નવસર્જનને સુપેરે ચલાવવું અઘરું છે સાહેબ../ પરેશ વ્યાસ

अपना काम बनता
भाड़ में जाए जनता
-‘जय हो’ (2014)

‘ભાડમેં જાઓ’ આપણું દેશી તિરસ્કૃત તકિયાકલામ.. ઇંગ્લિશમાં ‘ગો ટૂ હેલ..’ ભારતમાં ભાડ નામનું ગામ છે કે નહીં એ તો ખબર નથી પણ અમેરિકામાં ‘હેલ’ નામનું ગામ જરૂર છે. હેલ એટલે નર્ક, પ્રેતલોક. પાપ કર્યા હોય તો મર્યા બાદ નર્કમાં જવું પડે અને સજા ભોગવવી પડે. અમેરિકામાં જીવતે જીવ ‘હેલ’માં જઇ શકાય છે. મિશિગન રાજ્યમાં કુલ ૨૬૬ માણસોની વસ્તી ધરાવતું હેલ નામનું નગર છે. વર્ષ ૧૮૩૮માં જ્યોર્જ રીવ્સ નામનાં માણસે અહીં પહેલી વાર અનાજની મિલ નાંખી હતી. ખેડૂતો પોતાનું અનાજ એને વેચાતું આપતા. પણ અનાજની કિંમતની જગ્યાએ જ્યોર્જ રીવ્સ ખેડૂતોને ઘરગથ્થું ગાળેલી દેશી વ્હિસ્કી આપતો. વ્હિસ્કી પીને ચકચૂર થયેલાં પોતાનાં પતિદેવને જોઈને પત્ની માથું કુટતી કે આ પાછા હેલ(નર્ક)માં જઈ આવ્યા.બસ, નગરનું નામ જ હેલ પડી ગયું. આજે તો આ નગર સહેલાણીઓ માટે હરવા ફરવાનું સ્થળ બની ગયું છે. નગરની વેબસાઈટ કહે છે કે આખી દુનિયામાં બીજા કોઈ પણ નગર કરતા અમારે ત્યાં જવા માટે સૌથી વધારે વખત કહેવામાં આવે છે. વાત તો સાચી છે. ગો ટૂ હેલ… તો સૌ કોઈ કહે છે. કેટલાંક તો અહીં ખાસ પરણવા આવે છે. ક્યાં પરણ્યાં? તો કહેવાય કે જહન્નમમાં! અહીં સો ડોલર ખર્ચ કરો તો એક દિવસ માટે મેયર પણ બની શકાય છે. અલબત્ત એ જ દિવસે એની પર તહોમતનામું મુકીને એને પદભ્રષ્ટ કરવામાં આવે છે. યૂ-ટ્યુબનાં કોમેડિયન એલીઝા ડેનિયલ હમણાં જ હેલ જઈને એક દિવસનાં મેયર બની આવ્યા. પોતે સમલિંગી એવા ડેનિયલે મેયર બનતા વેંત જ જાહેર કર્યુ કે આજથી હેલ નગરમાં ઉભયલિંગી સંબંધ પર પ્રતિબંધ. પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચે શારીરિક સંબંધ બાંધવાની મનાઈ. એવા લોકો માટે હેલમાં આવવા પર પણ પ્રતિબંધ. હેલનાં મેયરે જો કે અમેરિકી પ્રેસિડન્ટ ટ્રમ્પને આમંત્રણ પાઠવ્યું કે કુછ દિનનો ગુજારીએ હેલમેં. હજી તો જાહેર જ કર્યું ત્યાં તો રાબેતા મુજબ ઠપકા દરખાસ્ત આવી અને એક દિવસના મેયર એલીઝા ડેનિયલ પદભ્રષ્ટ થયા.
સારું છે ગુજરાતનાં નગરોમાં એક દિવસના મેયર બનવાની વ્યવસ્થા નથી. નહીંતર એમને કેટકેટલી મુશ્કેલી પડત. તૂટેલાં રસ્તા મિડીયા તેમજ સોશિયલ મિડીયા પર છવાયાં હોય અને રોગચાળો માઝા મુકાતો હોય. સ્વાઇન ફ્લુથી રોજ કોઈ ને કોઈ મરે છે છતાં આપણે તહેવારની ઉજવણીમાં પરેજી પાળતા નથી. વરસાદથી લોકો હવે ત્રાસ્યા છે. સરકારને પણ લાગે છે કે આ તો આસમાની સુલતાની છે છતાં અમે બનતું બધું તો કરીએ છીએ. આ રસ્તા જરા તૂટ્યા તેમાં તો પસ્તાળ પડે છે. લોકોને કાંઈ સખ જેવું નથી. પણ સાહેબ, લોકોને સાચે જ સખ નથી. એમને નગર નામે નર્કાગાર ભાસે છે.
અમે ઈચ્છીએ છીએ કે રસ્તાનો ખાડો પૂરાય અને ગરીબના પેટનો ખાડો ય પૂરાય. અકસ્માત થાય તેવી સ્થિતિ જ ન થાય. નોટબંધી અને જીએસટીની આંટીઘૂંટીમાંથી નીકળીને ગરીબ પેટીયું રળે તો ઘણું. મચ્છરજન્ય રોગચાળો તો હતો જ. એમાં ડુક્કરિયા તાવ ઉમેરાયો. એનો ફેલાવો અટકાવવા સભાસરઘસ પર પ્રતિબંધ મુકી શકાય. અને મહાનુભાવોની મુલાકાતો પૂરતી મર્યાદિત સ્વચ્છતા અને આરોગ્ય ઝુંબેશ શું કામ? આવી ઝુંબેશ કાયમ અને સચરાચર હોવી જોઈએ. અમે જાણીએ છીએ કે આ અઘરું છે. કેપિટલ વર્કસ ઉર્ફે નવસર્જન સહેલું છે. પણ એ નવસર્જનને સુપેરે ચલાવવું અઘરું છે. ઓપરેશન એન્ડ મેઇન્ટેનન્સની વ્યવસ્થા ના હોય તો લોકો સરકાર માઈબાપને ઠપકો તો દઈ જ શકે. હેં ને? આજકાલ સરકારી પૈસે સરકારી સિદ્ધિઓની ચૂંટણીલક્ષી જાહેરાતો શરૂ થઇ ગઈ છે. ચૂંટણીને તો હજી વાર છે, સાહેબ!…. અને પછી વિકાસ ગાંડો થયો છે એવી વોટ્સએપી લાગણી વાઈરલ થાય છે. વિકાસ તો છે પણ એનો રોજબરોજનો નિભાવ અને એની મરામત થતી રહે તો સારું. આ કામ સૌથી કપરું છે. થાય તો કરો નહીં તો…. અમે તો ‘હેલ’નાં હેવાયાં છીએ જ. મારી ‘હેલ’ ઉતારો તો જાણું કે રાજ તમે ઊંચક્યો’તો વિકાસને…

