ભૂલ ગયા સબ કુછ…પરેશ વ્યાસ

 

 

જર્મનીનાં ફ્રેન્કફર્ટ શહેરમાં એક ભાઈ પોતાની કાર ક્યાં પાર્ક કરી?- એ જ ભૂલી ગયા. લો બોલો! એમને લાગ્યું કે કાર ચોરાઈ ગઈ હશે. ફરિયાદ ય કરી’તી પણ કાર મળી નહોતી. આ વાત ઈ.સ.૧૯૯૭ની હતી. તાજા સમાચાર છે કે આજે વીસ વર્ષ પછી એ કાર એક જૂના મકાનનું ડીમોલીશન કરતી વેળાં એનાં ગેરેજમાં હેમખેમ પાર્ક કરેલી મળી આવી. ચલતીકા નામ ગાડી કહેવાય પણ આ ગાડી પડી પડી કટાઈ ગઈતી. બેકાર થઇ ગયેલી કાર પછી ભંગારમાં દઈ દેવાઈ. શું આપણાં મગજ ય ભૂલાઈ ગયેલાં ભંગાર થઇ ગયા છે?
સાંપ્રત સમયમાં ભૂલક્કડતા વધતી જાય છે. ડાબે હાથે ક્યાંક કાંઈક મુકાઈ જાય છે, જે જરૂર પડ્યે ગોતવા છતાં મળતું નથી. કારણ દેખીતું છે. આપણને યાદ કરવાની તો હવે ટેવ જ નથી. મગજને હવે આપણે કસતા નથી. કોઈ જાણીતું ગીત સાંભળો તો વિચાર આવે કે કઈ ફિલ્મનું છે? પણ એ માટે આપણે મગજ કસવાની કોશિશ કતઈ કરતાં નથી. આપણે તરત જ ફોનવગાં થઈને, ગીતનાં શબ્દો ગૂગલ કરીને, પળવારમાં જાણી લઈએ છીએ કે આ ગીત કઈ ફિલ્મનું છે. પછી ખ્યાલ આવે કે ઓહો, આ ફિલ્મ તો આપણે ઘણીવાર જોઈ હતી. તોય નામ કેમ ના યાદ આવ્યું? પહેલાં ઘણાં ફોન નંબર મુંહજબાની યાદ હતા, મોબાઈલ ફોનનાં આવવાથી હવે કોઈ નંબર યાદ રહેતા નથી. રાંધવા માટે કાંઈક લેવા ફ્રિજ ખોલીએ તો શું લેવા ખોલ્યું?- એ યાદ રહેતું નથી. એવું જ ચાવીનું છે. ચાવી ક્યાં મુકી?- એ યાદ રહેતું નથી. ઔર-ચાબી-ખો-જાયમાં હવે કોઈ રોમાન્સ રહ્યો નથી. રહ્યોસહ્યો રોમાન્સ હવે ટેન્સનમાં તબદીલ થઈ ગયો છે. ચહેરા પણ હવે યાદ રહેતાં નથી. કોઈ મળે ત્યારે ‘અમને ના ઓળખ્યાં?’ યક્ષપ્રશ્ન બનીને કનડે છે. યાદદાસ્તને લૂણો લાગી ગયો છે. મગજ હવે ચાલતું નથી. અને આ છાતી ફૂલે એવી વાત જરાય નથી.
મેમરી (સ્મરણશક્તિ) બે પ્રકારની હોય છે. એક લાંબા ગાળાની અને બીજી ટૂંકા ગાળાની. ટેકનોલોજી અને કલ્ચર વિષયનાં નિષ્ણાંત લેખક નિકોલસ કાર્ર લખે છે કે ટૂંકા ગાળાની મેમરી એ વર્કિંગ મેમરી છે. એની સ્ટોરેજ કેપેસિટી માર્યાદિત છે. એમાંથી તારવેલાં તથ્યો અને અનુભવો આપણે આપણી લાંબા ગાળાની મેમરીમાં ટ્રાન્સફર કરીએ છીએ, જેથી ભવિષ્યમાં એનો ઉપયોગ કરી શકીએ. પણ ઈન્ટરનેટ સતત ડિસ્ટર્બ કરે છે. ઈન્ટરનેટ મેનકા છે. આપણે તપ કરતા હોઈએ ત્યારે કેટકેટલી કમનીય ચેષ્ટા કરીને આપણું ધ્યાનભંગ કરે છે. ધ્યાન તૂટે એટલે જે જોયું, જે જાણ્યું તે વર્કિંગ મેમરીમાંથી ભૂંસાઈ જાય. લાંબા ગાળાની મેમરીમાં જે જતું નથી, તે યાદ રહેતું નથી. આપણને છાશવારે ફોટા લેવાની આદત છે. મોબાઈલ ફોન તો તે દ્રશ્ય યાદ રાખે છે પણ આપણી આંખોએ શું જોયું?- એ મગજને યાદ રહેતું નથી. માહિતી ધોધમાર છે. આપણું પવાલું નાનું છે. ટૂંકા ગાળાની મેમરી છલકાઈ જાય છે. એક સાથે ઘણું કરવા જઈએ છીએ પણ એકેયમાં ભલીવાર રહેતો નથી. ટૂંકમાં ટેકનોલોજી મગજની એક્સ્ટર્નલ હાર્ડડિસ્ક થઇ ચૂકી છે. મગજને કસરત મળતી નથી. મગજ બહેર મારી જાય છે. યુવા પેઢીને પણ હવે આધેડ વયનાં લોકોની માફક, આજે કઈ તારીખ છે?- તે યાદ રહેતું નથી.
શું કરવું? આરોગ્યપ્રદ ખાઓ, કસરત કરો અને મોબાઈલ ફોનનો ઉપયોગ ઓછો કરો, એ સર્વગ્રાહી સત્ય છે. પણ ભૂલવાનું ટાળવા, રોજ મગજ કસાય એવી રમત રમવી જરૂરી છે. જેમ કે કોઈ કોયડો, કોઈ ક્રોસવર્ડ પઝલ.. અને હા, કંઈક નવું કૌશલ્ય શીખો. જેમ કે મ્યુઝિક, ગાર્ડનિંગ. ભરત-ગૂંથણ પણ કરી શકો. મગજનું મલ્ટી-ટાસ્કિંગ બહુ કર્યુ. હવે એક કામ તો સરખું કરીએ. તો જ મગજને યાદ રાખવાની ટેવ પડે. અલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇનની ભવિષ્યવાણી સાચી પડી રહી છે. ટેકનોલોજી માનવીય ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા પર એવી તો હાવી થઇ જશે કે દુનિયા આખી ઈડિયટ્સ લોકો ભરાઈ જશે. ચોથો વાંદરો થવાનું ટાળો. સારું વાંચો, વિચારો, યાદ રાખો. રીડ એન્ડ રીમેમ્બર, ગિવ એન્ડ રીમેમ્બર, ફર્ગિવ એન્ડ… રીમેમ્બર !

Absent mindness is on the rise because we have gadgets thinking for us …Mind has become external hard disk..

Image may contain: car and outdoor

[03/12, 8:33 AM] Paresh Vyas: Absent mindness is on the rise because we have gadgets thinking for us …Mind has become external hard disk..

Leave a comment

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ, પ્રકીર્ણ

કોઈ આ આંસુનું ભાષાંતર કરો વેદના …+કવયિત્રી યામિની વ્યાસની રચનાઓ અંગે યુ ટ્યુબ

 

 

કવયિત્રી યામિની વ્યાસની રચનાઓ અંગે યુ ટ્યુબ માણો

ભાગ -૧ 

ભાગ -૨

ભાગ – ૩

સાહિત્ય સંગમના તરહી મુશાયરામાં કવિશ્રી મનહરલાલ ચોક્સીની પંક્તિ પરથી રજૂ કરેલી ગઝલ

જિંદગી જાણે મળી છે છળ ઉપર
ને ભરોસો રાખીએ પળ પળ ઉપર

ફૂલની માફક પછી મહેકી ઉઠી
નામ મેં તારું લખ્યું ઝાકળ ઉપર

પગરવો કોના હશે એ જાણવા
બારણાં ખુલી ગયા અટકળ ઉપર

આપણે સહુ કેમ ગુંથાયી ગયા?
કોઈ ભાષણ દઈ રહ્યું સાંકળ ઉપર

સૌ પ્રથમ હૈયામાં એને કોતરું
ક્યાં લખું છું હું ગઝલ કાગળ ઉપર?

કોઈ આ આંસુનું ભાષાંતર કરો
વેદના છે ‘યામિની’ એ જળ ઉપર

યામિની વ્યાસ

 

7 ટિપ્પણીઓ

Filed under કવિતા, કાવ્ય, ગઝલ, ગીત, ઘટના, યામિની વ્યાસ

 પશ્ચિમના દેશોમાં ડુપ્લીકેટ જીવન નથી એટલે ત્યાં સત્યની પ્રતિષ્ઠા છે./ સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી

3A – BRAHMSUTRA – VADODARA MESONIC HALL – બ્રહ્મસુત્ર – વડોદરા મેસોનીક હોલ – બ્રહ્મસુત્ર તમારા લક્ષ્ય માટે શું કહેવા માંગે છે? સાધનો એ કેવાં આપે છે? અનેલ શું બતાવે છે? એ સંબંધી કંઈક વિચાર કરવાનો છે. ગઈકાલે બ્રહ્મસુત્રના ચાર અધ્યાયમાંના પહેલો અધ્યાય સમન્વયાધ્યાયની કરવામાં આવી. બીજા અધ્યાયનું નામ છે અવિરોધાભ્યાસ, ત્રીજાનું સાધનાધ્યાય અને ચોથાનું નામ ફલાધ્યાય છે. આજે બીજો અવિરોધાભ્યાસ છે, એના સંબંધી થોડો વિચાર કરવાનો છે. આ બ્રહ્મસુત્ર જયારે રચાયું ત્યારે બ્રહ્મસુત્રકારના વિચારો સાથે વિરોધ રાખનારા વિચારો હતા કે કેમ? આપણે ત્યાં કેખી દુનિયાભરમાં જ્યાં કોઇપણ જગ્યાએ વિચારોને મુક્ત રીતે ચિંતન કરવાની છૂટ મળી હોય ત્યાં, વિરોધ હંમેશાં રહેવાનોજ. વિરોધ વિનાનું ચિંતન રીફાઈન ન થઇ શકે. તેલને રીફાઈન કરવા જેમ ગરણીની જરૂર પડે એમ વિચારોને પણ રીફાઈન કરવા હોય તો તમારા વિરોધી માણસની જરૂર પડે. તમારા પ્રત્યે વિરોધ રાખનાર માણસના બે પ્રકાર છે. તમારા સાથે વિરોધ રાખનાર અને તમારા વિચારો સાથે વિરોધ રાખનાર. તમારા સાથે વિરોધ રાખનાર છે, એ તમારા માટે ભયંકર માણસ છે. કારણકે એને તમારા વિચારો સાથે લેવાદેવા નથી. એને તો ફક્ત તમારો વિરોધજ કરવાનો છે, તે એટલી હદ સુધી કે એના વિચારો તમે રાખો તો પણ તમારો વિરોધ કરવાના કારણકે એ વિચારો તમારા મોઢે નીકળ્યા એટલા માટે. @5.00min. એટલે એક માણસ તો એવો છે, જે તમારો વિરોધ કરે છે અને બીજો માણસ છે એ તમારો વિરોધી નથી પણ તમારા વિચારોનો વિરોધી છે. એ ભયંકર માણસ નથી એ તો તમારા વિચારોને શુધ્ધ કરવાનું કામ કરે છે. જો તમે તમારા વિચારકોના વિરોધને પચાવી શકો તો ક્રમે ક્રમે ક્રમે તમારા વિચારો વધારે શુધ્ધ થતા જાય. ગાંધીજી પ્રત્યે ગમે એટલું માન હોય, પણ જયારે આપણે એમના વિચારોનો વિરોધ કરીએ છીએ ત્યારે એ વૈચારિક વિરોધ છે, વયક્તિત વિરોધ નથી. આ વયક્તિત વિરોધ વ્યક્તિ અને પ્રજામાં અસ્વસ્થતા ઉભી કરતો હોય છે. મહાભારતમાં દિવસેન અને ભીષ્મઉ લડે છે, પણત પડેલે અર્જુન ભીષ્મની સેવા કરવા જાય છે. એટલેકે ભીષ્મના વલણ સામે એને વિરોધ નથી. આનું નામ ખાનદાની કહેવાય. આવો કોઈ તમને વિરોધી માણસ મળે તો એ તમને મિત્ર કરતાંએ વધારે લાભ પહોંચાડશે. એટલે જયારે બ્રહ્મસુત્ર રચાયું ત્યારે એના વિપક્ષમાં ઘણાં મતો હતા અને હોવાજ જોઈએ. ઘણા લોકો એવું માને છે કે પહેલા તો એકજ ધર્મ હતો, એકજ વિચાર હતો, એ વાત બરાબર નથી. જ્યાં મુક્ત ચિંતન હોય ત્યાં તમને વૈચારિક રીતે એકજ પ્રકારનો વિચાર ઉભો ન કરી શકો. બુદ્ધના સમયમાં એકલા બિહારમાં ૬૫ સંપ્રદાયો હતા. મહાવીર સ્વામીના સમયમાં એમનો કુટુંબી માણસ ગોશાલા, એનો બહુ મોટો સંપ્રદાય હતો પણ એ ચાલ્યો નહીં. બંનેમાં બહુ મોટો વિરોધ હતો. ઋષિઓ વચ્ચે પણ વિરોધ હતો. એટલે વ્યાસજીએ બીજા અધ્યાયનું નામ રાખ્યું છે, અવિરોધાધ્યાય. તો એ સમયે ચિંતનના મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકાર હતા. વેદને દ્રષ્ટિમાં રાખીને કરાયેલું ચિંતન એટલે વૈદિક ચિંતન. કોઈને પણ જાતની આધ્યાત્મિકતાનો સ્વીકાર કરાયા વિના કરાયેલું સ્વતંત્ર ચિંતન. આ બીજો પ્રકાર છે. બ્રહ્મસુત્ર, પૂર્વ મીમાંસા, ઉત્તર મીમાંસા આ બધા ગ્રંથો છે, એ વૈદિક દ્રષ્ટિથી રચાયેલા ગ્રંથો છે. દિશાનું નિર્ધારણ ગ્રંથ કરે અને ચાલવાનું કામ તમારે કરવાનું. પણ પૂર્વ દિશા કોણે કહેવાય એનું નિર્ધારણ કોઈ ગ્રંથ કરે, એજ પરંપરામાં આપણા છ દર્શનોની અંદર એક ઋષિ થયા એનું નામ છે, કણાદ. @10.11min. એમની સ્મૃતિમાં સુઈગામમાં આજે પણ એક ગુરુકુળનું નામ મહર્ષિ કણાદ ગુરુકુળ રાખ્યું છે. આજથી ૨૫૦૦ વર્ષ પહેલા, એમણે કહેલું કે મારે કોઈ ગ્રંથનો આધાર લેવો નથી. હું પોતે સત્યને શોધીશ અને પછી હું એને ગ્રંથ સાથે મેળવીશ. ગ્રંથ જોઈને પછી સત્યને શોધવા જઈએ તો બૌદ્ધિક વિકાસ નહિ થાય. કણાદ કહે છે, જવાબ મળી જાય પછી દાખલો ગણવાનો કોઈ અર્થ નથી. એટલે કણાદ બીજા ઋષિઓથી જુદા પડયા. એના કારણે કેટલાક લોકોએ એના ઉપર એક આક્ષેપ કરી, એમનું નામ अर्ध वैनाशिक પાડ્યું. અહીંયા વૈનાશિક એટલે બુદ્ધ, કારણકેદ્ધ વિનાશમાં માને છે. બુદ્ધ કહે છે, सर्वम क्षणिकं, क्षणिकं, क्षणिकं, सर्वम क्षणिकं – બધું નાશવાન છે. એટલે વિનાશ ઉપરથી બુદ્ધનું નામ પડ્યું वैनाशिकઅને કણાદનું નામ પડ્યું अर्ध वैनाशिक. એમણે કહ્યું તમારે જે કહેવું હોય તે કહો. પણ એ જુદા ક્યાં પડયા? એમણે કહ્યું આ બ્રહ્માંડોની રચના પરમાણુંઓથી થઇ છે પણ પ્રકૃતિથી નથી થઇ. વૈદિક દર્શનો મને છે કે બ્રહ્માંડોની રચના પ્રકૃતિથી થઇ છે. આ ફુલ છે એને વતી નાંખો, પલાળી નાંખો, બળી નાંખો અને એમ કરતાં-કરતાં એનું જે છેવટનું રૂપ જે રહે છે, એ પરમાણુંઓ છે. આ પરમાણુંઓને પણઅક્રીયાના દ્વારામાપત કરો તો એનું છેવટનું જેપ રહેશે, એને પ્રકૃતિ કહેવાય. સત્વ, રજ અને તમ આ ત્રણ ગુણવાળી પ્રકૃતિ છે. ભગવદ ગીતા, મનુસ્મૃતિ, સાંખ્ય શાસ્ત્ર, યોગ શાસ્ત્ર અને આ બ્રહ્મસુત્ર આ બધા એમ મને કે બ્રહ્માંડોની રચના પ્રકૃતિથી થઇ છે. એનું પૌરાણિક રૂપ જોવું હોય તો શિવ એ પરમેશ્વર છે અને પાર્વતી એ પ્રકૃતિ છે. जगत: पितरौ वन्दे पार्वति परमेश्वरौ – આ જગતના જે માં-બાપ છે, એ પાર્વતી અને શિવ છે. શિવ એ પરમેશ્વર બ્રહ્મ અને પાર્વતી એ શક્તિ છે. એના ત્રણ રૂપ છે, સત્વ, રજ અને તમ. એ ત્રણના કારણે પરમેશ્વરના ત્રણ રૂપ થયા તે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ. પણ વૈદિક પ્રક્રિયામાં એકજ રૂપ છે તે બ્રહ્મ. @15.08min. આ ત્રણ દેવો પોતાના કારણે નહિ પણ પ્રકૃતિના કારણે થયા. આ ત્રણ દેવોને ફરી પાછા એક-બીજામાં મેળવો તો નવ થયા તે નવ દુર્ગા. એમ એક પ્રકૃતિ-એક પાર્વતીના નવ રૂપ થયા, જેવી રીતે લાલ, પીળો અને વાદળી એ ત્રણ મૂળ રંગ કહેવાય, બાકીના બધા મેળવણીથી થાય. આ પૌરાણિક પ્રક્રિયા છે પણ પ્રકૃતિમાંથી બ્રહ્માંડોની ઉત્પત્તિ થઇ એવું જયારે વૈદિક પરંપરાવાળા માનવા લાગ્યા ત્યારે કણાદ એમનાથી જુદા પડયા. કણાદે કહ્યું પ્રકૃતિ જેવી કોઈ વસ્તુજ નથી. પરમાણુંજ છેલ્લું તત્વ છે. પરમાણુંનો અર્થ છે કે જેણે તોડતાં-તોડતાં ફરી તોડી ન શકાય, જેનું ફરી વિખંડન ના થાય, એ છેલ્લામાં છેલ્લો જે અંશ છે, એનું નામ છે પરમાણું. બે પરમાણું ભેગા થાય ત્યારે દ્વેણુંપ, ત્રણ ભેગા થાય ત્યારે ત્રસરેણું એમ ભેગા થતાં-થતાં-થતાં પછી બ્રહ્માંડોની રચના થાય. એટલે પ્રકૃતિથી નહિ પણ પરમાણુંઓ થી બ્રહ્માંડની રચના થાય છે અને પરમેશ્વરને