Category Archives: પરેશ વ્યાસ

તમને કન્ટેમ્પ્ટનો મુહાવરો છે? .પરેશ વ્યાસ

An unprecedented press conference by the four Judges of Supreme Court had made me think about idioms of the word contempt.

તમને કન્ટેમ્પ્ટનો મુહાવરો છે?

કન્ટેમ્પ્ટ ઓફ કોર્ટની વાત તો દૂર રહી, અમે તો કોરટકચેરીનાં નામમાત્રથી બઉ બીએ છીએ. એનાથી તો દૂર રહેલાં જ સારા. પણ ક્યારેક તો એ ચકરાવામાં આવી જ જવાય. અને પછી એ.. એ.. એ.. ફસાં. પછી તો વકીલો દલીલો કરે. પછી ન્યાયને તોળવામાં આવે. પછી જજ સાહેબ જજમેન્ટ આપે. આખી સીસ્ટમ સાલી કોમ્પ્લીકેટેડ. ઘણી વાર તો હાર્યા કે જીત્યા ઈ ય ખબર ન પડે. પણ હા, નિર્ણયને માનવો પડે. અપીલ થઇ શકે સર્વોચ્ચ અદાલત સુધી. સર્વોચ્ચ અદાલતનો શૂરા-બોલ્યાં-ના-ફરે જેવો ચૂકાદો અલબત્ત અફર હોય. જો આપણે એને માનીએ નહીં તો કોર્ટનાં અનાદર બદલ ફરી એક વાર કેસ ચાલે. સજા તો થાય જ. ન્યાયની દેવડીમાં અમને વિશ્વાસ છે. પણ આજકાલ એમનાં પૂજારીઓ જાહેરમાં કાદવ ઉછાળી રહ્યાં છે. ન્યાયાધીશો કાળો ડગલો પહેરે છે એટલે કાદવનાં ડાઘાં ઝટ દેખાય નહીં. પણ અંદર સફેદ ખમીસ પણ તો હોય છે. પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં શું થયું?-એ સમાચારથી આપણે વાકેફ છીએ. મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયા પર સૌ વાદાકોદ કરી રહ્યાં છે. ફેસબૂક કે વોટ્સ એપનાં સંદેશા વાંચીએ તો એમ લાગે કે અહીં પણ ભાજપ કોંગ્રેસ ચાલી રહ્યું છે. વડીલો અલબત્ત કહી ગયા છે કે ન્યાયતંત્રની ક્યારેય ટીકા કરવી નહીં. એક તો દલીલ કરવામાં તમે એમને પહોંચી નહીં શકો. અને ક્યારેક એલફેલ બોલાઈ જાય તો જેલમાં જવાનો વારો આવે. કન્ટેમ્પ્ટ ઓફ કોર્ટ, યુ સી…જો કે અમે કન્ટેમ્પ્ટ શબ્દનાં મુહાવરાનો અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા.
૧. બીનીથ કન્ટેમ્પ્ટ (Beneath Contempt): લે, આ મને ગમ્યું તે મારું
પણ જો તને ગમે તો તારું! મારું, તારું ને ગમવું પણ,
લાવ, લાવ કરીએ સહિયારું! – રાજેન્દ્ર શુક્લ
સર્વોચ્ચ અદાલત ન્યાયાધીશો બાળ સહજ ઝઘડે છે. વડા ન્યાયાધીશ કહે છે કે મને ગમે તે જ તારું. બાકીનાં કેસ હું જુનિયર જજને ય દઉં, મેરી મરઝી. પણ એમની પછીનાં ચાર વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશો મારું-તારું-નો ડખો કરે છે. આઈ મીન, જાહેરમાં બંડ પોકારે છે. કહે છે કે વડા ન્યાયાધીશ મનમરજીયાં ચલાવે છે. કયો કેસ કોને આપવો, એ વડા ન્યાયાધીશ નક્કી કરે એ વાત સાચી; પણ કામની વહેંચણી આડેધડ ન થવી જોઈએ. એમની વાત સાચી છે. પણ તમારો સાસુ વહુનો ઝઘડો, તમારો કૌટુંબિક કજીયો અમને કહેવાની શી જરૂર છે? બાર કાઉન્સિલ વચ્ચે પડી, સમાધાન થઇ ગયું, ઘીનાં ઠામમાં ઘી પડી ગયું એવાં ય સમાચાર આવ્યા, તો વળી હજી ક્યાંક વાંકુ પડ્યું હોવાનાં ય વાવડ મળી રહ્યાં છે. પોઈન્ટ ઓફ ઓર્ડર મી લોર્ડ્સ…. કારણ ગમે તે હોય, આવા જાહેર ધજાગરા કરવાની કોઈ જરૂર હતી ખરી? આ આખી વાત બીનીથ કન્ટેમ્પ છે. બીનીથ એટલે નીચે, તળે, હેઠળ, ઊતરતું. અને કન્ટેમ્પ્ટ તો આપણે જાણીએ છીએ. તિરસ્કાર, ઘૃણા, અવજ્ઞા, અનાદર. કન્ટેમ્પ્ટ ઓફ કોર્ટ જાણીતો શબ્દસમૂહ છે. અર્થ થાય કોર્ટનાં ચૂકાદાનો અનાદર. પણ બીનીથ કન્ટેમ્પ્ટનો શાબ્દિક અર્થ થાય ‘તિરસ્કારની તળે’ અથવા ‘અનાદરની નીચે’. અને એ મુહાવરાનો અર્થ થાય એવી નજીવી કે ક્ષુલ્લક વાત, જે મારા તિરસ્કારને પણ લાયક નથી. એટલી ગૌણ વાત કે જેની નિંદા કરવી ય શોભે નહીં. સોનાની જાળ નકામી પાણીમાં નાંખવા જેવો ઘાટ. જે પહેલેથી જ તુચ્છ હોય એ વાત તુચ્છકારને પાત્ર પણ હોતી નથી. માન હોય તો અપમાન શોભે. હેં ને?
૨. ફેમિલિયારિટી બ્રીડ્સ કન્ટેમ્પ્ટ (Familiarity Breeds Contempt):
ग़ैरों को कब फ़ुरसत है दुख देने की जब होता है कोई हमदम होता है -जावेद अख्तर
તમે એમને જાણો છો, પીછાણો છો. એટલે તમે એનાં ગુણ જાણો છો. સાથે સાથે એનાં અવગુણથી ય વાકેફ છો. હવે એવા ઓળખીતા લોક તમને કહે કે મોરે અવગુણ ચિત ના ધરો…. પણ તમે એમની અવહેલના કરો, અપમાન કરો, તિરસ્કાર કરો. કારણ કે તમે એમને સાંગોપાંગ ઓળખો છો અથવા ઓળખી ગયા છો. એટલે પારકાં ન નડે, પણ પોતાના જ આપણને કનડે, એમ પણ બને. સર્વોચ્ચ અદાલતનાં બધા ન્યાયમૂર્તિ આમ તો સરખાં પણ ક્લાસિક વ્યંગકથા ‘એનિમલ ફાર્મ’માં જ્યોર્જ ઓર્વેલ કહી ગયા છે એમ, સમ એનિમલ્સ આર મોર ઇકવલ ધેન અધર્સ! વડા ન્યાયમૂર્તિ અલબત્ત ફર્સ્ટ એમોન્ગ ઇક્વલ્સ ગણાય. બધા સાથે મળીને ન્યાય તોળતા હોય, ઝઘડાં મિટાવતા હોય, એ ન્યાયાધીશો પોતે કોક દિવસ માંહોમાંહ ઝઘડે ય ખરાં. જે આપસી તિરસ્કાર છે; એ પરસ્પર ઓળખને કારણે છે. તમે એમને સારી પેઠે ઓળખી ગયા છો; એનાં કારણે છે. એમની નબળાઈ, એમની ખોડખાંપણને તમે સારી પેઠે સમજી ગયા છો; એનાં કારણે છે. બાકી અન્ય સાથે કાંઈ ક્યાં નિસ્બત જ હોય છે? અજાણ્યાંની ટીકા કે તિરસ્કાર કરવાનો ક્યાં, કોઈને ટાઈમ જ છે? ફેમિલિયારિટી શબ્દનો અર્થ થાય સુપરિચિતતા, ઘરવટ કે ઘરોબાવાળું, સારી પેઠે જાણીતું, સર્વસામાન્ય, (વધુ પડતું) અનૌપચારિકતા, પરિચિત મિત્રતા અથવા સાથી, ઘાટો પરિચય વગેરે વગેરે. બસ, આવી સુપરિચિતતા જ તિરસ્કારને પેદા કરે છે. આ મુહાવરા પાછળ એક ઇસપ કથા છે. એક જંગલમાં રહેતાં એક નાનકડાં શિયાળે ક્યારેય સિંહને જોયો નહોતો. એક વાર એનો ભેટો થયો. કદાવર સિંહને જોતા જ એની ફાટી ‘ને એ તરત જ ઊભી પૂછડીએ નાઠો. પણ પછી બીજી વાર સિંહ મળ્યો તો એણે ઝાડ પાછળ સંતાઈને સિંહને જોયા કર્યો. પછી જ્યારે ત્રીજી વાર સિંહનો ભેટો થયો ત્યારે શિયાળ બેઝિઝક એની પાસે ગયો અને કહ્યું, “હાય, મી લોર્ડ.. ઘરમાં બધા કેમ છે?!” ઘરોબો થાય એટલે કન્ટેમ્પ્ટ થઇ શકે. યૂ સી..
મી લોર્ડ્સ પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરે છે. એટલે અમે જાણી ગયા એમની અંદર કી બાત. એમનાં આંતરિક ઝઘડાથી અમે ફેમિલિયર થઇ ગયા. ફેમિલિયારિટી બ્રીડ્સ કન્ટેમ્પ્ટ. એટલે તો આ લેખ લખી શક્યા છીએ. બાકી અમે ન્યાયમૂર્તિઓની ટીકા થોડી કરી શકીએ?!