What is hell?

Great infrastructure without operation and maintenance of it..

Image may contain: sky, cloud, tree and outdoor

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

મારા ૭૯ વર્ષના પ્રવેશે…

       આજે  મારા  જન્મ દિવસે જે નામી – અનામી મિત્રો તરફથી  શુભેચ્છા મળેલ છે,

 ૭૮ વર્ષ પુરા કરી ૭૯માં વર્ષમાં પ્રવેશે આપ સૌ મિત્રોનો હું અંતઃકરણ પૂર્વક આભાર માનું છું.

આ વિનોદભાઇ ની જેમ         

ભૂતકાળની ચિંતાઓ અને ભાવિની શંકાઓ ત્યજી

વહેતા ઝરણાની જેમ વર્તમાને મંદ મંદ ગાવાનું મને ગમે.

આ જીવન મહોત્સવની હર પળ મોજથી માણીને,

જોશથી જીવન જીવી જવાનું મને બહું ગમે.

પ્રભુનો પાડ …..

Thank you God

આપ સૌ મિત્રોના પ્રેમ લાગણી ભર્યા શબ્દોથી અવારનવાર પરિચય આપો છે તેને લાયક બનાવે તેવી

  પ્રભુ પ્રાર્થના

43 ટિપ્પણીઓ

Filed under ઘટના

યામિની વ્યાસ-૨ (પી. કે. દાવડા)

Reblog  યામિની વ્યાસ-૨ (પી. કે. દાવડા)

કલા અને સાહિત્યમાં ગુજરાત અને ગુજરાતીઓમાં પોતાનું સ્થાન અંકે કરનાર બહેન યામિની વ્યાસ વિશે એક વાત ખાસ જાણવા જેવી છે. એમણે ૧૯૮૦ માં માઈક્રોબાયોલોજીમાં ગ્રેજ્યુએશન કર્યું છે, અને મેડિકલ ટેકનોલોજીનો અભ્યાસ કરી એમાં ડીપ્લોમા મેળવ્યો છે. વર્ષો સુધી આ વિષયના વ્યવસાયમાં જ રત રહ્યાં છે, અને છતાં કલા અને સાહિત્યમાં આટલી મહારથ કેવી રીતે હાંસિલ કરી?

