Category Archives: યામિની વ્યાસ

ઓ શ્યામ! યામિની વ્યાસ

*વહાલના વારસદાર પુસ્તક લોકાર્પણ સમારોહ*
રાષ્ટ્રીય કલા કેન્દ્રનું યશસ્વી નાટક ‘વહાલના વારસદાર’ પુસ્તક રૂપે લોકાર્પિત થયું, તે ઓન લાઈન સમારોહ માણો..
…………………………………………………………..

એક તબિબ મિત્ર અનેક દર્દીઓની સારવાર કર્યા પછી પોતે અત્યારે કોવીડ સારવાર હેઠળ છે..ત્યારે યામિનીબેનની આ રચનામાં રજૂ થતી આ વ્યથા અને પ્રાર્થના અને આપણાં સહુની પણ શુભભાવના અને પ્રાર્થના શ્યામ પ્રભુ જરૂર સાંભળે એ વિશ્વાસ સાથે ..

ઓ શ્યામ!પડ્યું તારા પગના અંગુઠાનું કામ
પેલી વાયરસડી નદીએ ઘેર્યાં છે ગામોનાં ગામ

હવે ઘરની અગાશી છે મનગમતો ટાપુ
ને ઉતરું પગથિયાં તો ઝેરીલી વાવ
ભૂલથી ય પૂરમાં જો ટેરવાં ઝબોળું
તો ફેફસામાં વકરે છે ડંખીલા ઘાવ
એ તો તાણીને રહેશે આખ્ખા જગને તમામ..

ઓ શ્યામ…

જીવનાં જોખમે અહીં ધસતાં દેવદૂતો
પાછળ કોવિડડો આપે છે દાવ
મરજીવાં થઈ પોતે ડૂબી જઈને
તરતી રાખે એ બીજાની નાવ
એમને  તું આવી બચાવ હવે શ્યામ..

યામિની વ્યાસ

Leave a comment

Filed under અધ્યાત્મ, ઘટના, યામિની વ્યાસ

આ.શ્રી મીનાક્ષી જોશીજીએ બે ગઝલોનો હિન્દી અનુવાદ

દિલ્હી સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા પ્રકાશિત પુસ્તકમાં આદરણીય શ્રી મીનાક્ષી જોશીજીએ મારી બે ગઝલોનો હિન્દી અનુવાદ કર્યો છે.
આભાર મીનાક્ષીબહેન💐
कौन खड़ा होगा?
गहरे अंधकार में कौन खड़ा होगा?
उस निराकार में कौन खड़ा होगा?
तुम ही दर्पण और तुम ही यहां चहेरा
आर या पार कौन खड़ा होगा?
आवाज़ दे रहा है निरंतर मुझे
इस सन्नाटे में कौन खड़ा होगा?
नाव तो जैसे अधीर हुई मिलने को,
दूर मंझधार में कौन खड़ा होगा?
आज तो यूं लगा कि ‘आओ’ कहा,
बंद उस द्वार पर कौन खड़ा होगा?
🙏यामिनी व्यास🙏
वसंत में
यादें फिर खिल उठीं बालम वसंत में
तुम्हारे दिऐ फूलों की क़सम वसंत में!
कया लेके डूबेगा आज आलम वसंत में
सूरज से भी कह दो ना डूबे वसंत में!
फूलों की तरह तुम अब और न खिलों वसंत में
कैसे रहेगा किसी का संयम वसंत में?
फूलों के साथ-साथ काॅंटे भी मत्त छूए
लेना न स्पर्श करने का ख़तरा वसंत में!
थोड़ी-सी मिली नज़र और दिल दे दिया
किसका रहा है गर्व इस झूमते वसंत में?
🙏यामिनी व्यास🙏
દિલ્હી સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા પ્રકાશિત પુસ્તકમાં આદરણીય શ્રી મીનાક્ષી જોશીજીએ મારી બે ગઝલોનો હિન્દી અનુવાદ કર્યો છે.
આભાર મીનાક્ષીબહેન💐
Who will stand?
Who will stand in the dark darkness?
Who will stand in that formless?
You are the mirror and you are the only one here
Who will stand up or across?
I am constantly calling me
Who will stand in this silence?
The boat is like a impatient to meet,
Who will stand in a distance?
Today I felt like ‘come’,
Who will stand at that door?
🙏 Yamini Vyas 🙏
In Spring
Memories bloomed again in balam spring
I swear to your flowers in spring!
What will I take today in alam spring
Tell the sun not to drown in spring!
Like flowers you don’t blooms anymore in spring
How will someone be restraint in spring?
Along with the flowers, even the comments touch.
The danger of not touching is in spring!
Got a little bit of eyes and heart
Who has been proud of this alternatively spring?
🙏 Yamini Vyas 🙏

 

+2

Leave a comment

Filed under ઘટના, યામિની વ્યાસ

‘મંજુનામા’ લેખન અને રજૂઆત: યામિની વ્યાસ

💐જાણીતા કવિ આદરણીય શ્રી નયન દેસાઈના મંજુકાવ્યો આધારિત એકોક્તિ ‘મંજુનામા’
લેખન અને રજૂઆત: યામિની વ્યાસ
દિગ્દર્શન: શ્રી ભરત ભટ્ટ💐
વિડિઓ:અનેરી વ્યાસ
આ એકોક્તિ કાલે GAZALS PAGE પર “નયનના મોતી” કાર્યક્રમમાં પણ રજૂ થઈ હતી.
કવિ નયન દેસાઈના કાવ્યોની એકોક્તિ:યામિની વ્યાસ દિગ્દર્શન:ભરત ભટ્ટ