શબ્દશેષ:
“ગુપ્તતા વિના પ્રતિષ્ઠા નથી કારણ કે પરિચિતતા તિરસ્કાર જન્માવે છે.” –ફ્રેંચ જનરલ અને સ્ટેટ્સમેન ચાર્લ્સ દ ગોલ

 · 

 

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, સમાચાર

લવ ઇઝ બ્લાઈન્ડ : રાજાને ગમી તે રાણી/પરેશ વ્યાસ

એક વાર તમે કોઈ વ્યકિતને પ્રેમ કરવા માંડો એટલે એ વ્યકિતનું વ્યકિતત્વ અને ચારિત્ર્ય મૂલવવાની તમારી આવડત જ જતી રહે.

આ પ્રેમ,
કેમ આવે છે એ ?
નથી એને પાંખો,
નથી આંખો,
નથી પગ, નથી હાથ
તોયે કેવું પકડે છે એ ?
કેવો પકડે છે એ ?
કેવો ઉપાડે છે એ ?
આંખો મીંચોને કહો જા
તો પાંપણની પૂંઠળ પહોંચી જાય છે.
તમે કહો ગા,
તો વગર કંઠે ગાય છે.
સવારની એ સાંજ બનાવી દે છે,
અને સાંજને સમે
ઉષાએ ઉગાડી દે છે.
એને આંધળો કોણે કહ્યો ?
આંખ તો એની જ છે
કોઈએ તમારી આંખમાં
શું આંખ માંડી નથી ?
– સુન્દરમ્

આજે પ્રેમ દિવસ છે. આમ તો પ્રેમ કરવા માટે કોઈ પણ દિવસ ઉજવી શકાય. તારીખ જોઈને પ્રેમ થોડો થાય ? વેલેન્ટાઈન્સ ડે અલબત્ત ચોકલેટ, કેક, ગુલાબ, ઘરેણાં કે અન્ય પ્રેમ પ્રતીકોનાં વેચાણ માટેનો વાણિજિયક પેંતરો છે. આ માર્કેટિંગ ટેકનિક છે.

માલ વેચાવો તો જોઈએ ને ? એટલે લોકોનાં મનમાં આવા જાત જાતનાં ઉત્સવ દિવસો રોપી દેવામાં આવે છે. લોકો બિચારા ઉજવણી કર્યે રાખે. પૈસા ખર્ચે રાખે. જો કે પૈસા ખર્ચીને દેખાડો કરવાથી ય જો પ્રેમ થતો હોય તો ભલે ઉજવણી થયે રાખે. હેં ને ? કારણ કે પ્રેમ દુર્લભ છે.

ત્રીજી સદીમાં રોમન રાજા કલોડિયસ- બીજાએ પોતાનાં સૈનિકોને પરણવાની મનાઈ ફરમાવી હતી. પ્રેમમાં પડે એનું પૌરુષ હણાઈ જાય એવું એ માનતો. તે સમયે સેન્ટ વેલેન્ટાઈન્સ નામનાં એક પાદરી ચોરીછૂપીથી આવા પ્રેમી પંખીડાઓને પરણાવી આપતા. એટલે રાજાએ એને જેલમાં પૂર્યા. એને દેહાંતદંડની સજા થઈ.

પણ એક લોકકથા અનુસાર, જેલમાં વેલેન્ટાઈનને જેલરની અંધ દિકરી જુલિયા સાથે પ્રેમ થયો. લવ ઇઝ બ્લાઇન્ડ (love is blind.) યૂ.સી ! પણ ચમત્કાર જુઓ. એક તરફ ૧૪મી ફેબુ્રઆરી, ઇ.સ.૨૬૯નાં દિવસે વેલેન્ટાઈનને ફાંસી દીધી અને એજ દિવસે અંધ જુલિયા દેખાતી થઇ ગઈ. લવ ઇઝ આફ્ટર ઓલ નોટ બ્લાઇન્ડ!

