ઈ-બુક બની રહી છે, જે સૌ કોઈને નિશુલ્ક અપાશે ….

ગુજરાત રાજ્ય સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા પ્રાયોજિત રંગકર્મી, સુરતનું સામાજિક નાટક ‘રણમાં ખીલ્યું પારિજાત’ હવે પુસ્તક રૂપે ઉપલબ્ધ છે. તા. ૭ ફેબ્રુઆરીએ વીર નર્મદ દક્ષિણ ગુજરાત યુનિવર્સીટીના કન્વેન્શન હોલમાં તેનો નાટ્ય પ્રયોગ રજૂ થાય તે પહેલાં આ પુસ્તકનું વિમોચન કુલપતિ ડો. દક્ષેશ ઠાકરના હસ્તે થયું હતું. હવે તેની ઈ-બુક બની રહી છે, જે સૌ કોઈને નિશુલ્ક અપાશે અને તેને મોબાઈલ સહિત કોઈ પણ સાધન પર વાંચી શકાશે. (ચિત્રમાં ડાબેથી: નાટકના લેખિકા યામિની વ્યાસ, યુવા નિર્દેશિકા ઋચા કાપડીઆ-કિનારીવાલા, કુલપતિ ડો. દક્ષેશ ઠાકર, રંગકર્મીના પ્રમુખ પૂર્વ આચાર્ય એ. એસ. કસલીવાલા અને રંગકર્મીના મંત્રી-અભિનેતા નરેશ કાપડીઆ.)
………………………………………………………………………………………
નરેશ કાપડીઆ                   ‘જે તરફ તું લઇ જશે’ નાટક પુસ્તક રૂપે રજૂ થયું: ગુજરાત રાજ્ય સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા પ્રાયોજિત રંગકર્મી, સુરતનું સામાજિક નાટક ‘જે તરફ તું લઇ જશે’ હવે પુસ્તક રૂપે ઉપલબ્ધ છે. તા. ૬ ફેબ્રુઆરીએ સુરતના ગાંધી સ્મૃતિ ભવનમાં તેનો નાટ્ય પ્રયોગ રજૂ થાય તે પહેલાં આ પુસ્તકનું વિમોચન થયું હતું. હવે તેની ઈ-બુક બની રહી છે, જે સૌ કોઈને નિશુલ્ક અપાશે અને તેને મોબાઈલ સહિત કોઈ પણ સાધન પર વાંચી શકાશે. (ચિત્રમાં ડાબેથી: રૂપાંતરકાર – દિગ્દર્શક નરેશ કાપડીઆ, રંગકર્મીના પ્રમુખ પૂર્વાચાર્ય એ. એસ. કસલીવાલા, પ્રસિદ્ધ રંગકર્મી શ્રી યઝદી કરંજિયા, પ્રસિદ્ધ બ્રીજ ચેમ્પિયન શ્રી પંકજ કાપડીઆ, મૂળ મરાઠી લેખક શ્રી અશોક સમેલ અને શ્રીમતિ સંજીવની સમે

1 ટીકા

Filed under ઘટના

પ્રસન દાંપત્ય મા શ્રી આનંદ રાવ

વાચક મિત્રો,
આ સાથે મહાભારતનો એક શ્લોક છે.
It is about : How vital the relationship between a wife and a husband is. Through it’s mythological stories, Mahabharat imparts deep yet very practical wisdom. 
– Anand Rao

 

 

MB Kabootar

Leave a comment

Filed under અધ્યાત્મ

બસ એટલું તપાસતા રહો

Courtesy  mahendra thaker <mhthaker@gmail.com>

old but good theme -worth repeating:
તું ઘરનું ઘ્યાન રાખે છે, બધા માટે જમવાનું બનાવે છે.
તારા બદલે હું જમવાનું બનાવું તો તને ગમે? ના ગમે ને?
મારી ચિંતા કરવાનું કામ તો ભગવાનનું છે ને ?
ભગવાનના કામમાં તું દખલ કરીશ તો ભગવાનને પણ નહીં ગમે!
==

એક અપંગ અને અણસમજુ દેખાતો બાળક દવાખાનામાં ઘૂસ્યો.