12:39NOW PLAYING

મંજુનામા: ખૂબ જાણીતા કવિશ્રી નયન દેસાઈના મંજુકાવ્યો આધારિત એકોક્તિની…

New
YOUTUBE.COM
કવિ નયન દેસાઈના કાવ્યોની એકોક્તિ:યામિની વ્યાસ દિગ્દર્શન:ભરત ભટ્ટ
મંજુનામા: ખૂબ જાણીતા કવિશ્રી નયન દેસાઈના મંજુકાવ્યો આધારિત એકોક્તિની રજૂઆ

Leave a comment

Filed under કવિતા, યામિની વ્યાસ

કાવ્યસેતુ’ ન અવતરેલી બાળકીના ઉદગાર -આસ્વાદ લતા હિરાણી

Image may contain: 4 people, text that says 'GSTV IIFEARLESS TRUTH ડૉ .જયનારાયણ વ્યાસ સાથે જુઓ રાજકારણ- રોગ- સમસ્યાઓથી હટકે સામાજિક સંબંધ પર સંવાદ ભારતીય સંસ્કૃતિના અનોખા તહેવારનું ધાર્મિક-સામાજિક મહત્વ હેતનું બંધન GSTV.NEWS ડૉ. જગદીશ ત્રિવેદી ડૉ.હરિશ વ્યાસ યામિનિ વ્યાસ 3 ઓગસ્ટ રાત્રે ૯ વાગ્યે DISH TV 1295 GTPL GS NEWS APP Available on: TATA SKY 1710 GSTVNEWSCHANNEL CABLE VIDEOCON 270 570 592 879 DEN'
https://scontent.fcrk2-1.fna..fbcdn.net/v/t1.0-9/s960x960/116780613_10157624945698691_3266783993985762157_o.jpg?_nc_cat=110&_nc_sid=8024bb&_nc_eui2=AeHGa1OpXmKTtCwRp1zFSAkiEo6WWrllgR8SjpZauWWBH-MxoDgDMIWPt6tpq_6cozQ&_nc_ohc=fhA2o_vlZUgAX9XOluW&_nc_ht=scontent.fcrk2-1.fna&_nc_tp=7&oh=bced55144e3c43dc7c7145bbc30812b7&oe=5F4AE075
પ્રિય લતાબહેન હિરાણીએ મારી ‘ન અવતરેલી બાળકીના ઉદગાર’ ગઝલના ભાવ અદ્ભૂત રીતે ઉજાગર કર્યા .ખૂબ જ સુંદર રસપ્રદ મનભાવન આસ્વાદ …આનંદ, અભિનંદન અને આભાર લતાબહેન💐
દિવ્ય ભાસ્કર ‘કાવ્યસેતુ’ યાત્રા 2011 – લતા હિરાણી
મા, તારો આવકારો – લતા હિરાણી
આંગળી પકડીને તારી ચાલવા દે,
મા ! મને તું આ જગતમાં આવવા દે
વંશનું તુજ બીજ તો ફણગાવવા દે,
ગોરમાની છાબ લીલી વાવવા દે.
તું પરીક્ષણ ભૃણનું શાને કરે છે ?
તારી આકૃતિ ફરી સરજાવવા દે.
ઢીંગલી, ઝાંઝર ને ચણિયાચોળી મહેંદી,
બાળપણના રંગ કંઇ છલકાવવા દે.
રાખડીની દોર કે ગરબાની તાળી,
ઝંખનાના દીપ તું પ્રગટાવવા દે.
વ્હાલની વેલી થઇ ઝૂલીશ દ્વારે,
આંગણે સંવેદના મહેકાવવા દે.
સાપનો ભારો નથી તુજ અંશ છું હું,
લાગણીના બંધનો બંધાવવા દે.
યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ
પોતાના ગઝલસંગ્રહને ‘ફૂલ પર ઝાકળના પત્રો’ જેવાં નાજુક સંવેદનાત્મક શબ્દો આપનાર યામિની ગૌરાંગ વ્યાસની આ ગઝલ એક ન જન્મેલી બાળકીના ઉદગાર લઇને આવી છે. ભૃણહત્યાથી ખરડાયેલા ને દીકરીને સાપનો ભારો કે પથરો ગણતા સમાજમાં જ આવાં કાવ્યો સરજાઇ શકે. પિતા કે કુટુંબ પુત્રીજન્મને ન સ્વીકારે ત્યારે એ પાપ બને છે પણ ક્યાંક એવુંયે થાય છે કે મા પોતે જ દીકરીને અવતરવા દેવાનો ઇન્કાર કરે છે ત્યારે નથી લગતું કે પૃથ્વી રસાતાળ જાય છે !
માતાના પેટમાં રહેલી બાળકી માતાને વિનવે કે ‘મા, મને તું આ જગતમાં આવવા દે !’ અને પુત્રીજન્મ પ્રત્યે સમાજની ક્રુર કલંક કથા ઉઘડે છે… ભૃણહત્યાના પાપ માટે મા ઓછામાં ઓછી જવાબદાર છે. ક્યારેક એવું થાય છે કે સ્ત્રી પોતે બાળકીને નથી ઇચ્છતી પણ એનો જન્મ થાય તો એનાથી મુખ પણ નથી ફેરવતી. જેવી ઇશ્વરની મરજી કહીને એ બાળકીને સ્વીકારી લે છે ખરી. એને જન્મ પહેલાં જ ઘોંટી દેવાનું પાપ મોટાભાગે પિતાનું કે કુટુંબનું સામુહિક દુષ્કૃત્ય હોય છે. આવા સંજોગોમાં બાળકી કહે તો કોને કહે ? એની વિનવણી માતાના કાન સુધી જ પહોંચી શકે….. બાપ તો બહેરો છે.
એ સારું છે કે ‘મા, મને તું આ જગતમાં આવવા દે’ જેવા હૃદયસ્પર્શી શબ્દોથી એક ઘૃણાજનક સમસ્યાના મંડાણ કરીને પછી આખીયે વાતને નાની નાજુક દીકરીની સંવેદનાના દોરમાં ગુંથી લેવામાં આવી છે. કવિતાનું મૂળ સ્વરૂપ, સંવેદનાની છાલક – છંટકાવથી શબ્દો ભર્યા ભર્યા બની રહે છે. આખીયે ગઝલયાત્રા એક બાળકીના બાળવિશ્વને અને એના સંવેદના જગતને તાદૃશ્ય કરે છે.
પુત્ર વંશવેલાને આગળ વધારે છે અને દીકરી સાપનો ભારો છે એવું માનતા સમાજને ધીમે ધીમે બદલવાની આમાં પ્રાર્થના છે અને પછી શરૂ થાય છે, નાજુક નમણી દીકરીની પગલીની યાત્રા. દીકરી માની જ પ્રતિકૃતિરૂપે જન્મે છે. ઘરમાં જાણે એક નાનકડો દીપ પ્રગટ્યો ! આખું ઘર ઢીંગલી અને ‘ઘર ઘર’ની રમતોથી રંગાઇ જાય છે. નાનકડી ઝાંઝરીનું છમછમ ઘરના સૂના વાતાવરણમાં ગુંજારવ ભરી દે છે. નાની નાની બંગડીઓ પહેરેલા હાથ પર શોભતી મહેંદી ને ચણિયાચોળી ઘરમાં ઉત્સવ પ્રગટાવે છે. ભઇલાને રાખી બાંધતી ને ગરબે તાળી દેતી કે પછી ગોરમાના વ્રતમાં છાબમાં લીલુડા જ્વારા પૂજતી કન્યા આંખને કેવી સોહાય છે ! ઝંખનાના દ્વારે ને દોરે બાળકી ભાવનાથી જોડાયેલી રહે છે. દીકરીને વ્હાલનો દરિયો કહેવાય છે. અહીં કવયિત્રી એને વ્હાલની વેલી કહે છે. ‘પપ્પા આયા, પપ્પા આયા’ કહી હરખાઇ ઊઠતી ને તાળીઓ પાડી નાચતી દીકરી અહીં નજર સામે તરવરે છે.
ગઝલની ભાષા અને શબ્દસંયોજનો વિષયને અનુરૂપ છે પણ વાત અજન્મા દીકરીના મુખમાં મુકાઇ છે. માની આંગળી પકડીને ચાલવાને ઉત્સુક નાનકડી દીકરીની ભોળી મીઠ્ઠી વાતથી જે શરુઆત છે, પછી સળંગ એવી જ નાજુક ને ભોલીભાલી બાની પ્રયોજી હોત તો આ ગઝલ વધુ ઉઠાવ પામી હોત.
પુત્રની જેમ પુત્રીજન્મને પણ વધાવવાનો સંદેશો આપતી વાત કોઇને કોઇ સ્વરૂપે ભલે કહેવાતી રહી હોય, તેમ છતાંયે, હજુ નગારાં વગાડીને કહેવી પડે એવી પરિસ્થિતિ તો છે જ. સામાજિક સમસ્યાઓ પરત્વે કલાજગતનો પ્રતિભાવ ઓછો અને આછો હોય છે ત્યારે પૂરી નિસ્બતથી આવા પ્રશ્ન પર ગઝલ રચી કવયિત્રી એની સામાજિક પ્રતિબદ્ધતાનું દર્શન કરાવે છે. કન્યાને અવતરવા દેવાની આજીજી કરતો આ ગઝલદીપક ભાવકના દિલમાં એક ઝીણી જ્યોત પ્રગટાવી જ જાય છે.
રોતે જન કો રોજ હસાતી બેટિયાં
બાપ કી ઇજ્જત બઢાતી બેટિયાં
મારતે હો આજ જિનકો ગર્ભ મેં
ક્યા પતા, કલ કામ આયે બેટિયાં….