લવ ઇઝ બ્લાઇન્ડ મુહાવરો જો કે આધુનિક ઇંગ્લિશ ભાષાનાં આદિ રચયિતા હેન્રી ચૌસરે પંદરમી સદીમાં પહેલીવાર ‘મર્ચન્ટ ટેલ’માં પ્રયોજ્યો હતો. પ્રેમ અંધ છે અને એટલે કદાચ એને દેખાતું નથી, એવો એનો અર્થ થતો હતો.

પણ તે વખતે એની કોઈએ ખાસ નોંધ લીધી નહોતી. પછી સોળમી સદીમાં મહાન નાટયકાર વિલિયમ શેક્સપિયરે એને ‘ટૂ જેન્ટલમેન ઓફ વેરોના’ ‘હેન્રી ફાઈવ’અને ‘મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ’ નાટકોમાં પ્રયોજ્યો અને એ શબ્દો સાચા અર્થમાં લોકજીભે ચઢીને મુહાવરો બની ગયા. મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસની વાર્તામાં જેસિકા આમાં તો ગૌણ પાત્ર છે.

યહૂદી શાહુકાર શાયલોકની દિકરી જેસિકા બાપનાં પૈસા લઈને એક રાત્રે છોકરાનો વેશ ધરીને એક ફક્કડ ગિરધારી લોરેન્ઝો સાથે ભાગી જાય છે તે રાત્રે એ એનાં પ્રેમને કહે છે કે ‘મારા છોકરાં જેવા વેશને જોઈશ નહીં. મને શરમ આવે છે. પણ પ્રેમ અંધ છે અને પ્રેમીઓ જોઈ શકતા નથી. તેઓ નાની નાની ઘણી મૂર્ખામી કરે છે. તેઓ જોઈ શક્તા હોત તો એવી મૂર્ખામીઓ જોઈને ખુદ ક્યુપિડ પણ શરમાઈ જાત.’

ક્યુપિડ રોમન પ્રેમનાં દેવ છે, જે હૃદયપુષ્ટ બાળક સ્વરૃપે પ્રેમના તીર ચલાવતાં બતાવાયા છે. એની આંખે પાટા બંધાયા હોય છે કારણકે પ્રેમ તો અંધ છે ! લવ ઇઝ બ્લાઇન્ડ એટલે જ્યારે છોકરો કે છોકરી પ્રેમમાં પડે ત્યારે પોતાની પ્રેમિકા કે પ્રેમીમાં એને કોઈ ખામી, કોઈ ઉણપ દેખાતી જ નથી. દુનિયાદારીનું પ્રેમીઓને ક્યાં પછી ભાન જ રહે છે.

પ્રેમીઓ વ્યાજબી વિચારતા નથી. આમ અમથી ચાંદ તારા તોડવાની વાતો કરતા હશે ? પ્રેમ આંધળો છે એવું તો હવે વૈજ્ઞાાનિક રીતે પણ પૂરવાર થયું છે. યુનિવર્સીટી ઓફ લંડનની એક રીસર્ચ અનુસાર એક વાર તમે કોઈ વ્યકિતને પ્રેમ કરવા માંડો એટલે એ વ્યકિતનું વ્યકિતત્વ અને ચારિત્ર્ય મૂલવવાની તમારી આવડત જ જતી રહે. સામાન્ય રીતે આપણે કોઈને મળીએ એટલે આપણું મગજ એનાં ગુણદોષ પળમાં પારખી લેય.

પણ પ્રેમ એવી લાગણી છે જે મગજને એવી રીતે કાબૂમાં કરી લેય કે પછી એને કાંઈ દેખાતું જ નથી. નીર ક્ષીર વિવેક તો જ જતો રહે. એની વિવેચન શક્તિ ક્ષીણ થઈ જાય. વિચક્ષણ વિવેચક પણ પછી બબૂચક થઈ જાય. કારણકે પ્રેમ તો… આંધળો છે.

પ્રેમ આંધળો છે કારણકે એને મગજ સાથે કાંઈ લેવાદેવા નથી. એનો સરોકાર દિલ સાથે છે. મગજ અમથું ય બહુ વિચારે છે. એને તો વિરામ દેવો જ રહ્યો. પ્રેમની અલબત્ત કોઈ વિધિ, કોઈ પધ્ધતિ નથી. પ્રેમ તો બસ થઈ જાય. એની કોઈ ઉંમર નથી. એનો કોઈ સમય નથી. ટાણે થાય અને કટાણે ય થાય. પ્રેમ દિવ્ય લાગણી છે. પ્રેમ એક બીજાને જોડે છે.

પ્રેમમાં કશી અપેક્ષા નથી. બસ પછી તો જે જેવા છે એવા જ રાખીને એનો સ્વીકાર કરવું સરળ થઈ જાય. એમની ખામીઓ એમની ઉણપોને નજરઅંદાજ કરી શકાય. પ્રેમમાં હિસાબો ના હોય. પ્રેમમાં નફોનુકસાન ના હોય. પ્રેમ આલોક માર્ગ છે. આલોક માર્ગ એટલે જ્યાંથી બધું જ જોઈ શકાય એવો રસ્તો, કહો તમે જ કહો, એ અંધ કઈ રીતે હોઈ શકે ?

શબ્દ શેષ :

પ્રેમ આંધળો છે પણ લગ્ન આંખો ખોલી નાંખે છે- પૌલિન થોમ્પસન

 

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

નોટ એક્ઝેટલી મેઈડ ફોર ઈચ અધર…/ પરેશ વ્યાસ

Similar taste, nature and liking are necessary but not an essential requirement for the compatibility in relationship… 