એનું નિમિત્ત કારણ માનવામાં આવે છે. એટલે જગતની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને પ્રલય એ ત્રણે પરમેશ્વર કરે છે. પરમાણુંઓને સતત ભેગા રાખવાનું નામ સ્થિતિ કહેવાય અને પછી એનું વિશીરણ કરવું એનું નામ પ્રલય કહેવાય. કણાદ મને છે કે કોઇપણ તત્વનો નાશ થતો નથી. ફૂલનો નાશ થાય પણ એના તત્વનો નાશ થતો નથી. માટી માટીમાં, હવા હવામાં, પાણી પાણીમાં ભળી જાય એટલે કંઈ તત્વનો નાશ થતો નથી. જૈનો બહુ સાચી વાત કરે છે કે બ્રહ્માંડોના તમામે તમામ પરમાણુંઓને તમે જોખી શકો તો અબજો વર્ષ પહેલાં એ જેટલા વજનમાં હતાં એટલાજ વજનમાં આજે પણ છે. ચિંતનના ત્રણ પ્રકાર છે. ગ્રંથ બધ્ધ ચિંતન, વ્યક્તિ બધ્ધ ચિંતન. કણાદે મુક્ત ચિંતન કર્યું. @20.14.min. ભારતમાં મુક્ત ચિંતનની પ્રક્રિયા બહુ થોડી રહી એટલે આપણે યુરોપની દોડએ પાછળ પડી ગયા. યુરોપમાં પહેલા આખું ચિંતન બાઈબલનાધારે હતું. ચંદ્ર, સૂર્ય, પૃથેની ઉત્પત્તિ બાઈબલના આધારે જોવાની. પણ પછી પદરિઓએજ આ ધાર્મિક જડતા દૂર કરવાનું કામ કર્યું. આપણા દેશના સુધારકો ૯૦% બ્રાહ્મણો છે. કારણકે એમની પાસે પ્રીષ્ટ ભૂમિકા છે. વૈદિક ધર્મનો ત્યાગ કરીને બૌદ્ધ ધર્મમાં જનારા પણ બ્રાહ્મણો છે અને જૈન ધર્મમાં પણ જનારા બ્રાહ્મણો છે. કારણકે જેના પાસે ધર્મની પ્રીષ્ટ ભૂમિ છે, એના પાસે ચિંતન હોય છે. યુરોપનું ચિંતન વર્ષો સુધી બાઈબલના આધારેજ રહ્યું. ખગોળ શાસ્ત્રી કોપનહેગન ટેલીસ્કોપ બનાવીને રાત્રે આખું આકાશ જોયા કરે અને જોતા-જોતા એ કક્ષાએ પહોંચે છે કે આપણે બાઈબલમાં જેવું માન્યું છે એનાથી જુદું છે. ઇટાલીના ફ્લોરેન્સ નગરની વાત સાંભળો. તમારે કલા જોવી હોય તો ત્યાંના વિશાળ ચર્ચમાં જજો. એમાં કલાકાર માઈકલ એન્જેલોની કબર છે. પોપના સામે એને મોટો વિરોધ થયેલો. એના સામે ગેલીલીયોની મોટી કબર છે, ત્યાં ગેલીલીઓ પૃથ્વીનો ગોળો લઈને બેઠો છે. જે લોકોએ એને સતાવ્યો, એના ઉપર જુલમ કર્યો, એ લોકોનેજ પાછળથી જ્ઞાન થયું કે એ વાત સાચી કહેતો હતો એટલે કબર સ્મારક બનાવી એનું બહુમાન કર્યું. એક બીજા પાદરીએ સ્મશાનમાંથી મડદું લાવી ચીરીને અંદર જોયું તો આ બધું બાઈબલ જોડે મળતું આવતું નથી. @25.05min. એનું પરિણામ એ આવ્યું કે એક લોખંડના થાંભલા સાથે એને બાંધી ચારે તરફ લાકડા ,મુકીને એને સળગાવી દીધો. આવા તો કેટલાયે દાખલા છે પણ એ બધાના પરિણામ સ્વરૂપે યુરોપમાં ચિંતન મુક્ત થઈને પ્રયોગશાળામાં ગયું. પ્રયોગશાળાએ યુરોપની પ્રજાને સુપર પ્રજા બનાવી દીધી. જો એનું ચિંતન પ્રયોગશાળામાં ન ગયું હોત તો એ તો આપણા કરતાએ પછાત, ન માની શકાય એવી માન્યતા લઈને બેઠું હતું. પ્રાચીન ભારતમાં પૂર્વ મિમાંસકો બધા ગ્રંથ બધ્ધ ચિંતકો છે. બુદ્ધ અને મહાવીરનું પ્રાથમિક ચિંતન મુક્ત ચિંતન હતું. બુદ્ધે કદી પણ કોઈ ગ્રંથનું, વ્યક્તિનું પ્રમાણ ન આપ્યું. બુદ્ધે ઘણા ગુરુઓ કર્યા. બિહારમાં ઘણા મઠોમાં, ઘણી જગ્યાએ વિચાર્યા અને જયારે એ પક્વાવસ્થાએ પહોંચ્યા જેને સંબુદ્ધ કહેવામાં આવે, બોધગયાના વ્રુક્ષ નીચે, અને પછી જે ધર્મ ચક્રનું પ્રવર્તન કર્યું. એ પછી એમણે જે કંઈ કહ્યું એ માત્ર પોતાનીજ વાત કરી. એટલા માટે એમણે વારંવાર આનંદને કહ્યું છે કે હું કહું છું એટલે માની નહિ લેવાનું કે તને ગમે છે એટલે માની નહિ લેવાનું પણ તારે એને તર્કની કસોટીએ કસવાનું અને એ સાચું હોય તોજ એ માનવાનું. આવું ગાંધીજીએ પણ લખ્યું છે કે ખબરદાર, મારા વાક્યોને કોઈ પ્રમાણ નહિ માને. પણ જો તમારે પ્રમાણ માંન્વાજ હોય તો પૂર્વના વાક્યોની જગ્યાએ ઉત્તરના વાક્યોને પ્રમાણ માનવા. જગત ગતિશીલ છે એટલે સત્ય પણ ગતિશીલ છે તો જગતનું દિગ્દર્શન કરાવનાર સત્ય પણ ગતિશીલ છે. જો તમે એ સત્યને સ્ટોપ કરી દો તો જગત આગળ નીકળી જાયને સત્ય પાછળ રહી જાય. ભારતમાં જે વિસંવાદ થયો એનું કારણ આજ છે. જગત આગળ નીકળી ગયું અને સત્ય પાછળ રહી ગયું. હવે પાછળ પડી ગયેલું સત્ય આગળના જગતની અપેક્ષાઓ પૂરી કરી શકતું નથી. દા.ત. અમારે સન્યાસીઓ માટે લખ્યું છે કે ગામની બહાર રહેવું, ઝાડ નીચે રહેવું, કોઈ મકાનમાં ના રહેવું, એક જગ્યાએ ત્રણ દિવસથી વધારે ના રહેવું. પાંચ ઘરની ભિક્ષા પાણીમાં બોળીને એકજ ટાઈમ જમવું અને ૭૫ વર્ષે સન્યાસ લેવો, આ સત્ય થયું. @30.10min. એ સત્ય અહી રહી ગયું અને જગત આગળ નીકળી ગયું. હવે આ સત્ય આજે મેળવી શકાય એવું છે ખરું? કારણકે જગતમાં ગતિશીલતા છે. હવે અહીંયા તમારામાં જે ૭૫ વર્ષની ઉંમરના બેઠા હોય એમણે એવો સન્યાસ લેવો હોય, તે હાથ ઊંચા કરે. કોઈ ટાઈમ હશે ત્યારની આ વાત બરાબર છે પણ આજે ૭૫ વર્ષના ડોસા માટે આ વાત શક્ય નથી. એટલા માટે આજના સંન્યાસીઓને જુના શાસ્ત્રો પ્રમાણે અમારું કશું મળતું નથી, છતાં પણ તમે અમને સન્યાસી માનો છો. હું ગાડી રાખું છું, ગાડીમાં બેસીને અહી આવ્યો, તમને કશો વાંધો નથી. પણ આજ ગાડીવાળો સન્યાસી આજથી ૨૦૦૦ વર્ષો પહેલાં જો થયો હોય અને રથ ઉપર બેસીને ગામમાં ફરવા નીકળે તો લોકો એને સહન કરી શકે ખરા? પહેલા તો ગોર મહારાજજ લગ્ન નક્કી કરી દેતા. તો પણ ત્યારનું દામ્પત્ય સારી રીતે ચાલતું હતું. ત્યારે આજે હવે એ પ્રમાણે થઇ શકતું નથી, કારણકે જગતમાં ગતિ છે. આજે આદિવાસી ક્ષેત્રમાં, પછાત વર્ગમાં જગત સ્ટોપ થઇ ગયેલું છે એટલે ૧૦૦ વર્ષ પહેલાં જે જીવન હતું એજ જીવન આજે છે, કારણકે એમનું જગત આગળ નથી વધ્યું. બુદ્ધ અને મહાવીરનું ચિંતન એ મુક્ત ચિંતન છે. મહાવીર સ્વામી માટે એમ કહી શકાય કે એમના પૂર્વમાં તીર્થંકરો હતા પાર્શ્વનાથ સ્વામી, વૃષભદેવજી વિગેરે એટલે પરંપરાના ચિંતનમાં એ ચાલતા હતા, એમ કહી શકાય, પણ બુદ્ધના પહેલા તો કોઈ ન હતું. એ તો મુક્ત ચિંતક હતા. @35.00min. એનું પરિણામ એ આવ્યું કે એને બહુ સરળતા થઇ ગઈ. એમણે આખો ધર્મ ત્રણ પાયા ઉપર કર્યો, શીલ, સમાધિ અને પ્રજ્ઞા. એવીજ રીતે જૈનોએ પણ કર્યો. શીલ એટલે તમારા વ્યક્તિગત જીવનની શુદ્ધિ, સમાધિ એટલે તમારી આંતરિક અધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને પ્રજ્ઞા એટલે તમારો બૌદ્ધિક વિકાસ. આ ત્રણ ઉપર અખો ધર્મ ઉભો કર્યો અને એ ત્રણે તત્વોના પ્રત્યક્ષ પરિણામ છે. હવે જે ગ્રંથબદ્ધ લોકો હતા એમણે તો ગ્રંથમાં યજ્ઞો વિગેરેની વાતો મનાવવી હતી. એટલે જેટલી સરળતાથી બુદ્ધ નવીનીકરણ કરી શક્યા એટલી સરળતાથી ગ્રંથબદ્ધ લોકો ના કરી શક્યા. પછી બુદ્ધના ઉત્તર્વર્તી કાળનું ચિંતન વ્યક્તીબદ્ધ એટલે બુદ્ધના વિચારોથી બધ્ધ ચિંતન થઇ ગયું. એજ પ્રમાણે મહાવીરના ચિંતનનું પણ વ્યક્તીબદ્ધ ચિંતન થઇ ગયું. બુદ્ધે અને મહાવીરે કહ્યું એજ પ્રમાણ અને વેદમાં લખેલું હોય એજ પ્રમાણ એટલે ચિંતન સ્થગિત થઇ ગયું. આ વ્યક્તિબધ્ધતા ભારતમાં જબરજસ્ત રીતે વ્યાપેલી છે. નાસ્તિકોની સભામાં સ્વામીજીનો અનુભવ સાંભળો. સ્વામીજીએ સ્પષ્ટતા કરી કે આપણી બંનેની એકબીજાને ઓળખવામાં ભૂલ થઇ છે અને હું આવ્યોજ છું તો તમારી સારંગી વગાડીને નહિ જાઉ પણ તમારા જે દોષો છે એ બતાવીને જઈશ. સ્વામીજીએ એમણે સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો કે એકલી બુદ્ધિથી જીવનનો કદી નિર્ણય થઇ શકે નહીં. બુધ્ધિ જરૂરી છે પણ એની સાથે હૃદય પણ જરૂરી છે. તમને તમારા કદરૂપા છોકરા પ્રત્યે જેટલો પ્રેમ થાય છે એટલો પાડોશીના રૂપાળા છોકરા ઉપર એટલો પ્રેમ કેમ નથી થતો? બુદ્ધિથી શું જવાબ આપશો? એક તમને ગમતો માણસ, તમારો મિત્ર રસોઈ પીરસે છે અને એ વસ્તુ તમને બહુ ભાવે છે, પણ એની એજ વસ્તુ તમારો દુશ્મન પીરસવા આવે તો કેમ નથી ભાવતી? જો તમે ડૉ. કાઉર પાસેથી ઉત્તરો મળવવા માંગતા હોવ તો હું ગીતા પાસેથી મેળવું એમાં મારી શું ભૂલ? તમારા ઉત્તરો તમારા પાસે તો નથીને? અંતે તમારે કોઈ માણસ સાથે બધ્ધ થવું પડે છેને? ડૉ. કૌરની ઉપર તમને શ્રદ્ધા છે, એટલે ગીતાને લખવું પડ્યું, કે  योयत श्रधसएवस – શ્રદ્ધા વિનાનો કોઈ માણસ હોતોજ નથી. નાસ્તિકને પણ કોઈને કોઈ જગ્યાએ શ્રદ્ધા તો હોયજ છે. @40.00min. અને જ્યાં શ્રદ્ધા રાખે છે, ત્યાં બધ્ધ થઇ જાય છે. અને એ બધ્ધ્તાનું નામ છે, વ્યક્તિ બધ્ધતા. તો આવી રીતે બુદ્ધનું મુક્ત ચિંતન છે પણ બુદ્ધના ઉત્તર કાળમાં, અનુયાયીઓએ કરેલું ચિંતન વ્યક્તિબધ્ધ ચિંતન છે. એટલે એ ચિંતન ત્યાંજ અટકી ગયું. દુનિયા આગળ નીકળી ગઈ, ચિંતન અટકી ગયું, કારણકે એ વ્યક્તિબધ્ધ હતું. યુરોપનું ચિંતન પ્રયોગશાળામાં ગયું, એટલે એ મુક્ત ચિંતન હતું. એટલે આજે પણ કોરોનરી બાયપાસ કરાવવી હશે, કીડની બદલાવવી હશે તો પશ્ચિમનો આશરો લેવો પડશે. એક આયુર્વેદના સંમેલનનો સ્વામીજીનો અનુભવ સાંભળો.એટલે બ્રહ્મ્સુત્રની જયારે રચના થઇ ત્યારે આ ત્રણ પ્રકારની પ્રક્રિયા હતી. એક તો ગ્રંથને સામે રાખીને ગ્રંથ પ્રમાણે ચાલનારા માણસો, એક મુક્ત રીતે વિચાર કરનારા માણસો અને એક વર્ગ મુક્ત તો હતો પણ એમાં આધ્યાત્મિકતા ન હતી. બુદ્ધ આધ્યાત્મિક છે. પણ ચારવાક આધ્યાત્મિક નથી. એટલે એક મુદ્દાનો ભેદ છે. ચારવાક આધ્યાત્મિક નથી પણ એ અમાનવતાવાદી પણ નથી. એ તમને ચોરી કરવાનું નથી કહેતો. ચારવાક કહે આવતો જનમ છેજ નહિ એટલે भस्मी भूतस्य देहस्य पुनरागमनं कुत: આ શરીર બળીને ભષ્મ થઇ ગયું તો પછી નવો જનમ કેવો? નવો જન્મજ નથી તો પછી કોઈને આપવું-લેવું એ વાતજ ખોટી. વૈજ્ઞાનિકોનું ચિંતન અને ચારવાકના ચિંતનમાં એક મુદ્દાનો ભેદ છે. @45.00min. વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગશાળામાં, તત્વનું પૃથ્થકરણ કરી દુનિયા આગળ મુકે છે. એટમ-અણુંનું વિખંડન કર્યું, એ વૈજ્ઞાનિક કાર્ય હતું. એ વિખંડનમાંથી જે શક્તિ ઉત્પન્ન થઇ, એનો એટમબોમ્બ બનાવવો એ રાજકીય કામ છે. વૈજ્ઞાનિકનું સત્ય તો માત્ર પદાર્થને શોધી આપવાનું છે. ચારવાક પદાર્થને શોધવા ઉપર ભાર નથી મુકતો એ ભાર મુકે છે કે તમે ખાઓ, પીઓ અને મજા કરો. શું કામ માથાકૂટ કરો છો? ભારતમાં ચારવાક જેવા સુખ ભોગી દર્શનો બહુ થોડા થયા,  બાકી મોટા ભાગના આધ્યાત્મિક દર્શનો સુખ દ્રોહી થયા. પશ્ચિમની પ્રજા ભારત ઉપર એક બહુ મોટો આક્ષેપકે છે કે ભારતના મુખ્ય દર્શનો સુખ દ્રોહી છે. પશ્ચિમવાળા કહે છે કે જે તમને સુખ મળ્યું હોય એને છેલ્લી ઘડી સુધી ભોગાવો. સુખ દ્રોહની પ્રક્રિયા ભારતમાં ઘણી ફળી, ફૂલી, એનું પરિણામ એ આવ્યું કે ભારતની પ્રજા સુખના ક્ષેત્રમાં જેટલી ઈર્ષાળુ છે, એટલી દુનિયાની કોઈ પ્રજા ઈર્ષ્યાળુ નથી. તમારું સુખ તમારા પડોસીથી સહન નથી થતું, એનું મૂળ કારણ અમે સાધુઓ છીએ એટલે ગાંધીજીને પોતડી પહેરવી પડી. આફ્રિકાથી આવ્યા એ વખતે જો શૂટ-પાટલુન પહેર્યા હોત તો દેશના નેતા તો થઇ શક્ય હોત પણ દેશના બાપુ ના થઇ શક્યા હોત. આનું પરિણામ એ આવ્યું કે અમારા ઘણાએ મહાત્માઓ દિવસે ઝુંપડીમાં રહે છે અને રાત્રે બંગલામાં રહે છે. તમે મારા આશ્રમમાં આવો અને મને સારા ખાટલા ઉપર, મચ્છરદાની લગાવેલી હોય, ઉપર પંખો ફરતો જુઓ એટલે તમારી શ્રદ્ધા તૂટી જાય કે, આ મહારાજ તો આપણા જેવાજ છે. આજ બધું ભોગવવું હતું તો સાધુ શા માટે થયા? એટલે દર્શનાર્થી આવવાના હોય ત્યારે તમને ગમે એવું વાતાવરણ બનાવીએ. તમે જાવ એટલે જેવા હતા એવાજ થઇ જઈએ છીએ. એનું પરિણામ એ આવ્યું કે ભારતમાં ડુપ્લીકેટ જીવન થયું. @50.01min. એક લોકોને બતાવવા માટેનું જીવન અને એક પોતાનું આંતરિક જીવન. એક ખાદીના કપડાં પહેરતા નેતાની વાત સાંભળો કે જાતે કરીને ફાડે અને પછી એના ઉપર થીંગડું લગાવીને પહેરે એટલે લોકોને એમ થાય કે જુઓ આ નેતા તો થીંગડાવાળા કપડાં પહેરે છે. પશ્ચિમના દેશોમાં ડુપ્લીકેટ જીવન નથી એટલે ત્યાં સત્યની પ્રતિષ્ઠા છે. આપણે ત્યાં સત્યની પ્રતિષ્ઠા કરી શકાતી નથી. પ્રજાને સુખ દ્રોહી બનાવી દો એટલે એનો વિકાસ અટકી જશે. પશ્ચિમની પ્રજા સુખાનુરાગી થઇ એટલે એમનો વિકાસ થયો. કારણકે સુખ સગવડોમાંથી આવે છે અને સગવડો વૈજ્ઞાનિક વિકાસ વિના ઉભી કરી શકાતી નથી. એટલે પ્રજા આપોઆપ વિકસિત થવાની. અત્યારે ઘણા લોકો એમ કહે છે કે ૧૦૦-૨૦૦ વર્ષ પહેલાનો જમાનો સારો હતો, પણ એમને ખબર નથી કે બે-બે માઈલ સુધી જઈને માથે ઉપાડીને પાણી લાવવું પડતું હતું. કેટલાએને વાળા નીકળતા અને રોગ થતા એમાં કેટલાએ મરી જતા. સુખ દ્રોહ એટલે સગવડ નહિ, એટલે વિકાસ નહિ એટલે પ્રજા હતી ત્યાંની ત્યાં સ્થગિત થઇ જાય. એટલે ભારતમાં અને પશ્ચિમમાં ચિંતનનો આ ભેદ થયો. બ્રહ્મ્સુત્રની જયારે રચના કરવામાં આવી ત્યારે પણ એમની સાથે કેટલાક દર્શનો જુદા પડતા હતા, કેટલાક વિચારો જુદા પડતા હતા. એ જુદા વિચારો પડતા હતા એના માટે એક આખો અધ્યાય રચ્યો અને એ અધ્યાયનું નામ રાખ્યું છે, અવિરોધાધ્યાય અથવા વિરોધપરિહરાધ્યાય. તમારી સાથે જે વિરોધ છે એનો પરિહાર કરી, પોતાના વિચારોને સ્થાપિત કરવા માટેનો આ અધ્યાય છે. આ એવો ગ્રંથ છે કે તમારી પાસે વર્ષ-બે વર્ષનો પુરતો ટીમ હોય, રોજ એક-એક સુત્ર એના ભાષ્ય સાથે ચાલતું હોય અને બે-ત્રણ વર્ષો એમાં ખર્ચો તો તમારું મસ્તિષ્ક એકદમ ચોખ્ખું થઇ જાય. પછી કોઈ ભ્રાંતિ, અશાંતિ કે બ્રહ્મણા રહે નહીં. હરિ ઓમ, કૃષ્ણ કનૈયા લાલકી જય, સદગુરુ દેવકી જય, ૐ નમ: પાર્વતી પતે હર હર મહાદેવ હર. 
 