તેના હાથમાં અગરબત્તીનાં પેકેટ્સ હતાં. તે બધાને પૂછવા લાગ્યો કે અગરબત્તી લેવી છે?
બાળકને જોઈને રિસેપ્શન કાઉન્ટર ઉપર બેઠેલા માણસે રાડ પાડી.
તું પાછો આવી ગયો? ચાલ બહાર નીકળ.
તને ના પાડી છે તો પણ ચાલ્યો આવે છે.
બહુ ખરાબ રીતે તેણે બાળકને તતડાવ્યો. એક સ્વજન ભાઇ એ બાળકને પૂછ્યું, તને આટલી ખરાબ રીતે ખખડાવે છે તો પણ તું શા માટે અહીં આવે છે?
અણસમજુ દેખાતા એ બાળકે મોટી વાત કરી દીધી.
બાળકે કહ્યું કે,
હું મારું કામ કરું છું ,
અને એ એનું કામ કરે છે !
મારું કામ છે અગરબત્તી વેચવાનું, એટલે હું અગરબત્તી વેચું છું.
તેનું કામ છે મને કાઢી મૂકવાનું એટલે એ મને કાઢી મૂકે છે..
હું અપંગ છું.
ગઈકાલે મારે ઘરે જવામાં મોડું થયું. ઘરે પહોંરયો ત્યારે મારી મા રડતી હતી.
મેં તેને પૂછ્યું તો કહ્યું કે, તારી ચિંતા થતી હતી. તને કંઈ થઈ જાય તો?
બાળકે તેની માને કહ્યું કે ચીંતા કરવાનું કામ તારું નથી.
તું ઘરનું ઘ્યાન રાખે છે, બધા માટે જમવાનું બનાવે છે.
તારા બદલે હું જમવાનું બનાવું તો તને ગમે? ના ગમે ને?
મારી ચિંતા કરવાનું કામ તો ભગવાનનું છે ને ?
ભગવાનના કામમાં તું દખલ કરીશ તો ભગવાનને પણ નહીં ગમે!
સ્વજન ભાઇ કહે છે કે એ બાળક તો આટલી વાત કરીને ચાલ્યો ગયો
પણ મને આખી જિંદગી કામ લાગે એવો પાઠ શીખવાડી ગયો.
હું સાવ હળવો થઈ ગયો.
મને વિચાર આવ્યો કે
હું દીકરાની ચિંતા ખોટી કરું છું.. એ મારું કામ નથી.
મારું કામ તો છે તેને બેસ્ટ ટ્રીટમેન્ટ અપાવવાનું,
તેનું જતન કરવાનું અને તેને પોતાના દર્દમાં રાહત થાય તેવા પ્રયત્ન કરવાનું છે.
હું મારું કામ કરું અને બીજું કામ જેનું છે તેના ઉપર જ છોડી દઉ.
ભાઇ કહે છે કે એ બાળકની વાત અમને જીવનનાં ડગલે અને પગલે કામ લાગી છે.
તમે બસ તમારો રોલ ભજવતા રહો.
બસ એટલું તપાસતા રહો કે મારે જે રોલ ભજવવાનો છે એ હું સરખી રીતે ભજવું છું કે નહીં?

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, જત લખવાનું કે...

સુરેશ હ. જોષીનું સમગ્ર સાહિત્ય ‘એકત્ર ફાઉન્ડેશન

Ekatra Foundation <atulraval@ekatrafoundation.org>
મિત્રો,

સુરેશ હ. જોષીનું સમગ્ર સાહિત્ય ‘એકત્ર ફાઉન્ડેશન’ ટૂંક સમયમાં ઑન-લાઈન રજૂ કરશે. ઉપરાન્ત જણાવવાનું કે અમે ‘સાહિત્યકાર સુરેશ જોષી સાથે સંવાદ’ નામના ઑનલાઈન સામયિકનો પણ પ્રારમ્ભ કર્યો છે. આપણા જાણીતા સાહિત્યકાર સુમન શાહ દરેક અંકમાં સુરેશભાઇની ૨-૩ કૃતિઓ લઇને સંવાદની શરૂઆત કરશે. જાન્યુઆરી ૨૦૧૮-નો અંક આ સાથે સામેલ છે.
ફેસબુકની આ લિન્કથી સૌ મિત્રોને એમાં જોડાવા હાર્દિક નિમન્ત્રણ છે.