નોટ એક્ઝેટલી મેઈડ ફોર ઈચ અધર…

એકબીજાના સહારે ટક્યા આપણે
હું સમુ કંઈ નથી, જો કોઈ તું નથી – હેમંત પુણેકર

ફેબ્રુઆરી પ્રેમની મોસમ છે. વસંત પંચમી ગઈ. વેલેન્ટાઇન્સ ડે આવકમાં છે. મેળાપનાં મેળ પડી જતા હોય છે આ મોસમમાં. એકબીજાને ગમતા રહીએ, એવું જ્ઞાનીજનો પોકારી પોકારીને કહે છે. પણ બંનેના શોખ અલગ, સમજણ અલગ. મને ગમે નૃત્ય, પણ તને ગમે વાંચન. કુદરતનાં સન્નિધાને અલગારી રખડપટ્ટી મારો સ્વભાવ, પણ પથારીમાં પડ્યા પડ્યા પુસ્તકો સાથે સ્વૈરવિહાર તારી પ્રકૃતિ. તીખું તળેલું તું ખાઈ નહીં અને કાચું કોરું મને દીઠે ના ગમે. મને કસીને, ભાવ કરાવીને કરેલી જથ્થાબંધ ખરીદી ગમે. તું તો તારું ગંજીફરાક પણ જાતે ના ખરીદે. ફાટલું જ ચલાવે રાખે. ઇટ્સ ઇરીટેટીન્ગ, યૂ નો..હું ગુસ્સો કરું પણ તો ય તું મને ગંભીરતાથી ન લેય. આપણી અલગતા આમ આગળ વધે. મને ઇંગ્લિશ ફાવે, તને દેશી. (અરે ભાઈ, ભાષાની વાત કરું છું!) હા, મોબાઈલ ફોન બંનેને ગમે પણ હું વાત કરું અને તું ચેટ. સાલો ફન્ડામેન્ટલ ડિફરન્સ…એકબીજાં સાથે પછી તો બને જ ક્યાંથી? પછી એકબીજાંને આપણે બનાવતા રહીએ. સુરેશ દલાલ કહી ગ્યાતા કે પ્રેમની કુંડલી જ વિચિત્ર છે. ગ્રહો જેટલાં પાસ પાસે એટલાં જ સામ સામે. આપણા અંગત સુસંગત ન હોય તો આપસી સંબંધોમાં રંગત ક્યાંથી આણવી? આ સહઅસ્તિત્વક્ષમતા સાલી અઘરી માયા છે, નહીં?
વિદેશની વાત અલગ છે. ત્યાં પહેલે ઇસ્તમાલ કરે, ફિર વિશ્વાસ કરે-નું ચલણ. તું નહીં ઔર સહી, ઔર નહીં ઔર સહી. ટ્રાયલ એન્ડ એરર. આપણે તો લાકડે માકડું થઈને વળગતાં લોક. કુંડલી મળી એટલે પત્યું. ઘર સારું, સ્થિતિમંડાણ સારાં એટલે ભયો ભયો. કોમ્પેટિબિલિટીની વાત તો પછી આવે. મેળ પડે કે ન પડે, આ તો રબને બનાદી જોડી, એને બળદગાળાની જેમ આખી જિંદગી વેંઢારવી જ રહી. શું કરીએ? સ્વીકારી લો કે સામ્યતા નથી તો નથી. સો વ્હોટ? કંઈક તો હશે જે ગમતું હશે. બસ, એને વખાણતા રહો. એમાં જૂઠ્ઠું બોલી શકાય, એમાં અતિરેક થઇ શકે! ટીકા કરવી હોય તો કોઈનાં દેખતાં ન કરવી, એ વાત તો કોઈ પણ સંબંધ માટે એટલી જ સાચી છે, પણ નોટ-એક્ઝેટલી-મેઈડ-ફોર-ઈચ-અધર હોય એવાં પરણેલાં કે પરણવાતુર પ્રેમીજન માટે વધારે સાચી છે. પ્રેમમાં લેવાદેવા હોય પણ અહીં લેવું ઓછું અને દેવું ઝાઝું. જે હોય તે, જે મળે તે વહેંચતા રહેવું. આપણે તો અમથાં ય સાવ જુદા છે, એમાં નાની વાત શે’ર કરતાં રહીએ તો ખરેખર ફેર પડી જાય, સંબંધ મહેંકી ઊઠે. અને હા, હસતાં રહેવું. અંગ્રેજ એક્ટ્રેસ ફેલિસિટી કેન્ડલનાં મતે સહઅસ્તિત્વક્ષમતા એટલે…. સેન્સ ઓફ હ્યુમર. સાથે હસી શકવું તે. વેરી ઈમ્પોર્ટન્ટ. તમે ભલે એક બીજાથી અલગ હો પણ સાથે હસી શકો છો? મોટેથી હસી શકો છો? વારંવાર હસી શકો છો? સાથે હસવા માટે કોઈ ગંભીર જોકની જરૂર નથી. સાવ બેડ જોક પર પણ ગાંડાની માફક સાથે હસી શકાય. જો એમ હોય તો ભલે બેઉનો સ્વભાવ અલગ હોય તો પણ આપણે એક બીજા માટે જ બન્યા છીએ, એ જાણવું.
‘ડીઅર જિંદગી’ ફિલ્મમાં શાહરૂખ પરફેક્ટ રીલેશનશિપ (પરિપૂર્ણ સગપણ)ની વાત કહે છે. કહે છે કે જોઈતું બધું જ લાઈફ પાર્ટનરમાં હોય, એ જરૂરી નથી. એમાં બધું જ હોય એની અપેક્ષા ના રાખો. મૂડ અને ટેએસ્ટ્ મુજબ ઘણી બધી સ્પેશ્યલ રીલેશનશિપ્સ હોઈ શકે. સાથે ગાઈબજાવી શકાય એવો મ્યુઝિકલ સંબંધ, કોઈની કૂથલી કરવા ગોસિપ રીલેશનશીપ, માત્ર સાથે કોફી પીવાની લેટ્સ-હેવ-કોફી-રીલેશનશીપ કે પછી વો કિતાબોવાલી ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ રીલેશનશીપ પણ હોઈ શકે. રોમેન્ટિક રીલેશનશીપ આ બધા પૈકીની એક છે. સબ રિશ્તોકી જિમ્મેદારી કિસી એક રિશ્તેપે ડાલના, ઇટ્સ બિટ અનફેર…માટે પાસપાસે હોઈએ તોય સ્વભાવની ભિન્નતાને કારણે કેટલાં ય જોજન દૂર જાવાની જરૂર નથી. મેઈડ ફોર ઈચ અધર ના હોઈએ તો ય મેડ ફોર ઈચ અધર તો હોઈ જ શકીએ..હેં ને?

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

યૂફિમિઝમ: મધુર મધુર કુછ બોલ…પરેશ વ્યાસ

 

