નેનો પ્રયોગ કરવો હોય તો કેળા 🌄બપોરે અને ખીર ☄️સાંજે એમ ગોઠવવુ). ✅
*(૪) ❌ભલેચુકે ખાટી છાશ ન જ પીવી. ખુબ વલોવેલી, સાવ મોળી છાશ લેવી હોય તો ક્યારેક લેવાય.* ✅
(૫) ઠંડા પહોરે 🌄(વહેલી સવારે કે સાંજે) પરસેવો વળે એટલુ ચાલવુ.🚶🏻
(ઠંડી અને ચાંદની રાતમાં રાસગરબા ના આયોજન પાછળનુ રહસ્ય આ જ હતુ – પરસેવો પડે)✅
🙏🏻આચાર્યોએ શરદને રોગોની માતા કહી છે – रोगाणाम् शारदी माता. અને
‘ યમની દાઢ ‘ પણ કહી. આપણામાં એક આશિર્વાદ પ્રચલીત હતો… –
*शतम् जीव शरदः|* એટલે કે આવી સો શરદ સુખરુપ જીવી જાઓ એવી શુભેચ્છા આપવામા આવતી

Leave a comment

Filed under પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

કહી ન શકાય કે હવે શું થશે?પરેશ વ્યાસ

ટચ એન્ડ ગો: નાજુક સ્થિતિ, જોખમ ય ખરું અને… કહી ન શકાય કે હવે શું થશે?
કાલ કરતાં વિચાર જુદો છે આજ થોડોક પ્યાર જુદો છે મારે અડવું નથી જરાય તને મારા મનમાં વિકાર જુદો છે
– ભરત વિંઝુડા
ટચ (Touch) એટલે અડવું, સ્પર્શવું, અડકવું, –ને સ્પર્શ કરવો, અડેલું હોવું, ઉપર હાથ કે આંગળી મૂકવી અને કોન્ટેક્ટ (Contact) એટલે પણ એવું જ. કોન્ટેક્ટ એટલે સ્પર્શ, સંપર્ક, સંગ, માહિતી કે મદદ માટે જેનો સંપર્ક સાધી શકાય એવું માણસ, ચેપી રોગના દરદી પાસે જતાં જેને ચેપ લાગવાનો સંભવ હોય એવું માણસ, વીજળીના પ્રવાહ માટેનું જોડાણ, -નો સંપર્ક સાધવો. અને સંપર્ક એટલે? ગુજરાતી લેક્સિકોન કહે છે કે કે ‘સંપર્ક’એટલે સંગ, સંબંધ, સંયોગ, સમાગમ, સહવાસ, પરિચય, સંસર્ગ, સંગતિ, સોબત.
કોવિડ -૧૯ આવે છે અને ઈ. સ. ૨૦૨૦માં માણસ માત્રની જીવન શૈલી ઊલટપૂલટ કરી નાંખે છે. આજકાલ લૉકડાઉન -૪ ચાલે છે. હવે થોડી છૂટછાટ છે. લોકો હરે છે, ફરે છે, ચરે પણ છે. શ્રમિકો બાંધ્યા ભૂખ્યાં મરતાં હતા એટલે સરકાર ઢીલી પડી છે. ભૂખ અને ભૂખનો ડર શ્રમિકને વિસ્થાપિત થવા મજબૂર કરે છે. દેશમાં જવું આટલું પીડા દેશે?- એ એમને ખબર નહોતી. હવે આ મુદ્દે સરકાર અલબત્ત ગોટે ચઢી છે. બાકી લોકોની સ્થિતિ ય સામાન્ય નથી. હવે મેળ શક્ય હશે, મેળાપ હજી શક્ય નથી. ૧૪ વર્ષનાં ક્વોરેન્ટાઇન પછી રામ અયોધ્યા આવે ત્યારે ભરતને માટે ભાઈને ભેટીને મળવું હવે જોખમી છે. સુદામા શ્રીકૃષ્ણ માટે તાંદુલ લાવ્યા હતા તે કોન્ટેકટલેસ ડીલિવરી હતી? જેને આપણે સોશિયલ ડિસ્ટન્સ ઉર્ફે સામાજિક દૂરી કહીએ છીએ એ ખરેખર તો ફીઝિકલ ડિસ્ટન્સ ઉર્ફે શારીરિક દૂરી છે. સામાજિક સંબંધ હવે ઓનલાઈન છે. સોશિયલ મીડિયા થકી સૌનાં સંબંધ અકબંધ છે. એને સોશિયલ ડિસ્ટન્સ કહી શી રીતે શકાય? જો કે આજનો શબ્દ ‘ટચ એન્ડ ગો’ (Touch and Go) મુહાવરો છે; જે આજની સ્થિતિ બયાન કરે છે. ગ્રેટ બ્રિટનનાં પ્રાઇમ મિનિસ્ટર બોરિસ જોહ્નસન કોવિડ -૧૯નો ભોગ બન્યા, હોસ્પિટલમાં વેન્ટિલેટર પર પણ રહ્યા પણ કરમ સંજોગે બચ્યા. બ્રિટિશ રવિવારી અખબાર ‘ઓબ્ઝર્વર’સાથે વાતચીત કરતાં તેઓ બોલ્યા કે ‘તેઓ એક સમયે મૌતની પરમ સમીપે આવી ચૂક્યા હતા, ઈટ વોઝ ટચ એન્ડ ગો…’ અને આ મુહાવરો સમચારનું મથાળું બની ગયો. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર મુહાવરાનો અર્થ થાય છે: અનિશ્ચિત (પરિણામવાળું), જોખમવાળું, ઝડપી હલનચલન, નાજુક પરિસ્થિતિ. લો બોલો! હાલની સ્થિતિ પણ તો બોરિસભાઈએ કીધું એવી જ છે ને?
એક મુહાવરા તરીકે ‘ટચ એન્ડ ગો’ શબ્દો સોળમી સદીમાં ઇંગ્લિશ ધર્મગુરુએ યુવા રાજા એડવર્ડ છઠ્ઠાનાં રાજ્યાભિષેક સમયે પોતાનાં સાત ભાગમાં વહેંચાયેલા પ્રવચનમાં કહ્યા હતા. એમણે કહ્યું હતું કે પહેલા હું દરેક વિષયને ટૂંકાણમાં ‘ટચ’ કરીશ અને પછી તે પછી દરેક વિષય પર વિગતે ‘ગો’ (વાત) કરીશ. ટચ એન્ડ ગો-નો મૂળ અર્થ આ હતો. પણ પછી ઓગણીસમી સદીમાં એનાં બીજા બે અલગ અર્થ નીકળ્યા. એક અર્થ હતો: ઉતાવળિયું બેદરકારી ભરેલું કામ. અને બીજો અર્થ જે અત્યારે આપણે અનુભવી રહ્યાં છીએ. જુઓને, અત્યારે સઘળું રામભરોસે છે. અને આ કોરોના વાઇરસ સાવ વાયડો છે. એ ક્યારે ક્યાંથી ટપકી પડે?- કોઈને ખબર નથી. આપણે હાથ ઘસતા રહી જઈએ છીએ અને એ આપણી વાંહે હાથ ધોઈને પડ્યો છે. જરા ચૂક્યા કે ગયા કામથી. જ્યાં જુઓ ત્યાં એકનાં એક સમાચાર. ક્યાં કેટલાં સંક્રમિત થયા? કેટલાં મર્યા?- નાં સમાચારથી આપણે ઓચાઈ ગયા છીએ. આ સાંપ્રત સ્થિતિ ખરેખર ‘ટચ એન્ડ ગો’ છે.
મુહાવરો એટલે રૂઢિપ્રયોગ. એનો શાબ્દિક અર્થ અને મુહાવરત અર્થ અલગ જ હોય. જ્યારે આપણે એમ કહીએ કે ‘રોગ આવે હાથીને વેગે અને જાય કીડીને વેગે’ ત્યારે એનો એ અર્થ એ કે દુઃખ આવે ત્યારે સામટું આવે પણ જાય ત્યારે ધીમે ધીમે, કટકે કટકે જાય. આ મુહાવરામાં રોગનાં આવવા માટે હાથી અને જવા માટે કીડીની ખરેખરી કોઈ ભૂમિકા નથી. પણ દાખલો આપીને વાત કરીએ એટલે સમજાઈ જાય. મુહાવરામાં એવું જ હોય. પણ આજનો આપણો મુહાવરો ‘ટચ એન્ડ ગો’ શાબ્દિક રીતે પણ એટલો જ સટીક છે. જેવો શબ્દાર્થ એવો ભાવાર્થ. અડ્યા એટલે ગયા. ટચ એન્ડ ગો. યૂ સી! અડવું હવે અડવું લાગે છે. ‘અડવું’-નાં બે અર્થ થાય. ‘અડવું’ એટલે સ્પર્શ અને ‘અડવું’ એટલે બેહૂદું, કઢંગુ, શોભા વિનાનું. સરકારને પણ રહી રહીને ડહાપણ ફૂટ્યું છે. સરકાર હવે શેખી મારતી નથી. કહી તો દીધું કે આત્મનિર્ભર બનો. માટે આત્મકાળજી લેવી એ આપણી આત્મિક ફરજ છે. તો હે મેરે પ્યારે દેશવાસીઓ, તાજા અને સાજા રહેવું હોય તો જરૂરી હોય ત્યારે જ ઘરની બહાર જવું. અને એ ય બુકાની બાંધીને. કારણ કે જો સાવધાની હટી તો દૂર્ઘટના ઘટી. ટચ એન્ડ ગો..
શબ્દ શેષ:
“જિંદગી કિંમતી છે. જિંદગી અનિશ્ચિત છે. સાવધાનીથી જીવી લો. કલ હો ન હો.” – અજ્ઞાત
प्रतिमेत याचा समावेश असू श्‍ाकतो: एक किंवा अधिक लोक, लहान मूल, जवळून आणि बाहेरील