–અતુલ રાવલ
સુરેશ જોષી સાથે સંવાદ – 1
સુરેશ જોષી : સુરેશ હરિપ્રસાદ જોષી : જન્મ : ૩૦ મે, ૧૯૨૧ : અવસાન : ૬ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૮૬

સુરેશભાઇ હયાત હોત તો આજે ૯૬ વર્ષના હોત. ૨૦૨૧-માં આપણે એમની જન્મશતાબ્દી ઉજવીશું.

સુરેશભાઇ સાથે સંવાદ તે શું? સૌ પહેલાં તો આપણે સુરેશભાઇના સાહિત્ય-શબ્દને વાંચીએ, એનું ભાવન કરીએ, માણીએ. એ પછી એ અનુભવને આપણી રીતે વ્યક્ત કરીએ -એમાં સંક્ષિપ્ત ચર્ચાઓ હોય, આપણા પ્રતિભાવો હોય, વાંચ્યા-માણ્યા પછીનાં આપણાં likes હોય. છેલ્લે આપણે સાહિત્યકલાપદાર્થની સમ્મુખ થઇએ.

ટૂંકમાં, સુરેશ-શબ્દની મદદથી આપણે કલાનાં કેટલાંક સત્યોને ઓળખવા મથી શકીએ.

કદાચ હું કાલે નહીં હોઉં –
કદાચ હું કાલે નહીં હોઉં –

કાલે જો સૂરજ ઊગે તો કહેજો કે
મારી બિડાએલી આંખમાં
એક આંસુ સૂકવવું બાકી છે;

કાલે જો પવન વાય તો કહેજો કે
કિશોર વયમાં એક કન્યાના ચોરી લીધેલા સ્મિતનું પક્વ ફળ
હજી મારી ડાળ પરથી ખેરવવું બાકી છે;

કાલે જો સાગર છલકે તો કહેજો કે
મારા હૃદયમાં ખડક થઈ ગયેલા
કાળમીંઢ ઈશ્વરના ચૂરેચૂરા કરવા બાકી છે;

કાલે જો ચન્દ્ર ઊગે તો કહેજો કે
એને આંકડે ભેરવાઈને બહાર ભાગી છૂટવા
એક મત્સ્ય હજી મારામાં તરફડે છે;

કાલે જો અગ્નિ પ્રકટે તો કહેજો કે
મારા વિરહી પડછાયાની ચિતા
હજી પ્રકટાવવી બાકી છે.
કદાચ હું કાલે નહીં હોઉં.

(સુરેશભાઇનું આ કાવ્ય ખૂબ જાણીતું થયું છે. જે ભાવકોને આ કાવ્યનો સદ્ય આનન્દ મળે છે એમની વાત ન્યારી છે. પણ જો કાવ્યને એની રચના-સંરચનામાં જરાક ખોલીને વાંચીએ, તો આવું આવું જોવા મળે છે : ‘કાલે જો’ આમ થાય તો કહીને કાવ્યનાયકે પાંચ શરતો દર્શાવી છે. એથી એમ સમજાય છે કે એ દરેક શરત પ્રમાણેનું થાય તો ‘કહેજો કે’ આમ થવું ‘બાકી છે’. એટલે, પહેલાં તો એ બે બાબતો ધ્યાનપાત્ર બને છે :