પ્રિય સ્વરાબહેન, 
તમે સંજયભાઈ લીલાબહેન ભણસાલી ઉદ્દેશીને ૨૪૪૦ શબ્દોનો ખુલ્લો પત્ર ખુલ્લે આમ લખ્યો. ને એ અમે વાંચ્યો. એનું શીર્ષક ‘ફેલ્ટ રીડ્યુસ ટૂ વજાઇના, ઓન્લી’ વાંચીને થોડી નવાઈ લાગી હતી. થોડું વિચિત્ર ય લાગ્યું હતું. જો યોનિમાર્ગ એટલે કે સ્ત્રીનાં જનનાંગ અર્થનો શબ્દ શીર્ષકમાં હોય તો કંઈક જુદું તો લાગે. પદ્માવત ફિલ્મ વિષે આ લેખમાં આપે ઘણી વાત કહી છે, જે સાચી પણ હોઈ શકે. પણ એ જ વાત ‘વેજાઈના’ શબ્દ વિના પણ સારી રીતે કહી શકાઈ હોત. વેજાઈના શબ્દ અમારે માટે વેજા બની ગયો. અમે લખીએ તો શું લખીએ?
લોકો બોલે છે. જબાનથી બોલે છે. ક્યારેક ઓનલાઈન પણ બોલે. કોઈ સાંભળે નહીં તો ક્યારેક તોડફોડ ય કરે, વાહનોમાં પલીતો ય ચાંપે. એમને જે કહેવું હોય એ સંભળાવીને અને મનાવીને જ છૂટકો કરે. આપણે ઈતિહાસનાં મુહતાજ છે. આપણી પરંપરા અપરંપાર છે. એને જાળવવી એ આપણી સંસ્કૃતિ છે. પદ્માવતની ચર્ચા યથાવત છે. જેણે ફિલ્મ જોઈ એ કહે છે કે કાંઈ ખાટી લેવા જેવું નથી. જે નથી જોઈ શક્યા એને માટે દ્રાક્ષ ખાટી છે. અમે માનીએ છીએ કે તમારો એટલે કે સ્વરાનો સ્વર સાંભળવા જેવો છે. આપણે નારીશક્તિની વાત કરીએ છીએ. એને એનાં હક આપવા કાયદા ઘડીએ છીએ. પણ પછી મૃત પતિ પાછળ સતી થવું કે જૌહર કરવાની વાતને ભવ્યતાથી પ્રદર્શિત કરીએ છીએ. એટલે જાણે કે નારી જાતિની કોઈ સ્વતંત્ર હસ્તી જ નથી એવી વાત. પત્ની તો જાણે પતિનાં મૃત્યુ બાદ જીવતી સળગી જવા જ સર્જાયેલી છે. માટે સ્વરાબેન, તમને લાગે છે કે ફિલ્મનાં જોયા પછી સ્ત્રી જનનાંગો પૂરતી સીમિત થઇ ગઈ છો. તમારી દ્રષ્ટિએ ફિલ્મ એવું પ્રસ્થાપિત કરે છે કે સ્ત્રી એટલે પુરુષ માટે માત્ર શરીર સુખ અને સંતતિનું સંસાધન. બીજું કાંઈ નહીં. જ્યારે તમારા પત્ર-લેખનું શીર્ષક સેક્સને લગત શબ્દ સાથે જોડાયેલું હોય તો લોકોની નજર અલ્લાઉદ્દીન ખીલજી બની જાય છે. તમારો લેખ સાચી વાત કહે છે. પણ હેં સ્વરાબેન, લેખનાં શીર્ષકમાં ‘વજાઈના’ શબ્દ વાપરવો જરૂરી હતો?
કોઈ વાત સારા શબ્દોમાં કહેવા માટે ઇંગ્લિશ ભાષામાં શબ્દ છે યૂફિમિઝમ (Euphemism). યૂફિમિઝમ ગ્રીક શબ્દ છે. ‘યૂ’ એટલે સારું, ઉચિત, પુનિત, લાયક, યથાર્થ. અને ‘ફિમિઝમ’ એટલે પયગમ્બરી વિધાન. સારું અથવા સૌને ગમે એવું બોલવું. ગ્રીક લોકોનાં મતે તો કાંઈ ન કહેવું પણ યૂફિમિઝમ હતું. અર્થ થાય પવિત્ર મૌન. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર યૂફિમિઝમનો અર્થ થાય છે: સૌમ્યોકિત, કડવી વાત મધુર શબ્દોથી કહેવી તે, સૌમ્ય પર્યાય, પર્યાયોક્તિ.
એક જાણીતી વાર્તા છે. એક રાજા હતો. એણે જ્યોતિષીને ભવિષ્ય પૂછ્યું. જ્યોતિષીએ કુંડળીનો અભ્યાસ કરીને, ગ્રહો નક્ષત્રોની ચાલચલગત જાણીને જવાબ દીધો કે તમારા સઘળાં સગાવહાલાં તમારી હયાતીમાં મરી જશે અને એમની અંતિમ વિધિ તમારે કરવી પડશે. રાજા નારાજ થઇ ગયો. એણે બીજા જ્યોતિષીને કન્સલ્ટ કર્યા. એણે પણ કુંડળી જોઈ. એણે કહ્યું કે હે રાજન, આપની આવરદા બહુ લાંબી છે. આપ ખુબ જીવશો. આપના સગાવહાલાં કરતાં પણ વિશેષ. હવે વાત તો એ જ હતી. પણ આ યુફિમિઝમ છે. કહેવાની ય કોઈ રીત હોય. માને મા જ કહેવાય. બાપની બૈરી ન કહેવાય. પછી ભલે એ વાત સત્ય હોય. સંસ્કૃત શ્લોક છે જેનો અર્થ થાય છે સત્ય અને પ્રિય બોલવું. અપ્રિય સત્ય બોલવું નહીં. પ્રિય અસત્ય પણ બોલવું નહીં. ટૂંકમાં જૂઠ બોલવાની તો બધા જ ના પાડે છે. સત્યનો કોઈ વિકલ્પ નથી. પણ સત્યને ખાંડની ચાસણી જેવા શબ્દોમાં ઝબોળીને કહેવું યૂફિમિઝમ છે. યૂફિમિઝમ એટલે સ્યુગર કોટેડ ટ્રુથ. આપણી ગુજરાતી સુભાષિત અનુસાર પણ કેમ આંધળા છો?ની જગ્યાએ ધીમેથી એવું પૂછી શકાય કે શાથી ખોયા નેણ? કોઈ છોકરીની ઓળખાણ કરાવો ત્યારે ફલાણા ભાઈની ‘છોકરી’ કહો તો ય નારાજ થઇ જાય. છણકો કરીને કહે કે કેમ? ‘દિકરી’ એમ ન કહી શકાય? સ્વરા બહેન, તમને તો એમાં ય વાંધો હશે. સ્ત્રીની ઓળખાણ કોઈ પિતાની દિકરી તરીકે શા માટે? એની કોઈ સ્વતંત્ર હસ્તી જ નહીં, એવું તમે કહેશો. પણ અહીં એ ચર્ચા નથી. આપણે તો કોઈ વાત સારી રીતે કહેવાની રીતની ચર્ચા કરી રહ્યા હતા.
રોજીંદી ભાષામાં ઘણી વાત સારી રીતે કહેવાની રીત છે જ. દાખલા તરીકે નોકરીમાંથી કાઢી મુકવામાં આવે તો સારી ભાષામાં એને કારકિર્દીનાં બદલાવ અથવા વહેલી નિવૃત્તિ-ની તક પણ કહી શકાય. કર્મચારી કામ ન કરે અને તમે એને કાઢી ય નહીં શકો કારણ કે યે તો હૈ થાનેદારકા સાલા… તો તમે એને ડૂબી ગયેલી માનવ મૂડી કહી શકો. સંક હ્યુમન કેપિટલ, યૂ સી! ખોટું ધિરાણ દેવાઈ ગયું હોય તો બેંકવાળા કહે કે આ તો નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ છે. તમે ગરીબ હો તો તમારી સ્થિતિ આર્થિક દ્રષ્ટિએ પ્રતિકૂળ છે. મૂતરવા જવું હોય તો એકી કરવા જવું છે એવું કહેવાય. અમે ગુજરાતીઓ તો વળી મેઇક વોટર કરવા જવું છે એવું ય કહીએ! સંડાસ કે ટોઇલેટને હવે વોશરૂમ કહે છે. કોઈએ વાપરેલી કાર પહેલાં સેકન્ડ હેન્ડ કાર કહેવાતી, હવે પ્રી-યુઝડ્ કાર કહેવાય છે. કોઈ કોઈ તો વળી પ્રી-એન્જોઇડ કે પ્રી-લવ્ડ કાર પણ કહે છે. નાના ફ્લેટને સ્ટુડિયો ફ્લેટ કહેવાય છે. ક્યારેક કોઝી ફ્લેટ પણ કહે છે. કોઝી એટલે હૂંફાળું, સુખચેનદાયક, ઉષ્માભર્યું અને આરામદાયક. પણ હોય ૧.૫ બીએચકે. માણસ મરતા નથી, માણસ ગુજરી જાય છે. એમનાં સ્વર્ગારોહણને ઇંગ્લિશમાં પાસડ્ અવે કહેવાય છે.
‘વજાઈના’ શબ્દનાં પર્યાયવાદી શબ્દો પણ એટલાં જ અપમાનજનક છે. પુસ્સી, ફિશ-લિપ્સ, લેડી બીઝનેસ, કપકેક કે હનીપોટ કે પછી હિંદીમાં કટોરી જેવાં શબ્દો ઘૃણાજનક છે. એનાં કરતા એનો ઉપયોગ જ ટાળવો યોગ્ય છે. સ્વરા બહેન, તમે તમારા ખુલ્લા પત્રને ‘શો ઓફ ડીપ્રેસ્ડ ફેમિનિઝમ’ (અવસન્ન નારીવાદનો ખેલ) અથવા ‘ફિલ્મ ધેટ ગ્લોરીફાઈ વાયોલન્સ અગેઈન્સ્ટ વીમેન’ (સ્ત્રી અત્યાચારને મહિમાન્વિત કરતી ફિલ્મ) એવું શીર્ષક આપીને એ જ વાત સારી ભાષામાં સારી રીતે કહી શક્યા હોત. એ વાત જો કે અલગ છે કે કોઈ એ વાંચત નહીં. હેં ને?
શબ્દશેષ:
“પૂર્વગ્રહનું યૂફિમિઝમ શ્રદ્ધા અને અંધશ્રદ્ધાનું યૂફિમિઝમ ધર્મ.” – ૭૬ જેટલી જગ્યાએ આગ લગાડી કરોડો ડોલર સંપત્તિનું નુકસાન કરવા બદલ હાલ ૯૯ વર્ષની જેલ ભોગવતો ગુનેગાર પૌલ કેનીથ કેલર