Leave a comment

Filed under Uncategorized

પૃથ્વી પાખાંડે ખાધી – શ્રી નારાયણ સ્વામી. /સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી

B – AMDAVAD – તમારો આત્મા અને પરલોક એ બધું બરાબર છે, અમે ક્યાં ણા પાડીએ છીએ. પણ આ બધા ભૂખે મરે છે, દુખી થાય છે, દેશ ગુલામ છે, ચારે તરફ જે ભયંકરતા છે, તમે એના માટે તો કંઈ કરો, એક શબ્દ નહિ લખવાનો. આપણે ત્યાં ઋષિ યુગ સુધી અધ્યાત્મ, સમાજ, રાષ્ટ્ર બધું મિશ્રિત છે. તમે જનકને જોશો તો જનક રાજ ભોગવે છે, યુદ્ધ કરે છે અને અધ્યાત્મની પરકાષ્ટા પણ ભોગવે છે. એજ પ્રમાણે રામ અને કૃષ્ણ યુદ્ધ કરે છે, વનમાં જાય છે છતાં અધ્યાત્મની પરકાષ્ટાએ છે. પછી એવો ટાઇમ આવ્યો કે અધ્યાત્મ ખસતું ખસતું આત્મા અને પરલોક સુધી આવીને ત્યાં અટકી ગયું.  એટલે આ જે બ્રહ્મસુત્ર છે એ અધ્યાત્મનો ગ્રંથ છે, એમાં તર્કો છે, યુક્તિઓ છે અને માણસ જો રાગ દ્વેષથી મુક્ત થઈને, રાગ દ્વેષથી મુક્ત હોય એવા માણસ પાસે એનું અધ્યયન કરે તો આજના સમયમાં પણ એમાંથી ઘણું જ્ઞાન મળી શકે છે. અધ્યાત્મને સક્રિય બનાવો. જે કૃષ્ણ કહે છે તું કર્મ કર, એજ કૃષ્ણ પૂરા અધ્યાત્મની વ્યાખ્યા કરે છે, ત્યારે આપણે પણ એ વ્યાખ્યા પ્રમાણે ચાલીએ. મૂળમાં એક તત્વ છે એવી ધારણા કરી, બધામાં એકતાનો અનુભવ કરી, એક ભાવથી રહેવું એજ વધારે ઉત્તમ છે.  જય ભિખ્ખુ સાહિત્ય સંસ્થા અને એની પરંપરામાં કુમારપાળ ભાઈ દર વર્ષે આવી બે-ચાર સભાઓનું આયોજન કરે છે. મારો એવો અનુભવ છે કે મહાપુરુષ હોવા માત્રથી નામ નથી રહેતું. નામ રાખનારા હોય તો નામ રહે છે. ભાઈ શ્રી કુમારપાળ ભાઈ પિતૃ શ્રાદ્ધ કરી રહ્યા છે અને આ જે વિષય રાખ્યો છે, તે મને પૂછીને ન હોતો રાખ્યો એટલે જે કંઈ બે શબ્દો કહ્યા એમાં કંઈક પણ મારા તરફથી કોઈને દુઃખ થયું હોય, કલેશ થયો તો મને ક્ષમા કરશો, આભાર, ધન્યવાદ, હરિઓમ તત્સત. @4.26min. અમરેલી પાસે બાબાપુરમાં શ્રી ગુણવંતભાઈ પુરોહોતનું બહુમાન નિમિત્તે પ્રવચન. મનુષ્યોનું જો વર્ગીકરણ કરવામાં આવે તો મારી દ્રષ્ટીએ એના પાંચ વર્ગ પાડી શકાય. જે સૌથી પહેલો પ્રશ્નો ઊભા કરનારો વર્ગ છે. એને તમે ગમે ત્યાં મુકો, એ જ્યાં જશે, જ્યાં રહેશે ત્યાં સતત પ્રશ્નો ઉભા કરશે. પ્રશ્નો હોયજ નહિ અને વગર જોતા પ્રશ્નો ઉભા કર્યા કરે એવો એક આ વર્ગ છે અને આ વર્ગથી આખી દુનિયા ત્રાસી ગઈ છે, કોઈ એવું ગામ નથી કે કોઈ એવી સંસ્થા નથી કે જ્યાં આ પ્રકારના માણસો એકાદ-બે ન રહેતા હોય અને જ્યાં નહિ રહેતા હોય ત્યાં જીવન ધન્ય ધન્ય થઇ જતું હશે. મંથરા અને શકુની બંનેનું કામ પ્રશ્નો ઉભા કરવાનું છે. સારામાં સારો વહીવટ એજ કરી શકે જે પ્રશ્નોને, ચગાવનારાઓને રોકી શકે, અટકાવી શકે. એનાથી એક બીજો વર્ગ છે, જેનું કામ છે, પ્રશ્નોને અડવુંજ નહીં. પ્રશ્નોની ઉપેક્ષા કરવી. પ્રશ્નોને નહિ અડનારો જે વર્ગ છે, એ આ દેશમાં સાધુ સંત થઈને પૂજાય છે. મહારાજ તો ભોંયરામાં રહે છે, સંસારની એમને કંઈજ પડી નથી. કોઈ જીવે તો એ વાહવાહ અને મરે તોએ વાહવાહ, દેશ આઝાદ થાય તોએ ભલે અને ગુલામ થાય તોએ ભલે. પ્રશ્નોને ન અડીને બહુ સરળતાથી આ દેશમાં મહાપુરુષ-ભગવાન થઇ જવાય છે. @10.00min. સ્વામીજીની ચીનની મુસાફરીમાં એક સજ્જન ન કેમેરો લાવ્યા, ન દૂરબીન લાવ્યા હતા એની વાત સાંભળો. ભારતમાં રીઅલ મહાપુરુષો અને ડમી મહાપુરુષો એ બેયનું જો કોષ્ટક કરવામાં આવે, તો એક હજાર ડમી મહાપુરુષોએ કદાચ એકાદ રીઅલ મહાપુરુષ પેદા થયો છે. આપણે ૯૯૯ ડમી મહાપુરુષોને પૂજીએ છીએ, જેમને કશુજ કર્યું નથી. ગાંધીજી અને શ્રી મદ રાજચંદ્રનું દ્રષ્ટાંત સાંભળો. શ્રી મદ રાજચંદ્રનું જો ચિત્ર તમે જોયું હોય તો હાડકે-હાડકું દેખાય. એ એમ કહેતા કે આ પૂર્વની વેદની હું ભોગવી રહ્યો છું. ગાંધીજી એમાં સંમત ન થતા. પૂર્વના કર્મોના કારણે આ દેશમાં અનેક અનર્થો થયા છે અને થઇ રહ્યા છે એની તમે કલ્પના ન કરી શકો. હિટલરે ૬૦ લાખ યહુદીઓને માર્યા તે પૂર્વના કર્મોને લીધે? બીજા દ્રષ્ટાંતો સાંભળો. શ્રવણના શ્રાપને લીધે દશરથ મૃત્યુ પામ્યા, પણ તમે કદી વિચાર કર્યો કે આ જે પુત્ર વિયોગે દશરથ મૃત્યુ પામ્યા, એ દુઃખ માત્ર દશરથ સુધીજ રહ્યું? કૌશલ્યને એનાથી વધારે દુઃખ છે, અયોધ્યાની પ્રજાને પણ એનાથી વધારે દુઃખ છે. એનું પરિણામ સીતાને ભોગવવું પડે છે, લક્ષ્મણને, ભરતને અને આખા પરિવારને ભોગવવું પડે છે, કેવી રીતે કર્મની વ્યવસ્થા કરશો? જો એ પુત્ર વિયોગનો શ્રાપ માત્ર દશરથ સુધીજ અટક્યો હોત તો, તો બરાબર છે. તમે કોઈ કર્મની કોઈ સચોટ વ્યવસ્થા નહિ કરી શકો. @14.55min. એક ઓળખીતા શેઠની વાત સાંભળો જે ૬૨ વર્ષે ૧૪ વર્ષની કન્યાને પરણેલા. સ્વામીજીની સલાહ લઈને પછી સ્વમીજીનેજ હાથો બનાવે એવી આ વાત છે. બીજા એક કરોડપતિ વેપારીની વાત સાંભળો જે પોતાની પત્ની દેવ થઇ ગયા પછી પોતાનાજ ઘરમાં અનાથ થઇ ગયા છે. પૂર્વમાં અને પશ્ચિમમાં આ ફર્ક છે કે પેલાં છોકરાં માં-બાપના માટે પ્રયત્ન કરે કે મારી મમ્મી એકલી બિચારી કેવી રીતે રહેશે? મારા પપ્પા એકલા કેવી રીતે રહેશે? અને અહિયાં છોકરાને એમ થાય કે જો નવો વારસદાર થયો તો અડધું એ લઇ જશે. હું એકજ વાત કરવા માંગુ છું કે ભલા થાજો, ડગલે અને પગલે પૂર્વના કર્મોને ન લાવશો. @20.11min.