ચાલો આજે મારા પરિચિત, યામિની બહેનના માતૃશ્રી શ્રીમતિ પ્રજ્ઞાબહેન વ્યાસે મને ખાનગીમાં કહેલી વાત જાહેર કરી દઉં.

“યામિની નાના લેખો-વાર્તાઓ છાપામા આપતી અને ૧૫-૨૦ રૂપિયાના પુરસ્કારમાં હરખાતી. તેને આર્ટસમા જવું હતું, પણ અમે જીદ કરી સાયન્સ લેવડાવ્યું…નોકરી કરતાં વાર્તા-નાટક લખવા માટે ગુજરાતીના પ્રોફેસરની દોરવણી નીચે પ્રયત્ન કર્યો, અને ગઝલો માટે – ગુરુ શ્રી નયનભાઇ ની દોરવણી લીધી.”

અને હવે આવે છે Climax.

“આવતા જુનમા તે રીટાયર થાય બાદ આર્ટસ કોલેજમા દાખલ થવાનું નક્કી કર્યું છે!”

સલામ યામિનીબહેન, કલા અને સાહિત્ય માટે આવી લગની હોય તો સફળતાના શિખર સર કરતાં તમને કોણ રોકી શકે?

ચાલો તો આજે એમની એક ટુંકી બહેરની ગઝલ માણીયે.

ગઝલ

જાદુ શું કીધો ગરમાળે !
ટહુકા બેઠા ડાળે ડાળે.

ક્ષણ ક્ષણનું આ વસ્ત્ર સમયનું,
વણતું કોઈ કબીરની સાળે.

વીત્યાં વર્ષો જાણે ઝૂલે,
કરોળિયાના જાળે જાળે.

પાંદડીઓ ઝાકળ પીવાને
સૂરજના કિરણોને ગાળે.

બાળક રડતું ‘મા. મા.’ બોલ્યું,
મેં જોયું હૈયાની ફાળે.

આવ ગઝલ, તારું સ્વાગત છે,
કોઈ તને મળવાનું ટાળે?

– યામિની વ્યાસ

 

ગઝલના મત્લાથી મક્તા સુધીનો એકે એક શેર અસરકારક વાત કહી જાય છે. મત્લામાં ગરમાળાની વાત છે. ગરમાળો એક પીળા ફૂલોવાળો સુંદર વૃક્ષ છે. કવિયત્રી કહે છે કે ગરમાળાએ એવું તો શું જાદુ કર્યું કે એની પ્રત્યેક ડાળ ઉપરથી ટંહુકા સંભળાય છે? એનો જવબ મળે એ પહેલાં જ મનમાં એક તરંગ ઊઠે છે, આ સમયના તાણાવાણા ચલાવી, આ વસ્ત્ર કોઈ કબીર ગુંથે છે? અહીં વસ્ત્ર અને તાણાવાણા સાથે યાદ કરવા કબીરથી સારૂં પાત્ર ક્યાં મળવાનું છે?

સમયની વાત કરી તો વીતિ ગયેલા વર્ષોની યાદ આવી ગઈ છે, પણ સીશ..અવાજ ન કરશો, આ યાદો તો કરોળીયાના ઝાળાં જેવી નાજુક યંત્રણાંમાં અટવાયલી છે. જરાક ભુલ થશે તો એ ખોવાઈ જશે.

ત્યાર પછીના શેરમાં તો યામિનીબહેનની કલ્પના કમાલ કરે છે. નાજુક પાંદડી ઉપર પડેલી ઝાકળ, પાંદડીને પીવી છે, એના માટે સૂરજના કિરણોની મદદ લેવી પડશે. સુરજ નીકળ્યા પછી ઝાકળ દેખાતી નથી, તો શું એને પાંદડી પી ગઈ?

તે પછીના શેરમાં માનવીય સંવેદનાની પરાકાષ્ટા છે. બાળક્ના રડવાનો અવાજ સાંભળી, માને ફાળ પડે છે, શું થયું મારા લાલને?

આખરે મક્તામાં એમના પ્રિય વિષય ગઝલને જ કહે છે, આવ આવ ! તારૂં સ્વાગત છે. તને ભલા કોઈ ટાળી શકે?

સમગ્ર ગઝલમાં ક્યાંયે ભાર લાગતો નથી, હલકા-ફુલકા ભાવવાળા શેર વાંચવાની મજા પડી.

-પી. કે. દાવડા

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under ગીત, યામિની વ્યાસ

ડેમગોગ: લોકપ્રિય નેતા નકારાત્મક અર્થમાં…..પરેશ પ્ર વ્યાસ

ડેમગોગ: લોકપ્રિય નેતા નકારાત્મક અર્થમાં….