9 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ, સમાચાર

એક મશરૂમી ચિંતન/પરેશ વ્યાસ

એક મશરૂમી ચિંતન

હોડી ડૂબે કે ટાઈટેનિક, બંને ઘટના સરખી જો ને 
-નયન હ. દેસાઇ

રુમીનું ચિંતન વિખ્યાત છે. ચાલો આજે આપણે એક મશરૂમી ચિંતન કરીએ. ચૂંટણી પતી. પરિણામ આવી ગયા. પંજો પંકમાં ખૂંપી ગયો. પંકજ ખીલી ગયાં. વિકાસ જીત્યો તે કરતાં નવસર્જન હાર્યું. ખેલ ખરાખરીનો હતો, પણ બરાબરીનો નહોતો. હશે, પ્રભુને ગમ્યું તે ખરું! હવે હાશકારો અનુભવીએ છીએ. રાજકારણીઓએ બોલવામાં કોઈ કસર બાકી નહોતી રાખી. રાજકારણ કબડ્ડી છે. એમાં ટાંટિયાખેંચ તો હોય જ. પણ અહીં તો એકબીજાનાં કપડાં ખેંચવાનાં નીચ વાણીવિલાસ આપણે સાંભળવા પડ્યા હતા. આરોપ, પ્રત્યારોપ બિલાડીનાં ટોપની માફક ઊગતાં જતાં હતા. ચૂંટણી આખાય દેશની નહોતી. એક રાજ્યની હતી. તેમ છતાં વાતો ઇન્ટરનેશનલ હતી. પાકિસ્તાન અને તાઇવાનનાં પૂર્વાપરસંબંધ આપીને મતદાતાઓને મનાવવાની કોશિશો હતી. જે વાતો સમજાતી નહોતી, એ વાતો આપણે હસી કાઢી હતી. મોદીસાહેબનાં ચહેરાની લાલાશ રોજનાં એંસી લાખનાં તાઈવાની બિલાડીનાં ટોપ ઉર્ફે મશરૂમને કારણે છે; એ વાત પર આપણે કેવાં હસ્યાં હતા. પણ પછી ક્યારેક વિચારતા હતા કે સાલું એવું હોય પણ ખરું. શી ખબર? 
મશરૂમ ન તો વનસ્પતિ છે, ન તો જાનવર. એને ખાવું એ નથી વેજ કે નથી નોન-વેજ. એ તો એક ફૂગ છે, જે વરસાદ પડે ત્યારે અંધારિયા કચરામાં ઊગી નીકળે છે. બધાં મશરૂમ્સ ખાવા લાયક નથી હોતા. કેટલાંક ઝેરી ય હોય છે. પણ ખાવા લાયક મશરૂમ્સ ઘણાં ઘણાં પૌષ્ટિક હોય છે. એમાં વિટામિન-ડી, કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસ ભરપૂર હોય છે, જે હાડકાં મજબૂત કરે છે. ફાઈબર, પોટેશિયમ, વિટામિન-સી બ્લડપ્રેસર કંટ્રોલ કરે છે. બીટ ગ્લુકેન ક્લોરેસ્ટ્રોલ કમ કરે છે. સેલેનિમય અને એર્ગોથિયોનિન રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે. મશરૂમ્સ સેક્સ પાવર વધારે છે. કેન્સરની સંભાવના ઘટાડે છે. દેશી મશરૂમ્સ ૫૦થી ૧૦૦ રૂપિયે કિલો મળે છે. એની પર જીએસટી ય 0 % લાગે છે. બહું મોંઘા નથી. પરવડે તો આપણે ખાઈ શકીએ છીએ. 
ચૂંટણીની મોસમ પતી ગઈ છે. બિલાડીનાં ટોપ પેઠે ફૂટી નીકળેલાં કાર્યકરો હવે સેટિંગ કરશે. વિકાસનાં વૃક્ષને ફળ આવશે. આપણે રોજીંદી ઘરેડમાં ફરી જોતરાતાં જઈશું. કામ કરતી સરકારને આશાભર્યા અથવા વિસ્ફારિત નેત્રોથી નીરખતાં રહીશું. સરકાર કામ કરશે. કેવી રીતે કરશે? શું કરશે? ખબર નથી. આપણે એ જાણવાની જરૂર જ શી છે? મેનેજમેન્ટની ભાષામાં એક સરસ શબ્દ છે મશરૂમ મેનેજમેન્ટ. ના, એ તાઈવાની શબ્દ નથી. એનો અર્થ સમજવા મશરૂમ ઊગવાની પ્રક્રિયા સમજવી જરૂરી છે. મશરૂમને અંધારું પસંદ છે. એ કચરામાં ઊગે છે. મશરૂમ મેનેજમેન્ટ પણ એવું જ છે. અહીં અંધારું છે. અને કચરો છે. ઘુવડનો વહીવટ કહી શકાય. લોકોને અંધારામાં રખાય છે. મોટાં માણસો બધું જાણે. બધાં લોકોને જણાવીને શા માટે દુ:ખી કરવા? સપનાનું ગાજર ટીંગાડી દો એટલે લોકો તો ખુશી ખુશી ટીંગાઈ જાય. જાણવું ઝેર છે. ઝેર તો પીધાં જાણી જાણી કરવાની ક્યાં જરૂર છે? આ પ્રજા ચલક ચલાણીમાં રાજી છે. એમનો રાજીપો અકબંધ રહે એ મશરૂમ મેનેજમેન્ટ. અલબત્ત એમાં સઘળી જવાબદારી ટોપ મેનેજમેન્ટની હોય છે. કહે છે કે ટાઈટેનિક હિમશીલા સાથે ટકરાઇ ત્યારે એ ડૂબવાની છે, એનો અંદેશો એનાં કેપ્ટનને હતો. અને માત્ર થોડાં લોકોને એની જાણ હતી. બાકીના તમામ લોકો એથી અજાણ હતા. એમને અજાણ રખાયા હતા. ખબર હોત તો કદાચ અફરાતફરી ન મચી હોત. વધારે લોકો બચી શક્યા હોત. અથવા કદાચ એવું ય થાત કે જાણીને લોકો વધારે બહાવરાં થઈ જાત. તો તો….જેટલાં બચ્યા એ ય ન બચ્યા હોત. 
કહે છે કે ભવિષ્યથી આપણે ડરતા નથી. આપણે ડરીએ છીએ કે ક્યાંક ભૂતકાળની માઠી દશા પાછી તો ન આવી જાય ને? આપણે પ્રજા છીએ. રાજકારણી આપણી આંખે પાટા બાંધીને મશરૂમની ખેતી કરે છે. પૈસાવાળાને ગોળ આપે તેનો વાંધો નથી. અમને ખોળ દેવાની કૃપા કરશો નહીં, નહીં તો ….નહીં તો… નહીં તો કાંઇ નહીં, બીજું શું?!!