Leave a comment

Filed under કાવ્ય, ઘટના, યામિની વ્યાસ, Uncategorized

લ્યો…!!/ યામિની વ્યાસ

44. લ્યો…!!
———-
વાવ્યા
ઉગાડ્યા
લણ્યા
છડ્યા
ઝાટક્યા
ચાળ્યા
દિવેલ્યા
દળ્યા
કેળવ્યા
વણ્યા
શેક્યા
ફૂલવ્યા
ચોપડ્યા
અને
લ્યો
પીરસ્યા
મારા શબ્દોને
તમારી સમક્ષ,
જો તમે
એને પચાવી શકો
મારી
કવિતા માણી શકો!
પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શનઃ નામ ...

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under કવિતા, યામિની વ્યાસ

સતરંગી નમન નવરંગી નમન/ યામિની વ્યાસ

💐વિશ્વની તમામ નારીને નમન💐
સવાર પહેલાં જાગી જાતી
ઉર્જા ઊંચકી છેડે બાંધી
વાસી થએલી રાત નિચોવી
વધ્યો ઘટ્યો અંધાર હટાવી
સ્વયમ બની પ્રભાત તને હો નમન
લીલાશ ને પાણી પીવડાવી
કચરો કાઢી ઘર અજવાળી
પીળાશને વહાલે મલકાવી
કૂંપળને મમતા પહેરાવી
‘મા’ તું ન્યારી જાત તને હો નમન
ઘીની સાથે ખુદને તાવી
મીઠી મીઠી હૂંફ સરકાવી
સ્વાદ સૌના સાચવી લેતી
ફરજ ઉપર દોડીને જાતી
તું અન્નપૂર્ણા માત તને હો નમન
શ્રદ્ધાભર્યા નમન
આશાભર્યા નમન
પ્રતીક્ષા ભર્યા નમન
ઐશ્વર્ય ભર્યા નમન
તને હો
સતરંગી નમન
નવરંગી નમન
નમન
નમન
નમન
યામિની વ્યાસ💐PL click & enjoy  …                                                                 
Women hardly feel acknowledged and appreciated for all the responsibilities and chores they carry on their shoulders with a cheerful smile on their face. Most efficient warrior now and always—this song is a small gesture of dedication and essence of their presence, even in their absence.
We bow down to you….
Presentation: Shivaansh Films, Manan A Kharsani
Concept and Direction: Amit P Kharsani
Lyrics: Yamini Vyas
Music: Aakash Shah
Singers: Hriday Desai and Radhika Parikh
Dance: Bina Parikh Mehta
Editing: Nayan Chotaliya
Special thanks: Bhavini Jani, Amita Dalal, Vikas Parikh
Naman
YOUTUBE.COM
Naman
Women hardly feel acknowledged and appreciated for all the responsibilities and chores they carry on their shoulders with a cheerful smile on their face. Mos…