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

આપણું અંગત આર્થિક વ્યવસ્થાપન અને બેંક પરેશ વ્યાસ

આપણું અંગત આર્થિક વ્યવસ્થાપન અને બેંક
फिस्ले जो उस जगह तो लुढ़कते चले गए
हम को पता नहीं था कि इतना ढलान है
– दुष्यंत कुमार
કાળા અક્ષરે લખશે છાપાઓ યશ ગાથા યસ બેંકની. બેંક એટલે પૈસાની લેતી દેતી કરે તે. જેમની પાસે પૈસા લીધા હોય એ ખાતેદારોને બેંક વ્યાજ આપે. જેમને પૈસા લોન ઉપર દીધા હોય એ કરજદારો પાસે બેંક વ્યાજ વસૂલે. કરજદારો સમયસર હપ્તો ન ભરે તો બેંકનું આર્થિક સ્વાસ્થ્ય ડામાડોળ થાય. બેંકનાં ખાતેદારોને થાય કે અમારા પૈસા આ બેંકમાં હવે સલામત નથી. એમને થાય કે ચાલો, પૈસા ઊપાડી લઈએ. સૌ ખાતેદારો એકસાથે બેંક તરફ દોટ મૂકે. લાવ, લાવ ને લાવ થાય. પછી? બધા જ ખાતેદારોને એકસાથે ચૂકવવા જેટલી રોકડ તો કોઈ પણ બેંક પાસે ન હોય અને એટલે મુશ્કેલી વધે. પછી તો લાઇન લાગે. પૈસા ઉપાડવા ઉપર રોક લાગે. પૈસા તમારા પણ તમને બધા પાછા ન મળે. ફાઇનાન્સની ભાષામાં એને ‘બેંક રન’ કહે છે. જો એક સાથે ઘણી બેંકસ માટે આવી દોડધામ શરૂ થઈ જાય તો એને ‘બેંક પેનિક’ કહે છે. પેનિક એટલે? ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર પેનિક એટલે ધ્રાસકો, ગભરાટ, ફાળ, અતિશય, આતંક, ગભરાઈ કે હેબતાઈ જવું, સંત્રસ્ત કરવું, અદમ્ય અને પૂરઝડપે લોકોમાં પ્રસરતી ભીતિ. આ ન થાય એ માટે એસબીઆઈએ પણ કહ્યું કે આ બેંક સ્પેસિફિક ઇસ્યુ છે, સેક્ટર સ્પેસિફિક નથી. એચડીએફસીનાં દીપક પારેખ અને કોટક મહેન્દ્રનાં ઉદય કોટકે પણ સબ સલામતની આલબેલ પોકારી. કહ્યું કે સૌનાં પૈસા સૌને મળી જશે. ઈઝ ઈટ? ચાલો, એવું જ થશે પણ સામાન્ય જનને એનાં ધનની ચિંતા તો થાય. એક જમાનો હતો જ્યારે બેંકમાં પૈસા હોય એ થાપણનાં વ્યાજમાંથી ઘર ચાલી જતું. હવે થાપણ ક્યાં મુકવી ? સોના ચાંદી, જમીન મકાન, શેરબજાર કે સરકારી બોન્ડ? અમે કોઈ આર્થિક એક્સપર્ટ નથી પણ સલામત તો સરકારી રોકાણ જ કહી શકાય. વ્યાજ ઓછું મળે પણ પૈસા સલામત તો ખરા. હેં ને?
એક સાદો નિયમ છે જેને ‘૫૦/૩૦/૨૦ રુલ બજેટ’ કહે છે. ટેક્સ કપાત પછી જે પૈસા બચે છે એ પૈકી ૫૦% રકમ તમારી ‘નીડ્સ’ પાછળ અને ૩૦% રકમ તમારી ‘વોન્ટસ’ પાછળ ખર્ચવી. નીડ્સ એટલે આવશ્યકતા. રોજનો ખોરાક પાણીનો ખર્ચ, વીજળી, ગેસ, ટેલીફોન બિલ્સ, ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ અને માંદગી આવે તો સારવાર માટેનો ખર્ચ. વોન્ટસ એટલે ઈચ્છા. બહાર ફરવું, ખાવું, પીવું અને જલસા કરવા તે. અને ૨૦%? બચત કરવી અથવા લોન લીધી હોય તો એનાં વ્યાજ ખાતે ચૂકવવી. બસ, આપણે તો અહીં જ અટકી ગયા છીએ. નીડ્સ વધતી જાય છે. વોન્ટસની કોઈ લિમિટ નથી. અને સેવિંગ્સ તો પછી ક્યાં છે જ? રોજનું રળવું અને રોજનું ખાવું. ના, અમને યસ બેંકની કોઈ ચિંતા નથી.
નીડ્સ અને વોન્ટસનો ચકરાવો જો કે ચારે તરફ મંડારાતો હોય છે. ઘણીવાર આપણે ખર્ચતા ખર્ચી નાંખીએ છીએ એવી વસ્તુ જે આપણી વોન્ટસ પણ નથી. માટે નો-સ્પેન્ડ ડે નક્કી કરો. એ દિવસે ખર્ચ કરવો નહીં. માત્ર વિન્ડો શોપિંગ! અને હા, નીડ્સનાં પૈસા ઓટોમેટિક જે તે ખાતે ચૂકવાઈ જાય એવી વ્યવસ્થા સારી. હાથમાં હોય તો બિનજરૂરી જગ્યાએ ખર્ચાતા વાર ન લાગે. એવું પણ થઈ શકે કે કેટલીક વોન્ટસ માટેનાં ખર્ચ માત્ર રોકડમાં જ ખર્ચવા જોઈએ. દાખલા તરીકે રેસ્ટોરાંમાં જમીએ ત્યારે પૈસા ડેબિટ કાર્ડથી નહીં પણ કેશ ચૂકવવા. ખબર તો પડે કે કેટલું ખાધું? કેટલાનું ખાધું? વેચાણ કરવાવાળા અલબત્ત ઓનલાઈન પાછળ પડી જતા હોય છે. એવા ઈ-મેઈલ્સ અનસબસ્ક્રાઈબ કરવા. દેખવું નહીં અને દાઝવું નહીં. અને ઘણી ચીજ વસ્તુઓ આપણી પાસે હોય છે પણ ઉપયોગી નથી. છેલ્લાં એક વર્ષમાં ધૂળ ખાતી પડી હોય છે. વેચી કાઢો.
આર્થિક બાબતોનાં નિષ્ણાંત જેમ્સ અલ્ટુચેરનાં મતે પર્સનલ ફાઇનાન્સનો પહેલો નિયમ છે કે એમાં કશુંય પર્સનલ નથી અને એ ફાઈનાન્સિયલ પણ નથી. જરૂરિયાત પ્રમાણે તમે તમારા ખર્ચમાં દસ વાર પણ બદલાવ લાવી શકો. અને આમ કરવું’તું પણ ન કરી શક્યા એ માટે ડીપ્રેસ પણ ન થવું. ખાધું, પીધું બરાબર…. રાજ કીધું? કીધું તો ઠીક, ન કીધું તો.. હૂ કેર્સ?
प्रतिमेत याचा समावेश असू श्‍ाकतो: 1 व्‍यक्ती, गर्दी

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

માફિયા: સંગઠિત ગુનાખોરીનું સમાંતર તંત્ર/ પરેશ વ્યાસ

માફિયા: સંગઠિત ગુનાખોરીનું સમાંતર તંત્ર
‘કોઈને પણ મિત્ર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં કાળજી રાખો. એક પૈસાનાં સો સિક્કા કરતાં ચાર પાવલી સારી.’ –અમેરિકન ગેંગસ્ટર અલ કેપોન (૧૮૯૯ -૧૯૪૭ )
મધ્યપ્રદેશનાં મુખ્યમંત્રી કમલનાથે કહયું હતું કે ભાજપનાં પંદર વર્ષોનાં શાસનમાં દરેક ક્ષેત્રમાં માફિયાની સમાંતર સરકાર હતી. કોંગ્રેસની સરકાર આવી. મુખ્યમંત્રી તરીકે મેં આવીને માફિયા સામે ઝુંબેશ આદરી એટલે મારી સરકારને અસ્થિર કરવાની આ સાજિશ રચાઇ રહી છે. ભાજપનાં દિગ્ગજ નેતા અને પૂર્વ મુખ્યમંત્રી શિવરાજસિંહ ચૌહાણે કહ્યું કે કોંગ્રેસનાં સન્માનીય નેતા જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા કાલ સુધી મહારાજા હતા, આજે ભાજપમાં આવ્યા તો માફિયા થઈ ગયા? અમે ગુજરાતી લેક્સિકોન ખોલીને જોયું. માફિયા (Mafia) એટલે ‘ગુનેગારોનું સંગઠિત આંતરરાષ્ટ્રીય જૂથ.’ અર્થ તો સાચો પણ અધૂરો. માફિયા શબ્દ હવે એટલો બધો લોકપ્રિય છે કે ગુનેગારોનું સંગઠિત જૂથ આંતરરાષ્ટ્રીય જ હોય એવું જરૂરી નથી. આંતરરાજ્યિક કે રાજ્યનું આંતરિક ગુનાગારોનું સંગઠન પણ માફિયા કહેવાય છે. પણ એટલું ચોક્કસ કે માફિયા એટલે સંગઠિત ગુનેગારોનું એક સમાંતર તંત્ર. કાયદો અને વ્યવસ્થા એમણે લાગુ ન પડે. અથવા એમ કહી કે એનાં પોતીકાં નિયમો, એનાં પોતીકાં કાયદા હોય. તેઓ ખંડણી ઉઘરાવે, ચોરી કરે, બ્લેકમેલ કરે. નશીલા પદાર્થો કે વેશ્યા વ્યવસાય પણ કરાવે. જુગાર રમાડે અને લોન વ્યાજનું વિષચક્ર પણ બિછાવે. અને એમનાં આદેશનો અમલ ન થાય તો મૌત પણ મળે. ગુનેગારો વચ્ચેનાં આપસી મતભેદોનું નિવારણ પણ માફિયા કરે. માફિયા શબ્દ અખબારમાં નિયમિતપણે આવતો રહે છે. જમીન હડપ કરતા ગુનેગારો માટે ભૂમાફિયા અને રેતી કે અન્ય ખનિજ પદાર્થ ગેરકાયદેસર રીતે ખોદી ચોરી કરતાં ગુનેગારો માટે ખનનમાફિયા એવો શબ્દ વપરાતો હોય છે. માફિયા એવો શબ્દ છે, જે હવે સંગઠિત ગુનાખોરી માટે વપરાઇ રહ્યો છે પણ મૂળ અર્થ એવો નહોતો.
માફિયા શબ્દ ઇટલીનાં સિસિલી પ્રાંતમાં જન્મ્યો છે. ઈટલીનાં સંગઠિત ગુનેગારો માટે. જ્યારે આ શબ્દ એકલો જ વપરાય ત્યારે એ કાં તો ઇટલી અથવા તો ઇટાલિયન –અમેરિકન ગુનેગારો માટે છે, એવું તારણ કાઢી શકાય. અન્યથા રશિયન માફિયા (બ્રાટવા) અથવા તો જાપાનીઝ માફિયા (યઝુકા ) એવાં શબ્દો વપરાય છે. માફિયા શબ્દ મૂળ સિસિલિયન વિશેષણ ‘માફિયુસુ’ પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે ડોળ કરે એ અથવા તો ગર્વ અને ઘમંડથી ચાલે એ. ડંફાસ મારે, બડાઈ પણ હાંકે. પણ માફિયુસુ એટલે બહાદૂરી અથવા જુસ્સો એવો અર્થ પણ થાય. ભાષાનાં પ્રખર અભ્યાસુ ડેએગો ગેમ્બીટા અનુસાર ૧૯ મી સદીનાં સિસિલીમાં ‘માફિયુસુ’ એટલે નીડર, સાહસિક અને સ્વાભિમાની. જો કે આ અર્થ કોઈ પુરુષનાં સંદર્ભમાં છે. માફિયુસુ શબ્દ એક વિશેષણ તરીકે સ્ત્રી માટે વપરાય તો એનો અર્થ ‘સુંદર’ અને ‘આકર્ષક’ એવો થાય.