૧ : શરતો. ધ્યાનમાં લેવી જ પડે : ૨ : શું થવું બાકી છે. જાણી રાખવું જરૂરી છે. બીજી કેટલીક બાબતો પણ મહત્ત્વની છે, જેમકે : ૩ : જે જે થયું છે એને નાયકે કલ્પન બાંધીને વર્ણવ્યું છે. દાખલા તરીકે, ‘કિશોર વયમાં એક કન્યાના ચોરી લીધેલા સ્મિતનું ફળ’. એવાં બીજાં ૪ કલ્પનોને શોધીને મનથી વિચારી શકીએ : ૪ : આવાં કલ્પનોથી વાત કરનારો નાયક કવિ હોવો જોઇએ. ‘કાલે’ કહ્યું છે એટલે આ એનું વસિયતનામું લાગે છે. એને સામાન્ય માણસના વસિયતનામા સાથે સરખાવી શકીએ તો કેવા વિચારો આવે? વિચારી શકીએ : ૫ : કવિ નાયક પોતાની કઇ અવસ્થામાં રહીને બોલે છે? ધ્યાનથી વિચારીએ : ૬ : કવિ નાયક આ સઘળું કોને કહે છે? જણાવ્યું નથી. આપણે શોધી શકીએ. આ બધું શોધી કાઢીએ, પછી રચના બીજી વાર વાંચીએ, તો વધારે આનન્દ આવશે.)

ત્રણ અકસ્માત –
બારણું બંધ કરવાનું રહી જવાથી એક માણસ ઘર છોડીને બહાર નીકળી ગયો. ઘરે એની વહુ ને દીકરા રાહ જુએ, પણ ધૂનમાં ને ધૂનમાં એ ઝાડ નીચે બેસી રહ્યો, ખાધાપીધા વિના મરવા પડ્યો. કહે છે કે એક ભરવાડણે દયા લાવી દૂધ પાયું. હવે સ્થિતિ સુધારા પર છે. એનું નામ પૂછતાં, ગૌતમ બુદ્ધ એમ કહે છે. લાગતાવળગતાએ ઘટતી તપાસ કરી એ વ્યક્તિનો કબજો લઈ લેવો.

સાંજને વખતે ટેકરી પર ઊભા કરેલા થાંભલા પર ચઢીને એક માણસ કશુંક જોવા ગયો. એ શું જોવા ગયો હતો તે વિશે કશી આધારભૂત માહિતી જાણવા મળી નથી. પણ અંધારામાં નીચે ઊતરવા જતાં એ ખીલામાં ભેરવાયો ને એ જ દશામાં મરણ પામ્યો. એનું નામ ઇસુ એમ કહેવામાં આવે છે. પોલીસને સમ્બન્ધ વિશેની ખાતરી આપતાં મૃતદેહનો કબજો સોંપવામાં આવશે.

બે બંદૂકની ગોળી સાંજને વખતે સહેજ લટાર મારવા નીકળી હતી. કોઈ ‘રામ રામ’ બબડતો ધૂની માણસ દેખતો છતાં ન દેખતો એ ગોળીના માર્ગમાં આડે આવવાથી ગોળીના માર્ગમાં અન્તરાય ઊભો થયો. એનું નામ મોહનદાસ હતું એમ કહેવાય છે. આવા ગાફેલ આમ બેધ્યાન બનીને ફરે છે તેથી આવા અકસ્માત થાય છે. એ વિશે ભવિષ્યમાં કાળજી રાખવી.

(સુરેશભાઇનો આ નિબન્ધ કદાચ સાદામાં સાદો છે. છતાં અહીં પ્રયોજાયેલી પત્રકારની શૈલી એટલી જ સ-રસ છે. વિશ્વની ત્રણ વિભૂતિઓના લય-વિલયની વાત કેટલી બધી સૂચક રીતે કહેવાઇ છે! વિચારીએ કે ગૌતમ બુદ્ધનાં ‘લાગતાવળગતાં’ કોણ? પોલીસને ઇસુ સાથેના કોના કેવા સમ્બન્ધની શી ખાતરી આપી શકાય? ગાફેલ કોણ હતું? ગાંધી કે આપણે દેશવાસીઓ? અહીં પણ એક કલ્પન બહુ જ આસ્વાદ્ય છે. શોધી કાઢો. ‘આ’ જુદા જ સુરેશભાઇ વિશે ભાગ્યેજ કોઇનું ધ્યાન ગયું છે.)

વિધાન
“ઘટનાનો બને તેટલો હ્રાસ સિદ્ધ કરવા તરફ મારો પ્રયત્ન છે. એનો રસ હોય તો તે આકારની રચનામાં છે. લાગણીઓને બીબાં પૂરતી વાપરી છે, આકાર ઢાળ્યા પછી વર્જ્ય ગણીને એમનો પરિહાર કર્યો છે.”