8 ટિપ્પણીઓ

Filed under કાવ્ય, પ્રકીર્ણ, યામિની વ્યાસ

હવે તો પાસ ના કોઈ ફરકવાનું/ યામિની વ્યાસ

અદાકારી તમે ઉત્તમ નિભાવી છીંક ખાવાની
સુરક્ષિત છો હવે તો પાસ ના કોઈ ફરકવાનું
યામિની વ્યાસ

Image may contain: one or more people, text that says 'અદાકારી તમે ઉત્તમ નિભાવી છીંક ખાવાની સુરક્ષિત છો તમે તો પાસ ના કોઈ ફરકવાનું યામિની વ્યાસ'

Leave a comment

Filed under યામિની વ્યાસ

કવિશ્રી વિનોદ જોશી લિખિત ‘સૈરન્ધ્રી’ નૃત્યનાટિકા…

http://www.youtube.com › watch

સૈરન્ધ્રી | Sairandhri recited by Vinod Joshi PART:01

Sep 4, 2018 – Uploaded by Sahitya Vimarsh સાહિત્ય વિમર્શ

ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી આયોજિત ‘કાવ્યસંગત’,વિદ્યમાન સિદ્ધ કવિઓ ઘ્વારા કાવ્યપઠનની શૃખલા,પ્રથમ મણકારૂપે સુખ્યાત કવિશ્રી વિનોદ જોશી લિખિત પ્રબંધકાવ્ય

Leave a comment

Filed under કાવ્ય, ગીત, ઘટના, યામિની વ્યાસ

કાવ્ય યામિની વ્યાસ ..રોટલીના લોટમાં ~આસ્વાદ: ઇલિયાસ શેખ

કાવ્ય ..’રોટલીના લોટમાં’… યામિની વ્યાસ

પ્રીત પરખાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં
જાત ભભરાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

જો, જરા વર્તન નરમ રાખે તો તું ખીલી શકે
વાત સમજાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

આવશે હમણાં અને ‘એ’ પૂછશે કે “કેમ છે?”
યાદ મમળાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

એક નાની વાતમાં તો કેટલું બોલ્યા હતા !
આંખ છલકાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

લોટ, પાણી, મોણ, ‘મા’નું વ્હાલ…આ છે રેસિપી,
રીત બતલાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

ભૂખ બહુ લાગી હશે ! વરસાદ પણ છે કેટલો !
હૂંફ સરકાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

હેડકી આવે સતત જયારે કણક બાંધું છું હું
‘રાહ’ જન્માવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

આમ તો છે રોજનું આ કામ ‘યામિની’ છતાં
સાંજ હરખાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

 યામિની વ્યાસ  

આસ્વાદ: કાવ્ય ..રોટલીના લોટમાં ~ઇલિયાસ શેખ

સૂરતના કવિયત્રી યામિનીબેન વ્યાસની આ ગઝલ આજે ફેસબુક પર વાંચી, તો પહેલાં તો મનમાં થયું, કોમેન્ટરૂપે “વાહ” લખીને, લાઇક કરીને આગળ વધી જઉં. પણ, મારે તો એવું છે ને કે, મન કહે એથી કાયમ ઉલ્ટું જ હું કરું.! કેમ કે, હું મનમોજી નહીં પણ દિલખુશ માણસ છું.! એટલે બહુધા હું દિલનો દોર્યો જ ચાલુ, એટલે આ ગઝલને ત્યારે મારાં lappyમાં લીંપી લીધી ‘ને હવે અત્યારે આ આસ્વાદ લખવા બેઠો છું.

યામિનીબેન વ્યાસનો મારો પ્રથમ પરિચય એટલે એ મારાં લેખક–અનુવાદક અને કટારલેખક મિત્ર પરેશ વ્યાસના સગા બેન થાય, એ નાતો, પણ યામિનીબેનનો યાદગાર પરિચય તો ગત અસ્મિતાપર્વ–18માં કાવ્યાયનની બેઠકમાં, ભરબપોરે, સાત સુંદર કવિયિત્રીઓનું સપ્તરંગી મેઘધનુષ જે ખીલ્યું હતું, એ મેઘધનુષમાંના એક રંગ લિસોટા એટલે યામિનીબેન. અસ્મિતાપર્વ-18ની કાવ્યાયનની એ બેઠક આંખોથી નિહાળવી અને કાનથી સાંભળવી ગમે એવી અન્નન્ય બેઠક હતી.!