સિસિલી આમ તો ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં સ્થિત સૌથી મોટો ટાપુ છે. ઇટલીનાં ૨૦ પ્રદેશો પૈકીનો એક અને પોતે સ્વાયત્ત પણ ખરો. નવમીથી અગિયારમી સદી દરમ્યાન અહીં ઈસ્લામિક શાસન હતું એટલે માફિયા શબ્દનું મૂળ અરેબિક હોવાનું મનાય છે. એક શબ્દ છે ‘માફી’. મુસ્લિમ શાસનમાં રહેતા બિન-મુસ્લિમો પાસે જજીયાં વેરો વસૂલાતો. જેમણે એ ભરી દીધો હોય એમની ઉપર વસૂલાતની કાયદાકીય કાર્યવાહીમાંથી માફી. માફિયા શબ્દ એની પરથી આવ્યો હોવાનું મનાય છે. અન્ય એક અરેબિક શબ્દ ‘મારફૂડ’ પણ છે. અર્થ થાય છે અનિચ્છનીય અથવા અસ્વીકાર્ય . મારફૂડ શબ્દ એક અન્ય શબ્દ ‘મારપિયુની’ પરથી આવ્યો હોવાનું મનાય છે, જેનો અર્થ થાય છે ઠગ અથવા ધૂતારો. માફિયુસુ શબ્દનું અન્ય મૂળ અરેબિક શબ્દ ‘માફયા ‘ પણ છે. એનો અર્થ થાય છે છાયો . એ છત્રછાયા, જેમાં શરણ લઈ શકાય. અગિયારમી સદીનાં સિસિલીમાં મુસ્લિમ શાસનનો અંત આવ્યો, જ્યારે ક્રિશ્ચિયન નૉર્મન્સે અહીં જીત મેળવી. મૂળ અરેબિક સ્થાનિકો ત્યાં ખેતમજૂર તરીકે કામ કરવા મજબૂર થાય. તે પૈકી કેટલાંક માફિયાની શરણે આવ્યા. તેઓ માફિયાની ગુપ્ત છત્રછાયામાં આવી ગયા. જો કે માફિયા શબ્દ પ્રચલિત બન્યો ઈ. સ. ૧૮૬૩ માં ઈટાલીમાં ભજવાયેલાં એક નાટક ‘ આઈ માફીયુસી ડી લા વિકારિયા’ પછી. નાટકમાં ગુનેગારોનું એક સંગઠન જે જેલમાંથી કામ કરતું હતું. જેમાં એક ‘બોસ’ હતો. એની સૂચના મળતી. એમાં ય ‘ઓમેરેટા’ (માફિયાની કાર્યવાહી અંગે કોઈ પણ સંજોગોમાં ચૂપ રહેવું) અને ‘પીઝુ’ (ખંડણી) વગેરે શબ્દો પણ હતા. આમ માફિયા શબ્દ હવે જાણીતો બની ચૂક્યો હતો. બાકીનું કામ મારલોન બ્રાન્ડો અભિનીત ફિલ્મ ‘ગોડફાધર’ દ્વારા થયું, જેણે માફિયા શબ્દનો આપણી સાથે સુપેરે પરિચય કરાવી દીધો. ‘ગોડફાધર’ એટલે આમ તો ધર્મપિતા. બાળકનાં ધર્મ શિક્ષણ માટે જે જવાબદારી લેય એ. પણ માફિયાની ભાષામાં ગોડ ફાધર એટલે સર્વે બોસનાં બોસ. ‘માફિયા’ મૂળ તો ધંધાદારીઓને પ્રોટેક્શન પૂરું પાડતું સંગઠન હતું. હું ધંધો કરું પણ મને કોઈ છેતરી ન જાય, કોઈ મને લૂંટી ન લેય, કોઈ મને મારી ન નાંખે એ માટે પોલિસ તો હોય પણ એની પર મને વિશ્વાસ નથી. તો હું પૈસા આપીને માફિયાને મારા રક્ષણ માટે રોકું. માફિયાથી બધા ડરે એટલે મારા ધંધામાં કોઈ વિઘ્ન નાંખતા અચકાય .
હવે મૂળ વાત. ‘માફિયા’ શબ્દ કમલનાથ વાપરે છે ત્યારે એ એવું કહે છે કે સરકારી તંત્રને સમાંતર એક ગેરકાયદેસર તંત્ર ચાલે છે. ઘણું ખોટું થાય છે. ઘણાં લોકો ઘણું ખોટું કરે છે. રાજકારણી આવું કહે ત્યારે એવો તો આક્ષેપ જ હોઈ શકે. જાણકારો કહે છે કે રાજકારણીનાં આક્ષેપને ગંભીરતાથી લેવાં નહીં. તેઓ ભાગ્યે જ સાચું બોલતા હોય છે. (ઈઝ ઈટ ?!) અને એ સાચું હોય તો પણ પૂરવાર કરવું મુશ્કિલ હી નહીં, નામૂમકિન હોય છે. હેં ને?
આપણું આ મન સાલું માફિયા જ છે. કાયદાની એને સાડાબારી નથી. ઘમંડી પણ ખરું. ગુનો કરવો એને ગમે. ડર તો જાણે છે જ નહીં. પણ…વૂડી એલન કહે છે કે બુદ્ધિશાળી લોકો માફિયા જેવાં જ હોય છે. એ પોતીકાં લોકોને જ મારી નાંખે છે. માફિયા એટલે પૈસો, સત્તા અને સન્માન. મારું મન માફિયા છે.
શબ્દ શેષ:
“મેં ભગવાન પાસે બાઇક માંગી. પણ મને ખબર હતી કે ભગવાન એ રીતે કામ કરતાં નથી. એટલે મેં બાઇક ચોરી લીધી અને ભગવાન પાસે માફી માંગી લીધી.” –‘ગોડફાધર’ એક્ટર અલ પેસીનો
प्रतिमेत याचा समावेश असू श्‍ाकतो: एक किंवा अधिक लोक, 'MAFIA' सांगणारा मजकूर

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

સઘળું એબ્સર્ડ છે…..1/ પરેશ વ્યાસ

સઘળું એબ્સર્ડ છે…..1
રોજ રોજ કોવિડ-૧૯ બુલેટિન આવતું રહે છે. આજે આટલાં મર્યા, આટલાં સાજા થિયાં, આટલાં નવાં રોગી પેદા થિયાં. આ એવો સેન્સેક્સ છે, જેમાં ઝાઝી વધઘટ નથી. ગુજરાતનો નવા કેસનો આંકડો દરરોજ ૪૦૦નાં આળેગાળે અટકે છે. રોજ ૨૦-૩૦ લોકો મરે છે. મરણ પણ મોનોટોનસ થઈ ગયું છે, બાપ! પણ.. હવે સઘળું અનલૉક થતું જાય છે. સરકારને હવે માનવીની તંદુરસ્તી કરતાં મનીની દુરસ્તી વધારે ઇમ્પોર્ટન્ટ લાગે છે. સરકાર કિયે છે, કરે છે તો હાચું જ હશે. જાન હૈ તો જહાં હૈ પણ મની હૈ વો મહાન હૈ! હેં ને?
વતનની રાહમેં વતનકે કેટલાંય મજૂરો શહીદ થઈ ગયા. ગમે તે હોય પણ આ સરકાર નામ સરસ ગોતી કાઢે છે. શ્રમિક સ્પેશ્યલ ટ્રેન, આત્મનિર્ભર સહાય યોજના વગેરે. ‘આત્મનિર્ભર’ અને ‘સહાય’ એ બે શબ્દો જો કે એક બીજા સાથે મેચ થતાં નથી. પણ એ જાવા દ્યો. હવે લોકો માટે મોઢું કોઈને દેખાડવા જેવું રહ્યું નથી. અરે ભાઈ, ઢાંકો રે ઢાંકો. માસ્ક મરજિયાત નથી. જરાય નહીં. અને સાબુ કે સેનેટાઈઝરથી હાથ ધો ધો કરવા, આપણો ધરમ થઈ ગયો છે. કામકાજ અને ખરીદ-વેચાણ આજકાલ ઓનલાઈન છે. ના, રાજકારણનું ખરીદ-વેચાણ ઓનલાઈન નથી. હે મારા પ્રિય એમએલએ-ઓ, રૂપિયા પૈસા દૂધે ધોઈને નહીં પણ સાબુથી ધોઈને લેજો. વાઇરસ હોય તો? આમ અમને ચિંતા તો થાય ને?
આજકાલ સામાજિક દૂરી જરૂરી છે. પણ હે ભાયું બેનો, સામાજિક માધ્યમો(સોશિયલ મીડિયા)થી દૂરી નથી. ત્યાં અનેક અફવા વાઇરલ થતી રહે છે. સરકાર વિરુદ્ધ અફવા હોય તો એને શરૂ કરનાર જણનું આઇપી એડ્રેસ ગોતીને સરકાર એને ધરબી દેય છે. પણ સરકારની પ્રશસ્તિ કરતી અફવા બેરોકટોક રમણે ચઢે છે. ભક્તોની નીતિરીતિ જીગર મુરાદાબાદીનાં શેર જેવી છે: સાકીપે ઈલઝામ ન આયે, ચાહે મુઝ તક જામ ન આયે. સરકાર તો બૌ હારી સે બાપ!
કોઈ પણ લોકશાહી ચાર થાંભલા ઉપર ટકી હોય છે. રાજતંત્ર, વહીવટીતંત્ર, ન્યાયતંત્ર અને અખબારીતંત્ર. પહેલાં બે થાંભલા તો એકાકાર થઈ ગયા હતા. હવે ન્યાયતંત્ર પણ હા એ હા કરે છે, એવા આક્ષેપ થઈ રહ્યાં છે. અખબારી તંત્ર વિષે વાત કરીએ તો કેટલાંકને બાદ કરતાં બાકી બધાં સરકારી ભાટાઈમાંથી ઊંચા નથી આવતા. ‘ગોદી મીડિયા’ શબ્દ કાંઇ અમથો ચલણમાં છે? હવેની લોકશાહી એકદંડિયો મહેલ છે. પ્રજા એ મહેલમાં કેદ રાજકુમારી છે. તો ….બોલો એમાં ખોટું શું છે? રાજકુમાર આવે અને રાજકુમારીને છોડાવીને લઈ જાય એનાં કરતાં મહેલમાં ક્વોરેન્ટાઇન કરેલી રાજકુમારી સેઇફ છે. ઠીક છે બધું.
હવે સરકાર ઉપર ભક્તોનાં પ્રેસરથી ભગવાનનાં દ્વાર ખૂલ્યા છે. શ્રદ્ધા, આસ્થા, પૂજા, ભક્તિ માસ્ક સાથે સેનેટાઇઝ્ડ થઈ ચૂકી છે. અંતે, આદિ કવિ નરસિંહ મહેતાનું પ્રભાતિયું એમની ક્ષમા યાચના સાથે: રાત રહે જાહરે પાછલી ખટઘડી, સૌ પુરુષ સ્ત્રીઓએ સૂઈ રહેવું. જોગિયા, વેદિયા અને વૈષ્ણવોએ અનુક્રમે જોગ, વેદ અને કૃષ્ણનું ગાન કરવું પણ ભોગિયાઓએ ભોગ શા માટે છોડવા?- (એ સમજાતું નથી). પતિવ્રતા નારી વિષે કહ્યું છે પણ પત્નીવ્રતા નરનો ધર્મ શું છે?- એ તો રામ જાણે. અથવા કૃષ્ણ જાણે. જો કે આપણે આપણો ધર્મ સંભાળવો, એ જ એક સત્ય છે. નરસિંહ મહેતા મને એ સમજાવે તે પહેલાં મારી આંખો ખૂલી જાય છે. મને લાગે છે કે આ સાલું સઘળું એબ્સર્ડ છે. કોઈએ કહ્યું હતું કે લાઈફમાં કાંઈ પણ બરાબર ન ચાલે તો ઊંઘી જવું. હું પાછો સૂઈ જાઉં છું. આ મારી પરમ ધ્યાનાવસ્થા છે. મેડિટેશન મેડિકેશન થઈ જાય છે. ઈતિ.
छायाचित्राचा तपशील उपलब्ध नाही.