(સુરેશભાઇના આ વિધાનને સમજ્યા વિના આપણા પરમ્પરાગત વિવેચકોએ હોબાળો મચાવેલો. ઘટના વિના તે કંઇ વાર્તા લખાતી હશે ! -કહીને મશ્કરીઓ કરેલી. ઘટનાનો હ્રાસ (એટલે કે, ઘટાડો) ‘બને તેટલો’ સિદ્ધ કરવો છે એમ કહેનારને ખબર હોય જ કે ઘટનાને સમ્પૂર્ણપણે ઘટાડી શકાતી નથી. સમજવાનું એ છે કે નહીં ઘટી શકેલી વાત દરેક વાર્તાનું કાઠું છે અને ઘટાડી શકવાથી મળેલી જગ્યામાં જે સરજાયું એ, એ દરેક વાર્તાની કલા છે. ‘લાગણીઓને બીબાં પૂરતી’ વાપરીને ‘આકારની રચના’ કરવી તે શું અને એ વિશનો વાર્તાકારનો ‘રસ’ તે શું એ બાબતો પર પણ પૂરતું ધ્યાન નથી અપાયું. ખરેખર તો વિવેચનાએ એ તપાસવું જોઇએ કે સુરેશભાઇને પોતાના આ સર્જક-સંકલ્પમાં કઇ વાર્તામાં કેટલે અંશે સફળતા મળી છે. પણ એ કરણીય કામ એકલદોકલ વ્યક્તિઓએ જ કર્યુ. હોબાળો ચાલુ રહ્યો.)

—સુમન શાહ (યુ એસ એ, જાન્યુઆરી ૧, ૨૦૧૮)
suman.g.shah@gmail.com
પ્રતિભાવ આપો

સુરેશ જોષીના સર્વ ગ્રન્થ : ઈ-બુક શ્રેણી (પ્રકાશ્ય)
ઇદમ્ સર્વમ્ (નિબન્ધ)
અહો બત કિમ્ આશ્ચર્યમ્ ( નિબન્ધ)
રમ્યાણિ વીક્ષ્ય (નિબન્ધ)
પ્રથમ પુરુષ એકવચન (નિબન્ધ)
ઇતિ મે મતિ (નિબન્ધ)
પશ્યન્તિ ( નિબન્ધ)
વિદ્યાવિનાશને માર્ગે (નિબન્ધ)
આત્મનેપદી ( નિબન્ધ)
પ્રત્યંચા (કાવ્ય)
ઇતરા (કાવ્ય)
તથાપિ (કાવ્ય)
પરકીયા (કાવ્ય)
ઉપજાતિ (કાવ્ય)
ગૃહપ્રવેશ (ટૂંકી વાર્તા)
બીજી થોડીક (ટૂંકી વાર્તા)
અપિ ચ (ટૂંકી વાર્તા)
ન તત્ર સૂર્યો ભાતિ (ટૂંકી વાર્તા)
એકદા નૈમિષારણ્યે (ટૂંકી વાર્તા)
વિદુલા (નવલકથા)
કથાચક્ર (નવલકથા)
છિન્નપત્ર (નવલકથા)
મરણોત્તર (નવલકથા)
કિંચિત્ (વિવેચન)
ગુજરાતી કવિતાનો આસ્વાદ (વિવેચન)
કથોપકથન (વિવેચન)
કાવ્યચર્ચા (વિવેચન)
શૃણ્વન્તુ (વિવેચન)
અરણ્યરુદન (વિવેચન)
ચિન્તયામિ મનસા (વિવેચન)
અષ્ટમોઅધ્યાય (વિવેચન)

Visit our website

Ekatra Foundation | 608 Poplar St., Durham, NC 27703
Unsubscribe pragnajuvyas@yahoo.com
Update Profile | About our service provider
Sent by atulraval@ekatrafoundation.org in collaboration with
Trusted Email from Constant Contact – Try it FREE today.
Try it free today

3 ટિપ્પણીઓ

Filed under કવિતા

યૂફિમિઝમ: મધુર મધુર કુછ બોલ…પરેશ વ્યાસ

 