Mushroom is the raaz of fair and lovely skin of Modiji as we heard during the election. mushroomy chintan article as published in GS today is a lighter look at mushroom.
Mushroom management is where nobody except the few on the top knows what is going on. Is it a good way to govern?

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, સમાચાર

સંદેશે આતે હૈ, હમેં તડપાતે હૈં../ પરેશ વ્યાસ

સંદેશે આતે હૈ, હમેં તડપાતે હૈં..

इस तरह रोज़ हम एक ख़त उसे लिख देते है
की ना कागज़, ना स्याही, ना कलम होता है 
-वली आसी

વલીભાઈ તરીકે જાણીતા લખનૌનાં શાયર કદાચ ટેલિપથીની વાત કરતા હશે. કાગળ ન હોય, શાહી ન હોય અને ફાઉન્ટન પેન પણ ન હોય તો ય પત્ર લખી શકાય. પ્રેમમાં તો ઘણાં ઘણાં કૌતુક થતાં હોય છે. જીસે સમઝનેવાલે સમઝ જાતે હૈ, ના સમઝે વો અનાડી હૈ.. શાયરે ગઝલ લખી એ ટાણે આપણે કદાચ સ્માર્ટ નહોતાં. સ્માર્ટફોન વિના કોઈ સ્માર્ટ શી રીતે હોઈ જ શકે?! હવે સ્માર્ટફોન આવી ગયા છે. હવે ખરેખર કાગળ, શાહી કે પેન વગર પત્રો લખાય છે. આપણે ઓનલાઇન લખીએ છીએ. લેખક હોય તે જ લખે, એવું હવે બિલકુલ નથી. હવે જેની જેની પાસે આધાર કાર્ડ હોય એ બધાં લેખક છે! ફોન હવે વાત કરવા ઓછો અને ચેટ કરવા ઝાઝો વપરાય છે. ગુજરાતી ભાષામાં ‘વાતચીત’ શબ્દ બદલીને ‘વાતચેટ’ કરવાનો સમય હવે પાકી ગયો છે. આ આધુનિક કરમની કઠણાઇ છે અને એમાંથી બે અવનવાં શબ્દો જન્મે છે. એક છે ‘ટેક્સ્ટપેક્ટેશન’ (Textpectation) અને બીજો શબ્દ છે. ‘ટેક્સટ્રોવર્ટ’ (Textrovert)