વૃંદાવનમાં એક ઈજા પામેલી ગાય ને સ્વામીજીએ માટી પલાળીને પટ્ટો બાંધ્યો, જેથી કાગડા માંસ ચૂંથી ન શકે. એક બ્રહ્મચારી મદદ કરવાના બદલે કહેવા લાગ્યો, जाने दो, ये सब अपने अपने कर्मोंका भोग, भोग रहे हैं. पूर्व जनमका भोग, भोग रहे हैं. સ્વામીજીના ગળે આ વાત ઉતરી નહીં. ૧૦-૧૫ દિવસ થયા હશેને એજ બ્રહ્મચારી માંદા પડયા. તાવ ચઢ્યો, સાંજનો ટાઇમ અને એમના રૂમમાં સુતા સુતા બુમ પડે, दैयारे दैया मर गया, दैयारे दैया मर गया. સ્વામીજી એના ઉંબરે ગયા તો બોલવા લાગ્યો, देख क्या रहे हो, मेरा जी जा रहा है, पानी पिला दो, पानी पिला दो, पानी पिला दो. સ્વામીજી ત્યાં ઉંબરા ઉપર ઉભો ઉભો શાંતિથી કહું છું, महाराज, पूर्वके कर्म आये हैं अच्छी तरहसे इसे भोगलो. मजाक मत करो, पानी पिला दो, पानी पिला दो. જયારે તાવ ચઢે છે, ત્યારે એને પાણી પીવું છે અને બીજા માંદા થાય ત્યારે પૂર્વના કર્મની વાત કરે છે. કદી આવા ચક્કરમાં ના પડશો. ગાંધીજી એકે એક પ્રશ્નને અડ્યા હું ઘણી બાબતમાં ગાંધીજી સાથે સંમત નથી પણ હું એમ માનું છું કે ગાંધીજી એકે એક પ્રશ્નને ટચ કરે છે, બિરલાએ એક જગ્યાએ લખ્યું છે કે, હું જયારે ગાંધીજીને મળવા ગયો ત્યારે ગાંધીજી પેપરમાંથી રજાઈઓ બનાવતા હતા. કે શિયાળામાં લોકોને ટાઢ ના વાય. બિરલા કહે આ તમારું કામ નથી અને રજાઈ તો રૂની બને. ગાંધીજી કહે રૂના તો પૈસા થાય અને વગર પૈસાની રૂ કરતાં ગરમ સારી બને છે. શ્રી મદ રાજચંદ્રજીએ આઝાદીની લડતમાં કેટલી ગોળીઓ ખાધી? કેટલી લાઠીઓ ખાધી? કેટલા દિવસ જેલ ગયા? એકેય પ્રશ્નને અડ્યા નહિ. માત્ર રાજચંદ્રનીજ વાત નથી, રમણ મહર્ષિ, ઉત્તરવર્તી કાળમાં શ્રી અરવિંદ આવા તો કેટલાયે લોકો છે જે ભગવાન તરીકે પૂજાય છે. અધ્યાત્મ અને પ્રશ્નોને અલગ કરી દીધા. અધ્યાત્મનો અર્થ છે, સંસારથી ભાગો.અને સંસારથી ભાગવાનો અર્થ છે, પ્રશ્નોથી ભાગો. @25.07min. બુદ્ધ ભાગ્યા, ભગવાન થઇ ગયા પણ કોઈએ યશોધરાનો પક્ષ ન લીધો. એક બીજા ઘણા મોટા મહાપુરુષ લગ્નની ચોરીમાંથી ભાગ્યા પણ પેલી બ્રહામણીનું શું થયું? એના પુનર્લગ્ન તો થવાના નથી. જ્યાં સુધી તમે રીઅલ મહાપુરુષને નહિ સમજો, તમારા પ્રશ્નો નહિ ઉકેલાય. ચાણક્ય રીઅલ મહાપુરુષ છે. ચાણક્યની મુત્સદ્દીગીરીથી ચંદ્રગુપ્તે વિશાળ સામ્રાજ્ય બનાવ્યું. તમે કોઈ પણ ધર્મને માનતા હોવ પણ ભર્તુહરિ અને ચાણક્યને જરૂર વાંચજો. એના પછી દૂર દૂર સુધી જોઈએ તો એક શિવાજી મહારાજ, પછી ગાંધીજી અને સરદાર પટેલ ધરતી ઉપરના મહાપુરુષો દેખાય છે. ઇન્દોરથી ચાર-પાંચ સજ્જનો આવ્યા, તેની વાત સાંભળો. રસ્તામાં એક રૂપાળી બહેનને ગુંડાઓ ઉપાડી ગયા અને એ બનાવ જાતે જોનારા વિષે સાંભળો. એ લોકોએ કશું કર્યું નહિ અને કશુંજ બન્યું નથી એવું નક્કી કરીને ઘર ભેગા થઇ ગયા. તમે જાણો છો કે આ વૃત્તિના કારણે દેશમાં એક બહુ નમાલો વર્ગ પેદા થઇ રહ્યો છે. ગાંધીજીના સમયમાં એક બળવાન શક્તિશાળી વર્ગ ઉભો થયો હતો, અંગ્રેજોના ઘોડા સામે આપણી બહેનો ઉભી થઇ જતી કે ચલાવ તારા ઘોડા. એક ત્રીજો વર્ગ જે પોતાનાજ પ્રશ્નો ઉકેલે છે, બીજાના પ્રશ્નોને અડવાનુજ નહિ તે ઉદાહરણથી સાંભળો. @30.01min. એક સજ્જનની વાત સાંભળો. આ સજ્જન જમણવારમાં પહેલીજ લાઈનમાં બેસી જાય છે, કેમ? તે સાંભળો. આ માણસ પોતાનોજ પ્રશ્ન ઉકેલે છે. એક ચોથો વર્ગ હોય છે એ પોતાના તો ખરા પણ બીજાનાયે પ્રશ્નો ઉકેલે છે. એવા ઘણા માણસો છે. સ્કુલમાં જે ભણાવે છે એ પોતાના પ્રશ્નો તો ઉકેલે છે પણ સાથે સાથે બીજાના એટલેકે વિદ્યાર્થીઓના પ્રશ્નોને પણ ઉકેલે છે, દેશના પ્રશ્નોને પણ ઉકેલે છે. એક છેલ્લો અને પાંચમો વર્ગ છે જે લોકોનાજ પ્રશ્નો ઉકેલે છે, પોતાનું જે થવાનું હોય તે થાય. મહાત્મા ગાંધીજી આ કક્ષામાં હતા. એમણે ના પોતાનો વિચાર કર્યો, ના પોતાના છોકરાનો વિચાર કર્યો કે ના આવનારા પોતાના સંતાનોનો વિચાર કર્યો પણ માત્ર લોકોના પ્રશ્નોનોજ વિચાર કર્યો. સાચા અર્થમાં એને સંત કહેવાય. કે જે માત્ર લોકોના પ્રશ્નો ઉકેલવા માટેજ જીવતો હોય, એજ કામમાં રચ્યો-પચ્યો રહેતો હોય. ભગવાન સૌનું ભલું કરે, મંગળ કરે, કલ્યાણ કરે, આભાર, ધન્યવાદ, હરિઓમ તત્સત. @34.26min. બ્રહ્મકુમારી અને ઈશ્વરનું ધામ વિષે સાંભળો. @40.45min. મહાપુરુષ કોને કહેવાય? @42.31min. ભજન – પૃથ્વી પાખાંડે ખાધી – શ્રી નારાયણ સ્વામી.
 