Leave a comment

Filed under પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

ઓ ભારતમાતા+ફોગો: ઘરની બહાર નીકળવાનો ડર./પરેશ વ્યાસ

તારે ચરણે શીશ અમારાં
ઓ મૈયા ઓ ભારત માતા
ભવ ભવ તારે ખોળે રહીશું
ઓ મૈયા ઓ ભારતમાતા
તું એક અખંડ,તુજ વિભિન્ન અંગ હો જાત ,પ્રાંત કે ભાષા
ભલે ભિન્ન ભિન્ન હો રંગ,
રહીને સંગ,પૂરી કરીશું તારી આશા
આ હૈયાં અમારાં પળપળ ટહુકી તારાં ગીતો ગાતાં
ઓ મૈયા ઓ ભારતમાતા..
ઋચા વેદની, મંત્રઘોષ અહીં પાવન આર્ય સંસ્કૃતિ
જગભરમાં છે ખ્યાતિ તારી ને સત્યશિવમની રીતિ
આ આઝાદીને સાચવી તારે કોઠે દઈશું શાતા
ઓ મૈયા ઓ ભારતમાતા
યામિની વ્યાસ
સ્વર/સ્વરાંકન: શ્રી ભરત પરમાર
દ્રશ્ય સંકલન:શ્રી કેવલ ઉપાધ્યાય
ભારત માતા:ગીત:યામિની વ્યાસ સ્વર/સ્વરાંકન:ભરત પરમાર એડિટ:કેવલ ઉપાધ્યાય
YOUTUBE.COM
ભારત માતા:ગીત:યામિની વ્યાસ સ્વર/સ્વરાંકન:ભરત પરમાર એડિટ:કેવલ ઉપાધ્યાય
તારે ચરણે શીશ અમારાં ઓ મૈયા ઓ ભારત માતા ભવ ભવ તારે ખોળે રહીશું ઓ મૈયા ઓ ભારતમાતા તું એક અખંડ,તુજ વિભિન્ન અંગ હો જાત ,પ…
…………………………………………………

ફોગો: ઘરની બહાર નીકળવાનો ડર

लोग हर मोड़ पे रुक-रुक के संभलते क्यों हैं
इतना डरते हैं तो फिर घर से निकलते क्यों हैं -राहत इंदौरी
આ વ્યંગ હતો. ડગલે ને પગલે ડરતા હોય એવાં લોકો ઉપર. પણ આજની સ્થિતિમાં સંભાળવું અને ડરવું, બેઉ નિહાયત જરૂરી છે. ગઈકાલનો વ્યંગ આજે સ્વીકાર્ય જીવનશૈલી થઈ ગયો છે, એ ન્યૂ નોર્મલ-ની સ્થિતિ દર્શાવે છે. આપણે એનાથી ટેવાવું જરૂરી છે. આજનો શબ્દ ફોગો (FOGO) એક ઍક્રનિમ છે. ઍક્રનિમ (Acronym) એટલે બીજા શબ્દોનાં આદ્યાક્ષરોનો બનેલો શબ્દ. ઓનલાઈન શબ્દ વ્યવહાર હવે ટૂંકો થતો જાય છે. લાંબા વાક્યો ટૂંકા થતાં જાય છે. ભાષાશાસ્ત્રીઓ, ખાસ કરીને વ્યાકરણનાં આગ્રહીઓ નારાજ છે. સાડીમાંથી ફ્રૉક થાય ત્યાં સુધી ઠીક પણ પછી બિકિની થઈ જાય એની સામે ભાષાશાસ્ત્રીઓનાં ચોખાલિયાવેડા સમજી શકાય તેમ છે. પણ શબ્દ તો સ્થિતિસ્થાપક છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે સાઇઝ બદલાતો રહે છે. કોઈ કંટ્રોલ છે જ ક્યાં? અને એવું થવામાં ઍક્રનિમનો ફાળો વિશેષ છે. એવાં ઘણાં ઍક્રનિમ છે જે પછી શબ્દ તરીકે સ્વીકાર્ય બની જાય છે. જેમ કે ‘ટીએલ; ડીઆર’. ટૂ લોન્ગ; ડિડન્ટ રેડ. બહુ લાંબુ (લખાણ); અમે વાંચ્યું નહીં. પુરુષનો પ્રેમ ભ્રમર જેવો છે. આનંદ બક્ષી સાહેબે લખ્યું હતું કે ગલી ગલી ઘૂમે, કલી કલી ચૂમે, ભંવરા બેઈમાન. ભ્રમરવૃત્તિ એટલે ભમરા જેવી કામવ્યવહારમાં ચંચળ વૃત્તિ. હવે વાંચનનું પણ એવું જ છે. વાંચવાની ધીરજ ક્યાં છે? ટીએલ; ડીઆર!
એક સમયે ઍક્રનિમ ફોગો-નો અર્થ થતો હતો ‘ફીઅર ઓફ ગેટિંગ ઓલ્ડ’. ઘરડાં થવાનો ડર. આપણે યયાતિ તો છીએ નહીં કે યુવાની વરદાનમાં પામી શકીએ. એટલે ડર લાગે. પણ હવે આ જ ઍક્રનિમ એક અલગ અર્થમાં પ્રચલિત થઈ રહ્યો છે. ‘ફીઅર ઓફ ગોઇંગ આઉટ’. બહાર જવાનો ડર. બહાર જવું આમ તો ગમતી પ્રવૃત્તિ છે. આપણાં કવિવર તો ગાઈડેડ ટૂર સિવાય પણ ડુંગરા ભમવાની વાત કરી ગયા છે. પણ હવે રખડેલ થવામાં સારાવટ નથી. કોવિડ -૧૯નો અદ્રશ્ય ફેલાવો એવો છે કે ડેલીની બહાર પગ મૂકવો પણ સ્વાસ્થ માટે હાનિકારક છે. ચોમાસું બેસી ગયું છે, પણ સ્થિતિ એવી છે કે હવે ઘરમાં રહીને જ સોંસરવા ભીંજાવાનું કારસ્તાન કરવું હિતાવહ છે. ડર લાગે છે કે ક્યાંક વાઇરસ લાગે તો.. દશા જ બેસી જાય. અમથું ય કોરોના રોગ થાય તો હોસ્પિટલમાં જગ્યા જ ક્યાં છે? અને ધારો કે મળી જાય તો ત્યાં તો.. એકલાં જવાના, સાથી વિના, સંગી વિના (જખ મારીને) એકલાં જ જવાના.. બીકનું લાગવું લાઝમી છે. સાંપ્રત સ્થિતિમાં ‘ફોગો’ સારી મનોસ્થિતિ છે. ડરવાથી જો જીવ બચતો હોય તો ડરવું સારું છે.
ફોગો શબ્દ અન્ય ઍક્રનિમ શબ્દ ‘ફોમો’ (FOMO) પરથી આવ્યો છે. ફોમો એટલે ફીઅર ઓફ મિસિંગ આઉટ. એટલે એમ કે કોઈ ખૂબ સારો કાર્યક્રમ કે પ્રસંગ પણ અમે એમાંથી રહી જશું એવો ડર. અત્યારે લગ્ન પ્રસંગ હોય પણ આપણું નામ એકાવનમું હોય તો આપણે રહી જઈએ. પચાસ લોકો જલસા કરે અને આપણે રહી જઈએ. તમે લઈ ગયા અને અમે રહી ગયા-વાળી ફીલિંગ. યૂ સી! જો કે અફસોસ કરવાની જરૂર નથી. કારણ કે અમોને તો અમથો ય ડર લાગે છે ઘરમાંથી બહાર નીકળવાનો. અમને ફોગો છે. આમંત્રણ આપો તો ય અમે બહાર નીકળવાનાં નથી. અમને ઘરકૂકડાંગીરીમાં સુરક્ષાવાળી ફીલ આવે છે.
ફોમોનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ છે જોમો (JOMO). જોય ઓફ મિસિંગ આઉટ. ‘ફોમો’ અને ‘જોમો’ એ બંને શબ્દો વિષે અમે લેખ લખી ચૂક્યા છીએ. ‘જોમો’ શું છે? અમે પ્રસંગે હાજર નથી. કોઈ કાર્યક્રમ કે સભામાં લોકો બહુ મઝા કરશે પણ તેઓ એમ ભલે કરે. અમે કશું ય ગુમાવતાં નથી. અમે તો કુદરત સાથે એકાંતમાં જલસો કરીશું. આજનો શબ્દ ફોગો પણ એવો જ છે. એટલું કે અહીં બહાર જવું જ ડરનું દ્યોતક છે. બીક લાગે જો ઉંબર બહાર પગલાં માંડીએ. ઘણાં કહે છે કે આજની સ્થિતિ લૉકડાઉનની સ્થિતિ કરતાં વધારે ખતરનાક છે. તેમ છતાં માણસો બિંદાસ્ત જાહેરમાં ફરી રહ્યાં છે. કામ હોય તો જ બહાર જવું પણ કામ વગર પણ ટોળે વળતાં લોકો જોવા મળે છે. ફોગો જો હોય તો દેખાતો નથી. ફોગોનું હોવું કોરોનાનો ફેલાવો રોકી શકે છે. ‘ફેલાવો’ જેવો સીધો સાદો શબ્દ સંક્રમણ પણ ભારેખમ થઈ ગયો છે. તેમ છતાં આપણે ડરવામાં ય કરકસર કરીએ છીએ.
ઘરમાં રહીને શું કરવું?-એનું માર્ગદર્શન આપણને વોટ્સ એપ યુનિવર્સિટીમાંથી અવારનવાર મળતું રહે છે. કોલર ટ્યુન્સ સહિત અનેક સરકારી જાહેરાતો પણ ખરી જ. ફોગો એક પાળવા જેવો પોઝિટિવ ડર છે. અને ડર છે તો જીત છે. યાદ રાખો, બહાર જવું આપણાં જીવનમાં બહાર તો નહીં પણ પાનખર જરૂર લાવી શકે છે. ઝાડ સાવ મરી જાય, એમ પણ બને. માટે ફોગો રાખો. જો ડરી ગયા, સમજો જીવી ગયા!
શબ્દ શેષ:
‘એવો પણ સમય હોય છે જ્યારે ડરનું હોવું સારી વાત છે. હૃદયની અંદર પોતાનું સ્થાન જમાવીને બેઠેલો ડર સાંપ્રત પરિસ્થિતિની નિગરાની કરતો રહે, એ જરૂરી છે.” –પ્રાચીન ગ્રીક નાટ્યકાર એસ્ચિલસ (ઈ. સ. પૂર્વે ૫૨૫- ૪૫૬)
प्रतिमेत याचा समावेश असू श्‍ाकतो: रात्र