ટેક્સ્ટપેક્ટેશન બે શબ્દોને જોડીને બનેલો શબ્દ છે. ‘ટેક્સ્ટ’ તો આપ જાણો છો. ટેક્સ્ટ એટલે વાક્ય કે લખાણ. તમે લખ્યું હોય કે પછી કોઈ પુસ્તકનો હિસ્સો હોય એ ટેક્સ્ટ. અને બીજો જોડ શબ્દ છે ‘એક્સ્પેક્ટેશન’. એક્સ્પેક્ટેશન એટલે અપેક્ષા. કંઈક મળવાની સંભાવના. કોઈને વોટ્સએપ કરું અથવા ફેસબુક કે ટ્વિટર પર કોઈ સંદેશને નારિયેળની માફક રમતો મુકું તે પછી કોઈ શું નોંધ લે છે? એની મને તાલાવેલી જાગે. હું સૂઈ ન શકું. મારી આંગળીઓ પછી મારા વશમાં જ ન રહે. એ તો દોડી દોડીને સ્માર્ટફોનનાં સ્ક્રીન ઉપર નૃત્ય કરતી ફરે. મારો હાથ ઘડી ઘડી સ્માર્ટફોન ચેક કરતો ફરે કે મારું લખ્યું કોઈ વાંચે છે કે કેમ? સૌ કોઈ ઈચ્છે છે કે મારી કોઈ નોંધ લે. મને કોઈ સરાહે, વખાણે, લાઈક કરે. એટલું જ નહીં પણ મને સામો મેસેજ કરે. મારી વાહવાહી કરે. દરેક પાસે મને હવે ઉત્તરદાયિત્વની અપેક્ષા છે. કહે છે કે અપેક્ષા જ સર્વ દુઃખોનું મૂળ છે. મેં કાંઈ લખ્યું. હવે સામાવાળો એનો જવાબ આપે ત્યારે જ વાત આગળ ચાલે. ત્યાં સુધી સઘળું અટકી પડે. ક્યાંય દિલ ન લાગે. મગજ બહેર મારી જાય. બધું ભૂલી જવાય. આપણે ભૂલી જઈએ કે માત્ર ને માત્ર કર્મ પર આપણો અબાધિત અધિકાર છે, ફળ પર આપણો અધિકાર તો બાવા આદમનાં જમાનાથી નહોતો. હવે આપણે લખેલી ટેક્સ્ટનો વળતો જવાબ આવે જ, એવું જરૂરી નથી. જો એમ બને તો આપણે દુઃખી થઈ જઈએ છીએ.સાલું કોઈ અમને પૂછતું જ નથી. આત્મા ‘ન હન્ય તે’ અને શરીર ‘ન ગણ્ય તે’? એ તો કેમ ચાલે?! આપણી સાલી કોઈ ગણતરી જ નહીં. કેવાં નગુણાં લોક….રસ્તે જતું કોઈ કૂતરું ય આપણી સામે જોઇને ભસે નહીં તો આપણે દુઃખી દુઃખી.બે શબ્દોની ટેક્સ્ટ પ્રાપ્તિની મારી અપેક્ષા છે. પણ લોકો છે કે બીઝી બીઝી છે. અને આ અપેક્ષા વધે એટલે તિતિક્ષા ઘટે. તિતિક્ષા એટલે શું? તિતિક્ષા એટલે સુખદુઃખનાં દ્વંદ્વને ધીરજથી સહન કરવાની શક્તિ. સ્માર્ટફોને આપણને અતિતિક્ષિત બનાવી દીધા છે. હેં ને?
બીજો શબ્દ ‘ટેક્સ્ટ્રોવર્ટ’ પણ બે શબ્દોનાં સંયોજનથી બનેલો શબ્દ છે. પહેલો શબ્દ ‘ટેક્સ્ટ’ તો કોમન છે. બીજો શબ્દ છે ‘ઇન્ટ્રોવર્ટ’. અર્થ થાય અંતર્મુખી. બહારની પ્રવૃત્તિઓમાંથી મન છૂટું થઈ અંદર તરફ વળે એવું વ્યક્તિત્વ. આમ તો સારી વાત પણ આ તો આધુનિક જમાનો છે. અહીં બોલવું ફરજિયાત છે. ન બોલે એનાં બોર વેચાતાં નથી. અને બોલે એનાં તો ઠળિયાં ય વેચાઈ જાય, જો એમ કહો કે આ આયુર્વેદિક ઔષધિ છે, જે ડાયાબિટીસ મટાડે છે. આજનો શબ્દ ટેક્સ્ટ્રોવર્ટ એટલે એવી વ્યક્તિ છે, જે રૂબરૂ કે ફોન પર વાત કરતાં, કોઈનો સામનો કરતાં અચકાટ અનુભવે છે. સામાવાળો કોઈ અણધાર્યો પ્રશ્ન કરે, જેનો ઉત્તર ઝટ જડે નહીં. ગેંગેંફેફે થઈ જવાય. અથવા એવું જૂઠું બોલાઈ જાય, જે સૌને ખબર પડી જાય. ટેક્સ્ટ્રોવર્ટ વ્યક્તિ એટલે મોઢેથી વાત ન કરે, પણ આંગળીઓથી જવાબ આપે છે. આમ ગભરાટમાં જીભનાં લોચા વળે એ કરતાં વિચારીને જવાબ આપી શકાય. ઇટ્સ ઓકે. એમાં કાંઈ ખોટું નથી. સેન્સ ઓફ હ્યુમર પણ ઘણી વાર શીઘ્ર સૂઝતી નથી. પરિણામે આપણાં પ્રત્યુત્તરનું નિરર્થક શીઘ્રપતન થઈ જાય છે. એની સરખામણીમાં ટેક્સ્ટ મેસેજ કરવામાં સમય મળે તો ગૂગલબાઇનાં અજવાળે મોતીડાં પરોવી શકાય. જો કે આમ કરવાની આદત પડી જાય તો આપણે મુદ્દાસર વાત કરવાની ક્ષમતા જ ગુમાવી દઈએ. અને એ પણ એટલું જ સાચું કે બધું લખીને આપીએ તો ભવિષ્યમાં પકડાઈ પણ જવાય. બધી વાત કાંઈ હસ્તલિખિત થોડી હોય? રાજકારણી અને સરકારી અધિકારી આ વાત સુપેરે સમજે છે. તેઓ લેખિત સૂચના ટાળે છે. એમની વાત મોઘમ હોય છે. વખત આવ્યે કહી શકાય કે મૈંને ઐસા તો નહીં કહા થા.. ટેક્સ્ટ્રોવર્ટ હોવું ખરાબ છે એવું નથી પણ એ જો આદત બની જાય, વાત કરવાનું જો આપણે ટાળતા જઈએ તો પછી ક્રમશઃ વાત શી રીતે કરવી, એ જ ભૂલી જવાય. આધુનિક જમાનાની આ દેન છે. ફોન સ્માર્ટ (હોંશિયાર) થતાં જાય છે અને આપણે ડમ્બ (બેવકૂફ) થતાં જઈએ છે. મગજને કસરત ન મળે તો પળમાં વિચારીને મુદ્દાસર બોલવાની આવડત ભૂલી જવાય. મોંમાં કાયમી મગ ભર્યા હોય એવી હાલત થઈ જાય. લો બોલો!
ટેક્સ્ટિંગ ભાષાનું નવું પરિમાણ છે. એને તમે રોકી નહીં શકો. એ રહેશે જ. ભાષાશાસ્ત્રનાં નિષ્ણાત પ્રો. ડેવિડ ક્રિસ્ટલ કહે છે કે ખાસ ચિંતા કરવા જેવું નથી. એની લાંબા ગાળાની અસર ખાસ નહીં હોય. એનાથી કોઈ મોટી આપત્તિ આવી પડે, એવી સંભાવના નથી. ચિત તું શીદને ચિંતા કરે, સ્માર્ટફોનને કરવું હોય તે કરે..!
શબ્દશેષ:
“જો હું તને ટેક્સ્ટ કરું તો માનજે કે હું તને મિસ કરી રહ્યો છું. જો હું તને ટેક્સ્ટ ન કરું તો માનજે કે હું રાહ જોઈ રહ્યો છું, તું મને મિસ કરે એની..” -અજ્ઞાત

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

Sterculia urens પરેશ વ્યાસ

Sterculia urens is a species of plant in the family Malvaceae. It is native to India and has been introduced into Burma. A small to medium-sized tree with a pale-coloured trunk, it is commonly known as the भुत्या in Marathi(meaning ghost tree), kulu, Indian tragacanth, gum karaya, katira, sterculia gum or kateera gum.The specific name urens refers to the stinging hairs present on the flowers.

 

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, વિજ્ઞાન