આ ગઝલ અને આ અગાઉ પણ અનેક કાવ્યોમાં સર્જક સ્વયં જ્યારે માદા હોય, ત્યારે જે નારીભાવ સંવેદન અભિવ્યક્ત થાય છે, એવાં નારીભાવોનું પ્રકટીકરણ કદી નર સર્જક દ્વારા નથી થઇ શક્યું. કવિઓ દ્વારા નારીભાવોને વ્યક્ત કરતા અનેક ગીતો આપણને ગુજરાતી કવિતામાં મળે, પણ જે ભાવો એક સર્જક તરીકે નારી પોતે જ રજુ કરે, એ મને વધારે ઊર્મિસભર અને અધિકૃત લાગ્યા છે. કેમ કે, એક નારીના કેટલાંક સંવેદનો એના પોતીકા હોય છે. કેટલાંક ઇલાકા મા કા ઇલાકા હોય છે. આ ગઝલમાં પણ “રોટલીના લોટમાં” એવાં નવ્ય રદીફ સાથે કવિયિત્રી એના ભાવપ્રદેશને અને જીવનબોધને આઠ શેરો દ્વારા આપણી સમક્ષ ખુલ્લો મૂકી દે છે. રોટલીના લોટનું પ્રત્યેક શેરમાં અલગ-અલગ રૂપક આ ગઝલનું ઉદ્દીપક બની રહે છે. એટલે એ અર્થમાં આ ગઝલને મુસલસલ ગઝલ કહી શકાય.

જો કે, આ ગઝલમાં આઠને બદલે નવ અથવા તો આઠને બદલે સાત શેર હોત તો આ ગઝલને મુક્કમ્મલ ગઝલ પણ કહી શકાઇ હોત. ખૈર, આ તો ગઝલના છંદશાસ્ત્રનો મુદ્દો છે. પણ ઊર્મિ અને ભાવનો મુદ્દો તો શાસ્ત્રથી જુદો છે. શાસ્ત્રની સીમારેખા જ્યાં થંભે છે, ત્યાંથી જ તો ભાવનો પ્રદેશ આરંભાય છે. તો ચાલો ગઝલના એક પછી એક શેરને તપાસીએ.

પ્રીત પરખાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં
જાત ભભરાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

મત્લાના શેરના પહેલા મિસરામાં જ નારીના ભાવોનું સર્જનાત્મક પ્રકટીકરણ જોવા મળે છે. અહીં “પરખાવી દીધી” શબ્દો મહત્વના છે. એક કુશળ કસબી તસ્બીહ ફેરવતા-ફેરવતા આપણને રોશન-નૂરના દર્શન કરાવી દે, એવી વાત અહીં સરળ શબ્દોમાં કરવામાં આવી છે. “પરખાવી દીધી” એટલે કે “જેની મને ઓલરેડી પરખ છે, એ પરખને અન્ય કોઇને બોધ કરાવવાની, પરખાવવાની અહીં વાત છે. “પારખવા” માટે સમજણ જોઈએ, પણ “પરખાવવા” માટે તો કૌશલ્ય જોઈએ. જે અહીં સફળતાપૂર્વક વ્યક્ત થયેલું જોવા મળે છે. પરખાવવાની આ બિના પણ કોઇ નાની સુની નથી. અહીં તો પ્રીત પરખાવી દીધાની વાત છે. આ સૌથી કઠીન કામ છે. કોઇને પ્રેમ કરવો એકદમ સરળ છે. પણ એને પણ પ્રેમ કરતો કરી દેવો એકદમ કઠીન છે. ત્યારે પ્રથમ મિસરામાં જ “પ્રીત પરખાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં” એમ બોલીને નાયિકા અહીં પોતાના પ્રેમસભર હાથોનો સ્પર્શ પામીને તૈયાર થઇ રહેલો રોટલીનો લોટ, નાયકને યાર અને પ્યાર બનાવી મુકે છે, એ સુપેરે રજુ થાય છે. પણ પ્રીત પરખાવવાની આ મથામણમાં નાયિકા કેટલું સહન કરે છે? એનો ક્યાસ આપણને શેરના બીજા મિસરામાં મળે છે. “જાત ભભરાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં.” અહીં લોટના પ્રતીક દ્વારા નાયિકા, પોતે રોટલીનો લોટ ગુંદવામાં કેટલી ઓતપ્રોત બની ગઇ છે, એની વાત છે. એક-એક રોટલી વણતી વખતે રોટલી ઉપર જે લોટ ભભરાવવામાં આવે છે, એ અહીં લોટ ન રહેતાં સ્વયં નાયિકા બની જાય છે. આખી જાત, આયખું, સમગ્ર અસ્તિત્વને પ્રેમની ચક્કીમાં પીસી-પીસીને લોટ બનાવી નાખીને, જ્યારે રોટલી બનાવવામાં આવે ત્યારે ખરાં અર્થમાં પ્રીતની સ્વયંને પરખ અને પ્રીતને, પ્રિયને પરખાવી શકાય છે. અહીં પ્રેમના માર્ગે જો ઓચિંતું અંધારું થાય તો હાથ સળગાવીને અજવાળું કરવાની તૈયારી રાખવી પડે એની વાત છે.

જો, જરા વર્તન નરમ રાખે તો તું ખીલી શકે
વાત સમજાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

ગઝલના આ પ્રથમ શેરમાં કવિયિત્રી તત્વચિંતકની અદાથી વર્તનમાં પરિવર્તન લઇ આવો, તો એના લાભાલાભની વાત સરળ બાનીમાં કરે છે. સાથે-સાથે એ વાતનો સંકેત પણ આપી દે છે, કે નાયકનો મિજાજ ગરમ છે. એણે એના વાણી-વર્તનમાં સુધારો લાવવાની જરૂર છે. અહીં “તો તું ખીલી શકે” એવી શરત મૂકીને કવિયત્રી એ હકીકત સાબિત કરે છે, કે જે “ખુલી શકે” એ જ ખીલી શકે, અને ખુલી જવા માટે નરમ બનવું પહેલી શરત છે. આ વાત રોટલીના નાના-શા ગોળ પીંડાને વેલણ દ્વારા ગોળ આકાર આપીને, ખીલતા પુષ્પની ઉપમા દ્વારા કાવ્યમય રીતે કવિયિત્રી જોડી આપે છે. કાંટાઓના નસીબમાં કદી ખીલવાનું નથી લખેલું હોતું. એ જ રીતે કઠણ લોટના નસીબમાં સુરેખ ગોળ ફૂલકા રોટલી બનવાનું નથી લખેલું હોતું. એટલે પ્રેમભાવ માટે સ્વભાવ નરમ રાખવો એ પૂર્વશરત છે.