આગ છે વાતાવરણમાં, વાતમાં, જઝબાતમાં,
તો જરા આબોહવા બદલાય એવું બોલજે.
– રિષભ મહેતા

પત્રકાર ગૌરી લંકેશની નિર્મમ હત્યા થઈ. તેઓ પત્રકારની હત્યા બાબતે બુદ્ધિજીવીઓની પ્રતિક્રિયા આવી. પ્રસિદ્ધ સંગીતકાર એ. આર. રહેમાને કહ્યું કે આ મારું ઇન્ડિયા નથી. જાણીતા ઇતિહાસકાર રામચંદ્ર ગુહાએ તો કહ્યું કે આ હત્યા પાછળ સંઘ પરિવાર છે. રા. ગુ.ને આવા બેજવાબદાર નિવેદન બદલ માફી માંગવા બીજેપી યુથ વિંગ દ્વારા લીગલ નોટીસ પણ આપવામાં આવી છે. આ એ રામચંદ્ર ગુહા છે કે જેમને એક મહિના પહેલાં એક વિદેશી મેગેઝીન માટે પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો કે ટ્રમ્પ અને મોદી બંને ડેમગોગ (Demagogue) છે પણ એ બંનેમાં કોઈ તાત્વિક તફાવત છે ખરો? એમણે કહ્યું કે ટ્રમ્પ ઇગોમેનિયાક (અહમ ઉન્માદી) છે. એમને ફક્ત સ્વયંમાં જ રસ છે. અને મોદી? અફકોર્સ એમને પણ એમનાં પોતાનામાં તો રસ છે જ, એ પોતે બેહદ ગુમાની માણસ છે પણ એમને એમની પાર્ટી અને એમની ફિલોસોફીને મજબૂત કરવામાં રસ છે. એ પોતાની પાછળ એક પોઝિટિવ લેગસી (હકારાત્મક વારસો) મુકી જવા માંગે છે. એમની પાસે એક અભિપ્રેરિત, કિલ્લેબંધી કરતુ ખતરનાક ઓર્ગેનાઈઝેશન છે. જે ટ્રમ્પ પાસે નથી. રામચંદ્ર ગુહા મોદીની નીતિરીતિનાં ઉગ્ર ટીકાકાર રહ્યાં છે. પણ મોદી પછી પણ દેશવાસીઓ મોદીને હકારાત્મક રીતે યાદ કરે એવા કામ તો એ કરશે, એવી વાત પણ એમણે કરી હતી. અમે તો સાંપ્રત શબ્દનાં પૂજારી. અમને શબ્દ મળ્યો ‘ડેમગોગ’ અને અમે બિલોરી કાચ લઈને એ શબ્દનાં અર્થ અન્વેષણમાં ઝંપલાવ્યું.
ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર ‘ડેમગોગ’ એટલે રાજકીય ચળવળિયો, લોકલાગણી બહેકાવનાર, લોકોના પૂર્વગ્રહનો ઉપયોગ કરનાર. ટ્રમ્પ કે મોદીનાં સંદર્ભે આ અર્થમાં કાંઈ ખૂટતું હોય એમ લાગ્યું. ઇંગ્લિશ ડિક્સનરીઝ ફંફોસી ત્યારે અર્થ સ્પષ્ટ થયા. ડેમગોગ કુશળ વક્તા હોય છે. ડેમગોગ એટલે એવો લાગણીભર્યા ભાષણ આપતો રાજકીય નેતા જેનાથી લોકો અભિભૂત થઇ જાય. લોકો એંની વાત માનવા માંડે. એવો નેતા જે લોકોની ભાવના કે પૂર્વગ્રહને ઉશ્કેરે. લોકોની અધૂરી જાણકારી કે માન્યતાને ભડકાવીને એમને પોતાનાં તરફ કરે. લોકોને લાગે કે આ જ તારણહાર છે. ઓગણીસમી સદીનાં લોકપ્રિય અમેરિકન લેખક જેમ્સ કૂપરે ડેમગોગ નેતાનાં લક્ષણો વિષે લખ્યું કે તેઓ પોતાને ભદ્ર વર્ગ (ઈલિટ ક્લાસ)ના નહીં પણ સામાન્ય જન (કોમન મેન)ના તરફદાર ગણે છે. એમની દલીલો લોકલાગણીને ઝંઝોડે છે. શક્ય છે કે આ દલીલો તર્કબદ્ધ કે બુદ્ધિગમ્ય ના પણ હોય. આ રીતે પ્રાપ્ત લોકપ્રિયતાનો ઉપયોગ તેઓ પોતાની મહત્વકાંક્ષા સિદ્ધ કરવા માટે કરે છે. અને એ માટે તેઓ વર્ષો સુધીનો શિરસ્તો, પધ્ધતિ કે નિયમો તોડી શકે છે અથવા તોડવાનો ડર બતાવી બાંધછોડ કરી શકે છે. કાયદો ય તોડી શકે છે.