પ્રિય સ્વરાબહેન, 
તમે સંજયભાઈ લીલાબહેન ભણસાલી ઉદ્દેશીને ૨૪૪૦ શબ્દોનો ખુલ્લો પત્ર ખુલ્લે આમ લખ્યો. ને એ અમે વાંચ્યો. એનું શીર્ષક ‘ફેલ્ટ રીડ્યુસ ટૂ વજાઇના, ઓન્લી’ વાંચીને થોડી નવાઈ લાગી હતી. થોડું વિચિત્ર ય લાગ્યું હતું. જો યોનિમાર્ગ એટલે કે સ્ત્રીનાં જનનાંગ અર્થનો શબ્દ શીર્ષકમાં હોય તો કંઈક જુદું તો લાગે. પદ્માવત ફિલ્મ વિષે આ લેખમાં આપે ઘણી વાત કહી છે, જે સાચી પણ હોઈ શકે. પણ એ જ વાત ‘વેજાઈના’ શબ્દ વિના પણ સારી રીતે કહી શકાઈ હોત. વેજાઈના શબ્દ અમારે માટે વેજા બની ગયો. અમે લખીએ તો શું લખીએ?
લોકો બોલે છે. જબાનથી બોલે છે. ક્યારેક ઓનલાઈન પણ બોલે. કોઈ સાંભળે નહીં તો ક્યારેક તોડફોડ ય કરે, વાહનોમાં પલીતો ય ચાંપે. એમને જે કહેવું હોય એ સંભળાવીને અને મનાવીને જ છૂટકો કરે. આપણે ઈતિહાસનાં મુહતાજ છે. આપણી પરંપરા અપરંપાર છે. એને જાળવવી એ આપણી સંસ્કૃતિ છે. પદ્માવતની ચર્ચા યથાવત છે. જેણે ફિલ્મ જોઈ એ કહે છે કે કાંઈ ખાટી લેવા જેવું નથી. જે નથી જોઈ શક્યા એને માટે દ્રાક્ષ ખાટી છે. અમે માનીએ છીએ કે તમારો એટલે કે સ્વરાનો સ્વર સાંભળવા જેવો છે. આપણે નારીશક્તિની વાત કરીએ છીએ. એને એનાં હક આપવા કાયદા ઘડીએ છીએ. પણ પછી મૃત પતિ પાછળ સતી થવું કે જૌહર કરવાની વાતને ભવ્યતાથી પ્રદર્શિત કરીએ છીએ. એટલે જાણે કે નારી જાતિની કોઈ સ્વતંત્ર હસ્તી જ નથી એવી વાત. પત્ની તો જાણે પતિનાં મૃત્યુ બાદ જીવતી સળગી જવા જ સર્જાયેલી છે. માટે સ્વરાબેન, તમને લાગે છે કે ફિલ્મનાં જોયા પછી સ્ત્રી જનનાંગો પૂરતી સીમિત થઇ ગઈ છો. તમારી દ્રષ્ટિએ ફિલ્મ એવું પ્રસ્થાપિત કરે છે કે સ્ત્રી એટલે પુરુષ માટે માત્ર શરીર સુખ અને સંતતિનું સંસાધન. બીજું કાંઈ નહીં. જ્યારે તમારા પત્ર-લેખનું શીર્ષક સેક્સને લગત શબ્દ સાથે જોડાયેલું હોય તો લોકોની નજર અલ્લાઉદ્દીન ખીલજી બની જાય છે. તમારો લેખ સાચી વાત કહે છે. પણ હેં સ્વરાબેન, લેખનાં શીર્ષકમાં ‘વજાઈના’ શબ્દ વાપરવો જરૂરી હતો?
કોઈ વાત સારા શબ્દોમાં કહેવા માટે ઇંગ્લિશ ભાષામાં શબ્દ છે યૂફિમિઝમ (Euphemism). યૂફિમિઝમ ગ્રીક શબ્દ છે. ‘યૂ’ એટલે સારું, ઉચિત, પુનિત, લાયક, યથાર્થ. અને ‘ફિમિઝમ’ એટલે પયગમ્બરી વિધાન. સારું અથવા સૌને ગમે એવું બોલવું. ગ્રીક લોકોનાં મતે તો કાંઈ ન કહેવું પણ યૂફિમિઝમ હતું. અર્થ થાય પવિત્ર મૌન. ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર યૂફિમિઝમનો અર્થ થાય છે: સૌમ્યોકિત, કડવી વાત મધુર શબ્દોથી કહેવી તે, સૌમ્ય પર્યાય, પર્યાયોક્તિ.
એક જાણીતી વાર્તા છે. એક રાજા હતો. એણે જ્યોતિષીને ભવિષ્ય પૂછ્યું. જ્યોતિષીએ કુંડળીનો અભ્યાસ કરીને, ગ્રહો નક્ષત્રોની ચાલચલગત જાણીને જવાબ દીધો કે તમારા સઘળાં સગાવહાલાં તમારી હયાતીમાં મરી જશે અને એમની અંતિમ વિધિ તમારે કરવી પડશે. રાજા નારાજ થઇ ગયો. એણે બીજા જ્યોતિષીને કન્સલ્ટ કર્યા. એણે પણ કુંડળી જોઈ. એણે કહ્યું કે હે રાજન, આપની આવરદા બહુ લાંબી છે. આપ ખુબ જીવશો. આપના સગાવહાલાં કરતાં પણ વિશેષ. હવે વાત તો એ જ હતી. પણ આ યુફિમિઝમ છે. કહેવાની ય કોઈ રીત હોય. માને મા જ કહેવાય. બાપની બૈરી ન કહેવાય. પછી ભલે એ વાત સત્ય હોય. સંસ્કૃત શ્લોક છે જેનો અર્થ થાય છે સત્ય અને પ્રિય બોલવું. અપ્રિય સત્ય બોલવું નહીં. પ્રિય અસત્ય પણ બોલવું નહીં. ટૂંકમાં જૂઠ બોલવાની તો બધા જ ના પાડે છે. સત્યનો કોઈ વિકલ્પ નથી. પણ સત્યને ખાંડની ચાસણી જેવા શબ્દોમાં ઝબોળીને કહેવું યૂફિમિઝમ છે. યૂફિમિઝમ એટલે સ્યુગર કોટેડ ટ્રુથ. આપણી ગુજરાતી સુભાષિત અનુસાર પણ કેમ આંધળા છો?ની જગ્યાએ ધીમેથી એવું પૂછી શકાય કે શાથી ખોયા નેણ? કોઈ છોકરીની ઓળખાણ કરાવો ત્યારે ફલાણા ભાઈની ‘છોકરી’ કહો તો ય નારાજ થઇ જાય. છણકો કરીને કહે કે કેમ? ‘દિકરી’ એમ ન કહી શકાય? સ્વરા બહેન, તમને તો એમાં ય વાંધો હશે. સ્ત્રીની ઓળખાણ કોઈ પિતાની દિકરી તરીકે શા માટે? એની કોઈ સ્વતંત્ર હસ્તી જ નહીં, એવું તમે કહેશો. પણ અહીં એ ચર્ચા નથી. આપણે તો કોઈ વાત સારી રીતે કહેવાની રીતની ચર્ચા કરી રહ્યા હતા.
રોજીંદી ભાષામાં ઘણી વાત સારી રીતે કહેવાની રીત છે જ. દાખલા તરીકે નોકરીમાંથી કાઢી મુકવામાં આવે તો સારી ભાષામાં એને કારકિર્દીનાં બદલાવ અથવા વહેલી નિવૃત્તિ-ની તક પણ કહી શકાય. કર્મચારી કામ ન કરે અને તમે એને કાઢી ય નહીં શકો કારણ કે યે તો હૈ થાનેદારકા સાલા… તો તમે એને ડૂબી ગયેલી માનવ મૂડી કહી શકો. સંક હ્યુમન કેપિટલ, યૂ સી! ખોટું ધિરાણ દેવાઈ ગયું હોય તો બેંકવાળા કહે કે આ તો નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ છે. તમે ગરીબ હો તો તમારી સ્થિતિ આર્થિક દ્રષ્ટિએ પ્રતિકૂળ છે. મૂતરવા જવું હોય તો એકી કરવા જવું છે એવું કહેવાય. અમે ગુજરાતીઓ તો વળી મેઇક વોટર કરવા જવું છે એવું ય કહીએ! સંડાસ કે ટોઇલેટને હવે વોશરૂમ કહે છે. કોઈએ વાપરેલી કાર પહેલાં સેકન્ડ હેન્ડ કાર કહેવાતી, હવે પ્રી-યુઝડ્ કાર કહેવાય છે. કોઈ કોઈ તો વળી પ્રી-એન્જોઇડ કે પ્રી-લવ્ડ કાર પણ કહે છે. નાના ફ્લેટને સ્ટુડિયો ફ્લેટ કહેવાય છે. ક્યારેક કોઝી ફ્લેટ પણ કહે છે. કોઝી એટલે હૂંફાળું, સુખચેનદાયક, ઉષ્માભર્યું અને આરામદાયક. પણ હોય ૧.૫ બીએચકે. માણસ મરતા નથી, માણસ ગુજરી જાય છે. એમનાં સ્વર્ગારોહણને ઇંગ્લિશમાં પાસડ્ અવે કહેવાય છે.
‘વજાઈના’ શબ્દનાં પર્યાયવાદી શબ્દો પણ એટલાં જ અપમાનજનક છે. પુસ્સી, ફિશ-લિપ્સ, લેડી બીઝનેસ, કપકેક કે હનીપોટ કે પછી હિંદીમાં કટોરી જેવાં શબ્દો ઘૃણાજનક છે. એનાં કરતા એનો ઉપયોગ જ ટાળવો યોગ્ય છે. સ્વરા બહેન, તમે તમારા ખુલ્લા પત્રને ‘શો ઓફ ડીપ્રેસ્ડ ફેમિનિઝમ’ (અવસન્ન નારીવાદનો ખેલ) અથવા ‘ફિલ્મ ધેટ ગ્લોરીફાઈ વાયોલન્સ અગેઈન્સ્ટ વીમેન’ (સ્ત્રી અત્યાચારને મહિમાન્વિત કરતી ફિલ્મ) એવું શીર્ષક આપીને એ જ વાત સારી ભાષામાં સારી રીતે કહી શક્યા હોત. એ વાત જો કે અલગ છે કે કોઈ એ વાંચત નહીં. હેં ને?
શબ્દશેષ:
“પૂર્વગ્રહનું યૂફિમિઝમ શ્રદ્ધા અને અંધશ્રદ્ધાનું યૂફિમિઝમ ધર્મ.” – ૭૬ જેટલી જગ્યાએ આગ લગાડી કરોડો ડોલર સંપત્તિનું નુકસાન કરવા બદલ હાલ ૯૯ વર્ષની જેલ ભોગવતો ગુનેગાર પૌલ કેનીથ કેલર