આવશે હમણાં અને ‘એ’ પૂછશે કે “કેમ છે?”
યાદ મમળાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

ગઝલના આ બીજા શેરમાં નાયિકાનો અપેક્ષાભાવ નિરૂપાયો છે. નાયિકાના મનની મુરાદ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. પણ આગળના શેરમાં જ નાયકના ગરમ મિજાજનો નિર્દેશ કરીને કવિયિત્રી આપણને વિચારતા કરી મુકે છે કે, શું ખરેખર નાયક આવીને નાયિકાના હાલ-હવાલ અને વહાલનો હવાલો લેશે? નાયિકાના ખબર અંતર પૂછશે? આવા અરમાન અને ભૂતકાળમાં માણેલી કોઇ સુખદ યાદને મમળાવતા, નાયિકા રોટલી વણવામાં મશગુલ છે. એને હવે નાયકના વર્તનમાં પરિવર્તનની ઉમેદ છે. પણ આ ઉમેદની સાથે “યાદ મમળાવવાની” વાત કરીને કવિયિત્રી અહીં સર્જનાત્મક રહસ્ય ખડું કરે છે.

એક નાની વાતમાં તો કેટલું બોલ્યા હતા !
આંખ છલકાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

ગઝલના આ ત્રીજા શેરમાં એ રહસ્ય છતું થાય છે. નાયક સાવ ક્ષુલ્લક વાતમાં નાયિકાને તતડાવી નાખે છે, એવાં કોઇ દુખદ પ્રસંગની યાદ, નાયિકાને લોટ બાંધતા યાદ આવી જાય છે. એટલે એ નાયકને સન્મુખ તો નહીં, પણ એકલી-એકલી ફરિયાદ કરે છે કે, તેં દિવસે સાવ નાની અમથી વાતમાં મને એ કેટલું વઢયા હતાં. એમ યાદ કરીને આંખો છલકાવી દે છે. અહીં નાયિકાનો ભીતરી ભાવ એવો છે કે, નાયકના આગમન પહેલા હું જ મને એકલી-એકલી ફરિયાદ કરીને મારાં રોષને ઓસરી જવા દઉં. નાયક જયારે આવે ત્યારે ચહુંઓર ચાહત અને મહોબ્બત જ હોય, કોઇ ગિલા-શિકવામાં આ વખતે સમયને બરબાદ નથી કરવો. એટલે લાવ હું જાતે જ આંખ છલકાવી હૈયું હળવું કરી લઉં.

લોટ, પાણી, મોણ, ‘મા’નું વ્હાલ…આ છે રેસિપી,
રીત બતલાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

ગઝલનો આ ચોથો શેર વ્હાલની રેસિપી બતાવે છે. શતરૂપા નારીના ૧૦૦ રૂપમાંથી એક રૂપ “અન્નપૂર્ણા”નું છે. જે નારી રસોઇ બનાવે છે, એ બહેન, ભાભી, દીકરી, મા કે પત્ની – ગમે તે હોય, પણ એ જેટલો સમય રસોડામાં હોય છે – એટલો સમય તો એ “માનું વ્હાલ” હોય છે. એ મા-સ્વરૂપા હોય છે. જે રીતે લોટ-પાણી અને મોણ, ગુંદાય-ગુંદાયને એકમેકમાં ઓતપ્રોત બનીને સમાઇ જાય છે એ જ રીતે માનું વ્હાલ પણ પ્રત્યેક રોટલીમાં એકરસ, એકરૂપ બનીને સમાઇ જતું હોય છે. એને જીવનપર્યંત પછી જુદું નથી પાડી શકાતું. અહીં નાયિકા આ વખતે એવી રોટલી બનાવવાની મથામણમાં છે કે, જેવી રોટલી નાયકની મા બનાવીને નાયકને ખવડાવતી હતી. માના વ્હાલની આ રેસિપી, આજે નાયક આવે તો એને બતાવી દેવી છે, એવાં આત્મવિશ્વાસ સાથે એ રોટલી વણી રહી છે.

ભૂખ બહુ લાગી હશે ! વરસાદ પણ છે કેટલો !
હૂંફ સરકાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

ગઝલનો આ પાંચમો શેર ચોથા શેરના અનુસંધાન રૂપે હોય એવું તરત જણાય આવે છે. સ્ત્રી જયારે કોઇને દિલથી ચાહતી હોય છે, ત્યારે એ એની મા બની જતી હોય છે. જ્યારે કોઇ સ્ત્રી તમને વાત-વાતમાં “જમી લીધું” “શું જમ્યાં?” એવાં તમારાં ભોજન વિષયક સવાલો કરે તો સમજી લેવું કે, એ સ્ત્રી તમારાં પ્રેમમાં છે. અહીં નાયિકા પણ રોટલી વણતા-વણતા, રોટલીને તાવડીમાં શેકતા-શેકતા, મમતાળુ માવડી બનીને, નાયકની ચિંતા કરે છે કે, આ બહાર ધોધમાર મેહુલો વરસે છે. આવા ઠંડા વાતાવરણમાં નાયકને કકડીને ભૂખ લાગી હશે. તો લાઉં મારાં હેતની હુંફ આ ગરમ-ગરમ રોટલીમાં ઉમેરી દઉં.! અહીં ભૂખ, ધોધમાર વરસાદ, રોટલીના લોટમાં સરકતી હુંફ જેવા પ્રતીકો શૃંગારરસનો પણ નિર્દેશ કરે છે. અહીં માત્ર હોજરીની ભૂખ ભાંગવાની વાત નથી. પણ નાયકની આવા રોમાન્ટિક માહોલમાં હાજરી સાંપડે એટલે શરીરની ભૂખ પણ ભાંગવાની વાત છે. રોટલીનું ટોનિક જાણે કે પ્લેટોનિક લવની પણ ઔષધિ અને લવની અવધિ બની જાય – એવા ભાવ સાથે નાયિકા એક-એક રોટલીમાં હુંફની ફૂંક મારતી જાય છે.!