તમે કહેશો કે આ તો સરમુખત્યારના લક્ષણો છે. ના, મિત્રો….. એવું નથી. ડેમગોગ એ લોકશાહી દેશોમાં જ હોઈ શકે. ડેમગોગ મૂળ ગ્રીક શબ્દ છે. ‘ડેમોસ’ એટલે લોકો. અને ‘એગોગોસ’ એટલે નેતા. લોકોમાં પ્રિય નેતા હોય એ ડેમગોગ. પ્રાચીન ગ્રીસમાં ડેમગોગ શબ્દ નકારાત્મક નહોતો. પણ સમય જતા એનો અર્થ નકારાત્મક થયો. લોકશાહીમાં આજે કોઈ પણ નેતા પોતાને ડેમગોગ તરીકે ઓળખાવવાનું પસંદ કરતા નથી. એ ભલે પછી દેશભક્તિ, સન્માન, શૌર્ય અને બલિદાનની વાતો કરતા હોય. લોકશાહીની એક જ નબળાઈ છે અને એ છે મતોનું રાજકારણ. જેને બહુમતિ મત મળે એ ચૂંટાઈ જાય. એ માટે લોકો સાથે કમ્યુંનિકેટ તો કરવું જ પડે. એવા લોકો જે સ્વતંત્ર રીતે વિચારતા ના હોય, કોઈનાં દોરવ્યે દોરાઈ જતા હોય એવાં લોકોની લાગણી ઉશ્કેરવી સહેલી હોય છે. એવા લોકોને કોઈ તારણહાર મળે તો તેઓ એને જ મત આપે અને એ તારણહાર ચૂંટાઈ જાય. એ માટે લોકોમાં ભાગલાં તો પડાવવા પડે. લોકોની આળપંપાળ પણ કરવી પડે. લોકોને સતત ઉત્તેજનામાં રમતા રાખવાં પડે. લોકોને પોતાનાં તરફ કરવાનાં તરીકાઓ છે. હાલની સ્થિતિ માટે કોઈને તો જવાબદાર ઠેરવવો પડે. આ અવદશા આમણે કરી છે. એમને હવે છોડો. હવે મને અપનાવો. ડેમગોગ ડર પણ બતાવતા રહે. પરપ્રાંતિય લોકો આવી જશે, વિદેશી આવી જશે, તમારી સંસ્કૃતિ છિન્ન થઇ જશે. લોકોને એ અસર કરી જાય છે. અને હા, જૂઠ તો બોલી જ શકાય. પણ પૂરતા આત્મવિશ્વાસ સાથે બોલવું પડે. અશક્ય વાયદા પણ કરવા પડે. વિરોધીઓની મજાક ઉડાવવી પડે. વિરોધી માટે અપમાનજનક શબ્દો જાણી જોઈને બોલી શકાય. ચોક્કસ ન્યુઝ મીડિયાની ટીકા પણ કરી શકાય.
અગાઉ લખ્યું તેમ ડેમગોગનો મૂળ અર્થ છે લોકપ્રિય નેતા. લોકપ્રિય થવા, લોકપ્રિય રહેવા આવા કાવાદાવા કરવા જ પડે. લોકશાહીમાં દરેક નેતા ઓછે વત્તે અંશે ડેમગોગ હોય જ છે. એમને એવું હોવું પડે છે. લેખની શરૂઆતમાં કાવ્યપંક્તિમાં કહ્યું છે તે મુજબ વાતમાં, વાતાવરણમાં, જઝબાતમાં આગ હોય તો નેતાઓએ આબોહવા બદલાય એવું બોલવું જોઈએ. પણ એવું થતું નથી. અને યે જો પબ્લિક હૈ, યે સબ જાનતી હૈ, એવું પણ નથી. લોકોને તો જણાવવું પડે છે. પોતાનાં વિચારનાં ધડાકા ભડાકા કરતાં રહેવા પડે છે. આખરે નેતૃત્વ પણ એક વિચાર જ છે જેને મૂર્તિમંત કરવાનો હોય છે.
શબ્દ શેષ:
“આ તો વિચાર છે જે ઘોડો દબાવે છે; બાકી દારૂગોળો તો બંદૂકમાં સહજ રીતે ભરેલો હોય જ છે.” –અમેરિકન હ્યુમરિસ્ટ ડોન માર્ક્વીસ
Demagogue is democratic leader with a tinge of autocracy..