Leave a comment

Filed under અધ્યાત્મ

જુગાડ: કામ ચાલી જાય એવા ક્રિએટિવ નુસખાઓ / પરેશ વ્યાસ

જુગાડ: કામ ચાલી જાય એવા ક્રિએટિવ નુસખાઓ

पोथी पढ़ पढ़ जगमुआ सेटल हुआ ना कोई
ढाई आखर जुगाड़ का पढ़े तो सेटिंग होय
यहां वहां से जहां जहां से जो उखड़े उखाड़
कर ले जुगाड़ कर ले कर ले कोई जुगाड़
-मुन्ना धीमान; फिल्म ‘फुकरे’
વાત સાચી છે. ઉમ્મીદ પર નહીં, આ દુનિયા જુગાડ પર કાયમ છે. ‘જુગાડ’ શબ્દ ઓક્સફોર્ડ ઇંગ્લિશ ઓનલાઈન ડિક્સનરીમાં શામેલ થયો. બાપુ, બચ્ચા, ગુલાબજાંબુ, ચમચા, દાદાગીરી, નાટક, ટાઈમપાસ, અન્ના, અબ્બા સહિત ૭૦ જેટલા ‘દેશી’ શબ્દો હવે ‘ઇંગ્લિશ’ થઇ ગ્યા. ભાષાનાં બૂટલેગરો ય હવે સોફેસ્ટીકેટેડ થઇ ગ્યા, લો બોલો!….જુગાડ શબ્દ જો કે ઘણાં બધા અર્થ લઈને આવે છે. શું છે આ ‘જુગાડ’(Jugaad)નો જુગાડ?
જુગાડ શબ્દનાં મૂળમાં સંસ્કૃત શબ્દ ‘યોગ’ છે. વિકિપીડિયા અનુસાર સંસ્કૃત શબ્દ યોગ મૂળ ‘યુજ’માંથી ઉતરી આવ્યો છે. યુજ એટલે નિયંત્રણ મેળવવુ, વર્ચસ્વ મેળવવું કે સંગઠિત કરવું. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો યોગ એટલે જોડવું, સંગઠિત કરવું, એકત્ર કરવું, જોડાણ કરવું અથવા તો એવી કોઈ ઉપયોગી પદ્ધતિ જે કાંઈ નવું કરે. એ પરથી ‘યુક્ત’ એટલે જોડેલું કે જોડાયેલું કે શામેલ. દાખલા તરીકે કેસર યુક્ત ચ્યવનપ્રાસ. યુજ પરથી આવેલો શબ્દ ‘યુક્તિ’નાં બે અર્થ; એક જોડાવું અને બીજું ચાલાકી કે ચતુરાઈ. કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં જે ચાલાકીથી જોડે, વર્ચસ્વ મેળવે એને ‘યુગાડ’ કર્યો, એવું કહેવાય. ભારતની ઘણી ભાષાઓમાં, ઘણાં શબ્દોનાં અક્ષર ‘ય’ અને ‘જ’ એકબીજાને બદલે વપરાય છે. અર્થ એ જ રહે. જેમ કે યાત્રા અને જાત્રા, યોગી અને જોગી, યમ અને જમ. એમ યુગાડ અને જુગાડ. જે જોડે તે જુગાડ. કોઈ ખેપાની માણસ કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં ચતુરાઈથી રસ્તો કાઢે એણે જુગાડ કર્યો એમ કહેવાય. જુગાડ શબ્દની વ્યુત્પત્તિ કદાચ ‘જગ્ગરનોટ’ (મોટું દુનિર્વાર બળ અથવા મહાકાય યંત્ર કે વાહન) જેવા ભારતીય મૂળનાં ઇંગ્લિશ શબ્દ પર પણ આધારિત હોય એમ મનાય છે. ઇંગ્લિશ શબ્દ જગ્ગરનોટ ભગવાન જગન્નાથ પરથી આવ્યો છે. પુરીમાં થતી ભગવાન જગન્નાથજીની રથયાત્રામાં વિશાળ માનવ મહેરામણ વચ્ચે લાકડાનાં તોતિંગ રથનું ચાલવું ય એક જાતનો જુગાડ જ છે; જે આપણે જ કરી શકીએ. હેં ને?
ઓક્સફોર્ડ ડિક્સનરીમાં એનો અર્થ છે કોઈ પણ પ્રશ્નનાં ઉકેલ માટે મોકળું વલણ. સાધનો મર્યાદિત હોય, સંસાધનો મર્યાદિત હોય, મૂડી મર્યાદિત હોય છતાં પણ કાંઈ નવીન શોધી કાઢે, જેથી કામ ચાલી જાય. કોઈ માણસ વર્ષોથી સ્થાપિત પ્રણાલિકામાં સારા ફેરફાર કરીને સામાન્ય માણસનું જીવન બહેતર બનાવી શકે તો એણે જુગાડ કર્યો, એમ કહેવાય. કોઈ ક્રિએટિવ વિચાર, કંઈક આઉટ-ઓફ-બોક્સ થિન્કિંગ (સામાન્યથી કાંઈ અલગ) પણ જુગાડ હોઈ શકે. પશ્ચિમી દેશોમાં નવી શોધ પાછળ કેટકેટલું સંશોધન થાય અને એમાં કેટલાં ય વર્ષો નીકળી જાય. કેટલોય ખર્ચ થાય. આપણને એ બધું ન પોષાય પણ આપણું જુગાડું દિમાગ એવો તો હલ કાઢે કે કામ ચાલી જાય. સાદો, સસ્તો અને સારો રસ્તો જે કદાચ ટકાઉ ન પણ હોય પણ કામ ચાલી જાય એ જુગાડ. જુગાડનાં છ આયામ છે. વિષમતાને અવસરમાં ફેરવવી, લઘુત્તમ સાધનોનો મહત્તમ ઉપયોગ, ફ્લેક્સિબલ વિચાર અને ફ્લેક્સિબલ આચાર, ગૂંચવાડા વિનાની સિમ્પલ વાત, હાંસિયાનો ય ઉપયોગ કરી લેવો અને સૌથી અગત્યનું..અપને દિલકી સુનો….
ગરમી છે. શાવરમાં નહાવું છે. તો પાઈપની ઉપર કાણાં પાડેલી કોલ્ડ ડ્રિન્કની પ્લાસ્ટિક બોટલ ચઢાવી દો એટલે દેશી શાવર તૈયાર. ભૂખ લાગી છે પણ ઘરમાં ગેસ ખલાસ થઇ ગયો છે તો નાની પાતળી થાળી નીચે કાગળ સળગાવીને એની ગરમીથી ઈંડાની ઓમલેટ નહીં તો હાફ-ફ્રાય તો બનાવી જ શકાય. દાઢી કરવી છે પણ અરીસો તૂટી ગયો છે તો મોબાઈલને સેલ્ફી મોડમાં મુકીને ચહેરા પર અસ્ત્રો ફેરવી શકાય. મંદિરમાં ચપ્પલ ચોરાઈ જાય છે તો તાળું લઈને જવું અને બહાર યોગ્ય જગ્યાએ તાળું વાસી દેવું. મનને શાંતિ થઇ જાય અને ભગવાનની મૂર્તિ સામે શીશ નમાવીએ ત્યારે ચપ્પલ ચોરીની કોઈ બીક જ ના રહે. આ જુગાડ કાંઈ આગળ વધે તો વિજ્ઞાન અને પ્રાદ્યોગિકી વિભાગ, કેન્દ્ર સરકારની નેશનલ ઇનોવેશન ફાઉન્ડેશન (રાષ્ટ્રીય નવપ્રવર્તન પ્રતિષ્ઠાન) દર બે વર્ષે દેશી સંશોધનોને એવોર્ડ પણ આપે છે. આ વર્ષે મેઘાલયના ગ્રામવાસીઓને એવોર્ડ મળ્યો છે. મેઘાલયનાં જંગલમાં વરસાદ પડે ત્યારે આદિવાસીઓને પાણીનાં નાલા ક્રોસ કરવામાં તકલીફ પડે. એમણે રસ્તો કાઢ્યો કે કાંઠે આવેલાં તોતિંગ ઝાડના વડવાઈ જેવા જીવતા મૂળને જોડીને પૂલ બનાવી દીધો. પથ્થર સિમેન્ટની શી જરૂર છે? જમ્મુકાશ્મીરનાં મોહમ્મદ રફિકે છીણી-હથોડી-કરવત- કુહાડી- ડિસમિસ ઓલ-ઇન-વન ઓજાર બનાવ્યું, એને ય ઓણ સાલ ઇનામ મળ્યું છે. ઘણાં ખેતીવાડીના ઓજારોને પણ ઇનામ મળ્યા છે. ૨૦૦૯મા રાજકોટનાં મનસુખભાઈ પ્રજાપતિને વગર વીજળીએ ચાલતા મીટ્ટી-કૂલ ફ્રિજ માટે ઇનામ મળ્યું હતું. આપણા જુગાડની નોંધ જગત આખું લે છે.
જુગાડું સંસ્કૃતિનાં વિરોધીઓ પણ ઘણાં છે. તેઓનાં મતે ઇન્ડિયન મેન્ટાલિટી જ જુગાડું છે. એટલે જ આપણે કોઈ દુનિયાની તસ્વીર બદલી નાંખે એવી વૈજ્ઞાનિક શોધ કરી શકતા નથી. બહુ ઓછા ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોને નોબેલ પારિતોષિક મળ્યા છે. જુગાડ વૈજ્ઞાનિક શોધખોળ ટાળવાની વાત છે. જુગાડ શોર્ટકટ છે. જુગાડ કૂવામાં થતી દેડકાંગીરી છે. હશે ભાઈ, અમે એવા રે અમે એવા રે, તમે કહો તો ભાઈ તેવા રે પણ…. એ નક્કી કે અમને વહાલાં અમારા જુગાડ રે …

શબ્દ શેષ:
“ડિગ્રીનું નહીં હોવું એક રીત સારી વાત છે. જો તમે ડોક્ટર કે એન્જીનિયર હો તો એ જ નોકરી કરી શકો. પણ જો તમારી પાસે ડીગ્રી ન હોય તો તમે કાંઈ પણ કરી શકો.” – સેલ્ફ-હેલ્પ બુક્સનાં બેસ્ટ સેલિંગ લેખક અને મોટીવેશનલ સ્પીકર શિવ ખેરા

Jugaad is one of 70 words of indian origin

Image may contain: one or more people and outdoor

1 ટીકા

Filed under ઘટના, પરેશ વ્યાસ

 एकत्व्मनुपष्य्त: तत्रकोमोह कशोक एकत्व्मनुपष्य्त/ સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી.