હેડકી આવે સતત જયારે કણક બાંધું છું હું
‘રાહ’ જન્માવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

ગઝલનો આ છઠ્ઠો શેર પ્રમાણમાં નબળો અને સમગ્ર ગઝલના ભાવનિરૂપણમાં આગંતુક હોય એવો લાગે છે. કણક એટલે જાડો, ભરભરીયો લાપસી-ભાખરીમાં વપરાય એવો લોટ. અહીં રોટલીનો લોટ બાંધતી વખતે, કણક બાંધવાની વાત અને કણક સાથે જોડાયેલી કોઇની યાદનું હેડકીના રૂપે પુનઃસ્મરણ, અને એને લઈને કોઇ દિશા સુચનની વાત. આ શેરનો સાની મિસરા તો હજી પણ ચાલી જાય એવો છે. પણ ઉલા મિસરા તો સાવ નબળો છે. “રાહ જન્માવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં” એ તો તદ્દન અતાર્કિક અને સમગ્ર ગઝલના ટેમ્પોમાં વગર ટીકીટે ચડી બેઠો હોય એવો પ્રવાસી શેર છે.!

આમ તો છે રોજનું આ કામ ‘યામિની’ છતાં
સાંજ હરખાવી દીધી મેં રોટલીના લોટમાં

ગઝલનો આ છેલ્લો મક્તાનો શેર સમગ્ર ગઝલમાં શિરમોર શેર છે. અહીં રોજ-રોજ રોટલી વણવાની ક્રિયા એના પુનરાવર્તનથી પણ નાયિકાને કંટાળો નથી આપતી. અહીં પ્રત્યેક પુનરાવર્તન, પ્રેમનું એક નવ્ય આવર્તન બનીને આવે છે. જેને કારણે નાયિકાની પ્રત્યેક સાંજ હરખની હેલી બની જાય છે. રોટલીનો લોટ બાંધવાની પ્રકિયામાં એકવિધતા ભલે હોય, પણ નાયિકાના મનોજગતમાં દરેક વખતે ભાવોની વિવિધતા છે. એટલે નાયિકા નિરંતર નવ્ય ભાવ સંવેદનને રોટલી સાથે વણી જાણે છે.

નારીના હાથનો સ્પર્શ પુરુષને ચોવીસ કલાકમાં પ્રત્યક્ષ-પરોક્ષ રીતે અનેક રૂપે મળે છે. પુરુષના જીવનનું ચાલક અને સંચાલકબળ જ સ્ત્રીના આ સ્પર્શની હાજરી છે. રોટલીથી માંડીને, નારીની પ્રેમાળ હથેળીઓમાં ધોવાતાં આંતરવસ્ત્રો, તૂટી ગયેલા ગાજ-બટનને સોઇથી સાંધતી આંગળીઓ, દોરાને દાંતમાં દબાવીને રસભીનો કરતા ટેરવાં અને રોજ સંકેલાતા વસ્ત્રો – જીવનના અનેક રહસ્યોને ઉકેલી નાખતા હોય છે. આજે તો હવે ઘરમાં ઘરઘંટીથી માંડીને આટામેકર, વોશિગ-મશીનથી માંડીને સિલાઈ મશીન અને વેક્યુમક્લીનરથી માંડીને ડીશવોશર જેવા ઉપકરણો આવી ગયા છે – એટલે હવે તો રોટી-કપડાં ઔર મકાન અને બરતનમાં અને વર્તનમાં દિવસે ને દિવસે નારીનો સ્પર્શ દુર્લભ બનતો જાય છે – ત્યારે યામિનીબેન આવી સરસ ગઝલ લઈને આવે છે – એ જગતમાં પ્રેમ અને હુંફ હજી સાબૂત છે એની સાબિતી આપે છે. યામિનીબેનને અનેક-અનેક ધન્યવાદ.

આ સાથે મારાં હમઉમ્ર મિત્રોને મને કહેવાનું મન થાય કે, અઠવાડિયે એકવાર લોટ ગુંદીને વાંકીચુકી રોટલી ન બનાવો તો કાંઈ નહીં, પણ અઠવાડિયામાં એકવાર તમારી પત્નીની સાડી, ચૂડીદાર, બ્લાઉઝ, પેટીકોટ અને અન્ડર વિયર્સને તમારા પ્રેમાળ હાથે સંકેલીને કબાટમાં ગોઠવવાનો પ્રયોગ કરવા જેવો છે. એમાં આનાભારેય નુકસાન નથી. ફાયદા હી ફાયદા હૈ.!!! 

 – ઇલિયાસ શેખ

વિડીયોમાં કાવ્ય પઠન .. યામિની વ્યાસ

યામિનીબેન એક યશસ્વી કવિયત્રી અને નાટ્ય કલાકાર તો છે જ એની સાથે એક આદર્શ ગૃહિણી છે. આ વિડીયોમાં યામિનીબેનને એમના રસોડામાં  રોટલી  બનાવતાં બનાવતાં એમના કાવ્ય  ‘રોટલીના લોટમાં’ ની રજૂઆત કરતાં જોઈ શકાય છે. ગૃહિણી તરીકેની ફરજો બજાવે છે પણ મુખે તો કવિતા રમે છે !ગૃહિણી પદ અને કવિતા જાણે સાથે વણાઈ ગયાં છે !