No automatic alt text available.

Leave a comment

Filed under ઘટના

યામિની વ્યાસ-૧ (રજૂઆત- પી. કે. દાવડા)

Reblogયામિની વ્યાસ-૧ (રજૂઆત- પી. કે. દાવડા)

૨૦૧૨ માં પહેલી વાર મારો પરિચય શ્રીમતિ પ્રજ્ઞા વ્યાસ સાથે થયો. મારી કોઈ એક બ્લોગ-પોસ્ટ ઉપર એમનો પ્રતિભાવ વાંચીને મેં એમની બાબતમાં શોધખોળ આદરેલી. તે વખતે “પ્રજ્ઞાજી” અને “પ્રજ્ઞાજુ” બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે મને confusion હતું, કારણ કે બન્ને બ્લોગ જગતમાં જાણીતા હતા. થોડા સમયમાં મારો એ બન્ને “પ્રજ્ઞા”બહેનો સાથે ઘરોબો થઈ ગયો, અને એ ગાઢ સંપર્ક આજ સુધી ચાલુ રહ્યો. પ્રજ્ઞાજુ એટલે કે પ્રજ્ઞાબહેન વ્યાસના સંતાનો પણ કલા અને સાહિત્યની દુનિયામાં ખૂબ જાણીતા હોવાની માહીતિ મારી પાસે હતી, પણ મારૂં પોતાનું કોઈ માધ્યમ ન હોવાથી, હું એમના વિષે અત્યાર સુધી લખી શક્યો નથી. વચ્ચે “સર્જક અને સર્જન” નામની મારી ઈ-મેઈલની શ્રેણીમાં મેં એમની સુપુત્રી યામિની વ્યાસ વિષે લખવાની તૈયારી પણ કરેલી, પણ સંજોગો વશાત એ થઈ શક્યું ન હતું. લગભગ એ શ્રેણીની શૈલીમાં, આવતી થોડી પોસ્ટમાં હું યામિની બહેન વિષે અને એમના સર્જન વિષે લખીશ.

યામિનીબહેનના કાર્યક્ષેત્રને બે ભાગમાં વહેંચી શકાય, કલા અને સાહિત્ય. કલાના અનેક ક્ષેત્રોમાં એમણે નામના મેળવી છે, પણ એ વાત હું ભવિષ્યમાં ક્યારેક લલિતકળા વિભાગમાં રજૂ કરીશ. સાહિત્યમાં પણ એમણે કાવ્ય, ગીત, ગઝલ, ટૂંકી વાર્તા, નવલિકા, લઘુનવલ, સ્કીપ્ટ લેખન જેવા અનેક વિભાગોમાં સર્જન કર્યું છે. આ લેખ માળામાં હું કાવ્ય, ગીત અને ગઝલની જ રજૂઆત કરીશ.

ગઝલ

દોડતી ને દોડતી પૂરપાટ ચાલી જાય છે
કોણ જાણે ક્યાં સુધી આ વાટ ચાલી જાય છે

ઘેલછા કેવી હશે દરિયાને મળવાની જુઓ
આ નદી સૂના મૂકીને ઘાટ ચાલી જાય છે

જિંદગીની આ રમત કેવી કે રમતા માણસો
અધવચાટે મેલીને ચોપાટ ચાલી જાય છે

લાગણીની તીવ્રતાને કોઈ ના રોકી શકે
કોઈ સેના જાણે કે રણવાટ ચાલી જાય છે

બે ઘડી વરસાદનાં ધરતી ઉપર ફોરાં પડયાં
એટલામાં કેટલો તલસાટ ચાલી જાય છે

-યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ

આ બ્રહ્માંડ ગતિશીલ છે, એમાં કશુંયે સ્થિર નથી. ધરતીમાં ખોડાયલા વૃક્ષો અને મકાનો પણ પૃથ્વીની ગતિ સાથે ચાલે છે. મનુષ્ય અને પશુ-પક્ષીઓને વધારાની ગતિ મળી છે. સમુદ્રના મોજાંને પોતાની ગતિ છે, તો નદીને પોતાની આગવી ગતિ છે.