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

કોવિડ-૧૯ પ્રેરિત અવનવાં જોડ-શબ્દો/ પરેશ વ્યાસ

Image may contain: text that says 'राष्ट्रीय कला પ્રસ્તુત કરે છે વિશ્વના નામી-અનામી કવિઓ દ્વારા રચાયેલાં કાવ્યોનું ઈ-પુસ્તક કોરોના કાળનાં કાવ્યો મુખ્ય મહેમાન શ્રી સી. આર. પાટીલ સંસદ સભ્યશ્રી, પ્રદેશ પ્રમુખ ગુજરાત ભાજપ આ ઈ-પુસ્તક ભાગમાં વહેંચાયેલું છે આમંત્રિત કવિઓ ૨૯૫ કાવ્યો સ્પર્ધક કવિઓ ૩૦૫ કાવ્યો કુલ ૬૦૦ કાવ્યો આ ઈ-પુસ્તકનું લોકાર્પણ ઓન-લાઈન કરવામાં સાંજે પાંચ કલાકે રવિવાર, ૧૬ ઓગસ્ટ, २०२० લિંક દ્વારા જોડાવાનું સૌને આમંત્રણ નયનાક્ષીબેન વૈદ પ્રમુખ નરેશ કાપડીઆ ઈ-પુસ્તક સંપાદક રેપીન પચ્ચીગર મહામંત્રી યામિની વ્યાસ કન્વીનર, સાહિત્ય સમિતિ'
કોવિડ-૧૯ પ્રેરિત અવનવાં જોડ-શબ્દો
કોવિડ-૧૯ નવાં શબ્દો લઈને આવે છે. ‘સંક્રમણ’નાં અતિક્રમણની આપણને ખબર છે. ઇંગ્લિશ શબ્દો ‘માસ્ક’ અને ‘સેનેટાઈઝર’થી આપણે પરિચિત છીએ. ‘ક્વોરેન્ટાઇન’ અને ‘કન્ટેઈનમેન્ટ ઝોન’ આપણે જાણીએ છીએ. ‘વેન્ટિલેટર’ અને ‘પીપીઈ’ એટલે શું?-એ સમજવું આસાન છે. ‘સુપર સ્પ્રેડર્સ’ કોણ હોઇ શકે? અને ‘કોન્ટેક્ટ-ફ્રી ડીલિવરી’ એટલે શું?- એની વ્યાખ્યા આપણને કોઠે પડી ગઈ છે. આપણું ઘર હવે રેડ, ઓરેન્જ કે ગ્રીન ઝોનમાં હોઈ શકે છે. એક વાઇરસ કેટલાંય મહિનાઓથી આપણી બોલચાલ અને આપણાં દિમાગ પર હાવી થઈ ગયો છે. વાઇરસની પણ એક પરિભાષા છે. વાઇરસ અવનવાં શબ્દો પણ સર્જે છે. જેમ કે કોવિડિયટ (Covidiot). ‘કોવિડ’ અને ‘ઈડિયટ’ એમ બે શબ્દોનો બનેલો શબ્દ. એવો બેશરમ કે મૂર્ખ જે સામાન્ય માર્ગદર્શક નિયમોનું પાલન ન કરે. જાહેરમાં છીંકે, થૂંકે, માસ્ક પહેરે નહીં, હાથ ધૂએ નહીં. અને સામાજિક દૂરી કે શારીરિક દૂરી-કી ઐસીતૈસી કરતો રહે, એ આપણો કોવિડિયટ. આવા જ બે શબ્દોને જોડીને બનાવાયેલાં કોવિડ વિશેષ અન્ય રસપ્રદ પ્રોટમેન્ટુ શબ્દો પણ ઓનલાઈન માર્કેટમાં આવી ચૂક્યા છે. ચાલો, એ વિષે જાણીએ.
૧. સ્પેન્ડેમિક (Spendemic):
‘સ્પેન્ડ’ એટલે ખર્ચ કરવો. ‘પેન્ડેમિક’ આપણે હવે જાણીએ છીએ. વૈશ્વિક મહામારી કે રોગચાળો. લૉકડાઉન હતા. ઘરમાં પૂરાયા હોઈએ તો ખર્ચ શાનો? પણ સાહેબ, હવે પ્રવર્તમાન સમયમાં ઓનલાઈન ખરીદી હદ બહાર વધી છે. જીવન જરૂરી નથી એવી ખરીદી પણ થઈ જાય છે. અત્યારે પૈસા બચાવવા જોઈએ. અથવા કોઈ શ્રમિકોને મદદરૂપ થવા વાપરવા જોઈએ. પણ ઓનલાઈન હોમડીલીવરી શરૂ થઈ એટલે ઘરે રોજ રોજ પાર્સલનાં પાર્સલ આવે. આવું કેમ?
અમે અગાઉ ‘રીટેલ થેરપી’ શબ્દ વિષે લખી ગયા છીએ. તાણ, ચિંતા કે ઉદાસીની માનસિક બીમારી હોય તો કોઈ પણ વસ્તુની છૂટક ખરીદી મનને શાંતિ આપે છે. જો કે દેવું કરીને કરી હોય એવી ખરીદીનાં હપ્તા ભરવામાં મેન્ટલ ડીપ્રેશન વકરે એવી સંભાવના છે! પણ મર્યાદામાં હોય તો કોઈ પણ ભૌતિક ખરીદી દરેક નર અને નારીને તો સવિશેષ એક ચોક્કસ પ્રકારનાં નિર્ભેળ આનંદની અનુભૂતિ કરાવે છે. સ્પેનડેમિક શબ્દ સાંપ્રત પરિસ્થિતિમાં રીટેલ થેરપીનું ઓનલાઈન સ્વરૂપ છે. અહીં ખરીદીનો આનંદ ત્રણથી ચાર વાર થાય છે. એક વાર જ્યારે તમે ઓનલાઈન ઓર્ડર આપો. પછી પાર્સલ ક્યાં પહોંચ્યું?- એનું તમે ટ્રેકિંગ કરો ત્યારે. ત્રીજી વાર એકચ્યુઅલ ડીલીવરી થાય, કાતર લઈને તમે પાર્સલનું વિમોચન કરો અને આ હા હા….. આહલાદક આનંદની અનુભૂતિ.. અને ચોથી વાર? તમને આઈટેમ ન ગમે અને એને વિના મૂલ્યે રીટર્ન કરી ૧૦૦ % રીફંડ મેળવો ત્યારે થાય એ આનંદ પણ સ્પેન્ડેમિકમાં આવી જાય છે. એવું કહે છે કે સ્પેન્ડેમિક ખર્ચ સાયક્યાટ્રિસ્ટ કરતાં સસ્તો પડે છે. શરતો લાગુ.