 
2B – VADODARA  – ડાર્વિનનો પક્ષ લઈને જે વકીલ કેસ લડતો હતો, એ આઠ દિવસમાં મરી ગયો. એટલે પેલા લોકોએ વાત ઉડાડી કે, જોયું આ નાસ્તિકનો પક્ષ લીધો એટલે મરી ગયો. અંતે કોર્ટે જજમેન્ટ આપ્યું કે ધાર્મિકતા એક અલગ વસ્તુ છે અને બૌદ્ધિક વિકાસ એક અલગ વસ્તુ છે. જો બાઈબલના સત્યને પરમ સત્ય માની લેવામાં આવે તો અમેરિકા માત્ર અંધકારનો દેશ થઇ જશે. આગળ કોઈ સત્ય શોધકને ચાન્સ ના રહે. એટલે ડાર્વિનની થીયરી કોઈ માને કે ના માને, એને એની થીયરી પ્રકાશિત કરવાનો હક્ક હોવોજ જોઈએ. જજે એના જજમેન્ટમાં લખ્યું કે હું પોતે ચુસ્ત ક્રિશ્ચિયન છું, હું કોઈ નાસ્તિક નથી, પણ મારા સામે આજે એવો મોટો પ્રશ્ન છે કે આ પૃથ્વી ઉપર ઓચિંતાના બે માણસો મૂકી દીધા હોય અને એમાંથી સુષ્ટિ થઇ એવું માનવા મારું મન તૈયાર નથી. એટલા માટે સૃષ્ટિ ઉત્પત્તિની દરેક વાતો બે-બે પ્રકારની છે. એક વૈદિક અને એક પૌરાણિક. પૌરાણિક જુદી વાત છે પણ વૈદિક ઈશ્વરને નાભિ નથી, લક્ષ્મીજી નથી, કમલ નીકળતું નથીઅને એમાંથી નીકળતા નથી. બ્રહ્માજી અને શિવ લડી પડે એવી કોઈ વાત નથી. અહિયાં તો બૌદ્ધિક વાતો છે. દાર્શનિક માન્યતાઓને લઈને આજે પણ તમે તમારા બાળકને સમજાવી શકો, કોઈ વિદ્યાર્થી હોય એને પણ તમે સમજાવી શકો કે તમારી પાસે નોલેજ છે અને બૌદ્ધિક ઉભા રહેવાની એક ક્ષમતા છે. માત્ર પૌરાણિક વાતોના દ્વારા તમે લોકોના ગળે આ વાત ઉતારી ના શકો. કદાચ તમારા ગળે એ વાત ઉતરી હોય, એ તો તમારી વ્યક્તિગત વાત થઇ. આ રીતે એમણે સૃષ્ટિક્રમની વાત કરી. બી કોઈ જગ્યાએ બીજા પ્રકારની સૃષ્ટિ રચનાની વાત કરેલી છે. તો આ બધાનો મેળ કરવો કેવી રીતે? એના માટે પહેલાં અધ્યાયમાં ચાર પાદોની રચના કરવામાં આવી અને આ ચારેચાર પાદોમાં વિરોધી-વિરોધી શ્રુતિઓ લઇ આવ્યા. પહેલા તમને બતાવે કે ઓ હો હો કેટલો વિરોધ? આ બેયનો મેળ થઇ શકેજ નહીં. પછી એમ કહે કે આનું કહેવું આવું છે, જે આ સંદર્ભમાં કહ્યું છે. અને આનું કહેવું આવું છે, જે આ બીજા સદર્ભમાં કહેલું છે. માટે આ બેય કરોડરજ્જુના જે મૂળ સિધ્ધાંતો છે, એનો આ રીતે સમન્વય થઇ શકે છે. સમન્વય થવાનું પરિણામ એ આવ્યું કે તમારી એક ગુંચ નીકળી ગઈ. ઉપસંહારમાં કહું છું કે વિવેકનું કામ છે, ગૂંચો ઉકેલવી. શ્રધ્ધામાં શક્તિ છે, પણ વિવેકમાં નથી. શ્રદ્ધા એની શક્તિ દ્વારા ગૂંચને ઉકેલવા તોડી-ફોડી નાંખે, કારણકે એને ખબર નથી કે દોરો ક્યાંથી કાઢવો. દોરને તોડવા નથી પણ ઉકેલવા છે, એ કામ પેલો વિવેક કરે. શ્રધાની શક્તિ અને વિવેકની દ્રષ્ટિ આ બેયના યોગ થી તમારી ઈશાવ્ર સંબંધી ગૂંચો નીકળી જશે. કોઈ ખે આ ભગવાન મોટા તો કોઈ કહે આ ભગવાન. પણ ભગવાન એકજ છે તો કોઈ નાનું નથી કે કોઈ મોટું. ભગવાન નાનો કે મોટો ક્યારે હોય કે જયારે એકથી વધુ બે-પાંચ-વીસ ભગવાન હોય. આ પૌરાણિક કક્ષાના નાના બાળકો છે, એમણે રમત રમવા દો. જયારે એ પૌઢ કક્ષાએ આવશે ત્યારે સમજશે કે આ બધા અકારો તમારા કરેલા છે. @5.05min. મૂળ તત્વ એક છે અને તે એક બ્રહ્મ છે. એના ઉપર દ્રઢતા થઇ ગયા પછી તમને કોઈ વિચલિત નહિ કરી શકે. તમારી ઉદારતા એ છે કે પછી તમે કૃષ્ણના ચિત્રને એટલાજ પ્રેમથી નમસ્કાર કરશો, તમારા પિતાના ચિત્રને પણ એટલાજ પ્રેમથી તમે નમસ્કાર કરશો. હનુમાનજીનું ચિત્ર હોય કે મહાવીર કે બુદ્ધનું હોય તમે એટલાજ પ્રેમથી નમસ્કાર કરશો. કારણકે તમને બધાનું એકત્વ દેખાય છે. एकत्व्मनुपष्य्त: तत्रकोमोह कशोक एकत्व्मनुपष्य्त: જ્યાં સુધી આ કક્ષા નહિ આવે ત્યાં સુધી એકના ઉપર વ્હાલ થશે અને બીજાના ઉપર દ્વેષ થશે. એક સજ્જનની વાત સાંભળો. એમના ઘરમાં રણછોડજીનું ચિત્ર પણ એ પછી બીજા સંપ્રદાયના પ્રભાવમાં આવી ગયા અને એ સંપ્રદાયના માણસોને ઘરમાં લાવવાના થયા. એમણે રણછોડજીનું ચિત્ર ઊંધું મૂકી દીધું કારણકે એનામાં વિવેકનો અભાવ છે. જો એણે એકત્વ દ્રષ્ટિ પ્રાપ્ત કરી હોત તો રણછોડજીના ચિત્રને ઊંધું મુકવાની જરૂર ન હતી. પ્રત્યેક ચિત્રમાં એજ છે, એ તો તમારી દ્રષ્ટિનો વિકાર છે. इधर भी तू है और उधर भी तू है, जिधर देखता हूँ वहां तू ही तू है. એ નક્કી છે કે એક જગ્યાએ તમારો રાગ ઉભો કરવામાં આવે તો બીજી જગ્યાએ દ્વેષ થવાનોજ. રાગનું પ્રમાણ જેટલું વધારે તો દ્વેષનું પ્રમાણ એટલું વધારે મોટું થવાનુજ. જ્યાં સુધી ઈશ્દેવ સંબંધી રાગ-દ્વેષ રહ્યા કરતા હોય ત્યાં સુધી તમને અધ્યાત્મિક ક્ષેત્રમાં, સાંસારિક ક્ષેત્રના આરાધકથી જરા જુદા નથી પડવાના. જે આરાધકો સાંસારિક ક્ષેત્રમાં રાગ-દ્વેષ કરીને ઝગડતા હોય છે, એજ પ્રકારે અહીના આરાધકોને પણ એવાજ રાગ-દ્વેષ કરી ઝગડ્યા કરતા હોય છે. એકજ વાત કરી વાત પૂરી કરું. બુદ્ધના સંગમાં ઘણી સાધ્વીઓ અને આ બધી સાધ્વીઓ લાઈન સર પોતપોતાના આસન બિછાવી દે. દરેકની પાસે બુદ્ધના ચિત્રો.સવાર-સાંજ પોતાના ઈષ્ટદેવનો દીવો પ્રગટાવી અગરબત્તી ફેરવે. એકજ બુદ્ધના ચિત્રો પણ એમાં આ મારું અને આ તારું ચિત્ર એવી સમજણજ રાખે. એક સાધ્વીની અગરબત્તીની સુગંધ બાજુની સાધ્વી તરફ જવા લાગી એટલે એને એમ થાય કે મારા બાજુમાં તો મારી દુશ્મન છે. હું તમને ભલામણ કરું છું કે તમે એક-બે વર્ષ સાધુ થઈને સાધુ ભેગા રહો. તમે કાનની બુટ પકડશો કે આના કરતાં તો અમે હાજર ઘણાં સારા છીએ. તમે પૈસા માટે લડી મારો છો તો અમે બેસવા માટે લડી મારીએ છીએ. સાધ્વીઓની વાત આગળ સાંભળો. સાધ્વીઓને બુદ્ધના પ્રત્યે રાગ છે એટલે એકબીજા ઉપર દ્વેષ થયો છે. એ રાગ અને દ્વેષ એમણે શાંતિ નથી આપતા. પ્રત્યેક ચિત્રમાં એકજ બુદ્ધ છે એવો જો વિવેક એમણે જાગે તો રાગ્માથી અનુરાગ થશે. પછી પાડોશીને ત્યાં એ ધુમાડો જતો હોય તો પણ રાજી થાય. આ બાજુ પણ એજ છે અને પેલી બાજુ પણ એજ છે. બ્રહ્મસુત્ર આ ભૂમિકા સાધકોને આપવા માંગે છે. એટલા માટે વ્યાસજીએ પહેલાં અધ્યાયની અંદર,વિરોધ જેવી દેખાતી શ્રુતિઓનો સમન્વય કરી એમ બતાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે કે બધી શ્રુતિઓ એકજ બ્રહ્મની ચર્ચા કરે છે. હરિ ઓમ, કૃષ્ણ કનૈયા લાલકી જય, સદગુરુ દેવકી જય, ૐ નમ: પાર્વતી પતે હર હર મહાદેવ હર. @11.17min. સંત ચરિત્રમાંથી રાગ-દ્વેષના વિષય ઉપર વિસ્તૃતમાં ચર્ચા. @37.42min. ભૂતળ ભક્તિ પદાર્થ મોટું બ્રહ્મલોકમાં નાહીં રે. અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રી હરિ.
 

1 ટીકા

Filed under અધ્યાત્મ

ઉગ્યું પ્રભાત નવલુ નવરંગી સપના લઇ આવો કંકુએ વધાવીએ +ડીસેમ્બર અંગે રસપ્રદ માહિતી

December got its name from the Latin word decem (meaning ten) because it was originally the tenth month of the year in the Roman calendar, contains the winter solstice in the Northern Hemisphere, the day with the fewest daylight hours, and the summer solstice in the Southern Hemisphere, the beginning of the astronomical winter is traditionally 21 December or the date of the solstice.

Meteor showers occurring in December are the Andromedids (September 25 – December 6, peaking around November 9), the Canis-Minorids (December 4 – December 15, peaking around December 10-11), the Coma Berenicids (December 12 to December 23, peaking around December 16), the Delta Cancrids (December 14 to February 14, the main shower from January 1 to January 24, peaking on January 17), the Geminids (December 13-14), the Monocerotids (December 7 to December 20, peaking on December 9. This shower can also start in November), the Phoenicids (November 29 to December 9, with a peak occurring around 5/6 December), the Quadrantids (typically a January shower but can also start in December), the Sigma Hydrids (December 4-15), and the Ursids (December 17-to December 25/26, peaking around December 22).

 

Leave a comment

Filed under ઘટના, Uncategorized