વિડીયો સૌજન્ય … સાહિત્ય દર્શન
Published on May 10, 2019
ગુજરાતી કવિતા –
કવિયત્રી – યામિની વ્યાસ

કાવ્ય – ‘રોટલીના લોટમાં’


Leave a comment

Filed under ઘટના, પ્રકીર્ણ, યામિની વ્યાસ, Uncategorized

૮૦ મા વર્ષ પ્રવેશે ../મૈત્રી ભાવનું આ પવિત્ર ઝરણું આપણા સૌના હૈયામાં વહેતું રહે.

૮૦ મા વર્ષ પ્રવેશે ..પ્રાર્થના

પ્રભો અંતર્યામી જીવન જીવના દીનશરણા,
પિતા માતા બંધુ, અનુપમ સખા હિતકરણા;
પ્રભા કીર્તિ કાંતિ, ધન વિભવ સર્વસ્વ જનના,
નમું છું, વંદું છું, વિમળમુખ સ્વામી જગતના. 1

સૌ અદભૂતોમાં તુજ સ્વરૂપ અદભૂત નીરખું,
મહા જ્યોતિ જેવું નયન શશીને સૂર્ય સરખું,
દિશાઓ ગુફાઓ પૃથ્વી ઊંડું આકાશ ભરતો,
પ્રભો એ સૌથીએ પર પરમ હું દૂર ઊડતો. 2

પ્રભો તું આદિ છે શુચિ પુરૂષ પુરાણ તું જ છે,
તું સૃષ્ટિ ધારે છે, સૃજન પલટયે નાથ તું જ છે,
અમારા ધર્મોને અહર્નિશ ગોપાલ તું જ છે,
અપાપી પાપીનું શિવ સદન કલ્યાણ તું જ છે. 3

પિતા છે અકાકિ જડ સકળને ચેતન તણો,
ગુરૂ છે મોટો છે જનકૂળ તણો પૂજ્ય તું ઘણો,
ત્રણે લોકે દેવા નથી તું જે સમો અન્ય ન થશે,
વિભુરાયા તુંથી અધિક પછી તો કોણ જ હશે. 4

વસે બ્રહ્માંડોમાં, અમ ઉર વિષે વાસ વસતો,
તું આઘેમાં આઘે, પણ સમીપમાં નિત્ય હસતો,
નમું આત્મા ઢાળી, નમન લળતી દેહ નમજો,
નમું કોટિ વારે, વળી પ્રભુ નમસ્કાર જ હજો. 5

અસત્યો માંહેથી પ્રભુ ! પરમ સત્યે તું લઈ જા,
ઊંડા અંધારેથી, પ્રભુ ! પરમ તેજે તું લઈ જા;
મહામૃત્યુમાંથી, અમૃત સમીપે નાથ ! લઈ જા,
તું-હીણો હું છું તો તુજ દરશનાં દાન દઈ જા. 6

પિતા ! પેલો આઘે, જગત વીંટતો સાગર રહે,
અને વેગે પાણી સકળ નદીનાં તે ગમ વહે;
વહો એવી નિત્યે મુજ જીવનની સર્વ ઝરણી,
દયાના પુણ્યોના, તુજ પ્રભુ ! મહાસાગર ભણી. 7

થતું જે કાયાથી, ઘડીક ઘડી વાણીથી ઊચરું,
કૃતિ ઇંદ્રિયોની, મુજ મન વિશે ભાવ જ સ્મરું;
સ્વભાવે બુદ્ધિથી, શુભ-અશુભ જે કાંઈક કરું,
ક્ષમાદષ્ટે જોજો, – તુજ ચરણમાં નાથજી ! ધરું. 8
 આભાર : સ્વર્ગારોહણ alt

જીવન સંધ્યાના અવનવા રંગો નિહાળી રહેલા અમે સીનીયર સિટીઝનો એ પુજ્ય રવીશંકર મહારાજ વાતવાતમાં કહેતા કે માણસે પાકેલી ખારેકની માફક ખરી પડવાનું છે.
આદર્શ પ્રમાણે સૌ સાથે લાગણી, સમર્પણ ભાવ, સહકાર, મહેનત, વારસાનું જતન, ભાઈચારો, ચારિત્ર્ય. . ભાવાત્મકતા સમાનુભૂતિ , આત્મસંતોષ દયાભાવ નિઃસ્વાર્થતા,. સંવેદનશીલતા, હૃદયની વિશાળતા. સારગ્રહણ એકબીજા સાથે હળીમળીને રહેવાથી પ્રયત્ન કરતા રહીએ છીએ.
થોડા સમય પહેલા મા દાવડાજીના આંગણામા તેમેણે અને સ્નેહીઓ એ પ્રેરણાદાયી વાતો અંગે પ્રાર્થુ પ્રભુને કે મને આવા થવા શક્તિ આપજે
યાદ આવે ચિ યામિના કાવ્યની

About this website

 

YOUTUBE.COM
ગુજરાતી કવિતા કવયિત્રી – યામિની વ્યાસ ભાગ – ૬ કાવ્ય – ‘ઘર’
મા માવજીજીના શબ્દોમા…
મૈત્રી ભાવનું આ પવિત્ર ઝરણું આપણા સૌના હૈયામાં વહેતું રહે.
શુભ થાઓ આ સઘળા બ્લોગ જગતનું એવી ભાવના નિત્ય રહે.

20 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, યામિની વ્યાસ