૨. કોરોનિયલ્સ (Coronials):
મૂળ શબ્દ છે મિલેનિયલ્સ. સહસ્ત્રશતાબ્દિ વર્ષમાં યુવાન થતી આખી પેઢી. કોઈ નક્કી વ્યાખ્યા નથી પણ સામાન્ય રીતે ૧૯૮૨થી ૧૯૯૬ સુધીમાં જન્મેલાં બાળકો કે જેઓ એકવીસમી સદીમાં યુવાન બન્યા છે, એમને મિલેનિયલ્સ કહી શકાય. અત્યારે ૨૦૨૦નું વર્ષ છે. કોવિડ-૧૯નાં લૉકડાઉનનાં પ્રતાપે લોકો ઘરમાં નજરકેદ રહ્યાં છે. હજી અન-લૉકડાઉનમાં પણ બહાર જવા માટે સરકારી શરતો તો છે જ. ત્યારે સમય જ સમય હતો અને હજી ય છે. ઘરની અંદર રહીને કરવું ય શું? આ સામાજિક દૂરી છે, આ ક્યાં શારીરિક દૂરી છે? વસ્તી તો વધવાની જ. કોરોના કાળમાં જન્મેલાં આ બાળકો જ્યારે યુવાન થશે ત્યારે તેઓ કોરોનિયલ્સ કહેવાશે. હાથ ધોવાં, માસ્ક પહેરવાં, ઉકાળો પીવો, દૂરથી નમસ્તે કરવું અને ઓનલાઈન આર્થિક વ્યવહારનાં સંસ્કાર તો એમને ગળથૂથીમાં મળ્યા છે. આ આખી પેઢી અત્યારે આપણાં માટે ઝઝૂમતા ફ્રંટલાઈન કોરોના વોરિયર્સ જેવાં કે ડોક્ટર, નર્સ, પોલીસકર્મી, સફાઇકર્મી, અગ્નિશમનકર્મી વગેરે માટે કુદરતી માનસન્માન ધરાવતી હશે.
૩. ક્વોરેન્ટિની (Quarantini):
રોગચાળો છે. દવા નથી. વાઇરસ નરી આંખે દેખાતો નથી. હાથ ધોઈને વાઇરસ ધોયાનો સંતોષ મેળવીએ છીએ. સૌ કોઈ કહે છે કે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારો. વાઇરસ પ્રતિકારક ઉકાળાની વિવિધ રેસિપી ઓનલાઈન વાઇરલ થઈ છે. ક્વોરેન્ટિની શબ્દ અમેરિકન છે. જેમાં મૂળ તો વૉડકા અને જીનનું માર્ટીની કોકટેલ છે પણ સાથે વિટામિન-સીનો પાવડર પણ છે. એ નાંખો એટલે માર્ટીનીમાં નાની નાની પરપોટી ફીણફીણ થવા માંડે. ક્વોરેન્ટિની ઢીંચવાથી મનનો ઉદ્વેગ તો શાંત થાય જ અને સાથે સાથે રોગ પ્રતિકારક શક્તિ પણ વધે. આપણાં ભારતની વાત કરી તો અમને લાગે છે કે આદૂ, મરી, તુલસી, ફૂદીનો બીયરમાં નાંખીને પી શકાય તો કદાચ ક્વોરેન્ટિની જેવો જ હેતુ સરે! કવિ શ્રી અનિલ જોશીનાં ગીતકાવ્યની પંક્તિ યાદ છે? મેં તો તુલસીનું પાંદડું બીયરમાં નાખીને પીધું. જો કે ગુજરાતમાં રહેતા હો તો જીંજીયર (જીંજર +બીયર) કે બીયરુલસી (બીયર+તુલસી) પીણું પીવું ગેરકાયદેસર ગણાશે. પરમિટ કઢાવી લઈએ તો કેવું?!!
મહામારી ભયંકર છે. વાતાવરણ ગંભીર છે. એમાં શબ્દની થોડી હ્યુમરસ વાત શા માટે? સાહેબ, હ્યુમરને સહારે તો સર્વાઇવ થવાનું છે. હ્યુમર વાતાવરણને હળવું બનાવે છે. હલકું બનાવતું નથી. અને આપણે મરતા પહેલાં મરવાનું નથી. શબ્દની સંગે જિંદગી મઝાની જ રહેવાની. હેં ને?
શબ્દશેષ:
“શબ્દને ઉન્નત કરો, અવાજને નહીં. વરસાદથી ફૂલો ઊગે છે, નહીં કે વાદળોનાં ગડગડાટથી.” -વિખ્યાત ચિંતક જલાલુદ્દીન રૂમી
प्रतिमेत याचा समावेश असू श्‍ाकतो: मजकूर

Leave a comment

Filed under પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