9 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ, સમાચાર

HAPPY ROSEDAY+ ખૂબ ઉપયોગી માહિતી…

  Whom I Love The Most...

  •  
27 tips

27 tips

27 tips

27 tips

27 tips

27 tips

1 ટીકા

Filed under ઘટના, Uncategorized

ખીલું ખીલું…/સરયૂ પરીખ

પ્રજ્ઞાબેન,

આનંદ સાથ આભાર.

આપણા ગમતા વિષય દ્વારા મળતા રહેવાય છે તેનો આનંદ.

તબિયત માટે શુભેચ્છા.

ખીલું ખીલું

હતું  ગીત કો અધૂરું  ઘર સૂનું સૂનું,
બધું  લાગતું  હતું  જરાક જૂનું જૂનું.

આજ દિલમાં ગાયે  કોઈ ધીમું ધીમું,
હાસ્ય હોઠમાં  છુપાવું  હું મીઠું  મીઠું.

સખા, સુખડ સુવાસે મન ભીનું ભીનું,
ઝરે ઝાકળ ઝીણેરી તેને ઝીલું ઝીલું.

ફરી હેતલ  હરિયાળીમાં લીલું લીલું,
એની નજરોનો આસવ હું પીઉં પીઉં.

મારે નયણે સમાય આભ નીલું નીલું,
સ્નેહ  કોમળ  કળી  કહે ખીલું ખીલું.
——
સરયૂ પરીખ

Leave a comment

Filed under કવિતા