આ ગતિશીલ ગઝલના મત્લામાં યામિનીબહેને દૂર દૂર સુધી ચાલી જતી વાટની ગતિને ઓળખીને આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું છે, કે કોણ જાણે એ ક્યાં સુધી જાય છે? બીજા શેરમાં એમની નજર નદી ઉપર પડે છે. એમના મનમાં પ્રશ્ન ઊઠે છે, અરે! આ ઘાટને મૂકીને નદી આટલી ઝડપથી ક્યાં જાય છે? જરૂર એ દરિયાને મળવા અધીરી થઈ હશે. પ્રિયતમને મળવા અધીરી થયેલી પ્રેયસી માટે નદી અને દરિયાના રૂપક સાહિત્યમાં વર્ષોથી વપરાઈ રહ્યા છે.

તે પછીના શેરમાં ટકોર કરે છે કે જીંદગી કેવી રમત રમાડે છે કે કેટલાક માણસો રમત અધૂરી મૂકીને ચાલ્યા જાય છે. અહીં યામિનીબહેને પાઠકો ઉપર એનું અર્થાઘટન છોડ્યું છે.

મનને કાબુમાં રાખવાનું કામ ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. જેમ “હર હર મહાદેવ” બોલી દુશ્મનો ઉપર તુટી પડતી શિવાજી મહારાજની સેનાને રોકવી મુશ્કેલ હતી, તેમ મનમાં ચાલતી લાગણીઓને રોકવી મુશ્કેલ છે.

અને છેલ્લે મક્તામાં યામિનીબહેને સાહિત્યકાર તરીકે પોતાનો પરિચય આપ્યો છે. આઠ આઠ મહિનાના ઈંતેજાર અને તલસાટ પછી પણ માત્ર વરસાદના થોડા છાંટા પડતાં જ ધરતીમાંથી જે તૃપ્તીની સુગંધ ઊઠે છે, એ વર્ણવીને ગઝલને એક ઉત્તમ સાહિત્યના નમૂનામાં મૂકી દીધી છે.

1 ટીકા

Filed under કાવ્ય, યામિની વ્યાસ

અહંકાર વિષે એક રાવણી ચિંતન / પરેશ વ્યાસ

અહંકાર વિષે એક રાવણી ચિંતન

આપણો દેશ છે દશાનનનો, આપણો માંહ્યલો જટાયુ છે. -મનોજ ખંડેરિયા

કાલે આપણે રાવણનાં અગ્નિસંસ્કાર કર્યા. મોતની એનિવર્સરી ઉજવવાનો આ સિલસિલો પુરાણો છે. અચ્છાઈનો બુરાઈ પર વિજય.. રાવણ એક ગ્લેમરસ વિલન છે અને આપણને આજકાલ વિલન ગમી જતા હોય છે. એન્ટી-હીરો શબ્દ કદાચ વધારે યોગ્ય ગણાય. ભારતીય પૌરાણિક શાસ્ત્રની ઓથોરીટી ગણાતાં ડો. દેવદત્ત પટ્ટનાયકનાં મતે રાવણનું પાત્ર પ્રશંસનીય, મોહક કે આકર્ષક છે. રાવણ પોતે બહેતરીન વીણાવાદક છે. રુદ્રવીણા એની શોધ છે. રાવણ અલબત્ત એક વિલન છે. વિલન એટલે દુષ્ટ, હરામખોર. વિલનને તો સામાન્ય સમજ પણ ના હોય. પણ રાવણની વાત નિરાળી છે. રાવણ જ્ઞાનનો ભંડાર છે. છ શાસ્ત્રો અને ચાર વેદોમાં રાવણની માસ્ટરી છે. દશાનનનાં દસ માથાં દસ વેદ-શાસ્ત્રની પારંગતતાનાં પ્રતીક છે. યુદ્ધમાં રામ એને તીરથી મારી નાંખે છે પરંતુ એનો જીવ જાય એ પહેલાં પોતાનાં ભાઈ લક્ષ્મણને એની પાસે જ્ઞાન લેવા મોકલે છે. રાવણ શું જ્ઞાનનું આપે છે? કહે છે કે ‘દુનિયામાં જે કોઈ વાત કે વસ્તુ ખરાબ છે એ તમને આસાનીથી મોહાડી દિયે છે. એની પાછળ તમે ઘાંઘા થઈને ભાગો છો. જ્યારે જે વાત કે વસ્તુ સારી હોય એ એટલી આકર્ષક હોતી નથી. તમે સારપને છોડો છો અથવા આઘી હડસેલતા રહો છો. એટલે જ મેં સીતાનું અપહરણ કર્યુ પણ તમને મળવાનું હું ટાળતો રહ્યો.’ હવે જેને દસ માથાં, વીસ આંખો હોય, જેના વીસ હાથ હોય; એ તો ભારે શક્તિશાળી તેમજ કુશાગ્ર બુદ્ધિશાળી હોવાનો જ. પણ એને નડ્યો એનો અહંકાર. અને શેનો છે આ અહંકાર? સોનાની લંકા એ રાવણનું પોતાનું સર્જન નહોતું. એનાં સાવકા ભાઈ કુબેરની હતી એ સોનાની લંકા. રાવણે ભાઈને તગેડી મુક્યો અને રાજ પચાવી પાડ્યું. યુદ્ધમાં ય પોતે સૌથી પહેલાં ગયો જ નહોતો. ભાઈ કુંભકર્ણ અને પુત્ર ઇન્દ્રજીતને પહેલાં મોકલ્યાં. તેઓ માર્યા ગયા તે બાદ જ રાવણ યુદ્ધ લડવા ગયો. અહંકારીને પોતાનાં સિવાય કાંઈ દેખાતું નથી. એટલે કે પોતાના સિવાય એને કોઈની પરવા હોતી જ નથી. પોતીકાની પણ નહીં. ઈગો મૂળ લેટિન શબ્દ છે એનો અર્થ ‘આઈ’ એટલે ‘હું’ એવો થાય છે. ઈગોમાં હુંકાર છે. અહંકાર છે.
રાવણ તો રાજા હતો. એને અહંકાર પોષાય. આપણે રહ્યા રૈયત. આપણે અહંકાર હોય? અરે! હોય સાહેબ. જરૂર હોય. કોઈનાં વિષે એલફેલ બોલવામાં મને મઝા પડે. મિત્રો સાથે સામાન્ય ચર્ચા થતી હોય પણ મારે તો મારો જ કક્કો ખરો કરવો હોય. અન્ય લોકો સાથે હું સતત સરખામણી કર્યા કરું. કોઈ મારાથી સારું હોય તો હું ખમી ના શકું. સામાવાળાને સાંભળું જ નહીં. બસ, પોતાનાં જ વખાણ કર્યે રાખું. કોઈ મળે તો ‘કેમ છો?’ પૂછવાનું ય ભૂલી જાઉં. ખેલ હોય કે જિંદગી, ક્યારેક તો હારનો ય સામનો કરવો પડે. હેં ને? પણ હું હારું તો ભારે દુ:ખી હોઉં. અને જીત? જીતનો મને અપચો થઇ જાય. આવા કાયમી અપચાને મટાડવાં કોઈ ચૂર્ણ ય હોતું નથી. અને તો ય મારે તો કાયમ જીતવું જ હોય છે. આ મારું રાવણપણું છે.
આત્મવિશ્વાસમાં અને અહંકારમાં ફેર છે. ‘બ્રેઈન ડ્રેઈન- ધ બ્રેક્થ્રુ ધેટ વિલ ચેન્જ યોર લાઈફ’નાં લેખક ચાર્લ્સ ગ્લાસમેન કહે છે કે સાચો આત્મવિશ્વાસ એ છે કે આગળ વધવા અથવા તો ટકી રહેવા માટે તમારે બીજાનાં આત્મવિશ્વાસને નીચો પાડવાની જરૂરિયાત જ ના રહે. જો તમને એવું કરવું પડતું હોય તો એ તમારો આત્મવિશ્વાસ નથી, એ તમારો અહંકાર છે. રામ અને રાવણમાં પણ એ જ તો ફેર છે. પણ એ વાત જવા દ્યો. આપણે ન તો રામ છીએ, ન તો રાવણ. આપણે તો જટાયુ છીએ. આપણે નક્કી કરવાનું છે કે કોણ રામ છે? અને કોણ રાવણ? પ્રોબ્લેમ એ છે કે આપણાં નેતા ક્યારેક રામાવતાર ધરે છે તો ક્યારેક એમની વર્તણુંક રાવણી હોય છે. માંહ્યલો મારો જટાયુ છે અને…… કન્ફ્યુઝ્ડ છે! Ravan was all good but for his ego.. Please read about it in my column Arvachintnam in this article published today in GS.

Image may contain: fire and night

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under અધ્યાત્મ, ઘટના, પરેશ વ્યાસ, Uncategorized

Stunning China (UNESCO World Heritage Sites of Guilin and Yangshuo)

Stunning China (UNESCO World Heritage Sites of Guilin and Yangshuo)

from Aerial Entertainment StudiosPRO 3 years ago

more
also attaching file converted to MP4 pl download

and enjoy many more from link below

Leave a comment

Filed under જત લખવાનું કે...